Tác động của hệ thống erp trong quản lý tài chính kế toán đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết tại việt nam

Tìm hiểu tác động của hệ thống ERP trong quản lý tài chính kế toán đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp dược phẩm niêm yết tại Việt Nam.

• Tác giả: Lại Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Mai
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Tác Động Của Hệ Thống ERP Đến Hiệu Quả Kinh Doanh Trong Ngành Dược Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu
• 0.3. Tính mới của đề tài
• 0.4. Mục tiêu của đề tài
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc bài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ HỆ THỐNG ERP
• 1.1. Khái niệm hệ thống ERP
• 1.2. Đặc điểm của ERP
• 1.3. Cấu trúc của ERP
• 1.4. Vai trò của ERP
• 1.5. Tác động của hệ thống ERP đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Mô hình đánh giá tác động của hệ thống ERP đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG ERP ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP DƯỢC PHẨM NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Hệ thống ERP tại Việt Nam
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống ERP
• 2.3. Cấu trúc của hệ thống ERP phân hệ Tài Chính – Kế Toán
• 2.4. Thực trạng áp dụng hệ thống ERP tại các doanh nghiệp dược ở Việt Nam. Tổng quan ngành dược ở Việt Nam
• 2.5. Thực trạng áp dụng hệ thống ERP tại các doanh nghiệp dược phẩm
• 2.6. Mô hình đánh giá tác động của hệ thống ERP đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp dược niêm yết tại Việt Nam
• 2.7. Mô tả mô hình
• 2.8. Kết quả và phân tích đánh giá
• 2.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 3.1. Định hướng phát triển hệ thống quản trị doanh nghiệp dược tại Việt Nam
• 3.2. Các khuyến nghị chính sách
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Danh mục các doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu
• PHỤ LỤC 2: Kiểm định tính dừng
• PHỤ LỤC 3: Kết quả và các kiểm định của mô hình ngành dược
• PHỤ LỤC 4: Kết quả và các kiểm định của mô hình lĩnh vực sản xuất
• PHỤ LỤC 5: Kết quả kiểm định mô hình so sánh theo thời gian

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của hệ thống ERP đến hiệu quả kinh doanh

Hệ thống ERP (Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp) đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc quản lý và tối ưu hóa quy trình kinh doanh. Đặc biệt trong ngành dược tại Việt Nam, việc áp dụng hệ thống ERP không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc tích hợp công nghệ thông tin vào quy trình quản lý. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất và phân phối.

1.1. Khái niệm và vai trò của hệ thống ERP trong ngành dược

Hệ thống ERP là một giải pháp công nghệ thông tin giúp doanh nghiệp quản lý tài nguyên và quy trình kinh doanh một cách hiệu quả. Trong ngành dược, ERP hỗ trợ quản lý chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến phân phối, giúp giảm thiểu chi phí và tăng cường hiệu quả hoạt động.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng hệ thống ERP tại các doanh nghiệp dược

Việc áp dụng hệ thống ERP mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp dược, bao gồm cải thiện khả năng quản lý dữ liệu, tăng cường tính chính xác trong dự báo nhu cầu và giảm thiểu thời gian xử lý đơn hàng. Điều này giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh và đáp ứng nhanh chóng nhu cầu thị trường.

II. Thách thức trong việc triển khai hệ thống ERP tại ngành dược

Mặc dù hệ thống ERP mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai nó trong ngành dược cũng gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với vấn đề chi phí đầu tư cao, sự phức tạp trong việc tích hợp hệ thống và thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của việc áp dụng ERP.

2.1. Chi phí đầu tư và nguồn lực cần thiết

Chi phí đầu tư cho hệ thống ERP có thể rất cao, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngoài ra, việc duy trì và nâng cấp hệ thống cũng đòi hỏi nguồn lực tài chính và nhân lực đáng kể.

2.2. Khó khăn trong việc tích hợp hệ thống

Việc tích hợp hệ thống ERP với các phần mềm và quy trình hiện có trong doanh nghiệp có thể gặp khó khăn. Sự không tương thích giữa các hệ thống có thể dẫn đến việc mất dữ liệu và giảm hiệu quả hoạt động.

III. Phương pháp triển khai hệ thống ERP hiệu quả trong ngành dược

Để triển khai hệ thống ERP thành công, các doanh nghiệp dược cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc xác định rõ mục tiêu và nhu cầu của doanh nghiệp là rất quan trọng. Ngoài ra, việc đào tạo nhân viên và tạo ra một môi trường hỗ trợ cũng là yếu tố quyết định.

3.1. Xác định mục tiêu và nhu cầu doanh nghiệp

Trước khi triển khai hệ thống ERP, doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu và nhu cầu cụ thể của mình. Điều này giúp đảm bảo rằng hệ thống được lựa chọn phù hợp và đáp ứng được yêu cầu thực tế.

3.2. Đào tạo nhân viên và tạo môi trường hỗ trợ

Đào tạo nhân viên là một yếu tố quan trọng trong việc triển khai ERP. Doanh nghiệp cần tạo ra một môi trường hỗ trợ để nhân viên có thể làm quen và sử dụng hệ thống một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống ERP trong ngành dược tại Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp dược tại Việt Nam đã áp dụng hệ thống ERP và đạt được những kết quả tích cực. Việc này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Các nghiên cứu cho thấy rằng doanh nghiệp nào áp dụng ERP một cách hiệu quả sẽ có lợi thế lớn trong việc quản lý chuỗi cung ứng và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

4.1. Các doanh nghiệp dược phẩm tiêu biểu áp dụng ERP

Một số doanh nghiệp dược phẩm lớn tại Việt Nam đã áp dụng hệ thống ERP thành công, giúp họ cải thiện quy trình sản xuất và phân phối. Những doanh nghiệp này đã chứng minh rằng việc đầu tư vào công nghệ thông tin là cần thiết để duy trì sự cạnh tranh.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh sau khi áp dụng ERP

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết có tỷ suất sinh lời cao hơn sau khi áp dụng hệ thống ERP. Điều này cho thấy rằng ERP không chỉ giúp cải thiện quy trình mà còn nâng cao hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống ERP trong ngành dược

Hệ thống ERP đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược tại Việt Nam. Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến hệ thống ERP sẽ tiếp tục là xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào công nghệ để không bị tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh.

5.1. Tương lai của hệ thống ERP trong ngành dược

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, hệ thống ERP sẽ ngày càng trở nên thông minh hơn, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

5.2. Khuyến nghị cho các doanh nghiệp dược phẩm

Các doanh nghiệp dược phẩm nên tiếp tục đầu tư vào hệ thống ERP và cải tiến quy trình quản lý. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh quy mô dân số gia tăng và mức sống của người dân ngày càng được cải thiện, nhu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của xã hội. Ngành dược phẩm và y tế vì thế giữ vai trò quan trọng cả về mặt an sinh xã hội lẫn kinh tế. Tuy nhiên, tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng cùng những bất ổn từ môi trường kinh doanh toàn cầu, đặc biệt là sự bùng phát của đại dịch COVID-19, đã đặt ra nhiều áp lực đối với hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp dược phẩm tại Việt Nam.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì tính liên tục trong chuỗi cung ứng, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ thông tin trong quản trị, tiêu biểu là hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP - Enterprise Resource Planning), đã được các tổ chức đẩy mạnh. Dẫn số liệu từ Báo cáo Panorama (2020) về tình hình ứng dụng ERP trên phạm vi toàn cầu, tác giả cho biết trong năm 2020 có trung bình 246 giấy phép phần mềm ERP được cấp cho 112 tổ chức, mang lại doanh thu trung bình khoảng 28,4 triệu USD mỗi năm. Dù vậy, mới chỉ có 57% tổng số doanh nghiệp triển khai đầy đủ toàn bộ hệ thống. Trong đó, tỷ trọng doanh nghiệp áp dụng ERP trong lĩnh vực sản xuất chiếm 30,7%, công nghệ thông tin chiếm 11,4%, trong khi lĩnh vực y tế và sức khỏe chỉ chiếm mức khiêm tốn là 1,1%.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp dược phẩm chịu sức ép lớn từ việc phụ thuộc vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu cũng như sự cạnh tranh của dược phẩm ngoại nhập. Việc ứng dụng hệ thống ERP, đặc biệt ở phân hệ Quản lý Tài chính – Kế toán, trở thành công cụ hỗ trợ hoạch định chiến lược kinh doanh, tối ưu hóa chi phí và kiểm soát dòng tiền. Xuất phát từ bối cảnh đó, đề tài được thực hiện nhằm lượng hóa tác động thực tế của việc áp dụng hệ thống ERP đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của khóa luận là đánh giá tác động của hệ thống ERP trong quản lý Tài chính – Kế toán đến hiệu quả kinh doanh của các công ty dược niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, thông qua chỉ tiêu tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA). Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định 4 nhiệm vụ cụ thể:

1. Tổng quan các vấn đề lý thuyết cơ bản về hệ thống ERP và các kênh tác động của hệ thống đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
2. Làm rõ thực trạng ứng dụng ERP tại các doanh nghiệp dược phẩm tại Việt Nam giai đoạn 2010 – 2020.
3. Xây dựng và ước lượng mô hình kinh tế lượng nhằm đo lường mức độ tác động của việc triển khai ERP đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết.
4. Đề xuất các khuyến nghị chính sách và giải pháp quản trị nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng hệ thống ERP trong ngành dược.

Hai câu hỏi nghiên cứu chính được đặt ra trong văn bản gồm:

• Câu hỏi 1: Thực trạng ứng dụng hệ thống ERP hiện nay tại các doanh nghiệp dược phẩm tại Việt Nam đang diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi 2: Hệ thống ERP có tác động thế nào đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp?

Về phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống ERP và tác động của hệ thống ERP trong quản lý Tài chính – Kế toán đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
• Phạm vi không gian: 19 doanh nghiệp dược phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam (cùng mẫu mở rộng gồm 98 doanh nghiệp ngành sản xuất để so sánh chéo).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2010 đến năm 2020.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào phân hệ Tài chính – Kế toán trong hệ thống ERP.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý thuyết, tác giả tổng hợp các định nghĩa học thuật về ERP:

• Klaus, Rosemann và Gable (2000) tiếp cận ERP dưới dạng một sản phẩm phần mềm máy tính tích hợp toàn diện quy trình và dữ liệu của doanh nghiệp, đóng vai trò nền tảng cơ sở hạ tầng cung cấp giải pháp quản trị.
• Kumar và Hillegersberg (2000) nhìn nhận ERP là hệ thống tích hợp thông tin và quá trình kinh doanh thông qua các phân hệ chức năng chuyên biệt.
• Awad (2014) định nghĩa ERP là gói phần mềm tích hợp chia sẻ cơ sở dữ liệu chung nhằm hỗ trợ các quy trình nội bộ.

Về phương diện cấu trúc chức năng, một hệ thống ERP tiêu chuẩn bao gồm 10 phân hệ chính: Kế toán tài chính, Quản lý bán hàng và phân phối, Quản lý mua hàng, Quản lý hàng tồn kho, Lập kế hoạch và quản lý sản xuất, Quản lý dự án, Quản lý dịch vụ, Quản lý nhân sự, Báo cáo quản trị, Báo cáo thuế.

Văn bản kế thừa các khung phân tích thực nghiệm quốc tế và trong nước:

• Khung mô hình của Irfan Ali, Groenendaal và Weigand (2020) dựa trên phương trình phân tích Dupont để đo lường tác động của ERP đến hiệu quả hoạt động tại 86 công ty sản xuất ở Pakistan giai đoạn 2002 – 2012.
• Mô hình của Wier, Hunton và HassabElnaby (2007) kiểm tra sự kết hợp giữa ERP và các chỉ số hiệu suất phi tài chính (NFPI) tác động tới ROA và ROS.
• Mô hình so sánh của Reck (2002) giữa nhóm áp dụng và không áp dụng ERP thông qua các tỷ số ROA, ROS, ATO và ROI.
• Các nghiên cứu thực nghiệm của Grabski (2001), Nicolaou (2004), Bajor (2011), Hendricks và cộng sự (2007), Voulgaris và cộng sự (2015), cùng các nghiên cứu tại Việt Nam của Nguyễn Hữu Hoàng Thọ (2012), Nguyễn Thị Huyền Trang và Nguyễn Duy Thanh (2014), Dương Thị Hải Phương (2019).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được tác giả sử dụng là phân tích định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) bằng phần mềm Stata. Các kỹ thuật ước lượng được áp dụng bao gồm:

• Phương pháp hồi quy gộp (Pooled OLS).
• Phương pháp mô hình hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model - FEM).
• Phương pháp mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM).
• Kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn giữa mô hình FEM và REM.
• Phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được sử dụng để xử lý các khuyết tật của mô hình (như phương sai sai số thay đổi hoặc tự tương quan).

Mô hình kinh tế lượng tổng quát được xác định như sau: $$ROA_t = \beta_0 + \beta_1 ROA_{t-1} + \beta_2 LnA_t + \beta_3 IT_t + \beta_4 COR_t + \beta_5 ATR_t + \beta_6 SGR_t + \beta_7 DERP + u_t$$

Trong đó:

• Biến phụ thuộc: $ROA$ (Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản bình quân, đơn vị %).
• Các biến độc lập và biến kiểm soát:
  • $ROA_{t-1}$: Biến trễ 1 năm của tỷ suất sinh lời trên tài sản.
  • $LnA$: Quy mô doanh nghiệp, đo bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản.
  • $IT$: Vòng quay hàng tồn kho (Inventory Turnover).
  • $COR$: Tỷ suất giá vốn hàng bán trên doanh thu thuần (Cost of Goods Sold / Net Revenue).
  • $ATR$: Hệ số vòng quay tổng tài sản (Asset Turnover Ratio = Doanh thu thuần / Tổng tài sản).
  • $SGR$: Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu thuần so với kỳ trước (Sales Growth Rate).
  • $DERP$: Biến giả đại diện cho việc ứng dụng ERP (nhận giá trị 1 nếu doanh nghiệp có áp dụng hệ thống ERP trong năm quan sát, nhận giá trị 0 nếu chưa áp dụng).

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên giai đoạn 2010 – 2020 của 19 công ty dược niêm yết trên HOSE và HNX, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng tối đa 209 quan sát. Ngoài ra, tác giả thu thập bổ sung dữ liệu của 98 doanh nghiệp thuộc các ngành sản xuất khác (trong đó có 50 doanh nghiệp triển khai ERP) để thực hiện đối chứng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan lý thuyết về hệ thống ERP

Chương này tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ERP:

• Phân tích bản chất của ERP dựa trên hai cấu phần "Resource" (toàn bộ tài sản hữu hình, vô hình, nhân lực, tài chính) và "Planning" (các quy trình hoạch định và phối hợp nguồn lực).
• Nêu rõ đặc tính linh hoạt của phần mềm ERP: khả năng quản lý đa chi nhánh, đa tiền tệ, tích hợp dữ liệu dạng Drill-Down và xuất nhập dữ liệu mở.
• Xác định 4 vai trò quản trị của ERP: tự động hóa quy trình nghiệp vụ liên phòng ban; cung cấp thông tin kịp thời hỗ trợ ra quyết định; làm công cụ tính toán và dự báo nhu cầu vật tư sản xuất nhằm giảm tồn kho đọng vốn; chuẩn hóa chính sách giá và chiết khấu bán hàng.
• Tổng kết các tranh luận học thuật về tác động của ERP: Grabski (2001) và Nicolaou (2004) chỉ ra hiệu quả tài chính thường xuất hiện rõ rệt từ năm thứ 2 hoặc thứ 3 sau khi vận hành; Bajor (2011) chứng minh ERP giúp hạ tỷ lệ giá vốn hàng bán trên doanh thu và tỷ lệ nhân sự trên doanh số; Voulgaris và cộng sự (2015) ghi nhận doanh nghiệp dùng ERP có sức chống chịu tốt hơn trong khủng hoảng kinh tế.
• Trình bày chi tiết cấu trúc 3 mô hình kinh tế lượng quốc tế tiêu biểu (Irfan Ali và cộng sự 2020; Wier và cộng sự 2007; Reck 2002) làm căn cứ xây dựng mô hình thực nghiệm cho đề tài.

Chương 2: Tác động của hệ thống ERP đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết tại Việt Nam

Nội dung chương 2 gồm 3 khối kiến thức thực tiễn và định lượng:

1. Lịch sử phát triển và phân hệ Tài chính – Kế toán: Điểm lại tiến trình tiến hóa từ phần mềm MRP (thập niên 1960 bởi JICase và IBM), MRP-II (thập niên 1970–1980 với COPICS, MMAS, MAPICS, JD Edwards), thuật ngữ ERP do Gartner Group đưa ra năm 1990, SAP R/3 năm 1992, đến Cloud ERP năm 2010 và thế hệ ERP II mở rộng (tích hợp CRM, SCM). Cấu trúc phân hệ Tài chính – Kế toán được phân tích chi tiết qua 8 phân hệ con: (1) Quản lý kế hoạch tài chính; (2) Kế toán tổng hợp; (3) Kế toán vốn bằng tiền (quản lý đa tiền tệ); (4) Kế toán công nợ phải thu – phải trả; (5) Kế toán tài sản cố định – công cụ dụng cụ; (6) Kế toán chi phí giá thành; (7) Kế toán thuế; (8) Báo cáo tài chính.
2. Tổng quan ngành dược và thực trạng áp dụng ERP:
   • Theo số liệu Drug Bank, Việt Nam có khoảng 300 doanh nghiệp sản xuất và xuất nhập khẩu dược phẩm. Năm 2020, Cục Quản lý Dược ước tính giá trị sản xuất thuốc trong nước đạt 2.840 triệu USD; giá trị nhập khẩu thuốc thành phẩm đạt 3.312 triệu USD và nguyên phụ liệu đạt 422 triệu USD.
   • Thống kê giai đoạn 2010 – 2020 ghi nhận kim ngạch nhập khẩu dược phẩm tăng trưởng 159%. Năm 2020, nhập khẩu nguyên phụ liệu đạt 412 triệu USD, trong đó Trung Quốc chiếm áp đảo với 68% (280,225 triệu USD), Ấn Độ chiếm 16%. Về thuốc thành phẩm, Pháp, Đức, Ấn Độ và Mỹ là các thị trường cung ứng lớn nhất.
   • Về quy mô tài sản giai đoạn 2010 – 2020: Tập đoàn F.I.T có tổng tài sản năm 2020 đạt gần 5.284 tỷ đồng (tăng 76 lần so với 2010), Dược Hậu Giang đạt 4.447 tỷ đồng (tăng 2,4 lần), Pymepharco đạt 2.563 tỷ đồng (tăng 2,4 lần). Năm 2020, Dược Hậu Giang dẫn đầu về doanh thu thuần (3.755 tỷ đồng) và lợi nhuận ròng (gần 740 tỷ đồng). Lợi nhuận của các doanh nghiệp có sự phân hóa mạnh do COVID-19: MKV tăng trưởng lợi nhuận ròng 315%, trong khi LDP giảm 427%.
   • Về tình hình triển khai ERP: Có 12/19 doanh nghiệp niêm yết áp dụng ERP tính đến năm 2020. Tỷ lệ sử dụng giải pháp ngoại (SAP, Oracle, Epicor) và giải pháp nội địa (Saleup ERP, 3S ERP.iPharma, ERP-PharmaSoft, Bravo 7) là cân bằng 50:50.
3. Kết quả mô hình định lượng: Trình bày thống kê mô tả 209 quan sát của các biến số và thực hiện kiểm định Hausman để chọn mô hình ước lượng thích hợp giữa FEM và REM, xử lý vi phạm bằng mô hình FGLS nhằm xác định hệ số tác động của biến giả $DERP$ lên chỉ tiêu $ROA$. Đồng thời, chương 2 tổng hợp kết quả so sánh giữa ngành dược với các ngành sản xuất khác (Bảng 2.4) và tác động của ERP biến thiên theo thời gian triển khai (Bảng 2.5).

Chương 3: Khuyến nghị chính sách

Dựa trên các kết quả phân tích thực trạng và kiểm định mô hình hồi quy, chương 3 đề xuất định hướng phát triển hệ thống quản trị và các khuyến nghị chính sách:

• Đưa ra định hướng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị cho các doanh nghiệp dược nhằm giảm thiểu phụ thuộc chuỗi cung ứng nguyên liệu từ nước ngoài và nâng cao năng lực quản lý hàng tồn kho, giá thành.
• Đề xuất các nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp: chuẩn bị nguồn lực tài chính và hạ tầng công nghệ trước khi triển khai; tăng cường công tác đào tạo kỹ năng cho người dùng cuối; chuẩn hóa quy trình dữ liệu kế toán trước khi tích hợp vào hệ thống.
• Khuyến nghị cơ quan quản lý nhà nước ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp dược chuyển đổi số và áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại.

Kết quả và đóng góp

Văn bản ghi nhận các phát hiện thực nghiệm và số liệu cụ thể về ngành dược và tác động của hệ thống ERP:

Tiêu chí	Số liệu trích xuất từ văn bản
Mẫu nghiên cứu chính	19 doanh nghiệp dược phẩm niêm yết tại Việt Nam (2010 – 2020)
Tổng số quan sát mô hình	209 quan sát bảng cân bằng
Tỷ lệ áp dụng ERP	12/19 doanh nghiệp (chiếm 63,16% tổng số mẫu)
Cơ cấu quy mô nhân sự áp dụng ERP	Phần lớn thuộc nhóm quy mô 500 – 1.000 nhân viên (5 DN) và >1.000 nhân viên (4 DN); nhóm <500 nhân viên có 3 DN
Cơ cấu phần mềm ERP sử dụng	50% dùng giải pháp quốc tế (SAP, Oracle, Epicor); 50% dùng giải pháp nội địa (Saleup ERP, 3S ERP.iPharma, Bravo 7, ERP-PharmaSoft)
Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA)	Giá trị trung bình: 9,28%; Độ lệch chuẩn: 9,45%; Giá trị nhỏ nhất: -9,67%; Giá trị lớn nhất: 34,10%

Danh sách 12 doanh nghiệp dược niêm yết đã áp dụng ERP được tác giả tổng hợp tại Bảng 2.1:

Mã CK	Doanh nghiệp	Năm thành lập	Năm áp dụng ERP	Quy mô nhân sự	Giải pháp ERP ghi nhận
DCL	Dược phẩm Cửu Long	1992	2020	> 1.000	Saleup ERP
IMP	Imexpharm	1977	2013	> 1.000	SAP ERP (đầu tư 1 triệu USD)
DMC	Domesco	1980	2018	> 1.000	Oracle
DBD	Dược phẩm Bình Định	1995	2015	> 1.000	SAP
DHT	Dược phẩm Hà Tây	1965	2019	500 – 1.000	3S ERP.iPharma
OPC	Dược phẩm OPC	1997	2012	500 – 1.000	Bravo 7
TRA	Traphaco	1972	2017	500 – 1.000	Saleup ERP
PMC	Pharmedic	1993	2010	500 – 1.000	Epicor (triển khai cùng 3Ssoft)
VDP	Vidipha	2003	2010	500 – 1.000	ERP-PharmaSoft
DP3	Dược phẩm Trung ương 3	1962	2020	< 500	Saleup ERP
LDP	Dược Lâm Đồng	1982	2020	< 500	Oracle
MKV	Dược phẩm Khánh Hòa	1990	2020	< 500	Hệ thống ERP

Đóng góp của khóa luận so với các nghiên cứu trước đây (được tác giả tự xác định):

• Là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đánh giá định lượng chuyên sâu tác động của hệ thống ERP trong phân hệ Quản lý Tài chính – Kế toán đến hiệu quả kinh doanh thông qua biến số ROA của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết.
• Áp dụng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS) trên chuỗi dữ liệu 11 năm (2010 – 2020) từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy.
• Mở rộng phân tích so sánh đối chứng giữa nhóm ngành sản xuất dược phẩm với 98 doanh nghiệp thuộc các ngành sản xuất khác, đồng thời phân tích sự biến đổi của hiệu quả hoạt động theo các mốc thời gian sau khi đưa hệ thống ERP vào vận hành.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế dựa trên phạm vi dữ liệu và phương pháp thu thập:

• Mẫu nghiên cứu định lượng mới chỉ bao gồm 19 doanh nghiệp dược niêm yết trên sàn chứng khoán do yêu cầu về tính minh bạch của số liệu kiểm toán, chưa thể bao quát toàn bộ hơn 300 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dược phẩm đang hoạt động trên cả nước.
• Đề tài tập trung chủ yếu vào phân hệ Quản lý Tài chính – Kế toán và thước đo tài chính ROA, chưa đo lường đồng thời các phân hệ quản trị khác (như SCM, CRM) cũng như chưa kết hợp đầy đủ các chỉ tiêu đo lường phi tài chính (sự hài lòng của khách hàng, mức độ tinh gọn quy trình).
• Trong số 12 doanh nghiệp ứng dụng ERP, có tới 4 doanh nghiệp mới đưa hệ thống vào vận hành trong năm 2020 (DCL, DP3, LDP, MKV). Do ERP thường có độ trễ từ 2 đến 3 năm mới phát huy đầy đủ hiệu quả hoạt động, việc đánh giá tác động dài hạn đối với các doanh nghiệp này cần được tiếp tục theo dõi và kiểm chứng ở các giai đoạn sau.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính doanh nghiệp, Kế toán, Hệ thống thông tin quản lý (MIS) và Quản trị kinh doanh: Cung cấp khung phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng (Pooled, FEM, REM, FGLS) ứng dụng kiểm định tác động của một giải pháp công nghệ thông tin đối với các chỉ số tài chính.
• Nhà quản trị các doanh nghiệp ngành dược phẩm và sản xuất: Tham khảo cấu trúc chi tiết 8 phân hệ con của phân hệ Tài chính – Kế toán, cùng kinh nghiệm thực tế về lựa chọn nhà cung cấp giải pháp ERP (trong nước và quốc tế) tại các công ty lớn như Imexpharm, Traphaco, Domesco.
• Các nhà nghiên cứu phân tích thị trường dược: Cung cấp số liệu thống kê giai đoạn 2010 – 2020 về kim ngạch xuất nhập khẩu nguyên phụ liệu (phân theo các thị trường Trung Quốc, Ấn Độ, châu Âu), quy mô tài sản và biến động lợi nhuận của các doanh nghiệp dược đầu ngành tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp dược nào tại Việt Nam là đơn vị đầu tiên đầu tư quy mô lớn vào hệ thống giải pháp ERP quốc tế?

Theo văn bản, Công ty Cổ phần Dược phẩm Imexpharm (IMP) là đơn vị nổi bật khi đầu tư giải pháp toàn diện SAP ERP với tổng giá trị lên tới 1 triệu USD vào năm 2013, triển khai đồng bộ tại trụ sở chính (Đồng Tháp), 2 nhà máy sản xuất (Đồng Tháp, Bình Dương) cùng các trung tâm phân phối và chi nhánh bán hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra, năm 2010 đã có Vidipha triển khai ERP-PharmaSoft và Pharmedic triển khai Epicor.

Cấu trúc phân hệ Quản lý Tài chính – Kế toán trong hệ thống ERP gồm những phân hệ con nào?

Căn cứ theo tài liệu giải pháp của ITG được trích dẫn trong khóa luận, phân hệ Tài chính – Kế toán gồm 8 phân hệ thành phần: (1) Quản lý kế hoạch tài chính; (2) Kế toán tổng hợp; (3) Kế toán vốn bằng tiền (quản lý đa tiền tệ); (4) Kế toán công nợ phải thu – phải trả; (5) Kế toán tài sản cố định – công cụ dụng cụ; (6) Kế toán chi phí giá thành; (7) Kế toán thuế; (8) Báo cáo tài chính.

Các giải pháp phần mềm ERP nào đang được các doanh nghiệp dược niêm yết tại Việt Nam sử dụng phổ biến nhất?

Thống kê từ khóa luận cho thấy thị phần chia đều 50% cho phần mềm quốc tế và 50% cho phần mềm nội địa. Về phần mềm quốc tế gồm có SAP (Imexpharm, Dược Bình Định, Dược thú y Cai Lậy), Oracle (Domesco, Dược Lâm Đồng), Epicor (Pharmedic). Về phần mềm trong nước, nổi bật là Saleup ERP (Dược Cửu Long, Traphaco, DP3), 3S ERP.iPharma (Dược Hà Tây), Bravo 7 (Dược phẩm OPC) và ERP-PharmaSoft (Vidipha).

Nguồn cung cấp nguyên phụ liệu sản xuất dược phẩm của Việt Nam năm 2020 phụ thuộc chủ yếu vào quốc gia nào?

Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê được tổng hợp trong biểu đồ 2.2 của khóa luận, Trung Quốc là thị trường cung ứng nguyên phụ liệu dược phẩm lớn nhất cho Việt Nam trong năm 2020, đạt giá trị 280,225 triệu USD, chiếm tỷ trọng áp đảo 68% trên tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này. Thị trường đứng thứ hai là Ấn Độ chiếm tỷ trọng 16%.

Chỉ tiêu ROA của 19 doanh nghiệp dược phẩm niêm yết trong giai đoạn 2010 – 2020 có đặc điểm phân phối thống kê như thế nào?

Từ bảng thống kê mô tả (Bảng 2.2) với 209 quan sát, chỉ tiêu ROA đạt giá trị trung bình là 9,28% và độ lệch chuẩn là 9,45%. Mức độ phân hóa giữa các doanh nghiệp rất lớn, với giá trị nhỏ nhất ghi nhận ở mức -9,67% (do có năm doanh nghiệp bị lỗ sau thuế) và giá trị cao nhất đạt 34,10%.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Lại Thu Hằng đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về hệ thống ERP và tiến hành khảo sát thực trạng triển khai giải pháp này tại 19 công ty dược phẩm niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2020. Thông qua phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng, công trình đã đo lường thực nghiệm tác động của phân hệ Tài chính – Kế toán ERP đối với tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), đồng thời thực hiện so sánh đối chứng với các ngành sản xuất khác và theo các mốc thời gian vận hành. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực chứng hữu ích giúp các nhà quản trị doanh nghiệp dược phẩm và các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị nguồn lực trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ HỆ THỐNG ERP 1. Khái niệm hệ thống ERP Theo Klaus, Rosemann và G.Gable (2000), khái niệm ERP có thể được nhìn nhận từ nhiều khía cạnh khác nhau. Thuật ngữ ERP chỉ một loại hàng hóa, một sản phẩm dưới dạng phần mềm máy tính. Về cơ bản, ERP có thể được coi là một mục tiêu phát triển của việc lập kế hoạch cho các quy trình và dữ liệu của mộtdoanh nghiệp thành một cấu trúc tích hợp toàn diện.

Đồng thời, ERP có thể được coi là chìa khóa quan trọng của cơ sở hạ tầng mang lại giải pháp cho doanh nghiệp. Còn theo nhóm nghiên cứu Kumar và Hillegersberg (2000), ERP là một thuật ngữ liên quan đến hệ thống tích hợp thông tin và quá trình kinh doanh. Nó bao gồm các phân hệ chức năng được cài đặt tùy theo mục đích của doanh nghiệp. Awad (2014) định nghĩa ERP là các gói phần mềm tích hợp với một cơ sở dữ liệu chung hỗ trợ các quy trình kinh doanh trong các công ty.

Nói cách khác, hệ thống Hoạch định Nguồn lực Doanh nghiệp là một thuật ngữ được sử dụng liên quan đến một loạt hoạt động của doanh nghiệp do phần mềm máy tính hỗ trợ, nhằm giúp hỗ trợ quản lý các hoạt động trong doanh nghiệp bao gồm: kế toán, phân tích tài chính, quản lý mua hàng, quản lý tồn kho, hoạch định và quản lý sản xuất, quản lý hậu cần, quản lý quan hệ với khách hàng,… Mục tiêu tổng quát của hệ thống này là đảm bảo các nguồn lực thích hợp của doanh nghiệp như nhân lực, vật tư, máy móc và tài chính có sẵn với số lượng đủ khi cần bằng cách sử dụng các công cụ hoạch định và lên kế hoạch. Đặc điểm của ERP Dựa trên 2 khía cạnh xuất phát từ chính tên gọi của hệ thống ERP là Resource và Planning, trong đó: - Tài nguyên (Resource): tất cả những tài sản vô hình và hữu hình có sẵn hoặc được tạo ra hàng ngày mà doanh nghiệp đó sở hữu chính là tài nguyên. Bao gồm cả nhân lực, vật lực và tài chính của doanh nghiệp đó. 9 - Hoạch định (Planning): là những kế hoạch và tương tác giữa các nhân viên, nhà quản lý lên nguồn tài nguyên của doanh nghiệp để giải quyết các công việc diễn ra thường ngày.

Hệ thống ERP có thể coi là một trong những phần mềm có thiết kế mềm dẻo, linh hoạt phù hợp với đặc trưng hoạt động của từng doanh nghiệp và có thể mở rộng, phát triển theo thời gian của từng loại hình doanh nghiệp mà không làm thay đổi cấu trúc của chương trình hiện có. Bên cạnh đó, tính năng quan trọng nhất của phần mềm ERP là sự linh hoạt khi cho phép quản lý nhiều công ty, nhiều chi nhánh, nhiều ngôn ngữ, tiền tệ, cho phép xuất/nhập dữ diệu dưới định dạng excel, cho phép phân tích dữ liệu Drill- Down,…mà không phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp. Do đó, hệ thống ERP được đánh giá là phù hợp với mọi loại hình doanh nghiệp từ vừa và nhỏ đến các công ty đa quốc gia. Đồng thời, hệ thống ERP loại bỏ các hệ thống phần mềm máy tính riêng lẻ ở các bộ phận trong một doanh nghiệp như: Tài chính, Nhân sự, Kinh Doanh, Sản xuất, Kho…và thay thế bằng một chương trình phần mềm hợp nhất toàn diện phân chia theo các phân hệ phần mềm khác nhau, nhờ đó tạo nên một mối quan hệ thống nhất với nhau.

Hơn nữa, hệ thống ERP có tính liên kết chặt chẽ nên dù đặc trưng của phần mềm ERP là có cấu trúc phân hệ, trong đó từng phân hệ có thể hoạt động độc lập nhưng vẫn có khả năng kết nối với nhau. Theo đó, tính chia sẻ thông tin và liên kết được thể hiện rất rõ và góp phần quan trọng trong việc hỗ trợ tác nghiệp và ra quyết định của nhiều đối tượng khác nhau một cách kịp thời và chính xác. Cấu trúc của ERP Các phân hệ cơ bản của một hệ thống ERP điển hình bao gồm: 10 • Sales and Distribution • Purchase Control • Stock Control • Finance ERP • Production Planning and Control • Project Management • Service Management • Human Resouce Management • Management Reporting • Tax Reports - Kế toán tài chính - Quản lý dự án - Quản lý bán hàng và phân phối - Quản lý dịch vụ - Quản lý mua hàng - Quản lý nhân sự - Quản lý hàng tồn kho - Báo cáo quản trị - Lập kế hoạch và quản lý sản xuất - Báo cáo thuế 1. Vai trò của ERP Thứ nhất, trước sự phát triển của công nghệ thông tin vào các lĩnh vực, hệ thống ERP giữ vai trò tạo ra một quy trình làm việc tự động, liên kết với nhiều chức năng khác nhau về mặt kế toán, kho, nhân sự, hậu cần, khách hàng, hoạch định và sản xuất,…nhằm mục tiêu đảm bảo nguồn tài nguyên của doanh nghiệp.

Mặt khác, ERP tạo ra mối liên kết văn phòng công ty – đơn vị thành viên, phòng ban – phòng ban và trong nội bộ các phòng ban, hình thành nên các quy trình xử lý nghiệp vụ mà mọi nhân viên trong công ty phải tuân theo. Thứ hai, hệ thống ERP đóng vai trò là hệ thống trung gian cung cấp một cách đầy đủ, nhanh chóng và chính xác các thông tin cần thiết để hỗ trợ nhà quản lý phân tích, xem xét ra kế hoạch, mục tiêu cho các chiến lược kinh doanh sắp tới. Đồng thời, ERP đóng vai trò cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm chi phí và tăng khả năng thực hiện các ứng dụng khác. 11 Thứ ba, hệ thống ERP đóng vai trò là công cụ tính toán và dự báo các trường hợp có thể phát sinh trong quá trình điều hành sản xuất/ kinh doanh của công ty.

Chẳng hạn, ERP giúp nhà máy tính toán chính xác kế hoạch cung ứng nguyên vật liệu cho mỗi đơn hàng dựa trên tổng nhu cầu nguyên vật liệu, tiến độ, năng suất, khả năng cung ứng… Cách làm này cho phép công ty luôn có đủ vật tư sản xuất, mà vẫn không để lượng tồn kho quá lớn gây đọng vốn. Thứ tư, hệ thống ERP còn là công cụ hỗ trợ trong việc lên kế hoạch cho các nội dung công việc, nghiệp vụ cần thiết trong quá trình sản xuất kinh doanh, chẳng hạn như hoạch định chính sách giá, chiết khấu, các hình thức mua hàng, hỗ trợ tính toán ra phương án mua nguyên liệu, tính được mô hình sản xuất tối ưu… Điều này giúp công ty giảm thiểu sai sót trong xử lý nghiệp vụ và thuận tiện cho các quá trình giao dịch. Tác động của hệ thống ERP đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nhìn chung, sự xuất hiện của hệ thống ERP có tác động làm tăng hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc sử dụng công nghệ để quản lý mục tiêu, kết quả kinh doanh và giúp hỗ trợ đưa ra chiến lược cụ thể cho doanh nghiệp trong từng giai đoạn.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi khi cho rằng hệ thống này có tác động trái chiều đối với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Grabski (2001) tập trung nghiên cứu vào tác động của hệ thống ERP đối với hiệu quả hoạt động của công ty. Nhóm tác giả đề cập đến các lý thuyết về tổ chức kinh tế và công nghệ để nhằm cung cấp cơ sở cho việc kiểm tra xem hệ thống ERP ảnh hưởng như thế nào đến việc điều phối doanh nghiệp và chi phí giao dịch. Theo nhà nghiên cứu, hệ thống ERP có hai tác động chính: một là làm giảm chi phí bằng cách nâng cao hiệu quả thông qua tin học hóa dữ liệu và quy trình, hai là tăng cường khả năng ra quyết định bằng cách cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho toàn doanh nghiệp.

Những tác động này không chỉ gắn liền với việc cải thiện hoạt động của doanh nghiệp mà còn hỗ trợ tối đa trong công tác quản trị của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tính toán các dữ liệu công ty, kết quả cho thấy không có cải thiện đáng kể nào liên quan đến thu nhập thặng dư hoặc tỷ lệ chi phí bán hàng, chi phí chung và chi phí quản lý doanh nghiệp trong 12 mỗi 2 năm sau khi triển khai hệ thống ERP. Tuy nhiên, bắt đầu từ năm thứ 3 sau áp dụng hệ thống này thì có sự cải thiện đáng kể về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp do tỷ lệ giá vốn hàng bán trên doanh thu giảm đi rõ rệt. Thêm vào đó, tỷ lệ nhân viên trên doanh thu đã giảm đáng kể trong mỗi 3 năm được kiểm tra sau khi triển khai ERP.

Đồng tình với quan điểm đó, I. Nicolaou (2004) chỉ ra rằng việc áp dụng thành công công nghệ thông tin để hỗ trợ chiến lược kinh doanh có thể giúp các tổ chức đạt được hiệu quả tài chính vượt trội. Thu thập dữ liệu tài chính của 247 công ty áp dụng hệ thống toàn doanh nghiệp với một nhóm kiểm soát phù hợp của các công ty theo từng phần, tác giả so sánh sự khác biệt trước và sau khi áp dụng. Kết quả cũng cho thấy các công ty áp dụng hệ thống doanh nghiệp cho thấy hiệu suất cao hơn chỉ sau hai năm tiếp tục sử dụng.

Hơn nữa, việc kiểm soát các đặc điểm triển khai như lựa chọn nhà cung cấp, mục tiêu thực hiện, các mô-đun được triển khai và khoảng thời gian thực hiện, đã giúp giải thích hiệu quả hoạt động tài chính của việc sử dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp. Bajor (2011) nối tiếp nghiên cứu trước của I. Nicolaou (2004) để tiếp tục đào sâu nghiên cứu về các cam kết về nguồn lực và ảnh hưởng đến hiệu suất của công ty trong thời gian dài hạn. Kết quả từ phân tích cũng cho thấy sự khác biệt về hiệu suất cao hơn sau khi hoàn thành hệ thống.

Cụ thể, các công ty khi áp dụng ERP báo cáo chỉ số ROA, ROS thấp hơn, song tỷ lệ giá vốn hàng bán trên doanh thu thấp hơn và số lượng nhân viên trên doanh số bán hàng thấp hơn. Ngoài ra, trong khung thời gian sau khi hoàn thành, các công ty mẫu cũng được phát hiện là có khả năng sinh lời tương đối vượt trội và quản lý giá vốn hàng bán tương đối ổn định. Xét trên một khía canh khác, nhóm tác giả Hooshang và Cyrus (2010) cho rằng việc cải tiến năng suất được xem xét từ hai khía cạnh: một là hiệu quả hoạt động (đầu ra/đầu vào) của từng người lao động hoặc đơn vị kinh doanh và hai là sự hài lòng của người dùng cuối hoặc khách hàng.