CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, các ngân hàng TMCP Việt Nam đối mặt với nhiều cơ hội và… 83 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Thái Phạm Diễm Quỳnh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Như Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Tăng Trưởng Tín Dụng Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6. KẾT CẤU CỦA KHÓA LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG VÀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2.1.1. Tổng quan về ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Khái niệm tín dụng và tăng trưởng tín dụng
• 2.1.3. Các chỉ tiêu đo lường tăng trưởng tín dụng
• 2.2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2.2.1. Yếu tố vĩ mô
• 2.2.2. Yếu tố vi mô
• 2.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.3. Nhận xét về các nghiên cứu đã lược khảo
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giải thích các biến
• 3.2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất (Pooled OLS)
• 3.3.2. Mô hình hồi quy tác động cố định (FEM)
• 3.3.3. Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM)
• 3.3.4. Mô hình ước lượng bình phương tối thiểu khả thi (FGLS)
• 3.4. Phân tích hồi quy
• 3.5. MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5.3. Công cụ nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ VÀ KIỂM ĐỊNH
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.1.2. Kiểm định mối tương quan giữa các biến trong nghiên cứu
• 4.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Kiểm định hồi quy tổng thể OLS, REM và FEM
• 4.2.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.2.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình phù hợp
• 4.2.4. Kết quả hồi quy theo phương pháp FGLS
• 4.3. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VỀ ĐỀ TÀI
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Trưởng Tín Dụng Ngân Hàng TMCP 2014 2023

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, các ngân hàng TMCP Việt Nam đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức. Tăng trưởng tín dụng là nguồn lợi nhuận chính, thu hút sự quan tâm của nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu. Tăng trưởng tín dụng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Tuy nhiên, tăng trưởng quá nhanh có thể gây rủi ro hệ thống. Vì vậy, việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng là rất quan trọng. Mục tiêu là duy trì tăng trưởng ổn định và bền vững, tránh tăng trưởng quá nóng hoặc sụt giảm bất thường. Theo Mark Swinburne (2007), hoạt động tín dụng là nguồn thu nhập thiết yếu cho ngân hàng. Igan và Pinheiro (2011) cũng chỉ ra rằng, cung cấp tín dụng khuyến khích chuyển đổi tiết kiệm sang đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc đo lường và quản lý tăng trưởng tín dụng trở nên quan trọng để bảo đảm an toàn và hiệu quả của hệ thống ngân hàng.

1.1. Vai trò của Tăng Trưởng Tín Dụng đối với nền kinh tế Việt Nam

Tăng trưởng tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Các khoản vay được cung cấp cho các chủ thể kinh tế, hỗ trợ các hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Vì vậy, tăng trưởng tín dụng có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế thị trường, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng quy mô, đầu tư vào công nghệ mới, và tạo ra nhiều việc làm hơn. Hơn nữa, việc kiểm soát và quản lý tốt tăng trưởng tín dụng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính, tránh những rủi ro tiềm ẩn có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.

1.2. Đặc điểm Tăng Trưởng Tín Dụng tại Ngân hàng TMCP giai đoạn 2014 2023

Giai đoạn 2014-2023 chứng kiến nhiều biến động trong tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng TMCP Việt Nam. Sự cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày càng gay gắt, đòi hỏi các ngân hàng phải khắt khe hơn trong việc đánh giá chất lượng dịch vụ và các đặc điểm độc đáo để phân biệt với đối thủ. Việc tăng trưởng cho vay không kiểm soát hoặc siết chặt hạn mức tín dụng đều có thể góp phần vào tình trạng lạm phát và gây sự bất ổn cho nền kinh tế. Đại dịch COVID-19 cũng tác động không nhỏ đến tăng trưởng tín dụng, tạo ra nhiều thách thức trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Việc nghiên cứu và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng trong giai đoạn này là vô cùng quan trọng.

II. Thách Thức Vấn Đề Trong Tăng Trưởng Tín Dụng NH TMCP

Các ngân hàng TMCP đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì tăng trưởng tín dụng ổn định. Các yếu tố vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái và tăng trưởng kinh tế có ảnh hưởng lớn đến hoạt động tín dụng. Rủi ro nợ xấu cũng là một vấn đề đáng quan tâm, có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và sự ổn định của ngân hàng. Môi trường kinh doanh cạnh tranh và các quy định pháp luật chặt chẽ cũng tạo ra những khó khăn nhất định. Đặc biệt, các ngân hàng phải đối mặt với áp lực tuân thủ các chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, đồng thời đảm bảo quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả. Việc cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và kiểm soát rủi ro là một thách thức lớn đối với các ngân hàng TMCP. Theo Nguyễn Thị Thu Trang và đồng nghiệp (2021), nỗ lực cải thiện và thúc đẩy sự phát triển của hệ thống ngân hàng được coi là mục tiêu quan trọng, trong đó tăng trưởng tín dụng vẫn là một trong những vấn đề nổi bật nhất.

2.1. Rủi ro Nợ Xấu ảnh hưởng đến Tăng Trưởng Tín Dụng NH TMCP

Nợ xấu là một trong những yếu tố có ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng TMCP. Tỷ lệ nợ xấu cao làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng, đồng thời làm tăng chi phí dự phòng rủi ro. Điều này dẫn đến việc ngân hàng phải thắt chặt chính sách tín dụng, hạn chế cho vay, và do đó làm chậm lại tăng trưởng tín dụng. Ngoài ra, nợ xấu còn ảnh hưởng đến uy tín và khả năng huy động vốn của ngân hàng, gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh. Việc quản lý và kiểm soát nợ xấu hiệu quả là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng tín dụng bền vững của các ngân hàng TMCP.

2.2. Tác động của Lạm Phát và Tỷ Giá Hối Đoái đến Tăng Trưởng Tín Dụng

Lạm phát và tỷ giá hối đoái là những yếu tố vĩ mô có ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng TMCP. Khi lạm phát tăng cao, Ngân hàng Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp thắt chặt tiền tệ, tăng lãi suất, làm giảm nhu cầu vay vốn và do đó làm chậm lại tăng trưởng tín dụng. Tỷ giá hối đoái biến động cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu, làm thay đổi nhu cầu tín dụng của doanh nghiệp. Ngoài ra, tỷ giá hối đoái biến động còn có thể gây rủi ro cho các khoản vay bằng ngoại tệ, ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng của ngân hàng. Vì vậy, các ngân hàng TMCP cần phải theo dõi sát sao diễn biến của lạm phát và tỷ giá hối đoái để đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp.

III. Phương Pháp Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Tín Dụng NH TMCP

Để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng của ngân hàng TMCP, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Phương pháp phân tích hồi quy đa biến dựa trên dữ liệu thứ cấp, bao gồm cả dữ liệu vi mô và vĩ mô, là một lựa chọn phổ biến. Dữ liệu về các biến vi mô như quy mô ngân hàng, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ nợ xấu, và dữ liệu vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát được thu thập từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các ngân hàng TMCP. Các mô hình hồi quy dữ liệu bảng như Pooled OLS, FEM, REM và FGLS được sử dụng để ước lượng các hệ số và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố. Các kiểm định như F-test và kiểm định Breusch-Pagan được sử dụng để lựa chọn phương pháp phù hợp nhất. Sau khi chọn mô hình thích hợp, các kiểm định về hiện tượng tự tương quan và hiện tượng phương sai của sai số được thực hiện để đảm bảo tính đáng tin cậy của mô hình nghiên cứu.

3.1. Sử dụng Mô Hình Hồi Quy Đa Biến trong Phân tích

Mô hình hồi quy đa biến là một công cụ hữu ích để phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và các yếu tố ảnh hưởng. Mô hình cho phép kiểm soát đồng thời nhiều yếu tố, giúp xác định chính xác mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tăng trưởng tín dụng. Các biến độc lập như quy mô ngân hàng, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ nợ xấu, tốc độ tăng trưởng GDP, và tỷ lệ lạm phát được đưa vào mô hình để giải thích sự biến động của biến phụ thuộc là tăng trưởng tín dụng. Kết quả hồi quy cho biết dấu và độ lớn của các hệ số, cho phép đánh giá mức độ và hướng ảnh hưởng của từng yếu tố. Tuy nhiên, cần phải kiểm tra các giả định của mô hình hồi quy để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Ứng dụng các Kiểm Định Thống Kê để đánh giá mô hình

Để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của mô hình nghiên cứu, cần phải thực hiện các kiểm định thống kê. F-test được sử dụng để lựa chọn giữa mô hình Pooled OLS và mô hình FEM. Kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian được sử dụng để phân biệt giữa mô hình Pooled OLS và mô hình REM. Phương pháp Hausman được sử dụng để xác định mô hình thích hợp giữa FEM và REM. Sau khi chọn mô hình thích hợp, cần kiểm tra các hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi. Trong trường hợp phát hiện các hiện tượng này, cần sử dụng các phương pháp khắc phục như FGLS để đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả của các ước lượng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Yếu Tố Tác Động Tăng Trưởng Tín Dụng NH

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số yếu tố có tác động đáng kể đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng TMCP. Quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ lệ thanh khoản (LIQ) và tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động ngược chiều đến tăng trưởng tín dụng. Ngược lại, tỷ lệ gia tăng tiền gửi (DEP), tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ROE) và tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động cùng chiều. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) không có ý nghĩa thống kê. Điều này cho thấy rằng các ngân hàng TMCP có quy mô lớn hơn, có tỷ lệ thanh khoản cao hơn, và hoạt động trong môi trường lạm phát cao thường có tăng trưởng tín dụng thấp hơn. Ngược lại, các ngân hàng có tỷ lệ gia tăng tiền gửi cao hơn, tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao hơn, và hoạt động trong môi trường kinh tế tăng trưởng cao thường có tăng trưởng tín dụng cao hơn.

4.1. Ảnh hưởng của Quy Mô Ngân Hàng và Thanh Khoản đến Tăng Trưởng

Quy mô ngân hàng và tỷ lệ thanh khoản có tác động ngược chiều đến tăng trưởng tín dụng. Các ngân hàng lớn thường có xu hướng thận trọng hơn trong việc cho vay, tập trung vào các khoản vay có rủi ro thấp. Tỷ lệ thanh khoản cao cũng cho thấy ngân hàng đang giữ nhiều tiền mặt hơn, thay vì cho vay, làm giảm tăng trưởng tín dụng. Vì vậy, các ngân hàng cần phải cân bằng giữa việc duy trì thanh khoản và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, tìm kiếm các cơ hội cho vay có lợi nhuận mà vẫn đảm bảo an toàn.

4.2. Tác động của Tăng Trưởng Kinh Tế và Lạm Phát đến Tín Dụng NH

Tăng trưởng kinh tế và lạm phát là hai yếu tố vĩ mô quan trọng có ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân tăng lên, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng. Ngược lại, lạm phát cao có thể làm giảm nhu cầu vay vốn do lãi suất tăng và sức mua giảm, làm chậm lại tăng trưởng tín dụng. Vì vậy, các ngân hàng cần phải theo dõi sát sao diễn biến của kinh tế và lạm phát để đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp, đồng thời phối hợp với các chính sách điều hành vĩ mô của nhà nước để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

V. Hàm Ý Chính Sách Thúc Đẩy Tăng Trưởng Tín Dụng NH TMCP

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có một số hàm ý chính sách có thể được đề xuất để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng bền vững cho các ngân hàng TMCP Việt Nam. Thứ nhất, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) để tăng cường khả năng tiếp cận vốn. Thứ hai, cần cải thiện môi trường kinh doanh để khuyến khích đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Thứ ba, cần tăng cường quản lý rủi ro tín dụng để đảm bảo chất lượng tín dụng và giảm thiểu nợ xấu. Thứ tư, cần ổn định lạm phát và tỷ giá hối đoái để tạo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định. Thứ năm, cần khuyến khích các ngân hàng TMCP tăng cường huy động vốn để có nguồn vốn dồi dào cho vay. Cuối cùng, cần tăng cường giám sát và điều hành của Ngân hàng Nhà nước để đảm bảo sự ổn định và an toàn của hệ thống ngân hàng.

5.1. Giải pháp Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ SMEs

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, SMEs thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng. Vì vậy, cần có các chính sách hỗ trợ SMEs tiếp cận vốn, như giảm lãi suất cho vay, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, và tạo điều kiện cho SMEs tham gia các chương trình bảo lãnh tín dụng của nhà nước.

5.2. Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh để Thúc Đẩy Tăng Trưởng

Môi trường kinh doanh thuận lợi có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế, từ đó tạo ra nhu cầu tín dụng. Cần cải thiện môi trường kinh doanh bằng cách giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà, tăng cường tính minh bạch và công bằng, và bảo vệ quyền sở hữu tài sản. Điều này sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo ra nhiều việc làm và thu nhập, và từ đó thúc đẩy tăng trưởng tín dụng.

VI. Triển Vọng Hướng Nghiên Cứu Về Tăng Trưởng Tín Dụng NH TMCP

Trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế sâu rộng, tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng TMCP sẽ đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức mới. Các công nghệ mới như Fintech và Big Data có thể giúp cải thiện hiệu quả hoạt động tín dụng và giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, các ngân hàng TMCP cũng cần phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các tổ chức tài chính phi ngân hàng và các công ty công nghệ. Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các công nghệ mới đến tăng trưởng tín dụng, cũng như tìm kiếm các giải pháp để các ngân hàng TMCP có thể thích ứng với môi trường kinh doanh mới. Các nghiên cứu này có thể bổ sung thêm các bằng chứng thực nghiệm vào hệ thống nghiên cứu tại Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình dự báo tăng trưởng tín dụng chính xác hơn, cũng như đánh giá tác động của các chính sách điều hành vĩ mô đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP.

6.1. Ứng dụng Fintech và Big Data trong Hoạt Động Tín Dụng NH

Fintech và Big Data mang đến những cơ hội lớn để cải thiện hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP. Fintech có thể giúp đơn giản hóa quy trình vay vốn, giảm chi phí giao dịch, và tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng. Big Data có thể giúp ngân hàng thu thập và phân tích dữ liệu khách hàng, đánh giá rủi ro tín dụng chính xác hơn, và đưa ra các quyết định cho vay phù hợp.

6.2. Nghiên cứu về Tác động của Chính Sách Vĩ Mô đến Tăng Trưởng

Các chính sách vĩ mô như chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, và chính sách tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng lớn đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP. Cần có các nghiên cứu để đánh giá tác động của các chính sách này đến tăng trưởng tín dụng, cũng như đề xuất các giải pháp để các ngân hàng có thể thích ứng với các thay đổi trong chính sách. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự ổn định và hiệu quả của hệ thống ngân hàng trong bối cảnh kinh tế vĩ mô biến động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, các ngân hàng thương mại đóng vai trò là cầu nối trung gian quan trọng giữa chủ thể có nguồn vốn thặng dư và các cá nhân, tổ chức có nhu cầu sử dụng vốn. Hoạt động tín dụng là mảng nghiệp vụ mang lại nguồn thu nhập chủ yếu và quyết định sự tồn tại, phát triển của các tổ chức tín dụng. Tín dụng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc chuyển hóa các khoản tiết kiệm nhàn rỗi thành nguồn vốn đầu tư phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Tuy nhiên, sự mở rộng tín dụng quá nóng, thiếu kiểm soát có thể kéo theo nguy cơ nợ xấu gia tăng, rủi ro thanh khoản và đe dọa an toàn của toàn hệ thống tài chính; ngược lại, việc siết chặt hạn mức tín dụng quá mức có thể gây trì trệ hoạt động kinh tế.

Tại Việt Nam, giai đoạn 2014 – 2023 chứng kiến nhiều biến động kinh tế vĩ mô sâu sắc, bao gồm quá trình phục hồi sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và những cú sốc đứt gãy kinh tế do đại dịch COVID-19. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện điều hành chính sách tiền tệ và phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng dựa trên năng lực tài chính, quản trị rủi ro của từng ngân hàng. Điển hình như năm 2024, mục tiêu tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống được định hướng khoảng 15%, trong đó các ngân hàng thương mại cổ phần lớn như MB, VPBank được giao hạn mức từ 10,5% đến 12%, trong khi VIB, ACB, Sacombank nhận hạn mức từ 8,5% đến 9,5%. Sự phân hóa này dẫn đến tốc độ tăng trưởng tín dụng không đồng đều giữa các ngân hàng trong cùng một thời kỳ (nửa đầu năm 2024, Techcombank đạt 14,2%, ACB đạt 12,8%, HDBank đạt 12,5%, trong khi SHB chỉ đạt 5,2% và Sacombank đạt 7%). Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải xác định và định lượng cụ thể các nhân tố tác động đến tăng trưởng tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thái Phạm Diễm Quỳnh xác lập mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích, đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tăng trưởng tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2014 – 2023, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách nhằm phát triển tín dụng an toàn, ổn định và bền vững.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng thương mại.
  2. Đánh giá mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đối với tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
  3. Đề xuất các hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng một cách bền vững cho hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn tiếp theo.

Tương ứng với các mục tiêu trên, tác giả đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào có ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần?
2. Mức độ và chiều hướng tác động của các yếu tố đó đến tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam như thế nào?
3. Hàm ý chính sách nào cần đề xuất để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng cho các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến tăng trưởng tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tập trung vào 25 trên tổng số 31 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam (chiếm tỷ lệ trên 80% hệ thống). Mẫu nghiên cứu ưu tiên các ngân hàng niêm yết và đăng ký giao dịch trên các sàn chứng khoán (HOSE, HNX, UPCOM) có báo cáo tài chính kiểm toán công khai, minh bạch, được đánh giá bởi các tổ chức uy tín như Vietnam Report, Moody's hoặc S&P.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2014 đến năm 2023, phản ánh đầy đủ chu kỳ phục hồi kinh tế và giai đoạn trước, trong, sau đại dịch COVID-19.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết tiền tệ và ngân hàng từ các nhà kinh tế học kinh điển: Adam Smith (1776) với luận điểm tín dụng là sự tin cậy tài chính trong tương lai, John Maynard Keynes (1936) với quan điểm tín dụng là đòn bẩy cung ứng vốn thúc đẩy kinh tế, cùng định nghĩa pháp lý theo Luật Các tổ chức tín dụng do Ngân hàng Nhà nước ban hành năm 2010. Khái niệm tăng trưởng tín dụng được tiếp cận theo Philip R. Lane và Peter McQuade (2014), Foos và cộng sự (2010), Nguyễn Văn Tiến (2013), đo lường sự mở rộng của dư nợ cho vay nền kinh tế.

Chỉ tiêu đo lường biến phụ thuộc:

• Quy mô tăng trưởng tín dụng: Chênh lệch tuyệt đối giữa dư nợ tín dụng cuối kỳ và đầu kỳ.
• Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR): Tỷ lệ biến động phần trăm của tổng dư nợ cho vay khách hàng giữa hai kỳ liên tiếp: $$\text{LGR}{it} = \frac{\text{Dư nợ tín dụng}{it} - \text{Dư nợ tín dụng}{i,t-1}}{\text{Dư nợ tín dụng}{i,t-1}} \times 100%$$

Mô hình hồi quy đa biến được thiết lập trên dữ liệu bảng (panel data) gồm 1 biến phụ thuộc và 7 biến độc lập (5 biến vi mô đặc thù ngân hàng và 2 biến vĩ mô):

$$\text{LGR}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{DEP}{it} + \beta_3 \text{LIQ}{it} + \beta_4 \text{ROE}{it} + \beta_5 \text{NPL}{it} + \beta_6 \text{GDP}_t + \beta_7 \text{INF}t + \varepsilon{it}$$

Tên biến	Ký hiệu	Cách thức đo lường trong nghiên cứu	Kỳ vọng
Tốc độ tăng trưởng tín dụng	LGR	(Dư nợ cho vay kỳ t - Dư nợ kỳ t-1) / Dư nợ kỳ t-1	Phụ thuộc
Quy mô ngân hàng	SIZE	Logarit tự nhiên của tổng tài sản bình quân	+ (H1)
Tỷ lệ gia tăng tiền gửi	DEP	Tốc độ tăng trưởng số dư tiền gửi khách hàng	+ (H2)
Tỷ lệ thanh khoản	LIQ	Tài sản thanh khoản / Tổng tài sản	- (H3)
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu / Tỷ suất sinh lời	ROE	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	+ (H4)
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Dư nợ xấu (nhóm 3 đến 5) / Tổng dư nợ cho vay	- (H5)
Tốc độ tăng trưởng kinh tế	GDP	Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội hàng năm	+ (H6)
Tỷ lệ lạm phát	INF	Tỷ lệ chỉ số giá tiêu dùng hằng năm	- (H7)

Phương pháp nghiên cứu định lượng áp dụng quy trình kiểm định kinh tế lượng dữ liệu bảng chuẩn mực:

1. Ước lượng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS).
2. Ước lượng mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Sử dụng kiểm định F (F-test) để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định nhân tử Lagrange Breusch-Pagan (Breusch-Pagan LM test) để so sánh Pooled OLS và REM; kiểm định Hausman để chọn lựa giữa FEM và REM.
4. Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình: kiểm định hệ số phóng đại phương sai (VIF) phát hiện đa cộng tuyến, kiểm định Wald kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi, kiểm định Wooldridge kiểm tra hiện tượng tự tương quan.
5. Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để xử lý triệt để hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ cơ sở dữ liệu tài chính FiinPro và báo cáo tài chính đã kiểm toán của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2014 – 2023; số liệu vĩ mô (GDP, INF) được thu thập từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Giới thiệu

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra rằng hoạt động tín dụng tạo ra nguồn thu chủ yếu cho ngân hàng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro hệ thống nếu mở rộng quá mức hoặc sụt giảm đột ngột. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi khảo sát 25 ngân hàng trong 10 năm (2014 – 2023), phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng, những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn của khóa luận, cùng kết cấu tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2. Cơ sở lý thuyết và tổng quan về nghiên cứu

Chương 2 hệ thống hóa khung pháp lý điều hành tín dụng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đặc biệt là cơ chế phân bổ hạn mức tín dụng (room tín dụng) và mục tiêu tăng trưởng toàn hệ thống. Tác giả phân loại ngân hàng thương mại theo 5 hình thức sở hữu: ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.

Chương này phân tích bản chất kinh tế của hai nhóm yếu tố tác động đến tín dụng:

• Yếu tố vĩ mô: Tăng trưởng GDP phản ánh sức khỏe nền kinh tế và nhu cầu vốn; lạm phát (INF) làm giảm sức mua của đồng tiền, đẩy mặt bằng lãi suất lên cao và thu hẹp khả năng tiếp cận vốn.
• Yếu tố vi mô nội tại ngân hàng: Quy mô (SIZE) thể hiện thị phần và uy tín huy động; thanh khoản (LIQ) gắn liền với yêu cầu dự trữ an toàn; tỷ lệ tiền gửi (DEP) là nguồn cung ứng vốn gốc; tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) phản ánh đệm vốn tự có; tỷ lệ nợ xấu (NPL) thể hiện chất lượng tài sản và khẩu vị rủi ro.

Chương 2 tổng hợp và đối chiếu kết quả của 10 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước:

Tác giả / Năm	Mẫu và Phương pháp	Kết quả tác động đến tăng trưởng tín dụng
Roseline Oluwatoyin Oluitan (2013)	Nigeria (1981–2016), OLS và hồi quy bội	Vĩ mô, chi tiêu công, lạm phát, huy động vốn tác động ngược chiều (-); chính sách tiền tệ ít tác động.
Imran & Nishatm (2013)	Pakistan (1971–2008), mô hình ARDL	Nợ nước ngoài, tiền gửi, GDP, tỷ giá đồng biến (+); lạm phát và lãi suất nghịch biến (-).
Nguyễn Thị Thanh Nhàn và cs (2014)	31 NHTM Việt Nam (2001–2012), Pooled OLS, FEM, REM	GDP, tăng trưởng tiền gửi (+); nợ xấu, lạm phát, lãi suất cho vay (-).
Vũ Sỹ Cường (2015)	NHTM Việt Nam, hồi quy đa biến	GDP, lạm phát, chứng khoán, bất động sản, huy động vốn (+); nợ xấu, tỷ lệ chi phí (-); ROE không có ý nghĩa.
Phạm Xuân Quỳnh (2017)	25 NH tại Việt Nam (2007–2014), FEM, REM, GMM	Tỷ lệ huy động vốn, GDP (+); quy mô ngân hàng, lạm phát (-).
Bùi Tấn Phước (2017)	NHTM Việt Nam (2012–2015), Pooled OLS	Vốn chủ sở hữu, thanh khoản, lãi suất danh nghĩa, GDP (+); nợ xấu, tiền gửi, lạm phát (-); quy mô không có ý nghĩa.
Aydin (2018)	Thổ Nhĩ Kỳ, hồi quy dữ liệu bảng	Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) đồng biến (+).
Bustamante và cs (2019)	12 ngân hàng tại Peru (2005–2017), GMM	Quy mô, quỹ đầu tư, lợi nhuận, doanh thu (+); thanh khoản, vốn chủ sở hữu (-).
Phan Thị Hoàng Yến & Trần Hải Yến (2020)	NHTM CP Việt Nam (2014–2019), OLS	Thanh khoản, GDP, tiền gửi (+); nợ xấu, ROE, lạm phát, lãi suất (-); thu nhập lãi thuần không có ý nghĩa.
Shingjergji (2021)	48 NHTM Albania (2002–2013), OLS	GDP, lạm phát, vốn chủ sở hữu (+); quy mô, nợ xấu, lãi suất cho vay, thất nghiệp (-).

Tác giả nhận xét rằng kết quả của các nghiên cứu trước đây vẫn còn nhiều tranh luận và mâu thuẫn (như chiều hướng tác động của quy mô, thanh khoản, tiền gửi và ROE), từ đó khẳng định khoảng trống nghiên cứu cần được kiểm chứng trên bộ dữ liệu cập nhật 2014 – 2023.

Chương 3. Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng khung phương pháp luận hoàn chỉnh. Quy trình nghiên cứu gồm 6 bước: (1) Xác định vấn đề và mục tiêu nghiên cứu; (2) Tổng quan lý thuyết và các công trình liên quan; (3) Thiết lập mô hình hồi quy và xây dựng các giả thuyết từ H1 đến H8; (4) Thu thập dữ liệu thứ cấp từ FiinPro và báo cáo tài chính kiểm toán; (5) Phân tích dữ liệu thực nghiệm qua các mô hình OLS, REM, FEM, FGLS và các kiểm định chẩn đoán; (6) Thảo luận kết quả và đề xuất hàm ý chính sách.

Chương này mô tả chi tiết cơ sở toán học của các ước lượng: Pooled OLS với giả định tung độ gốc và hệ số góc đồng nhất; FEM đưa vào biến giả để kiểm soát tính không đồng nhất giữa các ngân hàng; REM giả định sự khác biệt giữa các đơn vị nằm trong sai số ngẫu nhiên; FGLS được thiết kế để điều chỉnh hiện tượng phương sai thay đổi giữa các thực thể và tự tương quan trong chuỗi thời gian. Mẫu nghiên cứu gồm 25 ngân hàng thương mại cổ phần qua 10 năm tạo nên bảng dữ liệu cân bằng đáp ứng yêu cầu suy diễn thống kê.

Chương 4. Phân tích kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các phát hiện thực nghiệm thông qua các bảng thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan Pearson và các bước kiểm định lựa chọn mô hình:

• Ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến: Kết quả kiểm định hệ số phóng đại phương sai (VIF) cho thấy không có biến nào vượt ngưỡng cảnh báo, khẳng định không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến giải thích.
• Lựa chọn mô hình: Các kiểm định F-test, Breusch-Pagan và Hausman được áp dụng tuần tự để đối chiếu giữa Pooled OLS, FEM và REM. Sau khi lựa chọn được mô hình phù hợp, các kiểm định chẩn đoán khuyết tật được tiến hành.
• Kiểm định khuyết tật: Kiểm định Wald phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge xác nhận sự tồn tại của hiện tượng tự tương quan giữa các phần dư theo thời gian.
• Ước lượng FGLS: Tác giả tiến hành ước lượng hồi quy bằng phương pháp FGLS để khắc phục toàn bộ các khuyết tật trên. Kết quả ước lượng cuối cùng cung cấp các hệ số hồi quy vững, làm căn cứ kết luận mức độ và chiều hướng tác động của từng biến đến tốc độ tăng trưởng tín dụng.

Chương 5. Kết luận và hàm ý chính sách

Chương cuối tóm tắt toàn bộ các phát hiện chính thu được từ mô hình FGLS. Trên cơ sở kết quả hồi quy thực nghiệm, tác giả đề xuất hệ thống hàm ý chính sách hướng tới việc cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Chương này cũng chỉ rõ các hạn chế về cỡ mẫu, biến số và gợi ý các hướng mở rộng cho những công trình nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Mô hình hồi quy FGLS sau khi khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan đã chỉ ra tác động cụ thể của 7 biến giải thích đến tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR) của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2014 – 2023:

Biến độc lập	Ký hiệu	Chiều hướng tác động thực tế	Ý nghĩa thống kê	Kết luận giả thuyết ban đầu
Quy mô ngân hàng	SIZE	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Bác bỏ H1 (kỳ vọng +)
Tỷ lệ gia tăng tiền gửi	DEP	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Chấp nhận H2 (kỳ vọng +)
Tỷ lệ thanh khoản	LIQ	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Chấp nhận H3 (kỳ vọng -)
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu / Tỷ suất sinh lời	ROE	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Chấp nhận H4 (kỳ vọng +)
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ H5 (kỳ vọng -)
Tốc độ tăng trưởng kinh tế	GDP	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Chấp nhận H6 (kỳ vọng +)
Tỷ lệ lạm phát	INF	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Chấp nhận H7 (kỳ vọng -)

Phân tích chi tiết kết quả thực nghiệm:

• Yếu tố tác động cùng chiều:
  • Tỷ lệ gia tăng tiền gửi (DEP): Tác động tích cực đến tăng trưởng tín dụng. Tiền gửi là nguồn cung vốn chủ đạo, chi phí vốn thấp hơn phát hành giấy tờ có giá, tạo nền tảng dồi dào để mở rộng quy mô giải ngân cho vay.
  • Tỷ suất sinh lời / Vốn chủ sở hữu (ROE): Tác động cùng chiều đến tăng trưởng tín dụng. Khả năng sinh lời cao giúp củng cố đệm an toàn vốn, gia tăng năng lực tự tài trợ và tạo dư địa mở rộng tài sản sinh lời mà không vi phạm các tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực của Ngân hàng Nhà nước.
  • Tăng trưởng kinh tế (GDP): Đồng biến với tăng trưởng tín dụng. Khi nền kinh tế khởi sắc, hoạt động sản xuất kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng mở rộng, kích thích nhu cầu hấp thụ vốn vay của các doanh nghiệp và hộ gia đình.
• Yếu tố tác động ngược chiều:
  • Quy mô ngân hàng (SIZE): Tác động tiêu cực đến tăng trưởng tín dụng, trái với kỳ vọng ban đầu nhưng phù hợp với phát hiện của Laidroo (2015) và Phạm Xuân Quỳnh (2017). Các ngân hàng quy mô lớn thường chịu sự giám sát thận trọng cao hơn từ cơ quan quản lý, ưu tiên tính an toàn, áp dụng tiêu chuẩn thẩm định chặt chẽ và chỉ chấp nhận giải ngân cho các dự án ít rủi ro; ngược lại, các ngân hàng quy mô nhỏ hơn có động lực đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng để mở rộng thị phần.
  • Tỷ lệ thanh khoản (LIQ): Tác động ngược chiều đến tăng trưởng tín dụng. Khi ngân hàng duy trì tỷ trọng tài sản thanh khoản cao (dự trữ tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước, trái phiếu chính phủ), tỷ trọng phân bổ vốn cho vay sẽ bị co hẹp, làm giảm tốc độ tăng trưởng dư nợ.
  • Tỷ lệ lạm phát (INF): Tác động nghịch biến đến tăng trưởng tín dụng. Lạm phát cao làm xói mòn sức mua, gia tăng lãi suất danh nghĩa, đẩy chi phí vốn vay lên cao và làm suy giảm khả năng trả nợ của bên đi vay, dẫn đến sự suy giảm nhu cầu và sự thận trọng từ phía ngân hàng cấp tín dụng.
• Yếu tố không có ý nghĩa thống kê:
  • Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Không thể hiện mối quan hệ có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng tín dụng trong mẫu khảo sát 2014 – 2023. Điều này có thể giải thích bởi quy định khống chế trần nợ xấu nội bảng dưới 3% của Ngân hàng Nhà nước, cùng việc các ngân hàng tích cực cơ cấu nợ, bán nợ cho VAMC hoặc trích lập dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu ngoại bảng, khiến chỉ tiêu nợ xấu báo cáo không phản ánh tức thời và trực tiếp làm giảm tốc độ cấp tín dụng.

Giải pháp và hàm ý chính sách đề xuất từ tác giả:

• Đối với quản trị nội bộ ngân hàng thương mại: Cần chủ động đa dạng hóa các sản phẩm tiền gửi nhằm duy trì tốc độ gia tăng huy động ổn định; tối ưu hóa quản lý thanh khoản linh hoạt, tránh duy trì tài sản nhàn rỗi vượt quá mức cần thiết nhưng vẫn đảm bảo các tỷ lệ an toàn chi trả; nâng cao năng lực tài chính, duy trì ROE ổn định để bổ sung vốn tự có; điều chỉnh chiến lược cấp tín dụng phù hợp với quy mô và năng lực thẩm định rủi ro.
• Đối với chính sách điều hành vĩ mô: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục phối hợp hài hòa giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô; phân bổ hạn mức tín dụng linh hoạt, dựa trên đánh giá thực chất về năng lực quản trị rủi ro và chất lượng tài sản của từng tổ chức tín dụng.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt học thuật: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị vào hệ thống nghiên cứu ngân hàng tại Việt Nam về các nhân tố tác động đến tăng trưởng tín dụng trong chuỗi dữ liệu 10 năm liên tục (2014 – 2023), bao quát cả giai đoạn chịu tác động của đại dịch COVID-19. Công trình giải quyết các tranh luận lý thuyết bằng việc xác nhận tác động ngược chiều của SIZE, LIQ, INF và tác động thuận chiều của DEP, ROE, GDP thông qua mô hình hiệu chỉnh FGLS.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng cho các nhà quản trị ngân hàng thương mại trong việc hoạch định kế hoạch cấp tín dụng, đồng thời gợi ý định hướng điều hành hạn mức tín dụng cho cơ quan quản lý tiền tệ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ các hạn chế xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và đặc điểm nguồn dữ liệu:

• Mẫu nghiên cứu mới chỉ bao gồm 25 trên 31 ngân hàng thương mại cổ phần do một số ngân hàng chưa công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán theo chuẩn mực công khai, và chưa bao quát khối ngân hàng thương mại nhà nước.
• Mô hình chỉ tập trung vào 7 biến giải thích vi mô và vĩ mô cơ bản, chưa xem xét các yếu tố đặc thù khác có thể ảnh hưởng đến cung - cầu tín dụng như: hệ số an toàn vốn (CAR), tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR), mặt bằng lãi suất cho vay thực tế, tỷ giá hối đoái hoặc các chỉ số về thị trường chứng khoán, bất động sản.
• Phương pháp xử lý dữ liệu bảng dừng lại ở mô hình tĩnh FGLS, chưa áp dụng các mô hình động (như GMM hệ thống) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn và độ trễ thời gian của biến phụ thuộc.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam (bao gồm các ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng liên doanh) khi điều kiện dữ liệu cho phép.
• Đưa thêm các biến số kiểm soát về chính sách tiền tệ, thị trường tài sản và các chỉ số quản trị rủi ro chuyên sâu vào mô hình kinh tế lượng.
• Ứng dụng mô hình độ trễ phân tán tự hồi quy (ARDL) hoặc mô hình hồi quy GMM hai bước nhằm nắm bắt tác động trễ và kiểm soát nội sinh tốt hơn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng và Quản trị kinh doanh khi xây dựng đề cương khóa luận hoặc luận văn tốt nghiệp liên quan đến hoạt động tín dụng và quản trị ngân hàng thương mại.
• Các nhà nghiên cứu và người thực hiện đề tài kinh tế lượng cần tham khảo quy trình xử lý dữ liệu bảng chuẩn mực: từ việc lựa chọn biến, xây dựng ma trận tương quan, kiểm định F-test, Breusch-Pagan, Hausman đến việc kiểm định khuyết tật mô hình (Wald, Wooldridge) và áp dụng phương pháp FGLS để khắc phục.
• Chuyên viên phân tích tài chính, cán bộ quản trị rủi ro và quản lý nguồn vốn tại các ngân hàng thương mại cổ phần trong việc đánh giá sự tương quan giữa cấu trúc thanh khoản, huy động tiền gửi và khả năng mở rộng dư nợ.

Nội dung đáng tham khảo nhất của công trình là chương tổng quan nghiên cứu (hệ thống hóa chi tiết 10 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước) và chương phân tích kết quả ước lượng thực nghiệm FGLS trên mẫu dữ liệu 10 năm của 25 ngân hàng thương mại cổ phần.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mẫu dữ liệu gồm bao nhiêu ngân hàng và trong khung thời gian nào?
Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 25 trên tổng số 31 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam (chiếm trên 80% số lượng ngân hàng cổ phần), với chuỗi dữ liệu thứ cấp kéo dài 10 năm, từ năm 2014 đến năm 2023, được trích xuất từ cơ sở dữ liệu FiinPro và báo cáo tài chính đã kiểm toán.

2. Tại sao tác giả phải sử dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu khả thi (FGLS)?
Khi kiểm tra các mô hình dữ liệu bảng cơ bản (FEM/REM), tác giả phát hiện mô hình vi phạm các giả định hồi quy cổ điển: tồn tại hiện tượng phương sai sai số thay đổi (thông qua kiểm định Wald) và hiện tượng tự tương quan giữa các phần dư (thông qua kiểm định Wooldridge). Phương pháp FGLS được áp dụng nhằm khắc phục triệt để hai khuyết tật này, đảm bảo các ước lượng thu được là vững và tin cậy.

3. Kết quả hồi quy FGLS cho thấy những yếu tố nào có tác động cùng chiều và ngược chiều đến tăng trưởng tín dụng?
Kết quả thực nghiệm xác định:

• Tác động cùng chiều (+): Tỷ lệ gia tăng tiền gửi (DEP), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP).
• Tác động ngược chiều (-): Quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ lệ thanh khoản (LIQ) và tỷ lệ lạm phát (INF).
• Không có ý nghĩa thống kê: Tỷ lệ nợ xấu (NPL).

4. Vì sao tỷ lệ nợ xấu (NPL) lại không có ý nghĩa thống kê trong mô hình thực nghiệm của khóa luận?
Trong giai đoạn 2014 – 2023, các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam chịu sự giám sát nghiêm ngặt của Ngân hàng Nhà nước về việc kiểm soát nợ xấu nội bảng dưới ngưỡng 3%. Bên cạnh đó, các ngân hàng đã tích cực xử lý nợ xấu thông qua bán nợ cho VAMC, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và sử dụng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng. Do đó, chỉ số nợ xấu trên sổ sách không phản ánh ngay lập tức sự co hẹp của tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay trong mô hình tĩnh.

5. Khóa luận giải thích nguyên nhân biến quy mô ngân hàng (SIZE) tác động ngược chiều đến tăng trưởng tín dụng như thế nào?
Các ngân hàng thương mại có quy mô lớn thường đã sở hữu thị phần ổn định, mạng lưới rộng và chịu sự kiểm tra, giám sát an toàn vốn khắt khe hơn từ cơ quan quản lý. Do đó, các ngân hàng lớn có xu hướng thận trọng trong việc phê duyệt tín dụng, ưu tiên kiểm soát rủi ro và chỉ giải ngân cho các khách hàng đạt chuẩn tín nhiệm cao. Ngược lại, các ngân hàng quy mô nhỏ hơn có áp lực cạnh tranh gay gắt, buộc phải đẩy mạnh tốc độ mở rộng cho vay để gia tăng thị phần và doanh thu, khiến tốc độ tăng trưởng tín dụng của ngân hàng nhỏ có xu hướng cao hơn ngân hàng lớn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Thái Phạm Diễm Quỳnh đã thực hiện nghiên cứu thực nghiệm toàn diện về các nhân tố tác động đến tốc độ tăng trưởng tín dụng tại 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2014 – 2023). Bằng việc áp dụng phương pháp ước lượng dữ liệu bảng FGLS để khắc phục các khuyết tật về tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, công trình khẳng định vai trò thúc đẩy của tiền gửi, đệm vốn chủ sở hữu và tăng trưởng GDP, đồng thời chỉ rõ sự kìm hãm tăng trưởng tín dụng từ yếu tố lạm phát, thanh khoản dự trữ và quy mô ngân hàng. Các kết quả này cung cấp luận cứ định lượng thực tế cho công tác quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần và hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc điều hành hạn mức tín dụng phù hợp với chu kỳ kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày cấu trúc 5 chương của nghiên cứu và tóm tắt nội dung của từng chương. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 2. QUY ĐỊNH VỀ MỨC TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC, TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG VÀ TĂNG TRƯỞNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN 2. Quy định về mức tăng trưởng tín dụng của ngân hàng Nhà nước Việt Nam Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% cho năm 2024.

Đây là mức tăng trưởng được đặt ra dựa trên các chỉ đạo từ Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, nhằm hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế và đảm bảo an toàn hệ thống tài chính. NHNN sẽ điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng linh hoạt, phù hợp với tình hình kinh tế thực tế. NHNN cũng yêu cầu các tổ chức tín dụng kiểm soát mức tăng trưởng tín dụng, đảm bảo rằng nó phù hợp với năng lực quản trị rủi ro và khả năng huy động vốn của từng ngân hàng. Chính sách này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và người dân trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng, đồng thời đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Tuy nhiên, thực tế có sự phân hóa giữa các ngân hàng thương mại cổ phần. Một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn như MB và VPBank được cấp chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cao, từ 10,5% đến 12%. Trong khi đó, các ngân hàng khác như VIB, ACB, và Sacombank nhận chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng từ 8,5% đến 9,5%. Trong nửa đầu năm 2024, một số ngân hàng đã ghi nhận tăng trưởng tín dụng đáng kể.

Techcombank có mức tăng trưởng 14,2%, ACB tăng 12,8%, và HDBank tăng 12,5%. Ngược lại, một số ngân hàng có mức tăng trưởng tín dụng thấp, như SHB với 5,2% và Sacombank với 7%. Tình trạng tín dụng trong năm 2024 khá phức tạp, với nhu cầu vốn từ doanh 3 nghiệp và người tiêu dùng còn yếu do những ảnh hưởng từ dịch bệnh COVID-19 trước đó. Điều này dẫn đến tình trạng một số ngân hàng gặp khó khăn trong việc mở rộng cho vay, dù lãi suất đã giảm.

Các NHTM không được tự ý vượt qua mức tăng trưởng tín dụng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đặt ra. Điều này được thực hiện để quản lý rủi ro tài chính và tránh tình trạng nợ xấu tăng cao. Khi ngân hàng cho vay quá nhiều mà không kiểm soát, nguy cơ vỡ nợ và mất khả năng thanh toán có thể gia tăng. Việc giới hạn tăng trưởng tín dụng cũng giúp duy trì sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô.

Tín dụng tăng quá nhanh có thể dẫn đến lạm phát cao và bong bóng tài sản, ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế. Hơn nữa, NHNN phân bổ hạn mức tín dụng dựa trên năng lực quản trị và tình hình tài chính của từng ngân hàng, đảm bảo sự phát triển tương đối đồng đều giữa các ngân hàng và tránh cạnh tranh không lành mạnh. Nếu một ngân hàng muốn vượt qua hạn mức tín dụng đã được cấp, họ phải nộp đơn xin nới rộng hạn mức và cần được NHNN xem xét và chấp thuận. Quá trình này đảm bảo rằng việc cho vay thêm vẫn nằm trong tầm kiểm soát và không gây ra rủi ro cho hệ thống tài chính.

Tổng quan về ngân hàng thương mại Theo Ngân hàng Nhà nước (2010), Ngân hàng Thương mại (NHTM) được định nghĩa là loại hình ngân hàng thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật, với mục tiêu chính là kiếm lợi nhuận. NHTM là các tổ chức tài chính kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, với hoạt động chính là nhận tiền gửi từ khách hàng, cung cấp các khoản tín dụng, chiết khấu và các dịch vụ thanh toán. Mô hình hoạt động của NHTM dựa trên nguyên tắc hạch toán kinh tế và tập trung vào việc tạo ra lợi nhuận. NHTM được phép thực hiện nhiều loại hình hoạt động của ngân hàng, bao gồm nhận tiền gửi có kỳ hạn và không kỳ hạn, cung cấp dịch vụ thanh toán, phát hành chứng chỉ trái phiếu để huy động vốn, và nhiều hoạt động khác.

Dựa vào hình thức sở hữu, NHTM có thể được phân thành các loại sau: 4 Ngân hàng Thương mại Nhà nước: Đây là các ngân hàng được thành lập với 100% vốn từ ngân sách nhà nước. Các ngân hàng này đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính của quốc gia và thường phải thực hiện các nhiệm vụ do nhà nước giao phó, bên cạnh hoạt động kinh doanh thông thường. Các biện pháp như phát hành trái phiếu và tái cấp vốn thường được áp dụng để tăng cường vốn và giá trị của ngân hàng. Ngân hàng Thương mại Cổ phần: Các ngân hàng này được thành lập dựa trên sự góp vốn của các cổ đông cá nhân và tổ chức.

Quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giới hạn số lượng cổ phần mà mỗi cá nhân hoặc tổ chức có thể sở hữu. Ngân hàng Liên doanh: Đây là các ngân hàng được thành lập từ sự hợp tác giữa ngân hàng Việt Nam và ngân hàng nước ngoài. Đối tác nước ngoài không được sở hữu quá 50% vốn của ngân hàng. Các ngân hàng này có trụ sở chính tại Việt Nam và phải tuân thủ quy định của cả pháp luật Việt Nam và đối tác nước ngoài.

Ngân hàng 100% vốn nước ngoài: Ngân hàng loại này được thành lập với vốn hoàn toàn từ nước ngoài và hoạt động theo quy định pháp luật Việt Nam. Những ngân hàng này phục vụ thị trường Việt Nam và có đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ như các ngân hàng trong nước. Chi nhánh Ngân hàng Nước ngoài: Đây là các chi nhánh của ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Các chi nhánh này hoạt động theo quy định của pháp luật nước ngoài và được phép hoạt động tại Việt Nam.

Khái niệm tín dụng và tăng trưởng tín dụng Tín dụng là sự tin tưởng rằng một bên sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với bên khác trong tương lai (Adam Smith, 1776). Việc cho vay, còn được biết đến là tín dụng, là quá trình mà một bên (được gọi là bên cho vay) cung cấp tài chính cho một 5 bên khác (bên đi vay), bên đi vay sẽ cam kết trả lại số tiền này cho bên cho vay trong một khoảng thời gian nhất định, thường kèm theo lãi suất. Khi thực hiện hành động này, một khoản nợ được tạo ra, khiến cho bên cho vay trở thành chủ nợ và bên đi vay trở thành con nợ. Tín dụng thể hiện sự liên kết giữa các bên này, ràng buộc bởi các yếu tố như cơ chế cho vay, thời gian trả nợ, lãi suất và các điều khoản khác.

Tín dụng là yếu tố quan trọng trong nền kinh tế, cho phép sự tăng trưởng và phát triển bằng cách cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân (John Maynard Keynes, 1936). Tín dụng là một biểu hiện của mối quan hệ kinh tế, liên quan chặt chẽ đến quá trình tạo ra và sử dụng nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu về vốn tạm thời cho việc tái sản xuất và sinh hoạt hàng ngày, tuân theo nguyên tắc của việc trả nợ. Tăng trưởng tín dụng là một sự gia tăng trong giá trị dư nợ cho vay trong khu vực tư nhân (là các cá nhân và tổ chức doanh nghiệp). Một khi quy mô tín dụng gia tăng, khách hàng có thể vay tiền được nhiều hơn để sử dụng cho các mục đích chi tiêu, đầu tư và kinh doanh (Philip R.Lane Peter & McQuade, 2014).

Tăng trưởng tín dụng thể hiện lượng vốn mà ngân hàng đã cho vay trong một khoảng thời gian nhất định. Tùy theo mục đích và đối tượng, thông tin về tín dụng được phân loại theo từng nhóm đối tượng, ngành nghề sản xuất, mục đích cho vay và phương pháp bảo đảm tiền vay. Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng của một ngân hàng thương mại cần phải phù hợp với tốc độ tăng trưởng huy động vốn để đảm bảo khả năng thanh khoản và an toàn cho ngân hàng. Tăng trưởng tín dụng là một trong những tiêu chí đo lường hiệu quả hoạt động của một ngân hàng thương mại, phản ánh tình hình cho vay trong điều kiện kinh tế ổn định.

Các ngân hàng thương mại luôn cố gắng phát triển tăng trưởng tín dụng dựa trên nguồn vốn huy động từ khách hàng để gia tăng lợi nhuận từ hoạt động cho vay. TTTD là việc các chính sách nhằm tăng nguồn huy động vốn để đáp ứng hoạt động tín dụng cho các chủ thể trong nền kinh tế. Qua đó, NHTM tìm kiếm lợi nhuận và nâng cao vị thế (Nguyễn Văn Tiến, 2013). Cùng với quan điểm trên thì tăng trưởng đối với các khoản vay là sự khác biệt giữa tăng trưởng cho vay của một ngân hàng hoặc tăng 6 trưởng cho vay so với mức tăng trưởng trung bình của hệ thống NH từ cùng 1 quốc gia và năm (Foos và cộng sự, 2010).

Việc tăng trưởng cho vay của NH càng nhanh thì các khoản rủi ro tín dụng sẽ phát sinh càng lớn, điều đó buộc các NH phải trích lập dự phòng rủi ro, do đó làm ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của NH (Laidroo và Mannasoo, 2013). TTTD cao hay thấp còn phụ thuộc bởi quy mô hoạt động của ngân hàng. Quy mô này bao gồm số vốn tự có và mạng lưới hoạt động, là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn và cho vay. Thông thường, các ngân hàng lớn có mạng lưới khách hàng rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cho vay và huy động vốn.

Tuy nhiên, để đối phó với rủi ro thanh toán, các ngân hàng này thường tiến hành đánh giá nghiêm ngặt trước khi cấp vay. Ngược lại, các ngân hàng nhỏ thường có ít khách hàng hơn và có xu hướng tăng cường hoạt động cho vay mà không kỹ luật như những ngân hàng lớn. Vì vậy, tốc độ TTTD của các ngân hàng lớn có thể thấp hơn so với các ngân hàng nhỏ. TTTD là sự gia tăng trong giá trị tổng dư nợ cho vay của các NHTM đối với tư nhân, bao gồm các cá nhân và tổ chức doanh nghiệp.

Đây là quá trình mà các ngân hàng cung cấp tài chính cho khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu, đầu tư và kinh doanh, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tăng trưởng tín dụng thể hiện lượng vốn mà ngân hàng đã cho vay trong một khoảng thời gian nhất định, phản ánh tình hình cho vay trong điều kiện kinh tế ổn định.