CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ CÁC NHÂN TỐ CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐƠN VỊ 1. Các nghiên cứu về các nhân tố của KSNB ảnh hưởng đến tính hiệu quả hoạt động của đơn vị 1. Các nghiên cứu trên thế giới Chủ đề KSNB và ảnh hưởng KSNB đến tính hữu hiệu và hiệu quả hoạt động nói chung và tính hiệu quả hoạt động của đơn vị nói riêng đã được quan tâm rất sớm, và được thực hiện thông qua rất nhiều nghiên cứu (Phụ lục 1_Tóm tắt các nghiên cứu trước trên thế giới về KSNB). Các dòng nghiên cứu tiêu biểu có thể kể ra bao gồm: - Ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả của hoạt động; - Tác động của từng nhân tố đến tính hiệu quả của hoạt động; - Đặc điểm chung của các doanh nghiệp có hệ thống KSNB yếu kém; - Ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến giá trị doanh nghiệp; - Cách thức đánh giá KSNB.1 Nghiên cứu ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả hoạt động Ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả hoạt động đã được chứng minh qua rất nhiều nghiên cứu như sau: Kết quả nghiên cứu của Fadzil cùng các cộng sự (2005) cho rằng KSNB hữu hiệu tác động tích cực đến doanh thu.
Trong đó, tính hữu hiệu của KSNB phải xem xét trên các phương diện như thông tin tài chính đáng tin cậy, đơn vị có chính sách bảo vệ tài sản, nhân viên phải tuân thủ các chính sách, thủ tục và các quy định của pháp luật hiện hành. Brown cùng các cộng sự (2008), cho rằng có quan hệ thuận chiều giữa quy định KSNB đối với thu nhập của doanh nghiệp (lợi nhuận sau thuế). Mawanda (2008) nghiên cứu tác động của hệ thống KSNB đến hiệu quả hoạt động tài chính tại Uganda. Trong nghiên cứu này ông xem xét mối quan hệ giữa hệ 123doc 10 thống KSNB và hiệu quả hoạt động tài chính thông qua nghiên cứu hồ sơ của các bộ phận kiểm toán nội bộ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, có mối quan hệ thuận chiều giữa tính hữu hiệu của hệ thống KSNB với hiệu quả hoạt động, KSNB được xem xét dựa trên các nhân tố như môi trường kiểm soát, kiểm toán nội bộ và các hoạt động kiểm soát, và hiệu quả hoạt động được đo lường bằng chỉ số tài chính như tỷ số thanh khoản, và các biện pháp phòng ngừa rủi ro hoạt động tài chính. Kuo và Ho (2008) sử dụng kỹ thuật phân tích SFA (SFA_stochastic frontier analysis) để đo lường tác động KSNB đến hiệu quả sử dụng quỹ (UFO_university operation fund system) của 34 trường đại học công tại Đài Loan (1992-2000). Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tuyến tính giữa các nhân tố KSNB với hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu của Kakucha (2009) đánh giá mức độ hiệu quả của KSNB và ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả hoạt động tài chính, sử dụng một mẫu nghiên cứu là các doanh nghiệp nhỏ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy KSNB có ảnh hưởng thuận chiều với hiệu quả hoạt động và có quan hệ nghịch chiều với thời gian thành lập. Nghiên cứu của França cùng các cộng sự (2010), đánh giá tác động của thông tin truyền thông (thông tin bất cân xứng) đến hiệu quả hoạt động của 30 trường đại học tại Brazil, ông sử dụng hai mô hình DEA (DEA_data envelopment analysis và phân tích hồi quy OLS để đánh giá) khác nhau nhưng bổ sung cho nhau. Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ thuận chiều giữa KSNB với hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cơ sở chính của trường đại học phải cải thiện cơ chế kiểm soát để nâng cao hiệu quả hoạt động.
Dechow cùng các cộng sự (2011), đã nghiên cứu đặc điểm của các doanh nghiệp mà BCTC không trung thực thì hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đều thấp. Ông đi đến kết luận KSNB yếu kém ảnh hưởng hiệu quả hoạt động, đồng thời dẫn đến hành vi chi phối thu nhập và tất nhiên đưa đến việc giảm thị giá cổ phiếu. Muraleetharan (2011) tiến hành nghiên cứu tại Jaffna, nhằm xem xét mối quan hệ giữa hệ thống KSNB và hiệu quả hoạt động của các công ty. Trong đó, các 123doc 11 nhân tố của KSNB được đo lường bằng môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát và hiệu quả tài chính được đo bằng lợi nhuận và tính thanh khoản.
Tác giả sử dụng bảng câu hỏi, quan sát và phỏng vấn với mẫu nghiên cứu là 181 người làm việc trong các công ty, sử dụng kiểm định bằng hồi quy_ để đo lường ảnh hưởng KSNB đến hiệu quả hoạt động. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng KSNB có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của công ty. Ndungu (2013) nghiên cứu về ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả hoạt động, trường hợp của công ty dịch vụ thuộc đại học Nairobi (UNES), trong đó, hiệu quả hoạt động được đo lường bằng ROI – tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư. Tác giả sử dụng mô hình KSNB theo báo cáo COSO và sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính để kiểm định mối quan hệ này.
Kết quả nghiên cứu cho thấy KSNB hữu hiệu góp phần tăng hiệu qua hoạt động và tăng doanh thu cho UNES. Nyakundi, Nyamita và Tinega (2014) về tác động của KSNB đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Kenya, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp để đo lường mối quan hệ giữa các nhân tố thuộc hệ thống KSNB và lợi nhuận trên vốn đầu tư (Return On Investment_ ROI). Dữ liệu thu thập là dữ liệu sơ cấp thông qua bảng câu hỏi, phỏng vấn và dữ liệu thứ cấp là các báo cáo tài chính của các doanh nghiệp được lấy mẫu. Dữ liệu được phân tích bằng thống kê mô tả, kết quả cho thấy có ảnh hưởng đáng kể giữa hệ thống KSNB và hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Wambugu (2014) nghiên cứu ảnh hưởng của KSNB đến hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ (NGO) tại Kenya. Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ thuận chiều giữa tính hữu hiệu KSNB với hiệu qua hoạt động. Nghiên cứu của Zipporah (2015) để đo lường tác động của KSNB đến hiệu quả hoạt động tài chính của các doanh nghiệp tại Nairobi, Kenya. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp là các Báo cáo thường niên của 35 doanh nghiệp giai đoạn (2013-2014), thông qua phân tích hồi quy đa biến, với biến phụ thuộc là lợi nhuận trên tài sản (ROA_Return On Asset) và các biến độc lập là môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám.
Kết quả 123doc 12 nghiên cứu cho thấy các thành phần môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền của hệ thống KSNB có tác động tích cực đối với ROA, trong khi giám sát lại có tác động ngược chiều với ROA. Một số nghiên cứu khác cũng tiến hành tương tự, nghiên cứu mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động với các nhân tố kiểm soát nội bộ và kiểm định, bằng phương trình hồi quy về mối quan hệ này [Ahn cùng các cộng sự (1988); Athanassopoulos và Shale (1997); Avkiran 2001; Abbot và Doucouliagos (2003); Bougnol và Dulá 2006; França cùng các cộng sự (2010)]. Các nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ câu hỏi khảo sát, tiến hành phân tích dữ liệu (DEA_data envelopment analysis và phân tích hồi quy OLS để đánh giá). Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả hoạt động của danh nghiệp có mối quan hệ thuận chiều giữa KSNB và các nhân tố KSNB.
Tóm lại, các nghiên cứu trên đều cho thấy rằng có mối liên hệ chặt chẽ giữa KSNB và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Trong đó, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được đo lường bằng lợi nhuận, doanh thu, tính thanh khoản, ROI, ROA [Beeler cùng các cộng sự (1999), Jensen (2003), Ittner (2003), Fadzil cùng các cộng sự. Sự yếu kém hay thiếu sót của hệ thống KSNB đều ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các yếu kém chung về KSNB như đơn vị không thiết kế biện pháp phòng ngừa rủi ro hoạt động, không phân tích rủi ro, thiếu thông tin thích hợp, và có vấn đề ủy nhiệm trong tổ chức [Kakucha (2009), França cùng các cộng sự (2010), Muraleetharan (2011), Dechow cùng các cộng sự (2011)].2 Nghiên cứu tác động của từng nhân tố đến tính hữu hiệu và hiệu quả của hệ thống KSNB và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của đơn vị Một số dòng nghiên cứu khác đi sâu vào chủ đề ảnh hưởng của từng nhân tố đến tính hữu hiệu và hiệu quả của KSNB nói chung vì không thể tách bạch tính hữu hiệu và hiệu quả trong một số trường hợp.
Các nghiên cứu tiêu biểu như là: 123doc 13 Nghiên cứu của Hooks cùng các cộng sự (1994) mô tả môi trường kiểm soát như là một phần của văn hoá tổ chức. Nghiên cứu này tập trung kiểm tra tác động của từng yếu tố của các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ đến hiệu quả hoạt động của đơn vị. Hiệu quả được xem là biến phụ thuộc, biến độc lập là các nhân tố của hệ thống KSNB. Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường kiểm soát là nhân tố quan trọng nhất, tác động đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB.
Nghiên cứu này cũng chứng minh rằng, yếu kém trong các thành phần của môi trường kiểm soát đều dẫn đến thất bại về tài chính của các công ty trong hai thập kỷ qua, trong đó nhân tố về đạo đức và phong cách điều hành đóng vai trò quan trọng nhất. Từ đó, ông đưa ra kết luận rằng cần có sự thay đổi trong phong cách điều hành vì chính nó sẽ là động lực và tác động đến hành vi của nhân viên. Lannoye (1996), cho rằng phương pháp tiếp cận có thể khác nhau giữa các doanh nghiệp nhưng nhìn chung cần có các biện pháp quản lý rủi ro thích hợp dựa trên nền tảng sự đảm bảo hợp lý, cân đối giữa chi phí - lợi ích. Lannoye (1999), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá rủi ro trong việc đạt được các mục tiêu của tổ chức.
Đánh giá rủi ro là một quá trình nhằm phát hiện các điều kiện và các sự kiện bất lợi có thể xảy ra, đánh giá khả năng thiệt hại (về tài chính và phi tài chính). Điều kiện tiên quyết để đánh giá rủi ro là doanh nghiệp phải có các mục tiêu rõ ràng, phù hợp.
