Nghiên cứu tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động ngân hàng ở Đông Nam Á

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng nghiên cứu trường hợp, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Trần Thị Thanh Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trầm Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Thanh Khoản Đến Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng: Nghiên Cứu Trường Hợp Các Quốc Gia Đông Nam Á
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro thanh khoản

Rủi ro thanh khoản (rủi ro thanh khoản) là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Theo lý thuyết, thanh khoản thể hiện khả năng thực hiện các nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng. Rủi ro thanh khoản có thể được chia thành hai loại: rủi ro thanh khoản đặc thù và rủi ro thanh khoản tổng hợp. Rủi ro thanh khoản đặc thù xảy ra khi khách hàng có nhu cầu thanh toán không đồng nhất, trong khi rủi ro tổng hợp xảy ra khi nhu cầu thanh khoản tăng cao đồng loạt trong một khoảng thời gian nhất định. Điều này có thể dẫn đến tình trạng khủng hoảng thanh khoản, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định của ngân hàng và toàn bộ hệ thống tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro thanh khoản không chỉ ảnh hưởng đến từng ngân hàng mà còn có tác động lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế. Do đó, việc quản lý rủi ro thanh khoản là rất cần thiết để đảm bảo sự an toàn và hiệu quả của ngân hàng.

1.1. Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản

Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản đã được nghiên cứu từ lâu, với nhiều quan điểm khác nhau. Một trong những lý thuyết nổi bật là lý thuyết quyền lực thị trường, cho rằng ngân hàng có thể kiểm soát rủi ro thanh khoản thông qua việc điều chỉnh lãi suất và các chính sách tín dụng. Lý thuyết cấu trúc - hiệu quả cũng chỉ ra rằng cấu trúc của ngân hàng có thể ảnh hưởng đến khả năng quản lý rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng các ngân hàng có cấu trúc tài chính vững mạnh thường có khả năng quản lý rủi ro thanh khoản tốt hơn. Điều này cho thấy rằng việc hiểu rõ các lý thuyết về rủi ro thanh khoản là rất quan trọng để phát triển các chiến lược quản lý hiệu quả.

II. Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng

Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng (hiệu quả ngân hàng) được đo lường qua nhiều chỉ số khác nhau, bao gồm tỷ suất lợi nhuận, tỷ lệ chi phí trên doanh thu và tỷ lệ nợ xấu. Các nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố nội tại của ngân hàng mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế và chính sách tiền tệ. Đặc biệt, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính, hiệu quả hoạt động của ngân hàng có thể bị suy giảm nghiêm trọng. Việc phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định chiến lược nhằm cải thiện tình hình tài chính và tăng cường khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các ngân hàng có hiệu quả hoạt động cao thường có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn, từ đó giảm thiểu tác động tiêu cực của rủi ro thanh khoản.

2.1. Các lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng

Các lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng đã được phát triển qua nhiều năm. Một trong những lý thuyết quan trọng là lý thuyết về hiệu quả chi phí, cho rằng ngân hàng cần tối ưu hóa chi phí để tăng cường lợi nhuận. Lý thuyết về hiệu quả doanh thu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường doanh thu thông qua việc mở rộng dịch vụ và cải thiện chất lượng phục vụ khách hàng. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng các ngân hàng có chiến lược hiệu quả thường có khả năng sinh lời cao hơn và ít bị ảnh hưởng bởi các rủi ro tài chính. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng các lý thuyết này vào thực tiễn là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

III. Tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng

Mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả ngân hàng đã được nghiên cứu rộng rãi. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro thanh khoản có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Khi ngân hàng gặp khó khăn trong việc duy trì thanh khoản, khả năng cho vay và đầu tư sẽ bị hạn chế, dẫn đến giảm lợi nhuận. Ngược lại, các ngân hàng có khả năng quản lý rủi ro thanh khoản tốt thường có hiệu quả hoạt động cao hơn. Nghiên cứu thực nghiệm tại các quốc gia Đông Nam Á cho thấy rằng các yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế và cấu trúc tài chính của ngân hàng đều có tác động đến mối quan hệ này. Việc hiểu rõ tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng là rất quan trọng để xây dựng các chính sách quản lý rủi ro hiệu quả.

3.1. Lý thuyết về mối liên hệ giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng

Lý thuyết về mối liên hệ giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả ngân hàng cho rằng sự ổn định của ngân hàng phụ thuộc vào khả năng quản lý rủi ro thanh khoản. Khi ngân hàng không thể đáp ứng nhu cầu thanh toán, điều này có thể dẫn đến mất lòng tin từ phía khách hàng và nhà đầu tư, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có chính sách quản lý rủi ro thanh khoản chặt chẽ thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các chiến lược quản lý rủi ro thanh khoản để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀ NG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THANH NGA TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO THANH KHOẢN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGÂN HÀNG: NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – 09/2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀ NG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THANH NGA TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO THANH KHOẢN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGÂN HÀNG: NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng Mã ngành: 62 34 02 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TRẦM THỊ XUÂN HƢƠNG TS. LÊ THI ̣ ANH ĐÀ O TP.

HỒ CHÍ MINH – 09/2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đề tài “Tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng: nghiên cứu trƣờng hợp các quốc gia Đông Nam Á” là công trình nghiên cứu của tác giả. Các thông tin, dữ liệu được sử dụng trong đề tài là trung thực, chính xác và đáng tin cậy. Các nội dung trích dẫn đều được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ nguồn gốc trong phần tài liệu tham khảo. Hồ Chí Minh, ngày tháng 09 năm 2018 Tác giả Trần Thị Thanh Nga LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô trường Đại học Ngân hàng nói chung, nơi tôi học tập và nghiên cứu đã giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian làm luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Người hướng dẫn khoa học PGS.TS Trầm Thị Xuân Hương đã định hướng nghiên cứu, hướng dẫn, động viên và hỗ trợ hoàn toàn để tôi hoàn thành luận án này. Lê Thị Anh Đào đã hỗ trợ, chỉ bảo tôi hoàn chỉnh nội dung của luận án. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã tạo điều kiện về thời gian và đóng góp ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của mình. TPHCM, ngày tháng 09 năm 2018 Tác giả Trần Thị Thanh Nga MỤC LỤC CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.

Sƣ ̣ cầ n thiế t nghiên cƣ́u. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cƣ́u. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Kết cấu của luận án .10 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM.

Rủi ro thanh khoản .1 Các lý thuyết về rủi ro thanh khoản .2 Khái niệm rủi ro thanh khoản .3 Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản .4 Nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK .2 Hiệu quả hoa ̣t đô ̣ng kinh doanh ngân hàng .1 Các lý thuyết về hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng .2 Khái niệm hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại .3 Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng .3 Tác động của rủi ro thanh khoản đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng .1 Lý thuyết về mối liên hệ giữa RRTK và HQHĐKD ngân hàng .2 Nghiên cứu thực nghiệm về mối liên hệ giữa RRTK và HQHĐ ngân hàng .35 TÓM TẮT CHƢƠNG 2 .49 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Mô hình hồi quy cổ điển Pooled OLS với dữ liệu bảng .2 Mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) .3 Mô hình GMM với dữ liệu bảng .2 Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTK .1 Mô hình nghiên cứu.2 Các giả thuyết nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK .3 Mô hình nghiên cứu tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng .1 Mô hình nghiên cứu .2 Đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh bằng phương pháp tỷ số .3 Các giả thuyết nghiên cứu về tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng.4 Phƣơng pháp thu thập và xử lý dữ liệu .1 Mô tả quy trình thu thập dữ liệu .2 Xử lý dữ liệu .77 TÓM TẮT CHƢƠNG 3 .79 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTK .1 Thống kê mô tả các biến .2 Phân tích hệ số tương quan.3 Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .4 Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp Việt Nam .2 Tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng .1 Thống kê mô tả các biến .2 Phân tích hệ số tương quan.3 Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .4 Phân tích và thảo luận kết quả, nghiên cứu trường hợp Việt Nam .111 TÓM TẮT CHƢƠNG 4 .118 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH. Gợi ý chính sách. Những đóng góp mới của luận án. Về mặt lý thuyết.

Về mặt thực tiễn. Hạn chế của luận án và hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai .1 Hạn chế của luận án .2 Hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai .133 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ .135 TÀI LIỆU THAM KHẢO.145 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á Basel Committee on Banking Ủy ban Basel về Giám sát 2 BCBS Supervision Ngân hàng 3 BCTC Financial report Báo cáo tài chính 4 CDs Certificates of Deposits Chứng chỉ tiền gửi 5 FEM Fixed Effects Model Mô hình hiệu ứng cố định Feasible Generalized Least Bình phương tối thiểu tổng 6 FGLS Squares quát Generalized Method of Mô hình hồi quy moment 7 GMM Moments tổng quát 8 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Hiệu quả hoạt động kinh 9 HQHĐKD Business performance doanh 10 INF Inflation Lạm phát 11 IMF International Monetary Fund Tổ chức Tiền tệ Thế giới 12 NHTM commercial bank Ngân hàng thương mại Phương pháp bình phương 13 OLS Ordinary Least Squares nhỏ nhất Mô hình hiệu ứng ngẫu 14 REM Random Effects Model nhiên 15 RRTK Liquidity risk Rủi ro thanh khoản DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH Bảng 2.1 Các nghiên cứu về mố i quan hê ̣ giữa RRTK và HQHĐKD ngân hàng .1 Mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và biến độc lập trong mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK ngân hàng .2 Mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và biến độc lập trong mô hình nghiên cứu tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng.1 Thống kê mô tả các biến cơ sở, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .2 Thống kê mô tả các biến cơ sở, nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam .3 Tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình các yếu tố ảnh hưởng lên RRTK ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á.4 Tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK ngân hàng, nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam .5 Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á (Phụ lục) .6 Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .7 Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK ngân hàng, nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam (Phụ lục).8 Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam.9 Thống kê mô tả các biến cơ sở, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á trong mô hình tác động của RRTK đến HQHĐKD ngân hàng .10 Thống kê mô tả các biến cơ sở, nghiên cứu trường hợp Việt Nam trong mô hình tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng .11 Tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình tác động RRTK đến HQHĐ ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .12 Tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình tác động RRTK đến HQHĐ ngân hàng, nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam .13 Kết quả tác động RRTK đến HQHĐKD ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .14 Tác động đến RRTK đến HQHĐ ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á .15 Kết quả tác động RRTK đến HQHĐKD của các ngân hàng, nghiên cứu trường hợp tại Việt Nam (Phụ lục).16 Kết quả nghiên cứu của mô hình RRTK tác động HQHĐKD ngân hàng, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á và Việt Nam. 116 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Sơ đồ nghiên cứu chi tiết. 8 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.

Sƣ̣ cầ n thiế t nghiên cƣ́u Bố i cảnh lý thuyế t: Mố i quan hê ̣ giữa RRTK và HQHĐKD đã đươ ̣c biế t đế n từ rấ t lâu thông qua cách tiế p câ ̣n các giả thuyế t như quyền lực thị trường (Market Power Hypothesis), giả thuyế t Cấ u trúc – hiê ̣u quả (Efficient Structure Hypothesis ) đã làm cho mố i quan hê ̣ này càng được quan tâm nhiều hơn. Thanh khoản thể hiện khả năng thực hiện các nghĩa vụ thanh toán của một ngân hàng. Theo nghĩa này, thanh khoản đại diện cho các yếu tố định tính về sức mạnh tài chính của một ngân hàng (Duttweiler, 2011). Khả năng thanh khoản không hợp lí là dấu hiệu đầu tiên cho thấy ngân hàng đang trong tình trạng có vấn đề về tài chính.

Rủi ro thanh khoản là rủi ro nguy hiểm nhất trong các rủi ro của ngân hàng, nó không chỉ đe dọa sự an toàn của bản thân từng ngân hàng thương mại, mà còn liên quan đến sự an toàn của cả hệ thống ngân hàng (Eichberger và Summer, 2005). Mô ̣t trong những đă ̣c điể m nổi bật của ngân hàng là đáp ứng nhu cầ u thanh khoản thông qua huy đô ̣ng và cấ p tiń du ̣ng cho khách hàng (Diamond và Dybvig, 1983). Có 2 loại rủi ro thanh khoản , ngân hàng thường xuyên phải đố i mă ̣t. Thứ nhất, là rủi ro thanh khoản đặc thù, vào bất kỳ ngày nào khách hàng có thể có nhu cầu thanh toán nhiều hay ít.

Thứ hai, là rủi ro thanh khoản tổng hợp. Trong một số khoảng thời gian tổng hợp nhu cầu thanh khoản cao trong khi đó ở những thời điểm khác thì thấp, rủi ro tổng hợp làm cho tất cả các ngân hàng bị sốc tương tự, bằng cách tăng hoặc giảm nhu cầu thanh khoản mà tất cả các ngân hàng phải đối mặt cùng một lúc. Sự chuyển đổi thanh khoản mang lại cơ sở cho sự tồn tại của các ngân hàng và đă ̣c tính đó ta ̣o bản chấ t dễ tổn thương của ngân hàng đối với hoạt động của nó .