Tác động của đổi mới xanh đến hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sự tác động của đổi mới xanh hiệu suất môi trường đến hiệu quả của các doanh nghiệp sản xuất tại, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Phạm Anh Nguyên
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Minh Hà
• Trường học: Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Sự tác động của đổi mới xanh, hiệu suất môi trường đến hiệu quả của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• Danh mục từ viết tắt
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Từ thực tiễn
• 1.2. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Thực trạng các DN của các nước trên thế giới
• 1.2.2. Thực trạng các DN Việt Nam
• 1.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. ĐÓNG GÓP VÀ ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 1.8. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các nhân tố tác động đến ĐMX
• 2.1.1. Đổi mới xanh
• 2.1.2. Hiệu suất môi trường
• 2.1.3. Hiệu quả doanh nghiệp
• 2.2. CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN
• 2.2.1. Lý thuyết tăng trưởng xanh (Green growth theory)
• 2.2.2. Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable development theory)
• 2.2.3. Lý thuyết các bên có liên quan (Stakeholder theory)
• 2.2.4. Lý thuyết hiệu quả của tổ chức (Organizational effectiveness theory)
• 2.2.5. Lý thuyết quan điểm dựa trên nguồn lực (Resource-based viewed theory)
• 2.2.6. Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Diffusion of innovation theory)
• 2.3. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỔI MỚI XANH CỦA DNSX
• 2.4. MỐI LIÊN HỆ GIỮA ĐỔI MỚI XANH VÀ HIỆU SUẤT MÔI TRƯỜNG CỦA DNSX
• 2.5. MỐI LIÊN HỆ GIỮA ĐỔI MỚI XANH, HIỆU SUẤT MÔI TRƯỜNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA DNSX
• 2.6. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.7. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2. QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH ĐIỀU CHỈNH THANG ĐO
• 3.4. THIẾT KẾ THANG ĐO CHO CÁC KHÁI NIỆM NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Thang đo Lợi thế tương đối (LTD)
• 3.4.2. Thang đo Khả năng tương thích (KTT)
• 3.4.3. Thang đo Sự dễ dàng (SDD)
• 3.4.4. Thang đo Hỗ trợ của tổ chức (HTC)
• 3.4.5. Thang đo Chất lượng nguồn nhân lực (CNL)
• 3.4.6. Thang đo Áp lực từ khách hàng (AKH)
• 3.4.7. Thang đo Áp lực của Chính phủ (ACP)
• 3.4.8. Thang đo Hỗ trợ của Chính phủ (HCP)
• 3.4.9. Thang đo Sự thay đổi của thị trường (DTT)
• 3.4.10. Thang đo Đổi mới sản phẩm xanh (DSP)
• 3.4.11. Thang đo Đổi mới quy trình xanh (DQT)
• 3.4.12. Thang đo Hiệu suất môi trường (SMT)
• 3.4.13. Thang đo Hiệu quả tài chính (HQC)
• 3.4.14. Thang đo Hiệu quả phi tài chính (HQP)
• 3.5. NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG
• 3.5.1. Bảng câu hỏi khảo sát
• 3.5.2. Quy mô mẫu
• 3.5.3. Phương pháp chọn mẫu
• 3.5.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ TRÌNH BÀY KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MẪU THEO CÁC ĐẶC TÍNH
• 4.1.1. Trình độ học vấn (Education)
• 4.1.2. Thâm niên công tác (Experience)
• 4.1.3. Lĩnh vực sản xuất – Kinh doanh của doanh nghiệp
• 4.1.4. Hình thức sở hữu của cơ quan - đơn vị
• 4.1.5. Thời gian DN bắt đầu hoạt động
• 4.1.6. Vốn điều lệ của DN (Registered capital)
• 4.1.7. Đơn vị/cơ quan có sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường
• 4.1.8. Tổng tài sản của doanh nghiệp cuối năm gần đây
• 4.1.9. Tổng số lao động làm việc toàn thời gian của đơn vị/cơ quan tính trung bình hàng năm
• 4.1.10. Tổng doanh thu của doanh nghiệp cuối 02 năm gần đây
• 4.1.11. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cuối 02 năm gần đây
• 4.2. THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN QUAN SÁT
• 4.2.1. Biến quan sát Lợi Thế Tương Đối (LTD)
• 4.2.2. Biến quan sát Khả Năng Tương Thích (KTT)
• 4.2.3. Biến quan sát Sự Dễ Dàng (SDD)
• 4.2.4. Biến quan sát Hỗ Trợ Của Tổ Chức (HTC)
• 4.2.5. Biến quan sát Chất lượng nguồn nhân lực (CNL)
• 4.2.6. Biến quan sát Áp lực khách hàng (AKH)
• 4.2.7. Biến quan sát Áp lực từ chính phủ (ACP)
• 4.2.8. Biến quan sát Hỗ trợ của chính phủ (HCP)
• 4.2.9. Biến quan sát Thay đổi của thị trường (DTT)
• 4.2.10. Biến quan sát Đổi mới sản phẩm xanh (DSP)
• 4.2.11. Biến quan sát Đổi mới quy trình xanh (DQT)
• 4.2.12. Biến quan sát Hiệu suất môi trường (SMT)
• 4.2.13. Biến quan sát Hiệu quả tài chính (HQC)
• 4.2.14. Biến quan sát Hiệu quả phi tài chính (HQP)
• 4.3. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THANG ĐO
• 4.3.1. Kiểm định thang đo bằng Cronbach’s Alpha
• 4.4. PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ (EFA)
• 4.4.1. Phân tích EFA của các biến độc lập (Independent Variables)
• 4.4.2. Phân tích EFA của các biến phụ thuộc (Dependent Variables)
• 4.5. MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG (Measurement Modeling)
• 4.5.1. Hệ số outer loadings
• 4.5.2. Độ tin cậy và giá trị hội tụ
• 4.5.3. Giá trị phân biệt (Discriminant Validity)
• 4.6. MÔ HÌNH CẤU TRÚC (Structural Equation Modeling)
• 4.6.1. Hệ số R bình phương (R2)
• 4.6.2. Hệ số VIF (Đánh giá đa cộng tuyến)
• 4.6.3. Hệ số tác động và ý nghĩa các mức tác động của đường dẫn
• 4.6.4. Giá trị Effect Size (f bình phương)
• 4.6.5. Kết quả kiểm định các giả thuyết
• 4.7. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.7.1. Đối với phát triển thang đo Đổi Mới Xanh (DMX)
• 4.7.2. Đối với thang đo Hiệu Suất Môi Trường (SMT)
• 4.7.3. Kết quả mô hình nghiên cứu hồi quy
• 4.7.4. Kết quả của các giả thuyết nghiên cứu
• 4.7.5. Đề xuất đối với các DN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. ĐIỂM MỚI CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.2. GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Đối với yếu tố công nghệ
• 5.2.2. Đối với yếu tố tổ chức
• 5.2.3. Đối với yếu tố môi trường bên ngoài
• 5.2.4. Đối với yếu tố đổi mới xanh
• 5.2.5. Đối với hiệu suất môi trường
• 5.2.6. Đối với hiệu quả doanh nghiệp
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ ĐỀ XUẤT NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới xanh và hiệu suất môi trường

Đổi mới xanh là một xu hướng phát triển bền vững, tập trung vào việc áp dụng các công nghệ thân thiện với môi trường và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Trong bối cảnh sản xuất tại Việt Nam, việc áp dụng đổi mới xanh không chỉ giúp các doanh nghiệp cải thiện hiệu suất môi trường mà còn nâng cao hiệu quả doanh nghiệp. Nghiên cứu này nhằm phân tích mối quan hệ giữa đổi mới xanh, hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp trong các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của đổi mới xanh

Đổi mới xanh là quá trình áp dụng các công nghệ và quy trình sản xuất mới nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Trong bối cảnh sản xuất tại Việt Nam, việc áp dụng đổi mới xanh giúp các doanh nghiệp giảm thiểu ô nhiễm, tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp áp dụng đổi mới xanh không chỉ đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thị trường toàn cầu.

1.2. Hiệu suất môi trường và vai trò trong doanh nghiệp

Hiệu suất môi trường là thước đo hiệu quả của các hoạt động bảo vệ môi trường trong doanh nghiệp. Nó bao gồm việc giảm thiểu chất thải, tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên. Trong các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, việc cải thiện hiệu suất môi trường không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe từ phía chính phủ và người tiêu dùng.

II. Tác động của đổi mới xanh đến hiệu quả doanh nghiệp

Đổi mới xanh có tác động tích cực đến hiệu quả doanh nghiệp thông qua việc cải thiện hiệu suất môi trường. Các doanh nghiệp áp dụng đổi mới xanh thường đạt được lợi thế cạnh tranh nhờ giảm chi phí sản xuất, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và nâng cao hình ảnh thương hiệu. Nghiên cứu này phân tích mối quan hệ giữa đổi mới xanh, hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp trong các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, từ đó đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.

2.1. Mối quan hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả tài chính

Đổi mới xanh giúp các doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất thông qua việc tiết kiệm năng lượng và tài nguyên. Điều này dẫn đến việc cải thiện hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp áp dụng đổi mới xanh thường có tỷ suất lợi nhuận cao hơn so với các doanh nghiệp không áp dụng. Điều này cho thấy đổi mới xanh không chỉ có lợi cho môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho doanh nghiệp.

2.2. Tác động của đổi mới xanh đến hiệu quả phi tài chính

Ngoài hiệu quả tài chính, đổi mới xanh còn có tác động tích cực đến hiệu quả phi tài chính của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp áp dụng đổi mới xanh thường có hình ảnh thương hiệu tốt hơn, được người tiêu dùng và các bên liên quan đánh giá cao. Điều này giúp doanh nghiệp tăng cường uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng đổi mới xanh giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về bảo vệ môi trường từ phía chính phủ và xã hội.

III. Chiến lược và chính sách thúc đẩy đổi mới xanh

Để thúc đẩy đổi mới xanh trong các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức liên quan. Các chiến lược xanh và chính sách môi trường cần được thiết kế để khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các công nghệ thân thiện với môi trường và cải thiện hiệu suất môi trường. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp thông qua đổi mới xanh.

3.1. Hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức

Chính phủ cần đưa ra các chính sách môi trường khuyến khích doanh nghiệp áp dụng đổi mới xanh. Các chính sách này có thể bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và các chương trình đào tạo về công nghệ xanh. Ngoài ra, các tổ chức quốc tế và phi chính phủ cũng cần hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tiếp cận các công nghệ thân thiện với môi trường và cải thiện hiệu suất môi trường.

3.2. Chiến lược xanh trong doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược xanh để thúc đẩy đổi mới xanh và cải thiện hiệu suất môi trường. Chiến lược này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ xanh, đào tạo nhân viên về các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường và hợp tác với các đối tác để phát triển các sản phẩm xanh. Nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đo lường và đánh giá hiệu quả môi trường để đảm bảo các chiến lược xanh được thực hiện hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Sự tác động của đổi mới xanh, hiệu suất môi trường đến hiệu quả của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam" được nghiên cứu sinh Phạm Anh Nguyên thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Nguyễn Minh Hà, bảo vệ năm 2022 tại Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 9340101).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng đồng thời tạo ra sức ép lớn đối với môi trường tự nhiên và suy giảm tài nguyên thiên nhiên (IUCN, 2012; Ekins, 1993; Shrivastava & Hart, 1995). Khu vực sản xuất công nghiệp đóng góp hơn 30% GDP trong giai đoạn 2016–2020 với mức tăng trưởng bình quân giá trị gia tăng đạt 6,79%/năm. Tuy nhiên, các doanh nghiệp sản xuất (DNSX) cũng là nguồn phát sinh chất thải và khí thải chính, trong bối cảnh công suất xử lý nước thải tại các khu công nghiệp (KCN) ước tính mới đạt khoảng 60% lượng nước thải phát sinh (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tổng lượng khí nhà kính tăng 2,7 lần trong giai đoạn 1994–2014 (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2018), và năm 2019 phát sinh khoảng 25 triệu tấn chất thải rắn công nghiệp cùng 1.688 tấn chất thải nguy hại. Thực tế khảo sát cho thấy 89% doanh nghiệp không nhận được sự hỗ trợ, ưu đãi của Nhà nước trong quá trình đổi mới xanh, và 80% người tiêu dùng quan tâm đến sản phẩm thân thiện với môi trường (Bộ Công Thương, 2017; Nielsen Việt Nam). Các doanh nghiệp đối mặt với sự xung đột giữa hai mục tiêu: tối đa hóa lợi nhuận và tăng trưởng xanh. Về mặt học thuật, các công trình trước đây đa phần tiếp cận riêng lẻ các yếu tố công nghệ, tổ chức hoặc môi trường, chưa tích hợp đồng thời ba nhóm nhân tố này để đánh giá tác động đến đổi mới xanh, cũng như chưa làm rõ vai trò trung gian của hiệu suất môi trường đối với mối quan hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả doanh nghiệp (bao gồm cả hiệu quả tài chính và phi tài chính) trong bối cảnh các DNSX tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích các nhân tố công nghệ, tổ chức, môi trường tác động đến việc đổi mới xanh và phân tích mối liên hệ giữa đổi mới xanh lên hiệu quả doanh nghiệp sản xuất thông qua biến trung gian là hiệu suất môi trường.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố về công nghệ, tổ chức, môi trường tác động đến việc đổi mới xanh của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
  2. Phân tích tác động của đổi mới xanh đến hiệu suất môi trường của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
  3. Phân tích tác động của hiệu suất môi trường đến hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
  4. Phân tích tác động của đổi mới xanh đến hiệu quả của doanh nghiệp thông qua vai trò trung gian của hiệu suất môi trường.
  5. Gợi ý các hàm ý quản trị nhằm nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp sản xuất thông qua đổi mới xanh và hiệu suất môi trường.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố công nghệ, tổ chức, môi trường tác động như thế nào đến đổi mới xanh của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam?
2. Đổi mới xanh tác động như thế nào đến hiệu suất môi trường của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam?
3. Hiệu suất môi trường tác động như thế nào đến hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam?
4. Đổi mới xanh tác động như thế nào đến hiệu quả của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam thông qua vai trò trung gian của hiệu suất môi trường?
5. Những kiến nghị và giải pháp nào để có thể giúp doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam thúc đẩy đổi mới xanh để phát triển doanh nghiệp đạt hiệu quả và đạt về hiệu suất môi trường?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến đổi mới xanh; mối liên hệ giữa đổi mới xanh và hiệu suất môi trường; mối liên hệ giữa hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp; mối liên hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam thông qua vai trò trung gian của hiệu suất môi trường.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp sản xuất tại các khu công nghiệp trọng điểm ở các tỉnh, thành phố trên phạm vi cả nước.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát chính thức được thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước xoay quanh các chủ đề:

1. Nghiên cứu về sự tuân thủ quy định môi trường và hành vi doanh nghiệp: O'Rourke (2004), Nham (2012), Naila (2013), Ho (2015), Salihu và cộng sự (2016) chỉ ra thực trạng tuân thủ môi trường của các doanh nghiệp tại các nước đang phát triển còn mang tính đối phó do giới hạn nguồn lực và chi phí đầu tư công nghệ cao.
2. Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến đổi mới xanh (khung TOE và các bên liên quan): Tornatzky và Klein (1982), Henriques và Sadorsky (1999, 2007), Del Brio và Junquera (2003), Gonzalez-Benito và Gonzalez-Benito (2006), Etzion (2007), Rothenberg và Zyglidopoulos (2007), Lee (2008), Chiou và cộng sự (2011), Lin và Ho (2011), Weng và Lin (2011), Ruslan và cộng sự (2014), Weng và cộng sự (2015), Kousar và cộng sự (2017), Zhang và Zhu (2019), Qi và cộng sự (2021). Các nghiên cứu này phân tích ảnh hưởng của áp lực quản lý, quy định của chính phủ, áp lực khách hàng, nguồn nhân lực và đặc điểm công nghệ, nhưng bộc lộ kết quả trái chiều về chiều hướng tác động của sự không ổn định thị trường hay áp lực từ các bên liên quan.
3. Nghiên cứu về tác động của đổi mới xanh đến hiệu suất môi trường: Montabon và cộng sự (2007), Rave và cộng sự (2011), Ford và cộng sự (2014), Shen và cộng sự (2017), Nguyen và cộng sự (2017), Zhang và cộng sự (2017), Seman và cộng sự (2019), Raza (2020), Kraus và cộng sự (2020). Hầu hết các nghiên cứu ghi nhận đổi mới quy trình và sản phẩm xanh hỗ trợ giảm lượng phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng và giảm tiêu hao nguyên liệu.
4. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa đổi mới xanh, hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp: Porter và Van der Linde (1995), Klassen và McLaughlin (1996), Russo và Fouts (1997), Konar và Cohen (2001), King và Lenox (2002), Chen (2008), Wahba (2008), Dangelico và Pujari (2010), Aguilera-Caracuel và Ortiz-de-Mandojana (2013), Triguero và cộng sự (2013), Lin và cộng sự (2019), Asadi và cộng sự (2020), Zhang và Ma (2021), Muangmee và cộng sự (2021). Bên cạnh các kết luận khẳng định tác động tích cực, một số nghiên cứu ghi nhận kết quả không có ý nghĩa thống kê hoặc tác động tiêu cực trong ngắn hạn do gánh nặng chi phí đầu tư (Cohen và cộng sự, 1995; Sarkis & Cordeiro, 2001; Wagner và cộng sự, 2002; Sarumpaet, 2005; Horváthová, 2010; Naila, 2013; Lee và cộng sự, 2016; Duque-Grisales và cộng sự, 2020).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết:

• Tích hợp đồng thời cả ba nhóm nhân tố: công nghệ (Lợi thế tương đối, Khả năng tương thích, Sự dễ dàng), tổ chức (Hỗ trợ của tổ chức, Chất lượng nguồn nhân lực) và môi trường bên ngoài (Áp lực khách hàng, Áp lực chính phủ, Hỗ trợ chính phủ, Sự thay đổi của thị trường) vào cùng một mô hình giải thích hành vi đổi mới xanh.
• Xem xét toàn diện hiệu quả doanh nghiệp dưới hai cấu phần: hiệu quả tài chính và hiệu quả phi tài chính.
• Kiểm định vai trò trung gian của hiệu suất môi trường trong mối quan hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất trong bối cảnh một nền kinh tế đang chuyển đổi như Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên hệ thống lý thuyết nền tảng gồm:

• Lý thuyết tăng trưởng xanh (Green growth theory) và Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable development theory): Giải thích sự cần thiết của việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, kết hợp với mô hình Đường cong Kuznets môi trường (Kuznets, 1955).
• Lý thuyết các bên có liên quan (Stakeholder theory): Giải thích áp lực từ chính phủ, khách hàng và thị trường đối với quyết định chiến lược môi trường của doanh nghiệp.
• Lý thuyết hiệu quả của tổ chức (Organizational effectiveness theory): Làm cơ sở đo lường hiệu quả hoạt động dưới góc độ tài chính và phi tài chính.
• Lý thuyết quan điểm dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Xác định năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và sự hỗ trợ nội bộ là các nguồn lực nội tại tạo lập lợi thế cạnh tranh.
• Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Diffusion of Innovation - DOI) kết hợp khung Technology - Organization - Environment (TOE): Khung phân tích chính để phân nhóm các yếu tố tiền đề tác động đến đổi mới xanh.

Nhóm biến	Khái niệm / Thang đo	Ký hiệu
Yếu tố công nghệ	Lợi thế tương đối Khả năng tương thích Sự dễ dàng	LTD KTT SDD
Yếu tố tổ chức	Hỗ trợ của tổ chức Chất lượng nguồn nhân lực	HTC CNL
Yếu tố môi trường	Áp lực từ khách hàng Áp lực của Chính phủ Hỗ trợ của Chính phủ Sự thay đổi của thị trường	AKH ACP HCP DTT
Đổi mới xanh (ĐMX)	Đổi mới sản phẩm xanh Đổi mới quy trình xanh	DSP DQT
Biến trung gian	Hiệu suất môi trường	SMT
Hiệu quả doanh nghiệp	Hiệu quả tài chính Hiệu quả phi tài chính	HQC HQP

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu kết hợp hai giai đoạn:

1. Nghiên cứu định tính: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu trực tiếp với các chuyên gia, nhà quản lý nhằm điều chỉnh câu chữ, xác định nội dung các biến quan sát và hiệu chỉnh cấu trúc các thang đo phái sinh từ các nghiên cứu quốc tế cho phù hợp với thực tiễn sản xuất tại Việt Nam.
2. Nghiên cứu định lượng:
   • Thu thập dữ liệu: Thực hiện bằng bảng câu hỏi khảo sát trực tiếp và trực tuyến theo thang đo Likert.
   • Mẫu nghiên cứu: Thu thập từ 400 doanh nghiệp sản xuất tại các KCN, cụm công nghiệp trọng điểm trên cả nước theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện trong tháng 5 và tháng 6 năm 2021.
   • Công cụ và kỹ thuật phân tích:
     • Phần mềm SPSS 22.0: Phân tích thống kê mô tả mẫu đặc tính, kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) cho các biến độc lập và biến phụ thuộc.
     • Phần mềm SmartPLS 3.2: Phân tích mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM). Đánh giá mô hình đo lường (hệ số tải ngoài Outer loadings, độ tin cậy tổng hợp CR, phương sai trích trung bình AVE, giá trị phân biệt theo tiêu chuẩn Fornell-Larcker và chỉ số Heterotrait-Monotrait Ratio - HTMT); Đánh giá mô hình cấu trúc (hệ số phóng đại phương sai VIF để kiểm tra đa cộng tuyến, hệ số xác định $R^2$, hệ số tác động $f^2$, kiểm định Bootstrap để xác định mức ý nghĩa thống kê của các đường dẫn tác động trực tiếp và gián tiếp).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 giới thiệu lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về suy thoái môi trường, xả thải công nghiệp tại Việt Nam và xu hướng chuyển dịch sang sản xuất xanh trên thế giới. Tác giả trình bày thực trạng doanh nghiệp, mục tiêu nghiên cứu tổng quát và 5 mục tiêu cụ thể, 5 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu (400 DNSX tại các KCN, thời gian khảo sát tháng 5–6/2021), tóm tắt phương pháp nghiên cứu, nêu các đóng góp dự kiến về lý thuyết và quản trị, cùng kết cấu 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày các khái niệm cơ bản: Đổi mới xanh (gồm đổi mới sản phẩm và đổi mới quy trình), Hiệu suất môi trường, Hiệu quả doanh nghiệp (tài chính và phi tài chính). Tác giả tổng hợp 6 lý thuyết nền tảng (Lý thuyết tăng trưởng xanh, Lý thuyết phát triển bền vững, Lý thuyết các bên có liên quan, Lý thuyết hiệu quả tổ chức, Lý thuyết quan điểm dựa trên nguồn lực, Lý thuyết khuếch tán đổi mới) và mô hình Đường cong Kuznets (1955). Trên cơ sở tổng quan tài liệu, chương này thiết lập mô hình nghiên cứu gồm 3 nhóm yếu tố tiền đề (công nghệ, tổ chức, môi trường bên ngoài) tác động đến ĐMX, và tác động của ĐMX, hiệu suất môi trường đến hiệu quả doanh nghiệp sản xuất, từ đó xây dựng các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu gồm bước định tính và định lượng. Tác giả trình bày quá trình phỏng vấn chuyên gia để điều chỉnh thang đo, thiết kế chi tiết 14 thang đo thành phần (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.14): Thang đo Lợi thế tương đối (LTD), Khả năng tương thích (KTT), Sự dễ dàng (SDD), Hỗ trợ của tổ chức (HTC), Chất lượng nguồn nhân lực (CNL), Áp lực từ khách hàng (AKH), Áp lực của Chính phủ (ACP), Hỗ trợ của Chính phủ (HCP), Sự thay đổi của thị trường (DTT), Đổi mới sản phẩm xanh (DSP), Đổi mới quy trình xanh (DQT), Hiệu suất môi trường (SMT), Hiệu quả tài chính (HQC), và Hiệu quả phi tài chính (HQP). Chương cũng xác định quy mô mẫu khảo sát (N = 400), quy trình chọn mẫu thuận tiện và quy trình xử lý dữ liệu qua SPSS 22.0 và SmartPLS 3.2.

Chương 4: Phân tích dữ liệu và trình bày kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng:

• Thống kê mô tả mẫu: Phân tích theo các đặc tính nhân khẩu học và doanh nghiệp: giới tính, trình độ học vấn, thâm niên công tác, lĩnh vực sản xuất kinh doanh, hình thức sở hữu, năm bắt đầu hoạt động, vốn điều lệ, tần suất sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường, tổng tài sản, tổng số lao động toàn thời gian, tổng doanh thu và kết quả lợi nhuận qua các năm (từ Bảng 4.1 đến Bảng 4.12).
• Thống kê mô tả biến quan sát: Thống kê giá trị trung bình, độ lệch chuẩn cho 14 nhóm biến quan sát (từ Bảng 4.13 đến Bảng 4.26).
• Kiểm định độ tin cậy thang đo: Kết quả Cronbach's Alpha và phân tích tương quan biến - tổng (Item-Total Statistics) qua các lần chạy (Bảng 4.27 đến Bảng 4.40). Trong quá trình này, các biến quan sát không đạt chuẩn bị loại bỏ gồm: LTD6, KTT9, CNL6 và HTC2 (Bảng 4.41).
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Kiểm định KMO và Bartlett's Test cho nhóm biến độc lập và nhóm biến phụ thuộc; phân tích ma trận xoay (Pattern Matrix) và tổng phương sai trích (Bảng 4.41 đến Bảng 4.45).
• Đánh giá mô hình đo lường PLS-SEM: Đạt yêu cầu về hệ số Outer loadings (Bảng 4.46), độ tin cậy tổng hợp CR và giá trị hội tụ AVE (Bảng 4.47), giá trị phân biệt theo tiêu chuẩn Fornell-Larcker (Bảng 4.48) và tỷ số HTMT (Bảng 4.49).
• Đánh giá mô hình cấu trúc PLS-SEM: Đánh giá hệ số $R^2$, $R^2$ hiệu chỉnh (Bảng 4.50), hệ số phóng đại phương sai VIF kiểm tra đa cộng tuyến (Bảng 4.51), kết quả kiểm định Bootstrap (Bảng 4.52) và tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu (Bảng 4.54, Hình 4.1 đến 4.3).
• Thảo luận kết quả: Phân tích chi tiết mức độ tác động của các yếu tố công nghệ, tổ chức, môi trường lên ĐMX; chỉ rõ tác động của Áp lực khách hàng (AKH) đến ĐMX có mức ý nghĩa thấp; ĐMX và Hiệu suất môi trường (SMT) có tác động tích cực đến cả hiệu quả tài chính (HQC) và phi tài chính (HQP), trong đó hiệu suất môi trường tác động ở mức ý nghĩa thấp, phù hợp với bối cảnh các DNSX tại Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách

Chương 5 tóm tắt các phát hiện chính, khẳng định các điểm mới của đề tài. Tác giả đề xuất hệ thống gợi ý chính sách và hàm ý quản trị chi tiết cho 6 nhóm: (1) Yếu tố công nghệ, (2) Yếu tố tổ chức, (3) Yếu tố môi trường bên ngoài, (4) Thúc đẩy đổi mới xanh (sản phẩm và quy trình), (5) Nâng cao hiệu suất môi trường, và (6) Tối ưu hóa hiệu quả doanh nghiệp. Cuối chương trình bày các hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Kết quả nghiên cứu chính

1. Các yếu tố tiền đề tác động đến Đổi mới xanh: Các nhóm nhân tố công nghệ (Lợi thế tương đối, Khả năng tương thích, Sự dễ dàng), tổ chức (Hỗ trợ của tổ chức, Chất lượng nguồn nhân lực) và môi trường bên ngoài (Áp lực chính phủ, Hỗ trợ chính phủ, Sự thay đổi thị trường) đều có tác động tích cực đến đổi mới xanh của các DNSX. Riêng nhân tố Áp lực từ khách hàng (AKH) có tác động đến đổi mới xanh nhưng ở mức ý nghĩa thống kê thấp.
2. Mối quan hệ giữa Đổi mới xanh, Hiệu suất môi trường và Hiệu quả doanh nghiệp:
   • Đổi mới xanh (bao gồm đổi mới sản phẩm xanh và đổi mới quy trình xanh) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến hiệu suất môi trường của doanh nghiệp.
   • Đổi mới xanh tác động trực tiếp tích cực đến hiệu quả doanh nghiệp sản xuất, bao gồm cả hiệu quả tài chính (HQC) và hiệu quả phi tài chính (HQP).
   • Hiệu suất môi trường (SMT) tác động tích cực đến hiệu quả tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp, tuy nhiên mức độ ý nghĩa thống kê ở mức thấp.
   • Hiệu suất môi trường đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả doanh nghiệp.

Đóng góp mới của luận án

• Về mặt lý luận:

  • Tích hợp và kiểm định đồng thời mô hình cấu trúc thể hiện mối quan hệ đa chiều giữa ba nhóm yếu tố tiền đề (công nghệ, tổ chức, môi trường bên ngoài), đổi mới xanh, hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp (tài chính và phi tài chính) trong một nghiên cứu duy nhất.
  • Xây dựng, điều chỉnh và hoàn thiện bộ thang đo lường các khái niệm Đổi mới xanh, Hiệu suất môi trường và Hiệu quả doanh nghiệp phù hợp với đặc thù của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu quốc tế.
  • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò trung gian của hiệu suất môi trường đối với mối quan hệ giữa đổi mới xanh và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại thị trường Việt Nam.

• Về mặt thực tiễn và quản trị:

  • Cung cấp cơ sở khoa học để các nhà quản lý DNSX nhận diện các nhân tố thúc đẩy đổi mới công nghệ và quy trình sản xuất theo hướng bền vững, tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh.
  • Cung cấp căn cứ thực tiễn cho các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố và Ban quản lý các KCN) trong việc hoàn thiện khung chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, kiểm soát xả thải và ban hành các quy chuẩn khuyến khích doanh nghiệp thực hiện đổi mới xanh đồng bộ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ theo mục 5.4 của luận án, các hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo được ghi nhận như sau:

• Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện với cỡ mẫu N = 400 tại các KCN trọng điểm, do đó tính đại diện tổng thể cho toàn bộ các loại hình doanh nghiệp sản xuất trên toàn quốc có thể bị hạn chế. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể áp dụng các kỹ thuật chọn mẫu xác suất với quy mô mẫu lớn hơn.
• Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung khảo sát các doanh nghiệp trong khối ngành sản xuất công nghiệp. Các nghiên cứu tương lai có thể mở rộng sang các ngành dịch vụ, thương mại, nông nghiệp hoặc so sánh chuyên sâu giữa các phân ngành sản xuất cụ thể.
• Thiết kế nghiên cứu theo thời gian: Dữ liệu được thu thập theo phương pháp cắt ngang tại một thời điểm (tháng 5–6/2021). Do việc đầu tư đổi mới xanh và hiệu suất môi trường thường mang lại hiệu quả tài chính có độ trễ thời gian, các nghiên cứu tiếp theo nên triển khai khảo sát theo chuỗi thời gian dọc (longitudinal data) để đánh giá sự biến chuyển của hiệu quả doanh nghiệp trong dài hạn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Tham khảo khung lý thuyết tích hợp (TOE, RBV, Stakeholder, Khuếch tán đổi mới), quy trình phát triển thang đo cảm nhận và kỹ thuật phân tích PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS đối với mô hình có biến trung gian trong chuyên ngành Quản trị kinh doanh.
• Giảng viên đại học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu trong các học phần Quản trị chiến lược, Quản trị sản xuất và vận hành, Quản trị môi trường doanh nghiệp và Phát triển bền vững.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất: Tham khảo các tiêu chí đánh giá mức độ tương thích, lợi thế tương đối của công nghệ xanh, giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phương thức chuyển dịch quy trình sản xuất nhằm cải thiện hiệu quả tài chính và phi tài chính.
• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo dữ liệu thực trạng và các kiến nghị để ban hành chính sách ưu đãi thuế, gói tín dụng xanh và các biện pháp kiểm soát môi trường tại các KCN, cụm công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu trong luận án được thực hiện như thế nào?
Luận án thực hiện khảo sát định lượng chính thức trên cỡ mẫu 400 doanh nghiệp sản xuất tại các khu, cụm công nghiệp trọng điểm ở các tỉnh, thành phố của Việt Nam bằng phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Thời gian thu thập dữ liệu diễn ra trong tháng 5 và tháng 6 năm 2021 thông qua bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc thang đo Likert.

2. Mô hình nghiên cứu gồm những nhóm yếu tố tiền đề nào tác động đến Đổi mới xanh?
Mô hình nghiên cứu phân chia các yếu tố tiền đề thành 3 nhóm chính dựa trên khung TOE:

• Nhóm công nghệ: Lợi thế tương đối (LTD), Khả năng tương thích (KTT), Sự dễ dàng (SDD).
• Nhóm tổ chức: Hỗ trợ của tổ chức (HTC), Chất lượng nguồn nhân lực (CNL).
• Nhóm môi trường bên ngoài: Áp lực từ khách hàng (AKH), Áp lực của Chính phủ (ACP), Hỗ trợ của Chính phủ (HCP), Sự thay đổi của thị trường (DTT).

3. Những biến quan sát nào đã bị loại bỏ trong quá trình kiểm định thang đo và phân tích dữ liệu?
Trong quá trình kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố khám phá (EFA) trên phần mềm SPSS 22.0, 4 biến quan sát không đạt tiêu chuẩn đã bị loại bỏ bao gồm: LTD6 (thuộc thang đo Lợi thế tương đối), KTT9 (thuộc thang đo Khả năng tương thích), CNL6 (thuộc thang đo Chất lượng nguồn nhân lực) và HTC2 (thuộc thang đo Hỗ trợ của tổ chức) như được thể hiện tại Bảng 4.41 của luận án.

4. Kết quả phân tích PLS-SEM ghi nhận những mối quan hệ nào có mức ý nghĩa thống kê thấp?
Kết quả nghiên cứu chỉ ra hai mối quan hệ có tác động tích cực nhưng ở mức ý nghĩa thống kê thấp:

• Tác động của Áp lực từ khách hàng (AKH) đến Đổi mới xanh (ĐMX).
• Tác động của Hiệu suất môi trường (SMT) đến Hiệu quả doanh nghiệp (bao gồm hiệu quả tài chính HQC và hiệu quả phi tài chính HQP).

5. Luận án đã xác định vai trò trung gian của biến nào trong mô hình?
Luận án đã xác định và kiểm định thành công vai trò trung gian của biến Hiệu suất môi trường (SMT) trong mối quan hệ tác động từ Đổi mới xanh (gồm đổi mới sản phẩm xanh và đổi mới quy trình xanh) đến Hiệu quả doanh nghiệp sản xuất (hiệu quả tài chính và hiệu quả phi tài chính).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Anh Nguyên đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các yếu tố công nghệ, tổ chức, môi trường đến đổi mới xanh, cũng như mối quan hệ giữa đổi mới xanh, hiệu suất môi trường và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam. Thông qua việc phân tích dữ liệu khảo sát từ 400 doanh nghiệp sản xuất bằng kỹ thuật PLS-SEM, nghiên cứu khẳng định vai trò trung gian của hiệu suất môi trường và chứng minh đổi mới xanh mang lại cả lợi ích tài chính lẫn phi tài chính. Kết quả nghiên cứu đóng góp bộ thang đo hoàn thiện và cung cấp căn cứ thực tiễn cho các nhà quản trị doanh nghiệp cũng như các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I sẽ trình bày những nội dung chung nhất của nghiên cứu bao gồm lý do thực hiện nghiên cứu, thực trạng vấn đề, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đồng thời, nêu rõ phạm vi nghiên cứu, đối tượng tham gia khảo sát, cũng như thời gian khảo sát. Hơn nữa, chương này cho thấy những phát hiện mới, trình bày ý nghĩa nghiên cứu và cấu trúc của nghiên cứu. Đặc biệt, quy trình nghiên cứu cũng được trình bày trong chương này để có cái nhìn tổng thể của các bước nghiên cứu.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU 1.1 Từ thực tiễn Ở Việt Nam, vấn đề bảo vệ môi trường (BVMT) và quyền được sống trong môi trường trong lành đang là vấn đề lớn không chỉ thách thức đối với nước ta, mà còn đối với nhiều nước trong khu vực cũng như trên toàn thế giới, nhất là ở những nước đang phát triển.

Có thể nói đây là kết quả của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng như việc thu hút các dự án đầu tư để tạo ra nhiều việc làm cho người lao động, và chính việc đó giúp kinh tế tăng trưởng, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, nhưng song song nó cũng kéo theo sự xuống cấp nghiêm trọng của môi trường (IUCN, 2012). Cùng lúc đó, Việt Nam đang thực hiện tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và các DN được xem là đầu tàu trong việc cung cấp hàng hóa, tạo việc làm, kiếm nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc tăng trưởng “nóng” về kinh tế và sự phát triển ồ ạt của các DN cũng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm đến môi trường xung quanh mà thế giới đang phải đối mặt, đồng thời làm giảm tài nguyên, nhiên liệu,. Nguồn khí thải gây hiệu ứng nhà kính được gây ra bởi các DN đặc biệt là các DNSX, ngoài khí thải ra các DN này cũng là nơi tiêu thụ chính tài nguyên thiên nhiên hữu hạn và tạo ra các chất thải, khí thải độc hại gây nguy hiểm đáng kể đến sức khỏe của cộng đồng, xã hội (Ekins, 1993; Shrivastava & Hart, 1995).

Rất nhiều vấn đề môi trường gây bức xúc chưa được giải quyết triệt để thì lại xuất hiện thêm những vấn đề môi trường mới, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này là do nhận thức, ý thức trách nhiệm về bảo vệ môi trường còn chưa cao khi hầu hết các DN chú trọng các lợi ích kinh tế và không quan tâm nhiều đến việc bảo vệ môi trường. Nước thải trong sản xuất không qua xử lý làm cho hầu hết các hồ, ao, kênh, mương, sông… chảy qua các đô thị, khu dân cư bị ô nhiễm, có nơi nghiêm trọng, không những gây tác hại nghiêm trọng đến 1 sức khỏe và đời sống của người dân mà còn ảnh hưởng to lớn đến DN đặc biệt là hiệu quả tài chính (Nishant et al. Ngoài ra, còn do trình độ công nghệ còn lạc hậu của các doanh nghiệp (DN) nước ta, cùng với sự chậm đổi mới và tạo ra hiệu quả kinh tế thấp và ý thức trách nhiệm đối với việc bảo vệ môi trường sống còn chưa cao, chưa được nhận thức đầy đủ tầm quan trọng. Các nước phát triển trên thế giới với xu thế phát triển xanh đã và đang thay đổi công nghệ mới, tập trung hướng tới phát triển DN áp dụng công nghệ sạch và xanh, thân thiện với môi trường, tránh gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời cắt giảm chi phí do chất thải gây ra, đảm bảo lợi nhuận lâu dài cho DN và phát triển bền vững.

Cùng với xu thế đổi mới chung của thế giới, Việt Nam đang đẩy mạnh việc thực hiện chuyển đổi mô hình kinh tế đổi mới phát triển từ chiều rộng tới chiều sâu, hướng tới đổi mới xanh, trong đó doanh nghiệp sản xuất (DNSX) được xác định là vai trò chủ đạo của quá trình chuyển đổi này nhằm tăng năng suất, tiết kiệm vòng đời sản phẩm, tăng tính bền vững và hưởng những ưu đãi từ chính phủ để đáp ứng nhu cầu xã hội và các qui định của chính phủ về vấn đề bảo vệ môi trường. Chính vì thế, DN thực hiện đổi mới trình độ công nghệ để sản xuất xanh sẽ chủ động trong việc kiểm soát các tác động môi trường trong quá trình sản xuất, nếu DN ngày nay thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường (BVMT) sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của chính mình, hướng tới phát triển xanh đang là mục tiếu và sự cấp thiết đối với toàn bộ DN ở nước ta. Sự cần thiết phải đổi mới xanh thể hiện qua các nghiên cứu trong nước và cả nước ngoài cho thấy rằng ĐMX là một mấu chốt quan trọng có thể giúp Việt Nam hướng tới phát triển nền kinh tế xanh và bền vững. Việc thực hiện đổi mới sản xuất xanh còn đặt ra cho các DN nhiều yêu cầu để phù hợp với xu thế phát triển chung, đồng thời còn giúp nâng cao tiềm năng, lợi thế và sức cạnh tranh các thị trường trong và ngoài nước.

Cụ thể, có tới 80% người tham gia khảo sát lo ngại tác hại lâu dài của các nguyên liệu nhân tạo và 79% sẵn sàng trả thêm tiền để mua các sản phẩm không chứa các nguyên liệu có chất phụ gia hoặc chất độc hại (Bộ Công Thương, 2017). Người tiêu dùng hiện nay ngày càng ưu tiên chọn lựa các mặt hàng có nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng sản phẩm rõ ràng. Do đó, DN có thể chiếm lĩnh thị phần tốt hơn với các sản phẩm chất lượng “xanh” tạo thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc hướng tới nâng tầm thương hiệu gắn với yếu tố xanh sử dụng nguyên vật liệu, công nghệ thân thiện với môi trường, đưa ra các sản phẩm sạch hạn chế tối đa tác hạn đến môi trường ngày càng có vai trò quan trọng trong các chiến lược phát triển của doanh nghiệp ngày nay.

Thực vậy, đổi mới xanh được các nhà 2 nghiên cứu tuyên bố có thể giúp DN đạt được nhiều lợi ích đáng kể trong các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Đổi mới xanh không chỉ giúp DN cải thiện chất lượng tổng thể về hoạt động kinh doanh, sinh ra nhiều lợi nhuận, mà còn đạt được hiệu quả cùng với việc tăng nhu cầu về sản phẩm thân thiện môi trường của các khách hàng quan tâm đến môi trường (King & Lenox, 2002; Marcus & Fremeth, 2009; Li et al., 2016; Wong et al., 2020; Shahzad et al., 2020; Guo et al. Trước tiên, đổi mới xanh có thể tăng cường sự phòng ngừa ô nhiễm môi trường, cho phép DN giảm bớt chi phí vận hành và có thể sử dụng vật liệu tái chế nhằm giảm chi phí, tuân thủ môi trường, xử lý chất thải (Porter & Van der Linde, 1995). Tiếp theo, một DN thể hiện các sáng kiến tốt về môi trường nhiều hơn có khả năng có được danh tiếng tích cực hơn và được hưởng lợi từ giá cao và tăng doanh số do sự chấp thuận xã hội lớn hơn (Christmann, 2004; Bansal, 2005).

Ưu thế này cho phép các DN tạo ra các sản phẩm khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh (Rivera, 2002). Do đó, việc đổi mới xanh trong hoạt động kinh doanh của DN có tác động tích cực đến lợi nhuận, danh tiếng, lợi thế cạnh tranh và hiệu quả tài chính của DN trong thời buổi hiện nay (Gurlek & Tuna, 2017; Lin et al., 2019; Asadi et al., 2020; Zhang & Ma, 2021; Muangmee et al. Ngoài ra, ứng dụng của công nghệ thông tin vào sản xuất đã tác động to lớn đến môi trường; công nghiệp hóa phát triển theo hướng thế hệ thứ tư (Công nghiệp 4.0) thông qua sản xuất số hóa và thông minh, nhằm đạt được mức hiệu quả và năng suất cao hơn với ít nguyên vật liệu đầu vào hơn và chi phí thấp hơn (Chen et al.0 được hỗ trợ bằng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) và lưu trữ dữ liệu (Nascimento et al. Theo nghĩa này, Công nghiệp 4.0 có thể được tóm tắt như một mạng lưới hợp tác với tám công nghệ cho phép chính: Hệ thống vật lý mạng (CPS), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, phân tích dữ liệu lớn, Thực tế ảo (VR) / Thực tế tăng cường (AR), rô bốt thông minh, Trí tuệ nhân tạo công nghiệp (IAI) và Sản xuất phụ gia (AM).

Mặc dù, cuộc cách mạng công nghiệp mới này có một số tác động tiêu cực như tạo ra một lượng lớn chất thải điện tử, tăng tốc độ nhanh cạn kiệt của tài nguyên hay tạo ra lượng khí thải do tiêu thụ năng lượng của các công nghệ (de Sousa Jabbour et al., 2018; Berkhout et al., 2004; Kopp & Lange, 2019); công nghiệp 4.0 có thể mang lại nhiều cơ hội bền vững cho môi trường ngoài các lợi ích kinh tế (de Sousa Jabbour et al. IoT cho phép giám sát thời gian thực và thu thập dữ liệu tiêu thụ năng lượng, do đó tối ưu hóa và sử dụng tiết kiệm rất nhiều năng lượng khi sản xuất (Ang et al., 2017; Lins & Rabelo Oliveira, 2017). AM cho phép thiết kế và 3 sản xuất theo yêu cầu, góp phần giảm thiểu tài nguyên và chất thải (Mehrpouya et al. CPS cho phép một mạng lưới sản xuất minh bạch với thông tin liên lạc hiệu quả, do đó giảm lượng khí thải do vận chuyển tiết kiệm (Song & Moon, 2017; Thiede, 2018).

Kỹ thuật số hóa cho phép các quy trình sản xuất được tích hợp hoàn toàn, tự động hóa và quy trình sản xuất được tối ưu hóa, cũng như đem lại lợi ích cho các DN sản xuất về năng suất, tăng trưởng doanh thu, việc làm và đầu tư (Rüßmann et al. Đồng thời, sự phát triển theo hướng số hóa mang lại cơ hội cho sản xuất bền vững hơn với môi trường (Stock & Seliger, 2016). Ngoài, ra số hoá có thể mở ra tiềm năng đầy đủ của sản xuất xanh, thông qua số hóa toàn diện để cung cấp dữ liệu chính xác hơn, chất lượng cao hơn và quản lý sự kiện theo thời gian thực (Oláh et al. Stock và Seliger (2016) tuyên bố rằng việc phân bổ vật liệu, năng lượng và nước mang lại hiệu quả triệt để dựa trên các mô-đun tạo giá trị liên kết chéo thông minh.

Theo thống kê của Hiệp hội Kỹ sư Đức, số hóa có thể làm tăng 25% năng suất tài nguyên sử dụng (Kopp & Lange, 2019); nó cũng khẳng định rằng số hóa có khả năng giảm lượng khí thải carbon xuống 20%.