CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYET VE TÁC ĐỘNG CUA CHÍNH SÁCH TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐẠI HỌC DEN QUYET ĐỊNH LỰA CHON TRUONG CUA HỌC SINH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến dé tài nghiên cứu 1. Tự chủ tài chính trong giáo dục đại học Tài liệu 1: "University autonomy in Europe: Changing paradigms in higher education policy" của tác gia Ulrike Felt & Michaela Glanz, 2002 Đây là một nghiên cứu điền hình (đã được xuất ban sách năm 2004) về thay đổi mô hình trong chính sách giáo dục đại học khi xem xét hai yếu tố điển hình là cơ cấu ra quyết định và quản lý nguồn nhân lực trong tự chủ đại học ở 8 quốc gia Châu Âu lúc bấy giờ gồm Phần Lan, Pháp, Hy Lạp, Hungary, Ý, Hà Lan, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh nhằm chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt cốt dé đưa ra kết luận tự chủ có thé đạt được hay không. Và kết luận rằng quyền tự chủ có nghĩa là cơ sở tự chủ phải chịu trách nhiệm về các quyết định đã đưa ra và phát triển vai trò rõ ràng trong xã hội đương đại; có nghĩa là cạnh tranh nhưng có chọn lọc trong các lĩnh vực trọng tâm; có nghĩa là đảm bảo chất lượng,.và mức độ tự chủ phải phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của từng quốc gia, từng cơ sở giáo dục đại học.
Ở các nước có độ tự chủ cao, sự kiểm soát của chính phủ chỉ ton tại ở các lĩnh vực các tiêu chuẩn chuyên môn và hành chính và tài chính. Tại các nước có độ tự chủ trung bình, sự kiểm soát của chính phủ có thể tăng thêm ở các lĩnh vực chương trình đào tạo, hoạt động giảng dạy và điều hành. Trong khi đó, ở các nước có độ tự chủ thấp, chính phủ có quyền can thiệp vào tất cả các lĩnh vực hoạt động của trường đại học. Đặc biệt trong nghiên cứu đã chỉ ra hai tiêu chí tiếp cận hệ thống đại học là học phí và hệ thống trợ cấp: Học phí và hệ thống trợ cấp đã ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận giáo dục đại học.
Nếu các trường đại học bị nhà nước bỏ lại với ngân sách thấp, thì học phí sẽ trở thành một nguồn thu chính của các cơ sở giáo dục đại học và rất nhiều tái cau trúc sẽ diễn ra xung quanh van đề này. Tài liệu 2: “Financial autonomy and challenges to being a regionally responsive higher education institution” cua tac gia Vuokko Kohtamaki nam 2009 Mục đích của nghiên cứu nay là góp phan mở rộng hiểu biết của chúng ta về cơ chế tự chủ tài chính của các tổ chức AMK được cấu thành như thế nào. AMK là những cơ sở giáo dục đại học ở Phần Lan. Phương pháp nghiên cứu là định tính và thực nghiệm dé cho phép quan điểm của các tác nhân AMK xuất hiện trong bối cảnh tổ chức của chính họ.
Trọng tâm của nghiên cứu này là về các tô chức AMK, mối quan hệ của họ với các cơ quan tài trợ chính và quyền tự chủ tài chính ở cấp độ thé chế. Khung lý thuyết của nghiên cứu phan lớn dựa trên các lý thuyết về tổ chức. Kết quả nghiên cứu cho thay thé chế tự chủ tài chính xuất hiện một cách rất phức tạp. Tự chủ tài chính là một mối quan hệ năng động giữa các chủ thể, trong đó các khía cạnh tương tác không chỉ đơn thuần là một chiều.
Cơ quan chính thức liên quan đến phân bổ ngân sách không phải là bức tranh toàn cảnh. Các tô chức nghiên cứu điên hình cũng nhăm mục đích tăng cường quyên tự chủ tài chính của họ. Cơ chế tự chủ tài chính phải được xem xét trong môi quan hệ với từng cơ quan cấp vốn riêng biệt. Ngoài ra, các lĩnh vực chủ đề được phân tích trong các mối quan hệ này phải được chỉ định và cần phải quyết định liệu trọng tâm có phải là quyền tự chủ được quy định trong luật, quyền tự chủ tài chính chính thức xuất hiện trong ngân sách và các quy định khác nhau hay không.
Quyền tự chủ tài chính thực tế có liên quan đến sự sẵn có liên tục và ôn định của các nguồn lực, tính hợp pháp với tư cách là một tổ chức giáo dục đại học và nội dung chỉ đạo của nhà nước và các cơ quan cấp vốn. Tài liệu 3: “University Autonomy in Europe III. European University Association” của tac gia Pruvot, B. Khung đánh giá mức độ tự chủ của hệ thống giáo dục dai hoc A 2 A ở chau Au Nguồn: Pruvot & Estermann (2017) Ra đời vào năm 2009 và sau 2 lần chỉnh sửa vào 2011 và 2017, khung đánh giá mức độ tự chủ đại học do Hiệp hội các trường đại học ở Châu Âu (European University Association) khởi xướng đã đóng vai trò quan trọng trong thúc đây tự chủ tại các cơ sở giáo dục đại học tại đây và một số quốc gia khác.
Bộ chỉ số đánh giá mức độ tự chủ qua 4 nhóm yếu tổ gồm Tổ chức bộ máy, Tài chính, Nhân sự và Học thuật với 28 chỉ số đánh giá. Các chỉ số sẽ lần lượt được đánh giá từ 100 đến 0 điểm. Điểm số sẽ được khấu trừ dần theo mức độ tự chủ giảm dần và mức độ khấu trừ là khác nhau đối với những hạn chế của hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học theo đánh giá của chuyên gia. Kết quả cuối cùng sẽ được xác định dựa trên tổng số điểm của các chỉ số và trọng số cho từng chỉ số dựa vào mức độ quan trọng của nó.
Những hệ thống giáo dục đại học có mức độ tự chủ cao sẽ có tổng số điểm từ 100-81%, mức độ tự chủ trung bình có số điểm từ 60-41% và những hệ thống có mức độ tự chủ thấp có số điểm dưới 40%. Kết quả phân tích mức độ tự chủ của 24 quốc gia châu Âu cho thấy, nhìn chung các cơ sở giáo dục đại học ở châu Âu có quyền tự chủ cao hơn về mặt nhân sự và cơ cấu tô chức, trong khi đó, quyền tự chủ về tài chính và học thuật có nhiều hạn chế hơn (Orosz, 2018). Hiệp hội các trường đại học Châu Âu cũng nhấn mạnh rằng, Tổ chức, Nhân sự và Tài chính là những điều kiện quan trọng dé thúc đây tự chủ trong các hoạt động khác của trường đại học. Cụ thé với tự chủ về tài chính: Theo Báo cáo về tự chủ đại học ở Châu Âu, đối với nguồn tài chính công có xu hướng được phân bổ như các khoản tài trợ theo khối, thường dựa trên hoặc kèm theo các tiêu chí hoặc chỉ tiêu hoạt động.
Các trường đại học được phép thu phí từ ít nhất một bộ phận sinh viên của họ, và có nhiều mức học phí. Các trường đại học phải đối mặt với một số hạn chế khi hoạt động trên thị trường tài chính; vay mượn là tương đối phố biến nhưng việc đầu tư và huy động tiền là các hoạt động chủ yếu mở cho các chi nhánh "vệ tinh" của các trường đại học chứ không phải cho chính trường đại học. Quyền sở hữu đất đai và nhà cửa khá đa dạng và phụ thuộc phần lớn vào văn hóa, truyền thống quốc gia. Các yếu tô ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học Tài liệu 1: “Các yếu tổ ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh phổ thông trung học” của tác giả Trần Văn Quí và Cao Hào Thi đăng trên tạp chí “Khoa học Công nghệ” năm 2009 Mục tiêu của nghiên cứu là xác định, đánh giá tác động của các yếu tô then chốt ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của hoc sinh trung học phô thông.
Dựa trên phiếu khảo sát 227 học sinh lớp 12, nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp phân tích nhân tố và phương pháp hồi quy đa biến đã chỉ ra rằng: Nghiên cứu đã xây dựng và kiểm chứng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh với 5 nhân tổ đại diện theo mức độ anh hưởng từ mạnh đến yếu là nhân tô về cơ hội việc làm trong tương lai, nhân tô vê thông tin có san về trường đại học, nhân tố về bản thân cá nhân học sinh, nhân tố về cá nhân có ảnh hưởng đến quyết định của học sinh và nhân tố về đặc điểm cố định của trường đại học. Giới hạn của nghiên cứu: mẫu được chọn theo Phương pháp thuận tiện, chỉ giới hạn 5 trường trung học phổ thông tại Quảng Ngãi. Mô hình chỉ mới giải thích được vấn đề nghiên cứu 21.5% khi nhân rộng ra tổng thẻ. Tài liệu 2: “Các yếu tổ ảnh hưởng tới quyết định chọn trường đại học của học sinh THPT tại Việt Nam ˆ` của tac giả Lê Thị Mỹ Linh và Khúc Văn Quy năm 2020.
Tác giả thực hiện phỏng vấn trực tuyến 200 sinh viên trong và ngoài khu vực Hà Nội. Dựa vào phương pháp phân tích khám phá nhân tố và phân tích hồi quy cho thấy sinh viên khá hài long và chắc chăn với quyết định chọn trường của mình, đồng thời các tác giả đã chỉ ra các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh theo các mức độ từ mạnh đến yếu là thông tin- quảng cáo, yếu tố thương hiệu và việc làm, yếu tô học phí và cơ sở vật chất, yếu tố ý kiến tham khảo. Nghiên cứu còn một vài hạn chế do mẫu điều tra khiêm tốn, đối tượng nghiên cứu chỉ dừng lại ở các bạn sinh viên năm nhất tuy nhiên đã xây dựng được mô hình lựa chọn đại học của học sinh trung học phô thông ở Việt Nam. Tài liệu 3: ‘’ Các yếu tổ ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi” của tác giả Nguyễn Thị Minh Hương đăng trên Tap chí Khoa học công nghệ 2021 Nghiên cứu này nhằm mục đích tìm ra yếu tố chính nhằm ảnh hưởng đến quyết định chọn trườn của học sinh, xây dựng Phương trình hồi quy bội thể hiện tác động của các yếu tố đến quyết định chọn trường đại học, đưa ra những thông tin và nhận định giúp các trường, cũng như phụ huynh, thầy cô giúp các em học sinh chọn trường đại học phù hợp.
Số liệu của nghiên cứu được thu thập từ 340 học sinh lớp 12 của 5 trường THPT trên địa bàn tỉnh.