Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở TP.HCM

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Hoàng Thị Bảo Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Lê Phan Thị Diệu Thảo
• Trường học: Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Khái niệm doanh nghiệp
• 1.1.3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.4. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.5. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 1.2.2. Đặc điểm của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.3. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2.4. Các loại hình tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.1. Nhân tố từ phía doanh nghiệp
• 1.3.2. Nhân tố từ phía ngân hàng
• 1.3.3. Nhân tố khác
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Giới thiệu doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.1.1. Sơ lược tình hình kinh tế, xã hội của TP HCM
• 2.1.2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.2. Thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM
• 2.2.1. Khái quát hoạt động tín dụng của các NHTMCP trên địa bàn TP HCM
• 2.2.2. Thực trạng nguồn vốn và các kênh huy động vốn của DNNVV
• 2.2.3. Tín dụng ngân hàng đối với DNNVV trên địa bàn TP HCM tại các NHTMCP
• 2.3. Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.3.1. Thực trạng hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.3.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Trình tự nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.4.2. Kết quả phân tích hồi quy
• 3.5. Nhận xét, đánh giá kết quả
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Đối với các DNNVV
• 4.1.1. Nâng cao năng lực tài chính, hiệu quả hoạt động kinh doanh
• 4.1.2. Gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu
• 4.1.3. Tận dụng sự hỗ trợ của các tổ chức trung gian tài chính
• 4.2. Đối với các NHTM
• 4.2.1. Nâng cao năng lực nguồn vốn
• 4.2.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động nhằm giảm lãi suất cho vay
• 4.2.3. Mở rộng danh mục sản phẩm đối với DNNVV
• 4.2.4. Tăng cường liên kết với các hiệp hội, tổ chức tín dụng để cho vay DNNVV
• 4.2.5. Giải quyết hiệu quả vấn đề nợ xấu
• 4.3. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 4.3.1. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ BLTD DNNVV TP HCM
• 4.3.2. Nâng cao vai trò của hiệp hội doanh nghiệp trong việc hỗ trợ các DNNVV
• 4.3.3. Hợp tác với TCTD quốc tế trong cho vay và bảo lãnh tín dụng DNNVV
• 4.3.4. Giải quyết nợ xấu trong hệ thống ngân hàng
• 4.3.5. Thực hiện tái cấu trúc hệ thống ngân hàng
• 4.4. Kết luận chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại TP.HCM. Tuy nhiên, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các yếu tố như lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán và tài sản thế chấp ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV. Theo nghiên cứu, các ngân hàng thường đưa ra điều kiện khắt khe, dẫn đến việc DNNVV không thể đáp ứng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp mà còn tác động đến nền kinh tế chung.

1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, lao động và doanh thu. Tại Việt Nam, DNNVV bao gồm các doanh nghiệp có vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng hoặc số lao động bình quân dưới 300 người. Điều này cho thấy sự đa dạng trong quy mô và lĩnh vực hoạt động của DNNVV, từ nông nghiệp đến công nghiệp và dịch vụ. Việc phân loại này giúp xác định rõ hơn các chính sách hỗ trợ và hỗ trợ tài chính cho DNNVV.

1.2 Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn quan trọng cho DNNVV. Tuy nhiên, các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc đánh giá rủi ro tín dụng của DNNVV. Các yếu tố như thông tin bất cân xứng và chi phí giao dịch cao khiến cho việc cấp tín dụng trở nên khó khăn hơn. Chính vì vậy, việc cải thiện quy trình vay vốn ngân hàng và giảm lãi suất là cần thiết để DNNVV có thể tiếp cận nguồn vốn một cách dễ dàng hơn.

II. Thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP

Thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP.HCM cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc vay vốn. Các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) thường đưa ra các điều kiện vay vốn khắt khe, dẫn đến việc nhiều DNNVV không đủ điều kiện để được vay. Hơn nữa, tình trạng nợ xấu cũng ảnh hưởng đến khả năng cho vay của ngân hàng. Việc này không chỉ làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của DNNVV.

2.1 Giới thiệu doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP HCM

TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, nơi tập trung nhiều DNNVV. Các doanh nghiệp này đóng góp đáng kể vào GDP và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, sự phát triển của DNNVV tại đây vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng. Các yếu tố như quy mô nhỏ, thiếu thông tin và kinh nghiệm quản lý khiến cho DNNVV khó khăn trong việc thuyết phục ngân hàng cấp tín dụng.

2.2 Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP HCM

Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP.HCM chủ yếu xuất phát từ các yếu tố như thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng kém và thông tin không đầy đủ. Các ngân hàng thường yêu cầu các DNNVV cung cấp nhiều loại giấy tờ và chứng từ, điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc hoàn thiện hồ sơ vay. Hơn nữa, lãi suất cao cũng là một rào cản lớn đối với DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn.

III. Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng, DNNVV cần cải thiện năng lực tài chính và quản lý. Việc tăng cường mối liên kết giữa DNNVV và các ngân hàng thương mại là rất quan trọng. Các ngân hàng cũng cần điều chỉnh chính sách cho vay, giảm lãi suất và đơn giản hóa quy trình vay vốn. Hơn nữa, sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn.

3.1 Đối với các DNNVV

DNNVV cần nâng cao năng lực tài chính và hiệu quả hoạt động kinh doanh. Việc gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu và tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức trung gian tài chính sẽ giúp DNNVV có thêm cơ hội tiếp cận tín dụng ngân hàng. Đồng thời, việc xây dựng lịch sử tín dụng tốt cũng là yếu tố quan trọng giúp DNNVV dễ dàng hơn trong việc vay vốn.

3.2 Đối với các ngân hàng thương mại

Các ngân hàng thương mại cần nâng cao hiệu quả hoạt động nhằm giảm lãi suất cho vay và mở rộng danh mục sản phẩm tín dụng dành cho DNNVV. Việc tăng cường liên kết với các hiệp hội doanh nghiệp và tổ chức tín dụng sẽ giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về nhu cầu và khó khăn của DNNVV, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò thiết yếu trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Tại TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước, DNNVV chiếm tới 99.1% tổng số doanh nghiệp với hơn 109,000 doanh nghiệp theo tiêu chí quy mô lao động, đóng góp lớn vào GDP và tạo việc làm. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của các DNNVV còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của khu vực này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2011-2014, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố từ phía doanh nghiệp như lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán, tài sản thế chấp; từ phía ngân hàng như năng lực tài chính, quy trình thẩm định; và các yếu tố môi trường kinh tế, pháp lý.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn ngân hàng, đồng thời giúp các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) cải thiện quy trình cho vay, giảm thiểu rủi ro tín dụng. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh của DNNVV, tạo động lực tăng trưởng kinh tế bền vững cho TP. Hồ Chí Minh và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng khung lý thuyết “5C” trong thẩm định tín dụng, bao gồm năm yếu tố chính:

• Character (Uy tín doanh nghiệp): Thể hiện qua lịch sử tín dụng, sự minh bạch và cam kết trả nợ.
• Capacity (Năng lực vay và trả nợ): Khả năng tài chính và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
• Capital (Nguồn vốn): Vốn tự có và tỷ lệ vốn chủ sở hữu so với tổng vốn.
• Collateral (Tài sản bảo đảm): Giá trị tài sản thế chấp để giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.
• Conditions (Điều kiện tín dụng): Các điều kiện về lãi suất, thời hạn, mục đích vay vốn.

Ngoài ra, nghiên cứu còn dựa trên mô hình hồi quy Probit để đánh giá tác động của các nhân tố đến khả năng tiếp cận tín dụng, kết hợp với phân tích định tính từ khảo sát và phỏng vấn nhằm làm rõ nguyên nhân khó khăn từ phía ngân hàng và cơ quan quản lý.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: tín dụng ngân hàng, nợ xấu, bảo lãnh tín dụng, vốn chủ sở hữu, tỷ lệ nợ trên vốn, ROA (Return on Assets), và các loại hình tín dụng như cho vay ngắn hạn, trung dài hạn, chiết khấu giấy tờ có giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Số liệu hồ sơ vay vốn của DNNVV tại các NHTMCP trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2011-2014.
• Số liệu thống kê thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê TP. HCM, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP. HCM, Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV TP. HCM giai đoạn 2009-2013.
• Khảo sát và phỏng vấn chuyên sâu với cán bộ tín dụng có kinh nghiệm từ các NHTMCP.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng.
• Hồi quy Probit nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng.
• Phân tích định tính để làm rõ nguyên nhân khó khăn từ phía ngân hàng và cơ quan quản lý.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 200 hồ sơ vay vốn và 50 cán bộ tín dụng, được chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2014, phù hợp với bối cảnh kinh tế và chính sách tín dụng tại TP. Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lịch sử quan hệ tín dụng ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận vốn: DNNVV có lịch sử quan hệ tín dụng tốt với ngân hàng có khả năng được duyệt vay cao hơn 25% so với doanh nghiệp mới hoặc có lịch sử tín dụng kém.
2. Khả năng thanh toán ngắn hạn và bao phủ lãi vay là nhân tố quan trọng: Doanh nghiệp có tỷ lệ thanh toán ngắn hạn trên 1.2 và tỷ lệ bao phủ lãi vay trên 1.5 có xác suất tiếp cận tín dụng cao hơn 30%.
3. Tài sản thế chấp và hệ số nợ ảnh hưởng đến quyết định cho vay: Các doanh nghiệp có tài sản thế chấp giá trị lớn hơn 50% tổng tài sản và hệ số nợ dưới 0.6 được ngân hàng ưu tiên cấp tín dụng.
4. ROA phản ánh hiệu quả sử dụng vốn, ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận: DNNVV có ROA trên 5% có tỷ lệ được duyệt vay cao hơn 20% so với doanh nghiệp có ROA thấp hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy Probit cho thấy các yếu tố tài chính nội tại của DNNVV đóng vai trò quyết định trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, phù hợp với lý thuyết thông tin bất cân xứng và các nghiên cứu trước đây. Lịch sử quan hệ tín dụng giúp giảm thiểu rủi ro thông tin cho ngân hàng, từ đó tăng khả năng được cấp vốn. Khả năng thanh toán và bao phủ lãi vay phản ánh năng lực tài chính và khả năng trả nợ, là cơ sở để ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng.

Tài sản thế chấp là yếu tố bắt buộc trong nhiều trường hợp do ngân hàng cần đảm bảo nguồn thu hồi vốn khi doanh nghiệp gặp khó khăn. Hệ số nợ thấp cho thấy doanh nghiệp không bị quá tải nợ, giảm nguy cơ vỡ nợ. ROA cao chứng tỏ doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả, tạo lợi nhuận ổn định, tăng niềm tin cho ngân hàng.

Ngoài ra, khảo sát định tính cho thấy nguyên nhân khó khăn trong tiếp cận tín dụng còn xuất phát từ phía ngân hàng như quy trình thẩm định phức tạp, yêu cầu tài sản bảo đảm cao, và từ phía cơ quan quản lý như hạn chế về chính sách hỗ trợ vốn cho DNNVV. Các biểu đồ thể hiện tỷ lệ duyệt vay theo từng nhóm nhân tố tài chính sẽ minh họa rõ nét hơn sự khác biệt trong khả năng tiếp cận tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực tài chính và quản trị của DNNVV: Doanh nghiệp cần cải thiện năng lực quản lý tài chính, tăng cường minh bạch thông tin, xây dựng lịch sử tín dụng tốt trong vòng 1-2 năm tới nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo DNNVV phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp.
2. Gia tăng nguồn vốn chủ sở hữu: Khuyến khích DNNVV tăng vốn tự có thông qua huy động từ cổ đông, tái đầu tư lợi nhuận, hoặc hợp tác với các tổ chức tài chính trung gian trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: DNNVV, các tổ chức tài chính trung gian.
3. Cải tiến quy trình và sản phẩm tín dụng tại NHTMCP: Ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc điểm DNNVV, giảm lãi suất cho vay trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo NHTMCP, Ngân hàng Nhà nước.
4. Tăng cường liên kết giữa DNNVV, ngân hàng và cơ quan quản lý: Thiết lập các kênh phối hợp hỗ trợ, chia sẻ thông tin, phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND TP. Hồ Chí Minh, Ngân hàng Nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp.
5. Hoàn thiện chính sách pháp lý và hỗ trợ tài chính: Nhà nước cần ban hành các chính sách ưu đãi về lãi suất, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ đào tạo quản trị cho DNNVV trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ tín dụng cho DNNVV, giúp tăng trưởng kinh tế địa phương.
2. Ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp cải tiến quy trình thẩm định, phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc điểm DNNVV, giảm thiểu rủi ro tín dụng.
3. Ban lãnh đạo và quản lý DNNVV: Cung cấp kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, từ đó nâng cao năng lực tài chính và quản trị doanh nghiệp.
4. Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề: Là tài liệu tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và đào tạo cho DNNVV.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao DNNVV khó tiếp cận tín dụng ngân hàng?
   Do đặc điểm vốn nhỏ, thiếu tài sản thế chấp, thông tin không minh bạch và rủi ro tín dụng cao, ngân hàng thường áp dụng điều kiện khắt khe, dẫn đến khó khăn trong tiếp cận vốn.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV?
   Lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán ngắn hạn, tài sản thế chấp và hiệu quả sử dụng vốn (ROA) là những yếu tố quan trọng nhất.

3. Ngân hàng có thể làm gì để hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn dễ dàng hơn?
   Đơn giản hóa thủ tục, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, giảm lãi suất cho vay và tăng cường liên kết với các tổ chức bảo lãnh tín dụng.

4. Vai trò của chính sách nhà nước trong việc nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV là gì?
   Chính sách hỗ trợ về lãi suất, bảo lãnh tín dụng, đào tạo quản trị và cải thiện môi trường pháp lý giúp giảm rào cản tiếp cận vốn cho DNNVV.

5. DNNVV cần làm gì để tăng khả năng được ngân hàng cấp tín dụng?
   Cải thiện năng lực tài chính, xây dựng lịch sử tín dụng tốt, tăng vốn chủ sở hữu và minh bạch thông tin tài chính.

Kết luận

• DNNVV tại TP. Hồ Chí Minh chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm.
• Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV còn nhiều hạn chế do các yếu tố tài chính nội tại và chính sách ngân hàng.
• Các nhân tố như lịch sử quan hệ tín dụng, khả năng thanh toán, tài sản thế chấp và ROA ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng tiếp cận vốn.
• Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa DNNVV, ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước.
• Nghiên cứu đề xuất các bước hành động trong vòng 1-5 năm nhằm cải thiện môi trường tín dụng, hỗ trợ phát triển bền vững DNNVV tại TP. Hồ Chí Minh.

Để tiếp tục phát huy vai trò của DNNVV trong nền kinh tế, các bên liên quan cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nhằm hoàn thiện chính sách tín dụng phù hợp hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trinh bày những lý thuyết cơ bản về DNNVV, tín dụng ngân hàng đối với DNNVV và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của đối tượng này. Điều này tạo cơ sở cho việc phân tích khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV trong chương 2 và chương 3.1 Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Khái niệm doanh nghiệp Tại Việt Nam, theo quy định tại Khoản 1, Điều 4, Luật Doanh nghiệp ban hành ngày 29/11/2005, “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện ổn định các hoạt động kinh doanh.” Trên thực tế, có nhiều cách khác nhau để định nghĩa cũng như phân loại doanh nghiệp. Một số tiêu chí thường dùng để phân loại doanh nghiệp gồm: phân loại theo hình thức pháp lý (gồm công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, doanh nghiệp tư nhân, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài); phân loại dựa vào chế độ trách nhiệm (gồm doanh nghiệp có chế độ trách nhiệm vô hạn và chế độ trách nhiệm hữu hạn); phân loại dựa vào quy mô doanh nghiệp (gồm doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ).2 Doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là một khái niệm tương đối so với doanh nghiệp có quy mô lớn. Thật khó có thể có một khái niệm mang tính phổ quát với lý do là môi trường kinh doanh của các DNNVV thường không đồng nhất và không ổn định.

Tùy theo điều kiện của từng quốc gia, trình độ phát triển kinh tế, định hướng phát triển trong từng thời kỳ mà khái niệm này có thể thay đổi. Tuy nhiên, tiêu chí 2 phân loại DNNVV có thể được phân thành hai nhóm chính gồm nhóm các tiêu chí định tính và nhóm các tiêu chí định lượng. Nhóm chỉ tiêu định lượng thường dựa trên các chỉ tiêu có thể đo lường được về quy mô của doanh nghiệp như số lượng lao động, tài sản hay vốn, doanh thu. Cách phân loại định lượng sẽ tạo điều kiện dễ dàng cho các cuộc nghiên cứu thực nghiệm tuy nhiên các nhà chuyên môn lại cho rằng nó không đầy đủ để phân biệt với các doanh nghiệp lớn.

Vì vậy, tiếp cận định tính được đề xuất nhằm khắc phục những nhược điểm của phân tích định lượng, phân loại DNNVV với doanh nghiệp lớn dựa trên các yếu tố về quản trị và tổ chức của doanh nghiệp. Nhóm chỉ tiêu định tính dùng để phân loại DNNVV có thể bao gồm các yếu tố như: hệ thống quản lý của doanh nghiệp, chiến lược hay mục tiêu của doanh nghiệp, đặc điểm về tăng trưởng và phát triển, văn hóa doanh nghiệp, vấn đề sở hữu, mức độ chuyên môn hóa hay thị trường tiêu thụ,. Nhìn chung, các tiêu chí này có thể phản ánh đúng bản chất của loại hình DNNVV, tuy nhiên trong thực tế khó dùng các tiêu chí này để phân định DNNVV mà chỉ dùng để tham khảo hoặc kiểm chứng do các chỉ tiêu rất khó đo lường. Tham khảo tiêu chí phân loại DNNVV của các quốc gia trên thế giới cho thấy, các chỉ tiêu thường dùng là vốn, lao động và doanh thu.

Tùy điều kiện cụ thể mà mỗi nước có thể chọn một, hai hoặc cả ba yếu tố này hoặc có thể quy định các tiêu chí khác nhau cho từng lĩnh vực kinh doanh khác nhau. Sau đây luận văn sẽ giới thiệu cách thức phân loại DNNVV của một số nước trên thế giới cũng như của Việt Nam. Theo quan niệm của Ngân hàng thế giới (WB) và công ty tài chính quốc tế, DNNVV là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về phương diện vốn, lao động hay doanh thu. DNNVV có thể chia thành ba loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa.

Trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 10 người, doanh nghiệp nhỏ có số lượng lao động từ 10 đến dưới 50 người, còn doanh nghiệp vừa có từ 50 đến 300 lao động (Trương Quang Thông, 2010). 3 Tại Mỹ, Cục quản lý kinh doanh nhỏ (SBA) xác định DNNVV là một đơn vị kinh doanh có ít hơn 500 lao động, trong đó doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp sử dụng dưới 100 lao động, doanh nghiệp vừa sử dụng từ 100 – 500 lao động. Tại khu vực Châu Âu (Khối EU), DNNVV là các doanh nghiệp có ít hơn 250 lao động, doanh số không quá 50 triệu euro hoặc tổng tài sản không quá 43 triệu euro. Trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có dưới 10 lao động, doanh số hoặc tổng tài sản không quá 2 triệu euro.

Doanh nghiệp nhỏ có số lượng lao động từ 10 đến dưới 50, doanh số hoặc tổng tài sản từ từ 2 đến dưới 10 triệu euro. Doanh nghiệp vừa có số lượng lao động từ 50 đến dưới 250 người, doanh số không quá 50 triệu euro hoặc tổng tài sản không quá 43 triệu euro (Trương Quang Thông, 2010). Tại Nhật Bản, DNNVV được phân loại theo từng khu vực kinh doanh. Đối với khu vực sản xuất, DNNVV là doanh nghiệp có dưới 300 lao động và vốn đầu tư là 1 triệu USD.

Đối với khu vực thương mại và dịch vụ, DNNVV là doanh nghiệp có dưới 100 lao động (đối với doanh nghiệp bán buôn) hay 50 lao động (đối với doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ), vốn đầu tư dưới 300. Tại Malaysia, đối với doanh nghiệp khu vực nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có từ 5 – 30 lao động, doanh thu từ 300.000 MYR đến 3 triệu MYR; doanh nghiệp vừa có từ 30 – 75 lao động và doanh thu từ 3 triệu MYR đến không quá 20 triệu MYR. Đối với doanh nghiệp thuộc lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có từ 5 – 75 lao động và doanh thu từ 300.000 MYR đến 15 triệu MYR; doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp có 75 – 200 lao động và doanh thu từ 15 triệu MYR đến không quá 50 triệu MYR (Nguyễn Đức Tâm, 2014). Tại Việt Nam, theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 về trợ giúp phát triển DNNVV, DNNVV bao gồm các doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo Luật doanh nghiệp và Luật doanh nghiệp nhà nước; các hợp tác xã thành lập và hoạt 4 động theo Luật hợp tác xã; các hộ kinh doanh cá thể đăng ký theo Nghị định số 109/2004/NĐ – CP của Chính phủ về đăng ký kinh doanh có số vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng Việt Nam hoặc số lao động bình quân hằng năm dưới 300 người.

Như vậy, theo định nghĩa này, tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế có đăng ký kinh doanh và thỏa mãn một trong hai tiêu thức lao động hoặc vốn đưa ra trong nghị định này đều được coi là DNNVV. Căn cứ theo Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của chính phủ ngày 30/06/2009 về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa theo quy mô tổng nguồn vốn hoặc số lao động bình quân năm, đồng thời cũng được quy định cụ thể cho từng ngành nghề hoạt động, thể hiện ở Bảng 1.1: Phân loại DNNVV theo khu vực kinh tế tại Việt Nam Doanh nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Ngành Tổng Số lao Tổng Số lao Số lao động nguồn động nguồn vốn động vốn Nông, lâm < 20 tỷ Từ 10 – Từ 20 – Từ 200 – nghiệp và < 10 người đồng 200 100 tỷ 300 người thủy sản người đồng < 20 tỷ Từ 10 – Từ 20 – Công nghiệp Từ 200 – < 10 người đồng 200 100 tỷ và xây dựng 300 người người đồng Thương mại < 10 tỷ Từ 10 – Từ 10 – 50 Từ 50 – < 10 người và dịch vụ đồng 50 người tỷ đồng 100 người Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của chính phủ ngày 30/06/2009. 5 Như vậy, việc xác định DNNVV tại Việt Nam hiện nay dựa trên tiêu chí quy mô về vốn, lao động và tính chất ngành nghề. Nhìn chung, các tiêu chí phân loại này là tương đối phù hợp với đặc điểm kinh tế xã hội của Việt Nam nay, nhất là việc xác định dựa trên tiêu chí ngành nghề bởi đặc thù hoạt động trong mỗi nhóm ngành này có sự khác biệt khá rõ.

Tuy nhiên, việc dùng một trong hai tiêu chí tổng nguồn vốn hoặc lao động bình quân hằng năm để xác định DNNVV cũng còn khá chung chung, khó phân định, có thể dẫn đến sự khác biệt về số liệu thống kê nếu sử dụng một trong hai tiêu chí.2 Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Nghiên cứu về mô hình DNNVV của các nước trên thế giới cũng như tại Việt Nam nhận thấy các DNNVV có một số đặc điểm cơ bản như sau:  Thuận lợi trong việc thành lập và tổ chức hoạt động Trong một chừng mực nào đó, đây được xem là một ưu thế của DNNVV so với các doanh nghiệp lớn. Với một số vốn nhỏ, diện tích mặt bằng không quá lớn, số lượng lao động ít, các điều kiện sản xuất đơn giản, doanh nghiệp có thể khởi nghiệp, bắt đầu quá trình sản xuất kinh doanh. Thông thường, DNNVV sẽ tham gia vào những lĩnh vực có chu kỳ sản xuất ngắn, không đòi hỏi đầu tư trang thiết bị công nghệ nhiều, vòng quay sản phẩm nhanh nên có thể sử dụng vốn tự có, thu hồi vốn nhanh hoặc vay mượn dễ dàng. Đây cũng là nguyên nhân giải thích cho việc gia tăng nhanh chóng về số lượng của DNNVV.

 Đa dạng về loại hình sở hữu Doanh nghiệp nhỏ và vừa tồn tại và phát triển ở nhiều loại hình khác nhau như doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, hợp tác xã.  Cơ cấu tổ chức đơn giản, linh hoạt Với cơ cấu tổ chức đơn giản, số lượng lao động ít, DNNVV sẽ dễ có sự đồng thuận trong các quyết sách từ lãnh đạo cho đến nhân viên. Đồng thời, hầu hết các 6 DNNVV được thành lập và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp tư nhân hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn trên cơ sở các mối quan hệ gia đình, bạn bè nên chủ doanh nghiệp đóng vai trò quyết định chủ yếu.