Khóa luận: Tác động của công nghiệp hóa hiện đại hóa đến đời sống cư dân xã Nhật Tân, Tiên Lữ

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tác động của công nghiệp hóa và hiện đại hóa đối với đời sống cư dân xã nhật tân huyện, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Vũ Thị Thu Huyền
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam Học
• Đề tài: Tác Động Của Công Nghiệp Hóa Và Hiện Đại Hóa Đến Đời Sống Cư Dân Xã Nhật Tân, Huyện Tiên Lữ, Hưng Yên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ XÃ NHẬT TÂN
• 1.1. Vị trí địa lý
• 1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.3. Lịch sử hình thành và cư dân
• 1.4. Tình hình kinh tế
• 1.5. Tình hình trước năm 1986
• 1.6. Không gian cư trú và tổ chức hành chính
• 1.7. Sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CƯ DÂN XÃ NHẬT TÂN
• 2.1. Khái niệm CNH, HDH
• 2.2. Chủ trương về CNH, HDH của Đảng và tỉnh Hưng Yên
• 2.3. Tác động của CNH, HDH đối với đời sống cư dân xã Nhật Tân
• 2.4. Thu hồi đất và quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất
• 2.5. Xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội
• 2.6. Kích thích sản xuất, tiêu dùng
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ THAY ĐỔI TRONG ĐỜI SỐNG CƯ DÂN XÃ NHẬT TÂN DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 3.1. Sự thay đổi diện mạo vật chất
• 3.2. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế
• 3.3. Biến đổi thành phần cư dân
• 3.4. Những biến đổi trong đời sống cư dân
• 3.5. Vấn đề việc làm
• 3.6. Một số vấn đề đặt ra
• 3.7. Đời sống văn hóa và lối sống của người dân
• 3.8. Dự báo về tình hình phát triển kinh tế - xã hội xã Nhật Tân đến năm 2020
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Tác động của công nghiệp hóa và hiện đại hóa

Công nghiệp hóa và hiện đại hóa (CNH, HĐH) là hai quá trình có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống cư dân xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Những thay đổi này không chỉ tác động đến kinh tế mà còn ảnh hưởng đến văn hóa và xã hội. Theo nghiên cứu, CNH đã giúp chuyển đổi nền nông nghiệp lạc hậu thành nền kinh tế hiện đại, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, HĐH cũng mang lại những thách thức như sự biến đổi môi trường và sự thay đổi trong lối sống của cư dân. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã dẫn đến việc gia tăng áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và môi trường sống. Do đó, cần có những chính sách phát triển bền vững để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.1. Tác động tích cực đến kinh tế

Sự phát triển của ngành công nghiệp đã tạo ra nhiều việc làm mới, giúp tăng trưởng kinh tế cho xã Nhật Tân. Theo số liệu thống kê, thu nhập bình quân đầu người đã tăng lên đáng kể nhờ vào sự phát triển của các khu công nghiệp và dịch vụ. Người dân không chỉ phụ thuộc vào nông nghiệp mà còn có thể tham gia vào các ngành nghề khác như thương mại, dịch vụ và sản xuất. Điều này đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế của xã, từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế đa dạng hơn. Tuy nhiên, sự chuyển đổi này cũng đòi hỏi người dân phải thích ứng với những thay đổi trong công nghệ và phương thức sản xuất mới.

1.2. Tác động tiêu cực đến môi trường

Mặc dù CNH và HĐH mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Sự gia tăng hoạt động sản xuất và xây dựng đã dẫn đến việc biến đổi môi trường nghiêm trọng. Nhiều khu vực nông nghiệp bị thu hẹp, trong khi ô nhiễm không khí và nước gia tăng. Các chính sách phát triển cần phải chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, đảm bảo rằng sự phát triển kinh tế không làm tổn hại đến tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng công nghệ sạch và phát triển bền vững là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

1.3. Sự thay đổi trong văn hóa và lối sống

Sự phát triển của công nghiệp hóa và hiện đại hóa cũng đã làm thay đổi văn hóa và lối sống của cư dân xã Nhật Tân. Người dân ngày càng tiếp cận với các giá trị văn hóa hiện đại, dẫn đến sự thay đổi trong các phong tục tập quán truyền thống. Sự giao thoa văn hóa giữa các thế hệ cũng tạo ra những thách thức trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Các chính sách phát triển cần phải kết hợp giữa việc phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa, nhằm tạo ra một môi trường sống hài hòa cho cư dân.

II. Các chính sách phát triển bền vững

Để đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã Nhật Tân, cần có những chính sách phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của CNH và HĐH. Các chính sách này nên tập trung vào việc bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa. Việc xây dựng các cơ sở hạ tầng hiện đại, kết hợp với việc phát triển các ngành nghề truyền thống sẽ giúp tạo ra một nền kinh tế đa dạng và bền vững. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục và đào tạo để nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

2.1. Bảo vệ môi trường

Các chính sách bảo vệ môi trường cần được ưu tiên hàng đầu trong quá trình phát triển. Việc áp dụng công nghệ sạch và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm là rất cần thiết. Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường tại địa phương.

2.2. Phát triển kinh tế đa dạng

Phát triển kinh tế đa dạng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho cư dân khi phụ thuộc vào một ngành nghề duy nhất. Cần khuyến khích phát triển các ngành nghề dịch vụ, thương mại và sản xuất để tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Việc hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

2.3. Bảo tồn văn hóa

Bảo tồn văn hóa là một phần quan trọng trong quá trình phát triển bền vững. Cần có các chương trình hỗ trợ để gìn giữ các phong tục tập quán truyền thống, đồng thời khuyến khích sự giao thoa văn hóa giữa các thế hệ. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống sẽ giúp tăng cường sự gắn kết cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tác động của công nghiệp hóa và hiện đại hóa đối với đời sống cư dân xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên" được tác giả Vũ Thị Thu Huyền thực hiện năm 2015 tại Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đặng Thị Vân Chi.

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước là chủ trương xuyên suốt được khẳng định từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam, xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát triển lực lượng sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đưa nước ta thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Tại tỉnh Hưng Yên — một địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ — quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn diễn ra nhanh chóng thông qua việc quy hoạch hạ tầng giao thông và các khu, cụm đô thị - đại học.

Xã Nhật Tân là một xã thuần nông nằm ở phía Bắc huyện Tiên Lữ, cách thành phố Hưng Yên 7 km. Từ năm 2011, địa phương trở thành địa bàn trọng điểm khi cùng lúc triển khai hai dự án hạ tầng và giáo dục quy mô lớn: Tuyến đường bộ nối đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình và Dự án xây dựng cơ sở mới Trường Đại học Thủy Lợi (thuộc Khu đô thị Đại học Phố Hiến). Việc thu hồi diện tích lớn đất canh tác đã tạo ra những biến đổi sâu sắc, toàn diện trên các phương diện kinh tế, văn hóa và cấu trúc xã hội địa phương.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa các khái niệm, cơ sở lý luận về CNH, HĐH và chủ trương của Đảng, Nhà nước cũng như của tỉnh Hưng Yên về phát triển kinh tế - xã hội.
2. Khảo sát, phân tích thực trạng các tác động trực tiếp của CNH, HĐH đối với đời sống cư dân xã Nhật Tân, trọng tâm là quá trình thu hồi đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và xây dựng cơ sở hạ tầng.
3. Đánh giá những biến đổi trong đời sống cư dân trên các khía cạnh diện mạo vật chất, cơ cấu kinh tế, cơ cấu dân cư, việc làm, thu nhập và lối sống văn hóa; nhận diện những vấn đề tiêu cực phát sinh.
4. Đưa ra dự báo tình hình phát triển kinh tế - xã hội của xã đến năm 2020 và đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên trong tiến trình CNH, HĐH.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Nhật Tân với 6 thôn: An Trạch, Cao Đoài, Cao Đông, Linh Hạ, Phù Oanh và Phượng Tường.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát trọng tâm từ năm 2011 đến thời điểm hoàn thành khóa luận (năm 2015), có liên hệ đối sánh với các giai đoạn lịch sử trước đó (trước 1986 và 1986–2011).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng khung lý thuyết và văn bản định hướng phát triển của ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn:

• Khái niệm công nghiệp hóa theo định nghĩa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) và Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII: CNH, HĐH là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công sang sử dụng phổ biến sức lao động cùng công nghệ, phương tiện tiên tiến nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
• Quyết định số 999/QĐ-TTg ngày 10/7/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án xây dựng Khu đại học Phố Hiến tại tỉnh Hưng Yên; các chỉ thị, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hưng Yên và huyện Tiên Lữ giai đoạn 2010–2020.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp nghiên cứu tư liệu thứ cấp với điền dã thực địa định tính và định lượng:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: Khai thác văn bản lưu trữ địa phương, các báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2005–2010 và 2010–2015) của UBND xã Nhật Tân; số liệu từ Báo cáo hội thảo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2007) về nông dân bị thu hồi đất; lịch sử Đảng bộ địa phương.
• Phương pháp điền dã thực địa, nghiên cứu định tính và định lượng: Tiến hành khảo sát thực địa tại 6 thôn của xã; phỏng vấn sâu cán bộ địa chính xã (ông Nguyễn Văn Tuấn) và người dân thuộc các nhóm đối tượng khác nhau (hộ gia đình làm mộc, thợ nề, phụ nữ nông nhàn, người cao tuổi, thanh niên trong độ tuổi lao động); thống kê, phân loại dữ liệu hiện trạng sử dụng đất và mức sống hộ gia đình.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về xã Nhật Tân

Chương này tập trung mô tả điều kiện tự nhiên, tiến trình lịch sử, thiết chế hành chính, kinh tế truyền thống và đời sống sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của cư dân Nhật Tân.

Về vị trí và tự nhiên: Xã Nhật Tân nằm ở phía Bắc huyện Tiên Lữ, tiếp giáp các xã Hưng Đạo, An Viên, Ngô Quyền, Dị Chế (huyện Tiên Lữ), xã Trung Nghĩa (thành phố Hưng Yên) và xã Hiệp Cường (huyện Kim Động). Xã có tuyến đường liên tỉnh 39B dài gần 3 km chạy qua phía Nam và hệ thống sông Hòa Bình (dài 2,5 km), sông Điện Biên (dài 2 km) phục vụ tiêu thoát nước. Địa hình trũng thấp dần từ Bắc xuống Nam và Tây sang Đông, khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng với lượng mưa trung bình 1.680–1.730 mm/năm. Đất đai chủ yếu là đất phù sa không được bồi đắp hàng năm, thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung bình.

Về lịch sử và dân cư: Trước năm 1945, xã gồm 5 thôn thuộc tổng Cao Cương, dân số 2.276 người. Trải qua các giai đoạn sáp nhập thành lập xã Đầu Sơn, xã Minh Tân (năm 1946) và đổi tên thành xã Nhật Tân (năm 1948), đến năm 1956 địa giới hành chính được chia tách ổn định gồm 6 thôn: An Trạch (Làng Lựa), Cao Đoài (Làng Nắng), Cao Đông (Chợ Chùa), Linh Hạ (Làng Sành), Phù Oanh và Phượng Tường. Dân số địa phương tăng từ gần 6.000 người (năm 1994) lên 8.100 người (năm 2004). Không gian cư trú cấu trúc theo làng, xóm, ngõ với tính liên kết dòng họ bền chặt (làng An Trạch gồm 7 dòng họ; làng Cao Đoài có 5 dòng họ).

Về kinh tế truyền thống: Trước năm 1986, kinh tế mang tính tự cung tự cấp, 90% diện tích chỉ cấy một vụ bấp bênh, năng suất lúa đạt 50–60 kg/sào Bắc Bộ. Giai đoạn hợp tác hóa (thành lập HTX Phù Oanh năm 1958, đến năm 1960 có 9 HTX với 850 hộ tham gia) và sau khi đưa trạm bơm Linh Hạ vào vận hành (năm 1967), địa phương chuyển đổi sang thâm canh 2 vụ lúa và 1 vụ đông, năng suất vượt 5 tấn/ha. Thời kỳ bao cấp sau năm 1975, sản xuất suy giảm, năng suất còn 2,5–3 tấn/ha. Sau đổi mới năm 1986, kinh tế hộ gia đình được phục hồi; tổng diện tích gieo trồng cây lương thực đạt 345 ha trên tổng số 385 ha đất canh tác, năng suất bình quân đạt 120 tạ/ha. Hoạt động trao đổi hàng hóa tập trung ở chợ Chùa (họp định kỳ các ngày chẵn) và các chợ làng.

Về văn hóa tín ngưỡng: Cả 6 thôn đều có chùa Phật giáo (Linh Quang Tự, Thanh Quang Tự, Phúc Quang Tự, Bảo Quang Tự, Phượng Quang Tự, Từ Quang Tự). Thôn Cao Đoài còn bảo tồn ngôi đình cổ thờ Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục). Hàng năm, xã duy trì hai lễ hội lớn: Lễ hội Phủ Bà tại thôn Cao Đông (từ ngày 15 đến 17 tháng 3 âm lịch, thờ Bát Nạn Đông Nhung Đại tướng quân Vũ Thị Thục) và hội làng thôn Linh Hạ (mồng 5 đến mồng 6 tháng Giêng, rước thần ra văn chỉ thờ Khổng Tử). Địa phương có nghệ thuật ẩm thực dân gian đặc sắc với món ếch om Phượng Tường.

Chương 2: Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đối với đời sống cư dân xã Nhật Tân

Nội dung chương 2 phân tích các tác động trực tiếp của CNH, HĐH đối với địa phương thông qua hai dự án đầu tư xây dựng lớn, quá trình thu hồi đất, quy hoạch hạ tầng và các xung lực kinh tế mới.

Về các dự án trọng điểm trên địa bàn:

1. Dự án tuyến đường bộ nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình (đoạn qua Hưng Yên dài 25 km, quy chuẩn đường cấp II đồng bằng, tổng mức đầu tư trên 3.372 tỷ đồng, thời gian thi công 2011–2015).
2. Dự án cơ sở mới Trường Đại học Thủy Lợi tại Khu đô thị Đại học Phố Hiến (diện tích quy hoạch đến năm 2020 là 80,33 ha; giai đoạn 1 từ 2011–2016 triển khai 56,35 ha; giai đoạn 2 từ sau năm 2016 là 23,98 ha).

Về công tác giải phóng mặt bằng và thu hồi đất: Tổng diện tích đất bị thu hồi phục vụ hai dự án trên địa bàn xã Nhật Tân là 262.362,60 m² (khoảng 26,24 ha).

• Dự án đường nối cao tốc thu hồi 143.942,40 m² đất liên quan đến 307 hộ đất nông nghiệp và hơn 40 hộ đất ở thuộc 4 thôn qua 5 đợt giải phóng mặt bằng: thôn An Trạch (36.891 m²), thôn Cao Đoài (53.431 m²), thôn Cao Đông (2.638 m²), thôn Linh Hạ (50.981 m²).
• Dự án Đại học Thủy Lợi thu hồi 110.310 m² đất nông nghiệp và đất ở liên quan đến 122 hộ đất nông nghiệp và 15 hộ đất ở thuộc 2 thôn: Phù Oanh (30.770 m²) và Phượng Tường (79.540 m²).

Sự thay đổi cơ cấu sử dụng đất của xã Nhật Tân giữa hai mốc thời gian 2006 và 2014 được tác giả thống kê cụ thể:

Loại đất	Tỷ lệ năm 2006 (%)	Tỷ lệ năm 2014 (%)
Đất sản xuất nông nghiệp	70,0	63,0
Trong đó: Đất trồng cây hàng năm (lúa)	67,0	58,0
Đất trồng cây lâu năm	2,7	4,6
Đất nuôi trồng thủy sản	3,2	3,4
Đất phi nông nghiệp	-	-
Trong đó: Đất chuyên dùng	14,4	20,4

Về hạ tầng và kích thích kinh tế: Xã vận động người dân hiến đất, mở rộng mạng lưới đường liên thôn, đấu nối trực tiếp vào Quốc lộ 39B; xây mới trụ sở Đảng ủy - HĐND - UBND xã, trường tiểu học, trạm y tế. Dòng tiền bồi thường đất đai đổ về địa phương tạo nguồn lực tài chính lớn: Dự án đường cao tốc chi trả 32 tỷ đồng cho 307 hộ (đơn giá bồi thường 90 triệu đồng/sào); Dự án Đại học Thủy Lợi chi trả 29 tỷ đồng (đơn giá 102 triệu đồng/sào). Mức đền bù dao động từ 20 triệu đồng đến 510 triệu đồng/hộ. Ngoài ra, sự xuất hiện của 280 công nhân xây dựng tạm trú đã phát sinh nguồn thu dịch vụ cho thuê nhà trọ đạt 1,5–2 triệu đồng/tháng/phòng (cho nhóm 3–4 người). Nguồn thu từ ngành nghề phụ và dịch vụ thương mại của toàn xã đạt 22–25 tỷ đồng/năm.

Chương 3: Sự thay đổi trong đời sống cư dân xã Nhật Tân dưới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Chương 3 đi sâu đánh giá các phương diện chuyển biến xã hội, mức sống, việc làm, văn hóa và nhận diện các vấn đề tiêu cực phát sinh từ thực tế CNH, HĐH.

Về biến đổi mức sống hộ gia đình và thiết chế văn hóa: Tỷ lệ phân hóa mức sống tại xã Nhật Tân trong giai đoạn 2007–2014 có sự dịch chuyển rõ nét:

Phân loại hộ gia đình	Năm 2007 (%)	Năm 2014 (%)
Hộ nghèo	10,0	3,0
Hộ khá và trung bình	69,0	70,0
Hộ giàu	21,0	27,0

Đến năm 2014, xã có 6/6 thôn đạt danh hiệu làng văn hóa; 90% số hộ gia đình được công nhận gia đình văn hóa. Tháng 4/2015, xã Nhật Tân được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Việc cưới, tang được tổ chức tiết kiệm, gọn nhẹ. Hai lễ hội truyền thống được phục dựng và duy trì nền nếp (Lễ hội Phủ Bà khôi phục năm 2007, hội làng Linh Hạ khôi phục năm 2012). Tỷ lệ tiếp cận công nghệ thông tin tăng nhanh: 95% người dân sử dụng điện thoại di động, 80% hộ gia đình dùng truyền hình cáp/kỹ thuật số, 30% kết nối Internet.

Về những vấn đề tiêu cực và rủi ro nảy sinh:

• Ô nhiễm môi trường sinh thái: Tình trạng lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật; chất thải chăn nuôi quy mô lớn chưa qua xử lý; rác thải sinh hoạt phát sinh bãi rác tự phát ven đường và nổi trên kênh mương. Quá trình thi công phát sinh khói bụi và tiếng ồn lớn (công trường đường cao tốc có 30 lượt xe tải/ngày; công trường Đại học Thủy Lợi có hơn 50 lượt xe tải/ngày). Đáng chú ý, dự án tuyến đường bộ nối hai cao tốc tạm dừng thi công từ tháng 3/2013 do khó khăn về vốn, dẫn tới việc hệ thống thủy lợi nội đồng chưa được hoàn trả, gây ra tình trạng khô hạn và úng cục bộ, cản trở canh tác.
• Áp lực việc làm và phân hóa lao động theo độ tuổi: Việc thu hồi đất tác động trực tiếp đến gần 500 hộ gia đình. Lao động trẻ (18–30 tuổi, đặc biệt là lao động nữ) dễ dàng chuyển sang làm công nhân may, nhựa, inox tại Khu công nghiệp Phố Nối hoặc các doanh nghiệp lân cận. Ngược lại, nhóm lao động từ 35 tuổi trở lên gặp rào cản lớn về trình độ học vấn và sức khỏe, bị các xí nghiệp từ chối tiếp nhận, buộc phải xoay xở với công việc tự do bấp bênh (phụ hồ, trộn bê tông, làm mộc, chăn nuôi nhỏ lẻ). Một bộ phận người dân sử dụng tiền đền bù vào mua sắm tiêu dùng, xây dựng nhà cửa thiếu phương án kinh doanh, tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo.
• Biến đổi lối sống và tệ nạn: Sự đề cao đồng tiền và tính thực dụng làm suy giảm tính cố kết làng xóm; các quán Internet xuất hiện nhanh chóng trở thành tụ điểm chơi trò chơi điện tử bạo lực của thanh thiếu niên do thiếu sự giám sát từ gia đình.

Dự báo và giải pháp đến năm 2020:

• Dự báo: Khi cơ sở Đại học Thủy Lợi vận hành (dự kiến cuối năm 2016), dự án sẽ phục vụ 13.400 sinh viên/học viên với 300 phòng học và 560 phòng ở ký túc xá cho 4.000 sinh viên nội trú, mở ra cơ hội kinh doanh dịch vụ ăn uống, nhà trọ quy mô lớn. Tuyến đường nối cao tốc khi hoàn thành sẽ đưa Nhật Tân thành đầu mối giao thương.
• Nhóm giải pháp: Đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao; tổ chức đào tạo nghề cho nông dân mất đất, thúc đẩy xuất khẩu lao động; hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, nạo vét kênh mương và kiểm soát ô nhiễm môi trường; giữ gìn bản sắc văn hóa hương thôn trong quá trình đô thị hóa.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng chi tiết về tiến trình CNH, HĐH tại một xã nông thôn đồng bằng Bắc Bộ:

• Về mặt số liệu: Cung cấp đầy đủ diện tích thu hồi đất (262.362,60 m²), phân kỳ thu hồi qua 5 đợt, số lượng hộ gia đình bị ảnh hưởng (307 hộ đường cao tốc, 122 hộ dự án đại học), tổng kinh phí bồi thường (32 tỷ đồng cho dự án đường nối cao tốc; 29 tỷ đồng cho dự án Đại học Thủy Lợi) và mức độ chuyển dịch cơ cấu đất canh tác giữa năm 2006 và 2014.
• Về mặt nhận thức xã hội học: Khóa luận phản ánh khách quan tính hai mặt của CNH, HĐH nông thôn. Công trình chỉ rõ mặt tích cực trong việc nâng cao hạ tầng, tăng tỷ lệ hộ giàu (từ 21% lên 27%), giảm tỷ lệ hộ nghèo (từ 10% xuống 3%); đồng thời nhận diện chính xác các hệ lụy xã hội như sự đứt gãy sinh kế ở nhóm lao động trung niên (trên 35 tuổi), rủi ro ô nhiễm môi trường và xung đột giữa văn hóa truyền thống với lối sống tiêu dùng thực dụng.
• Đóng góp khoa học: Công trình là nghiên cứu trường hợp (case study) điển hình của ngành Việt Nam học, khảo sát sự biến đổi nông thôn dưới tác động đồng thời của các dự án thu hồi đất phát triển hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng giáo dục.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế nghiên cứu:

• Do khóa luận hoàn thành vào tháng 5/2015, hai dự án trọng điểm trên địa bàn đều chưa hoàn thiện (dự án đường nối hai cao tốc bị tạm ngừng thi công từ tháng 3/2013 do thiếu vốn; dự án Đại học Thủy Lợi mới xong giải phóng mặt bằng giai đoạn 1 và đang thi công hạ tầng, dự kiến năm 2016 mới vận hành). Vì vậy, các phân tích về sự xuất hiện của sinh viên và sự phát triển dịch vụ lưu trú mới chỉ dừng lại ở mức độ dự báo tiềm năng.
• Địa bàn khảo sát tập trung chủ yếu trong phạm vi xã Nhật Tân, chưa mở rộng so sánh đối chiếu sâu với các xã lân cận cùng nằm trong ranh giới dự án như xã An Viên hay xã Dị Chế.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Khảo sát theo chiều dọc (longitudinal study) sau năm 2016 khi cơ sở Trường Đại học Thủy Lợi chính thức đi vào giảng dạy và tuyến đường nối hai cao tốc thông xe, nhằm kiểm chứng các tác động thực tế đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế dịch vụ và biến động dân cư ngoại lai.
• Đánh giá tính bền vững về sinh kế của các hộ nông dân mất đất sau thời gian 5–10 năm nhận tiền bồi thường giải phóng mặt bằng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Việt Nam học, Xã hội học, Văn hóa học, Địa lý phát triển và Quản lý đất đai khi tìm hiểu về phương pháp nghiên cứu điền dã thực địa, tác động xã hội của quá trình CNH, HĐH và biến đổi sinh kế nông thôn.
• Cán bộ quản lý kinh tế - xã hội, địa chính cấp cơ sở tại các vùng chuyển đổi đất nông nghiệp sang phát triển đô thị - đại học, đặc biệt là kinh nghiệm quản lý giải phóng mặt bằng, bố trí việc làm cho lao động mất đất và xử lý các vấn đề đứt gãy hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Hai dự án trọng điểm nào tác động trực tiếp đến việc thu hồi đất tại xã Nhật Tân trong giai đoạn 2011–2015?
Đó là Dự án xây dựng tuyến đường bộ nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình (vốn đầu tư hơn 3.372 tỷ đồng) và Dự án xây dựng cơ sở mới Trường Đại học Thủy Lợi thuộc Khu đô thị Đại học Phố Hiến (theo Quyết định số 999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).

Tổng diện tích đất bị thu hồi tại xã Nhật Tân và số tiền đền bù bồi thường cho cư dân là bao nhiêu?
Tổng diện tích đất thu hồi phục vụ hai dự án là 262.362,60 m². Tổng kinh phí bồi thường hỗ trợ cho 307 hộ dân thuộc dự án đường cao tốc là 32 tỷ đồng (90 triệu đồng/sào); kinh phí bồi thường cho các hộ thuộc dự án Đại học Thủy Lợi là 29 tỷ đồng (102 triệu đồng/sào). Mức đền bù cụ thể dao động từ 20 triệu đồng đến 510 triệu đồng/hộ.

Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp tại xã Nhật Tân thay đổi như thế nào từ năm 2006 đến năm 2014?
Tỷ lệ đất nông nghiệp giảm từ 70% xuống 63%, trong đó đất trồng cây hàng năm (lúa) giảm từ 67% xuống 58%. Ngược lại, đất trồng cây lâu năm tăng từ 2,7% lên 4,6%, đất nuôi trồng thủy sản tăng từ 3,2% lên 3,4% và đất chuyên dùng phi nông nghiệp tăng mạnh từ 14,4% lên 20,4%.

Việc chuyển đổi đất nông nghiệp tạo ra rào cản việc làm cụ thể nào cho nhóm lao động trung niên tại địa phương?
Người lao động từ 35 tuổi trở lên gặp rào cản lớn do các xí nghiệp, nhà máy ở Khu công nghiệp Phố Nối chỉ tuyển dụng lao động trẻ (18–30 tuổi). Nhóm lao động lớn tuổi bị từ chối do quá tuổi, trình độ văn hóa thấp và sức khỏe hạn chế, buộc phải làm công việc tự do bấp bênh (phụ hồ, trộn bê tông) hoặc quay lại chăn nuôi nhỏ lẻ với thu nhập không ổn định.

Dự án đường nối hai cao tốc tạm ngừng thi công từ tháng 3/2013 đã gây ra hậu quả trực tiếp gì cho sản xuất nông nghiệp của xã?
Việc tạm dừng thi công do thiếu nguồn vốn khiến nhiều công trình kỹ thuật chưa được di chuyển và hệ thống kênh mương thủy lợi nội đồng chưa được hoàn trả, dẫn tới tình trạng hạn hán và ngập úng cục bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến tưới tiêu phục vụ sản xuất và đời sống dân sinh.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Vũ Thị Thu Huyền đã phản ánh toàn diện bức tranh chuyển đổi kinh tế - xã hội tại xã Nhật Tân (Tiên Lữ, Hưng Yên) dưới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và việc thu hồi đất xây dựng hạ tầng. Công trình làm rõ sự cải thiện về diện mạo làng quê, cơ sở vật chất kỹ thuật và đời sống vật chất của cư dân thông qua các số liệu thống kê cụ thể. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích sâu sắc các thách thức về môi trường ô nhiễm, đứt gãy thủy lợi nội đồng và áp lực chuyển đổi nghề nghiệp của lao động nông thôn trung niên. Khóa luận là tài liệu nghiên cứu trường hợp có giá trị khoa học và thực tiễn đối với lĩnh vực nghiên cứu nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE XÃ NHẬT TAN 1. Vi tri dia ly Xã Nhat Tân nằm về phía Bắc huyện Tiên Lữ, có phía Bắc giáp với xã Hưng Đạo, phía Nam giáp xã An Viên, phía Tây giáp xã Trung Nghĩa (Thành phố Hưng Yên) và xã Hiệp Cường (huyện Kim Động), phía Đông giáp hai xã Ngô Quyên và Dị chế. Vị tri này tạo cho Nhật Tân địa thế thuận tiện cho sản xuất và giao lưu văn hóa- kinh tế. Về giao thông tương đối thuận tiện, con đường liên xã nối liền 5 thôn trong xã và khai thông với hai xã Hiệp Cường và Hưng Đạo, có chiều dài trên 4km.

Ngoài ra, con đường liên tỉnh 39B chạy ngang qua phía Nam của xã dài gần 3km cắt xóm Nam Dương của thôn Phượng Tường thuộc về vùng đất phì nhiêu. Chạy song song với đường 39B là dòng sông đào trong mát đủ sức tưới tiêu cho đồng đất Nhật Tân. Tắt cả sông ngòi và đường xá, xóm làng và đồng ruộng đã tạo nên cảnh quan đẹp mắt và trù phú. Vì vậy, xã Nhật Tân có địa thế thuận lợi cho giao thông và giao lưu kinh tế- văn hóa đối với các địa phương khác trong huyện và ngoài tỉnh.

Theo đường 39B về phía Tây là tới thị xã Hưng Yên- nơi rực rỡ một thời phố Hiến của Dang Ngoài “Thi nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Pho Hiến”. Từ đây có thé di sang tỉnh Thái Bình, Hà Nam, Hải Dương và lên thủ đô Hà Nội được thuận tiện. Đồng thời, vị trí địa lý của xã Nhật Tân cho phép nhân dân trong xã khai thác và giao lưu kinh tế cả một vùng lúa màu rộng lớn của phía Nam huyện Ân Thi và phía Tây Bắc huyện Tiên Lữ với các thị trường trong và ngoài tỉnh. Điều kiện tự nhiên ¢ Địa hình Xã Nhật Tân nói riêng và huyện Tiên Lữ nói chung nằm trong vùng trũng của tỉnh Hưng Yên nên không có đồi núi cao, địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam, từ Tây sang Đông nên thuận lợi cho việc canh tác sản xuất nông nghiệp.

—_—_——__—_—_—_—_—_—_—_—_—_—_——— EE LL — EE K56-Viét Nam Hoc va Tiéng Viét 5 Khóa luận tốt nghiệp Vũ Thị Thu Huyền « Khí hau Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, hàng năm có 4 mùa rõ rệt. Mùa xuân từ tháng 2 đến tháng 4. Mùa hạ kéo dài từ tháng 5 đến tháng 7. Mùa thu từ tháng 8 đến tháng 10.

Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình ở mùa hạ khoảng 24°C- 27°C, đây là mùa có nhiều mưa bão gây ảnh hưởng đến sản xuất đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Mùa đông nhiệt độ trung bình khoảng 18°C- 24°C. Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1680- 1730 mm, có năm lượng mưa lên đến 2000 mm.

Mưa thường tập trung vào tháng 6, 7 và kết thúc vào tháng 12. ¢ Thuy văn Nguồn nước mat phục vụ sản xuất cũng như cung cấp cho sinh hoạt hàng ngày khá đổi dào được lấy từ 2 con sông chính là sông Hòa Bình chạy dài trên địa ban xã khoảng 2,5km và sông Điện Biên chạy dài khoảng 2km. Nguồn nước ngầm hiện nay đã được khai thác và đưa vào sử dụng. Mực nước các ao, sông, hồ trên địa bàn xã nhìn chung nhiều nước vào mùa mưa và cạn nước vào mùa khô.

* Tai nguyên đất dai Thé nhưỡng của xã Nhật tân chủ yếu là đất phù sa không được bồi đắp hang năm. Thành phan cơ giới từ thịt nhẹ đến thịt trung bình, dễ canh tác phù hợp với nhiều loại cây trồng cho năng xuất, chất lượng 6n định đặc biệt là cây lúa và cây ăn quả. Tuy nhiên cần phải kết hợp với các biện pháp kỹ thuật cải tạo bồi bé đất tốt hơn nữa dé tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Nhìn chung, xã Nhật Tân có điều kiện đất đai và khí hậu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đa dạng, phát triển các sản phẩm nông nghiệp phục vụ đời sống dân cư và phát triển cây lương thực, cây công nghiệp đặc biệt là cây ăn quả.

Hạn chế về khí hậu và thủy văn là mùa đông khô lạnh thường thiếu nước và mùa mưa thường bị bão, gây ngập úng ảnh hưởng đến năng suất vụ Sn ——_——_—_—_—_—_— KS6-Việt Nam Học và Tiếng Việt 6 $ Khóa luận tốt nghiệp Vũ Thị Thu Huyền EE mùa và vu đông. Với những han chế này đòi hỏi phải tìm ra những giải pháp hữu hiệu trong chuyên đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp để sử dụng hợp ly quỹ đất, né tránh những bất lợi về khô hạn, đặc biệt là về ngập úng. Đối với các hoạt động kinh tế- xã hội khác cũng chịu ảnh hưởng xấu của khí hậu- thủy văn nên cần đề phòng và có biện pháp kịp thời để hạn chế thiệt hại. Lịch sử hình thành và cư dan Xã Nhật Tân ngày nay là vùng đất của huyện Tiên Lữ, tinh Hưng Yên.

Trong lịch sử, địa danh và phạm vi hành chính đã nhiều lần thay đổi. Trước cách mạng tháng 8 năm 1945, xã Nhật Tân có 5 thôn đều thuộc tông Cao Cương, huyện Tiên Lữ, tinh Hưng Yên: An Trạch (Làng Lựa), Cao Đoài (Làng Nắng), Cao Đông (Chợ Chùa), Linh Hạ (Làng Sành), Phượng Tường (Phượng Tường). Đầu năm 1946, năm thôn Phượng Tường, Phù Oanh, Đào Đặng, Đặng Cầu, Nội Linh lập thành xã Đầu Sơn. Các thôn An Trạch, Cao Đông Cao Đoài, Linh Hạ, Tính Linh, Xuân Điểm lập thành xã Minh Tân.

Vào năm 1948, do yêu cầu của cuộc kháng chiến phải xây dựng hậu phương nên đã cắt thôn Xuân Điểm về xã Hưng Đạo, thôn Nội Linh về xã Ngô Quyền, còn lại 9 thôn của hai xã Đâu Sơn và xã Minh Tân hợp nhất gọi là xã Nhật Tân. Tên gọi “Nhật Tân” được duy trì từ đó cho đến nay. Nhưng địa danh hành chính luôn thay đổi, đến năm 1956 lại phân chia lần nữa để phù hợp với yêu cầu hàn gắn vết thương chiến tranh và khôi phục kinh tế, xã Nhật Tân chỉ còn 6 thôn: An Trạch, Cao Đoài, Cao Đông, Phượng Tường, Linh Hạ và Phù Oanh. Ba thôn kia lập thành xã Trung Nghĩa.

Từ đó, nhân dân Nhật Tân đoàn kết một lòng trong chiến đấu và sản xuất để bảo vệ và xây dựng quê hương [6, 5]. Ngày 26/01/1968 tỉnh Hưng Yên và Hải Dương hợp nhất thành tỉnh Hải Hưng. Xã Nhật Tân thuộc huyện Tiên Lữ, tỉnh Hải Hưng. Ngày 11/3/1977 hợp nhất huyện Tiên Lữ và huyện Phù Cừ thành huyện Phù Tiên.

Xã Nhật Tân thuộc huyện Phù Tiên, tỉnh Hải Hưng. —>—————— KS6-Việt Nam Học và Tiếng Việt 7 a Khóa luận tốt nghiệp Vũ Thị =—S=—== Thu Huyền :—._èễ—— Ngày 06/11/1996 tách tỉnh Hải Hưng thành 2 tỉnh Hưng Yên và Hải Dương theo địa giới hành chính cũ. Ngày 01/01/1997 tỉnh Hưng Yên được tái lập. Ngày 24/3/1997 tách huyện Phù Tiên thành 2 huyện Tiên Lữ và huyện Phù Cừ theo địa giới hành chính 20 năm trước.

Từ đó cho đến nay, xã Nhật Tân là 1 xã của huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Cư dân Nhật Tân hiện nay là người Việt cô, họ đã tới đây khai phá đất hoang, dựng làng xóm, lập làng từ khá sớm. Tính đến trước năm 1945 dân số toàn xã chỉ khoảng 2.276 nhân khẩu, thôn đông nhất là Linh Hạ có 712 nhân khẩu, thôn ít nhất là An Trạch chỉ có 399 nhân khâu. Sau khi thống nhất đất nước, khắc phục hậu quả chiến tranh và tập trung vào sản xuất, phát triển kinh tế thì dan cư không ngừng tăng: năm 1994 toàn xã có gần 6000 dân, 10 năm sau lên tới 8100 dân.

Dù thôn to hay thôn nhỏ, dù trong bất cứ một giai đoạn nào nhân dân đều nêu cao vai trò đoàn kết của làng trên, xóm dưới; họ đã giúp đỡ nhau trong lao động, cùng nhau đấu tranh với thiên nhiên khắc phục hạn hán, ngập lụt, trừ sâu bệnh để mang lại mùa màng bội thu. Từ bao đời nay, nhân dân Nhật Tân đã góp phan xây dap và kế thừa truyền thống quý báu của dân tộc, nên tính cộng đồng đạt đến một trình độ cao không những trong sản xuất mà còn đậm đà trong văn hóa dân gian. Họ sẵn lòng giúp đỡ nhau xây cất nhà cửa và cùng nhau dựng miếu, lập đình thờ chung Thành hoảng và những vị có công với dân với nước. Bao đời nay, gái thôn này lấy trai thôn khác tô đậm thêm tình cảm xóm giềng và quan hệ anh em họ mạc, xây dựng nên thuần phong mỹ tục ở hương thôn.

Những việc cưới xin, ma chay họ đều chia sẻ và giúp đỡ nhau trong cuộc sống thường ngày. Giá trị văn hóa đó đậm đà trên cả đồng ruộng hay mỗi xóm làng ở Nhật Tân, lời ca tiếng hát vang lên với những làn điệu dân ca quen thuộc như hát chèo, điệu cò lả, hát trống quân.tất cả để ngợi ca cuộc sống của người lao động. Trong nhân dân còn sáng tác ra biết bao thơ ca, hò, vè, ca dao đả kích Vào thói hư tật xấu trong xã hội, chế nhao sự đua đòi của của một số người —— EƑEE555EỄ>ễễễỄễỄễỄ KS6-Việt Nam Học và Tiếng Việt 8 Kh óa luậ n tốt ngh iệp Vũơơ Thị ơơ Th ơơ u ng Hu ơơ yề nn n ớ.-‹-ớớờờợ ẶẶ ẫẳ ễm ờờ ợ/ gg da as ơơ .ẳẳỶẳẳ trong bộ máy chính quyền phong kiến: “Lý chợ Chùa như cua tháng sảu- Cựu Linh Hạ như ra tháng Mười?" [6, 12]. Nhân dân Nhật Tân từ ngàn xưa vẫn có tiếng là hiếu học vào loại nhất nhì trong vùng.

Ở Phượng Tường, Cao Đông, Cao Doai trước kia còn có ruộng cấp cho những người đỗ đạt cao, để khuyến khích việc học hành trong hương thôn. Tương truyền, vào đời nhà Lê ở Phượng Tường có tới 8 vị đỗ đạt cao, có vị đỗ tới bậc tiến sĩ thời ấy đó là Tiến Sĩ Nguyễn Quang, làm quan đến chức Thiêm Sự, người làng Linh Hạ. Tuy nhiên, đại bộ phận nhân dân chưa có điều kiện tới các trường làng học, họ học hỏi lẫn nhau theo lối “truyền khẩu” để tiếp thu kinh nghiệm sản xuất và điều hay lẽ phải, sáng lên những điều nhân nghĩa của đạo làm người để ăn ở trọn vẹn với làng, với nước. Cư dân nơi đây cũng sáng tạo cho mình những món ăn đặc sản mà chỉ cần nhắc tới là ai cũng biết: “Đi thì nhớ vợ cùng con Về nhà lại nhớ ếch om Phượng Tường” Câu ca dao trên lưu truyền từ lâu đời chứng tỏ là món ăn dân dã nhưng đã được nâng lên mức nghệ thuật trong âm thực.

Éch om Phượng Tường- cái tên nghe sang trọng và đầy hấp dẫn ấy xuất phát từ một vùng nông thôn của tỉnh Hưng Yên: Làng Phượng Tường, xã Nhật Tân, Huyên Tiên Lữ.