Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường và môi trường kinh doanh không ngừng biến động, tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin trên báo cáo tài chính (BCTC) là yếu tố mang tính quyết định đối với các quyết định kinh tế của nhà đầu tư, chủ nợ cùng các bên liên quan. Kiểm toán độc lập (KTĐL) giữ vai trò then chốt trong hệ thống công cụ quản lý vĩ mô kinh tế - tài chính, thực hiện chức năng kiểm tra, đánh giá và xác nhận tính trung thực, hợp lý của các thông tin tài chính công bố. Chất lượng dịch vụ kiểm toán tác động trực tiếp đến chất lượng thông tin kế toán, trong đó chất lượng thu nhập—cụ thể là tính bền vững của thu nhập—đóng vai trò là chỉ dấu trọng yếu giúp người sử dụng thông tin dự đoán dòng tiền và hiệu quả hoạt động tương lai của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán còn non trẻ và bộc lộ một số hạn chế về tính minh bạch: việc công bố thông tin nhiều nơi còn mang tính hình thức, hệ thống quản trị công ty tại nhiều doanh nghiệp niêm yết còn bất cập do quyền lực tập trung lớn vào ban điều hành, và tính độc lập của kiểm toán viên trong thực tế chịu nhiều sức ép từ mối quan hệ với ban giám đốc. Mặc dù trên thế giới đã có một số nghiên cứu thực nghiệm kiểm định mối liên hệ giữa chất lượng kiểm toán và tính bền vững thu nhập (Adegbie và cộng sự, 2020; Sumiadji và cộng sự, 2019; Kheirollahi và cộng sự, 2014; Hussainey, 2009), kết quả vẫn chưa có sự đồng thuận do khác biệt về thể chế. Tại Việt Nam, các công trình trước đây thường tiếp cận riêng lẻ từng khía cạnh kiểm toán hoặc chất lượng thu nhập mà chưa đi sâu kiểm định định lượng tác động tương hỗ giữa hai nhân tố này.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

  • Mục tiêu nghiên cứu: Xác định tác động và mức độ ảnh hưởng của chất lượng kiểm toán đến bền vững thu nhập của các công ty niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2014 – 2017.

  • Câu hỏi nghiên cứu:

    1. Có mối tương quan giữa chất lượng kiểm toán và sự bền vững thu nhập của doanh nghiệp hay không?
    2. Mức độ ảnh hưởng của chất lượng kiểm toán đối với bền vững thu nhập của doanh nghiệp như thế nào?

  • Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng kiểm toán (đo lường thông qua quy mô công ty kiểm toán Big4/Non-Big4) và tác động của nó đến tính bền vững thu nhập của doanh nghiệp niêm yết.

  • Phạm vi nghiên cứu:

    • Không gian: Các công ty cổ phần niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Mẫu nghiên cứu loại trừ các đơn vị thuộc ngành tài chính (ngân hàng, công ty chứng khoán, bảo hiểm, quỹ đầu tư) do có đặc thù cơ cấu tài sản, nguồn vốn riêng biệt, đồng thời loại các doanh nghiệp thiếu dữ liệu BCTC hoặc bị đình chỉ giao dịch. Mẫu chính thức gồm 228 doanh nghiệp.
    • Thời gian: Giai đoạn 4 năm, từ năm 2014 đến năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và môi trường pháp lý

Nghiên cứu vận dụng ba lý thuyết nền tảng trong kinh tế học và tài chính doanh nghiệp:

  1. Lý thuyết người đại diện (Agency Theory): Khởi nguồn từ Alchian & Demsetz (1971), Jensen & Meckling (1976). Lý thuyết giải thích sự xung đột lợi ích giữa người sở hữu (cổ đông) và người điều hành (ban giám đốc), cũng như giữa cổ đông lớn và cổ đông thiểu số. Kiểm toán độc lập chất lượng cao đóng vai trò như một cơ chế giám sát bên ngoài hữu hiệu nhằm giảm thiểu chi phí đại diện và bảo vệ quyền lợi cổ đông.
  2. Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory): Được phát triển bởi George Akerlof, Michael Spence và Joseph Stiglitz (2001). Lý thuyết chỉ ra việc doanh nghiệp nắm giữ nhiều thông tin nội bộ hơn nhà đầu tư bên ngoài, dễ dẫn đến hiện tượng che giấu thông tin bất lợi hoặc thao túng số liệu. Báo cáo tài chính được kiểm toán bởi các đơn vị kiểm toán danh tiếng giúp tái lập sự cân bằng thông tin trên thị trường.
  3. Lý thuyết bên liên quan (Stakeholder Theory): Do Freeman (2015) hệ thống hóa, khẳng định doanh nghiệp có nghĩa vụ cân bằng lợi ích hợp pháp giữa các bên (cổ đông, khách hàng, nhà cung cấp, cơ quan nhà nước, người lao động). Việc thuê đơn vị kiểm toán uy tín là cam kết công khai, minh bạch thông tin tài chính đối với toàn xã hội.

Bên cạnh đó, đề tài tổng quan hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn mực điều chỉnh thị trường kiểm toán Việt Nam, bao gồm: Luật Kiểm toán độc lập năm 2011; Nghị định số 17/2012/NĐ-CP hướng dẫn Luật KTĐL; Nghị định số 84/2016/NĐ-CP về điều kiện kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng; Nghị định số 105/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán, KTĐL; Hệ thống 47 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) ban hành giai đoạn 2012 – 2015 (tiêu biểu như VSA 220 theo Thông tư 214/2012/TT-BTC); Quyết định 32/2007/QĐ-BTC và Thông tư 157/2014/TT-BTC quy định kiểm soát chất lượng kiểm toán độc lập.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình thực nghiệm

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) kết hợp chuỗi thời gian (2014–2017) và dữ liệu chéo của 228 doanh nghiệp niêm yết (tổng số quan sát trong mẫu thống kê đạt 552 quan sát).

1. Mô hình hồi quy chính:

$$\text{PERSISTENCE}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{BIG4}{i,t} + \beta_2 \text{SIZE}{i,t} + \beta_3 \text{DEBT}{i,t} + \beta_4 \text{PPE}{i,t} + \beta_5 \text{CASH}{i,t} + \beta_6 \text{AGE}{i,t} + \varepsilon{i,t}$$

2. Đo lường các biến số trong mô hình:

Tên biến Ký hiệu Vai trò Cách thức tính toán và đo lường Kỳ vọng dấu
Bền vững thu nhập $\text{PERSISTENCE}$ Phụ thuộc Hệ số $\beta_1$ từ phương trình tự hồi quy: $\text{Earnings}{i,t+1} = \alpha + \beta_1 \text{Earnings}{i,t} + \varepsilon$, trong đó $\text{Earnings}$ = Thu nhập mỗi cổ phiếu (EPS) $\times$ Giá cổ phiếu (theo Deng và cộng sự, 2017). N/A
Quy mô công ty kiểm toán $\text{BIG4}$ Độc lập Biến giả: Nhận giá trị 1 nếu doanh nghiệp được kiểm toán bởi nhóm Big4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG); nhận giá trị 0 nếu là Non-Big4. $(+)$
Quy mô doanh nghiệp $\text{SIZE}$ Kiểm soát Logarit tự nhiên của Tổng tài sản: $\text{Ln}(\text{Tổng tài sản})$. $(+)$
Tỷ lệ nợ $\text{DEBT}$ Kiểm soát Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản. $(-)$
Tỷ lệ tài sản cố định $\text{PPE}$ Kiểm soát Giá trị còn lại của tài sản cố định / Tổng tài sản. $(+)$
Tỷ lệ tiền và tương đương tiền $\text{CASH}$ Kiểm soát Tổng tiền và các khoản tương đương tiền / Tổng tài sản. $(+)$
Thời gian niêm yết $\text{AGE}$ Kiểm soát Năm quan sát hiện hành trừ đi năm bắt đầu niêm yết. $(-)$

3. Phương pháp xử lý và ước lượng dữ liệu:

  • Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ BCTC kiểm toán, Báo cáo thường niên, Bản cáo bạch thông qua cơ sở dữ liệu của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Tài chính (Trường ĐH Kinh tế - Luật) và Thomson Reuters.
  • Công cụ xử lý: Phần mềm thống kê STATA 14.
  • Quy trình phân tích gồm: Thống kê mô tả các biến, Phân tích ma trận hệ số tương quan Pearson để kiểm tra đa cộng tuyến, và Ước lượng hồi quy biến công cụ theo phương pháp GMM (Generalized Method of Moments). Phương pháp GMM được áp dụng nhằm khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn của biến độc lập BIG4, hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng có $N$ lớn, $T$ nhỏ. Các biến công cụ (Instrumental Variables - IV) được đưa vào mô hình gồm: biến độ trễ của quy mô công ty ($l.size$), độ trễ tỷ lệ nợ ($l.debt$), độ trễ tỷ lệ tiền ($l.cash$), độ trễ tỷ lệ TSCĐ ($l.ppe$) và biến giả định danh doanh nghiệp ($i.firm1$).

Nội dung chính theo từng chương

Chương mở đầu: Tổng quan đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của kiểm toán độc lập trong việc nâng cao tính minh bạch thông tin kế toán và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Tác giả xác lập 2 câu hỏi nghiên cứu, 1 mục tiêu tổng quát, đồng thời giới hạn phạm vi nghiên cứu thực nghiệm trên 228 công ty cổ phần niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2014 – 2017 (loại trừ nhóm tài chính). Bố cục toàn khóa luận được kết cấu thành 5 chương kèm danh mục bảng biểu và phụ lục STATA.

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa chất lượng kiểm toán và chất lượng thu nhập/bền vững thu nhập.

  • Nghiên cứu quốc tế: Adegbie và cộng sự (2020) tại Nigeria ghi nhận quy mô kiểm toán tác động thuận nhưng chưa có ý nghĩa thống kê; Sumiadji và cộng sự (2019) tại Indonesia chỉ ra quy mô kiểm toán và nhiệm kỳ kiểm toán có tác động tích cực đến chất lượng thu nhập; Kheirollahi và cộng sự (2014) tại Iran và Hussainey (2009) tại Anh khẳng định kiểm toán Big4 giúp nâng cao khả năng dự đoán thu nhập tương lai và tăng tính bền vững của lợi nhuận. Các nghiên cứu kinh điển (DeAngelo, 1981; Becker và cộng sự, 1998) lập luận rằng Big4 có nguồn lực chuyên môn cao, quy trình kiểm soát chặt chẽ và động lực bảo vệ uy tín thương hiệu nên cung cấp chất lượng dịch vụ vượt trội.
  • Nghiên cứu trong nước: Các tác giả như Hang và cộng sự (2018), Phan và cộng sự (2020), Pham và cộng sự (2017) đã khảo sát về hành vi quản trị lợi nhuận hoặc hiệu quả tài chính, nhưng chưa có nghiên cứu chuyên sâu kiểm định trực tiếp tác động của chất lượng kiểm toán lên tính bền vững thu nhập.
  • Khoảng trống nghiên cứu: Đề tài chỉ rõ sự cần thiết phải kiểm định định lượng trong bối cảnh thể chế đặc thù tại Việt Nam—nơi thị trường chứng khoán còn non trẻ, quản trị công ty còn phân quyền cục bộ và tính độc lập của kiểm toán viên còn chịu nhiều rào cản.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 phân tích sâu sắc bức tranh thị trường kiểm toán và môi trường pháp lý tại Việt Nam. Theo thống kê năm 2018 từ Bộ Tài chính được tác giả trích dẫn, nhóm Big4 chiếm tới 50,41% thị phần doanh thu toàn ngành, kiểm toán cho 8.610 khách hàng với doanh thu trung bình mỗi khách hàng từ 311 triệu đồng (KPMG) đến 524 triệu đồng (Deloitte). Đồng thời, chương trình bày chi tiết ba lý thuyết nền tảng (Lý thuyết người đại diện, Lý thuyết thông tin bất cân xứng, Lý thuyết bên liên quan), làm rõ định nghĩa chất lượng kiểm toán (theo DeAngelo, 1981; DeFond & Zhang, 2014) và bản chất của tính bền vững thu nhập (theo Dechow và cộng sự, 2010; Kang & Kim, 2012).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu định lượng chuẩn tắc. Tác giả xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính đa biến, định nghĩa chi tiết cách thức thu thập và tính toán của 7 biến số (1 biến phụ thuộc, 1 biến độc lập chính và 5 biến kiểm soát). Chương luận giải việc lựa chọn phương pháp ước lượng GMM kết hợp biến công cụ (IV) trên STATA 14 để xử lý hiện tượng nội sinh của biến Big4. Các giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H6 được thiết lập dựa trên việc tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm trước đó.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày kết quả phân tích số liệu thực nghiệm từ phần mềm STATA 14:

  • Thống kê mô tả: Phản ánh các đặc trưng cơ bản của mẫu nghiên cứu gồm giá trị trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Std. Dev), giá trị nhỏ nhất (Min) và giá trị lớn nhất (Max) của các biến trong giai đoạn 2014–2017.
  • Phân tích tương quan Pearson: Kiểm định mối liên hệ tuyến tính sơ bộ giữa các cặp biến và kiểm tra đa cộng tuyến. Hệ số tương quan giữa các biến độc lập đều có trị tuyệt đối ở mức thấp, bảo đảm không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
  • Kết quả hồi quy GMM: Kiểm định độ phù hợp của mô hình và các biến công cụ, ước lượng tác động của quy mô công ty kiểm toán Big4 và các biến kiểm soát lên tính bền vững thu nhập.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện nghiên cứu, đối chiếu với các mục tiêu ban đầu và đề xuất hệ thống giải pháp, hàm ý chính sách cho 3 nhóm đối tượng: Cơ quan quản lý Nhà nước, Nhà quản trị doanh nghiệp niêm yết, và Các công ty kiểm toán độc lập. Chương cũng thẳng thắn chỉ ra các giới hạn của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thống kê mô tả và phân tích thực nghiệm

Dữ liệu xử lý từ mẫu 552 quan sát của 228 công ty niêm yết giai đoạn 2014 – 2017 trên STATA 14 cho thấy các chỉ số đặc trưng sau:

Biến số Số quan sát ($N$) Giá trị trung bình (Mean) Giá trị nhỏ nhất (Min) Giá trị lớn nhất (Max) Ý nghĩa thống kê từ dữ liệu
$\text{PERSISTENCE}$ 552 0.244 0.060 2.169 Tính bền vững thu nhập có sự phân hóa đáng kể giữa các doanh nghiệp trong mẫu.
$\text{BIG4}$ 552 0.230 0.000 1.000 Khoảng 23% doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu lựa chọn kiểm toán bởi Big4.
$\text{SIZE}$ 552 27.x 23.027 Cao Độ phân tán quy mô giữa các doanh nghiệp niêm yết trong mẫu không quá lớn.
$\text{DEBT}$ 552 Phân tán Thấp 0.944 Cơ cấu đòn bẩy tài chính có sự dao động mạnh giữa các đơn vị.
$\text{CASH}$ 552 Trung bình 0.0002 0.695 Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt và tương đương tiền biến thiên lớn.
$\text{PPE}$ 552 Trung bình Thấp 0.953 Tỷ trọng tài sản cố định trên tổng tài sản có sự khác biệt rõ rệt theo ngành.
$\text{AGE}$ 552 2.x 1.060 năm Trung bình Phần lớn doanh nghiệp trong mẫu có thời gian niêm yết chưa quá dài.

Kết quả phân tích ma trận tương quan Pearson cho thấy: Biến bền vững thu nhập ($\text{PERSISTENCE}$) có tương quan cùng chiều với biến quy mô công ty kiểm toán ($\text{BIG4}$) và tỷ lệ tiền mặt ($\text{CASH}$); đồng thời có tương quan nghịch chiều với quy mô doanh nghiệp ($\text{SIZE}$), tỷ lệ nợ ($\text{DEBT}$), tỷ lệ tài sản cố định ($\text{PPE}$) và thời gian niêm yết ($\text{AGE}$).

Giải pháp và kiến nghị chính sách của tác giả

Dựa trên kết quả hồi quy biến công cụ GMM, tác giả đề xuất ba nhóm gợi ý chính sách cụ thể:

  1. Đối với cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VACPA):
    • Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành hướng dẫn chi tiết việc vận dụng các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) vào thực tế hành nghề.
    • Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát định kỳ chất lượng kiểm toán đối với các công ty kiểm toán được chấp thuận kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng; ngăn chặn tình trạng cạnh tranh không lành mạnh bằng cách hạ phí kiểm toán xuống dưới mức hợp lý.
    • Nâng cao yêu cầu về tính minh bạch trong việc công bố thông tin quản trị và mối quan hệ giữa kiểm toán viên với ban giám đốc.
  2. Đối với nhà quản trị doanh nghiệp niêm yết:
    • Cần nhận thức rõ giá trị của việc thuê đơn vị kiểm toán có chất lượng cao (như Big4 hoặc các công ty kiểm toán uy tín) trong việc nâng cao độ tin cậy của BCTC và ổn định chất lượng thu nhập, từ đó thu hút vốn đầu tư dài hạn.
    • Cân đối cơ cấu tài chính hợp lý, kiểm soát tỷ lệ nợ phải trả nhằm giảm thiểu rủi ro tài chính tác động tiêu cực đến tính bền vững của thu nhập.
  3. Đối với các công ty kiểm toán (đặc biệt là nhóm Non-Big4):
    • Đầu tư thích đáng vào đào tạo nhân lực chuyên môn, cập nhật chuẩn mực quốc tế và nâng cấp hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ.
    • Giữ vững tính độc lập và đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm quy trình thu thập bằng chứng kiểm toán độc lập và khách quan.

Đóng góp mới của đề tài

  • Về mặt học thuật: Khóa luận là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam thực hiện kiểm định thực nghiệm mối liên hệ trực tiếp giữa chất lượng kiểm toán (đại diện bởi quy mô Big4) và tính bền vững thu nhập của các công ty niêm yết.
  • Về mặt phương pháp: Nghiên cứu ứng dụng thành công phương pháp ước lượng GMM kết hợp biến công cụ (IV) trên STATA 14, giải quyết triệt để vấn đề nội sinh tiềm ẩn của biến kiểm toán Big4 trong dữ liệu bảng—một hạn chế mà các nghiên cứu OLS truyền thống thường gặp phải.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn nghiên cứu xuất phát từ phạm vi dữ liệu và điều kiện tiếp cận thông tin:

  • Giới hạn về mẫu và chuỗi thời gian: Mẫu nghiên cứu mới dừng lại ở 228 doanh nghiệp phi tài chính trong khoảng thời gian 4 năm (2014 – 2017). Do loại trừ các công ty thiếu dữ liệu BCTC và nhóm tài chính, cỡ mẫu có thể chưa bao quát toàn bộ các biến động vĩ mô dài hạn.
  • Giới hạn về biến đo lường chất lượng kiểm toán: Nghiên cứu mới chỉ sử dụng một thước đo đại diện gián tiếp là biến giả quy mô công ty kiểm toán Big4, chưa tích hợp được các chỉ báo chất lượng kiểm toán khác do hạn chế công bố thông tin tại Việt Nam.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai:

  • Mở rộng khung thời gian nghiên cứu dài hơn và cập nhật đến các giai đoạn tài chính gần nhất; tăng quy mô số lượng doanh nghiệp quan sát.
  • Bổ sung thêm các biến đo lường chất lượng kiểm toán đa chiều hơn như: Phí kiểm toán (Audit fees), Nhiệm kỳ kiểm toán (Audit tenure), Ý kiến kiểm toán không phải là chấp nhận toàn phần, hoặc Mức độ chuyên môn hóa theo ngành của đơn vị kiểm toán.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng, đặc biệt là quy trình lập trình và xử lý hồi quy biến công cụ GMM trên phần mềm STATA 14 để xử lý hiện tượng nội sinh.
  • Người làm đề tài nghiên cứu về chất lượng thông tin kế toán: Cung cấp mô hình tham chiếu về cách tính toán biến bền vững thu nhập ($\text{PERSISTENCE}$) dựa trên chuỗi dữ liệu EPS và giá cổ phiếu theo mô hình Deng và cộng sự (2017).
  • Nhà đầu tư và nhà quản trị tài chính: Cung cấp góc nhìn thực chứng về vai trò của đơn vị kiểm toán độc lập đối với chất lượng lợi nhuận và mức độ an toàn tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc tính bền vững thu nhập (PERSISTENCE) trong khóa luận được đo lường bằng công thức nào?
Biến $\text{PERSISTENCE}$ được đo lường thông qua hệ số góc $\beta_1$ từ phương trình tự hồi quy: $\text{Earnings}{i,t+1} = \alpha + \beta_1 \text{Earnings}{i,t} + \varepsilon$, trong đó $\text{Earnings}$ được tính bằng thu nhập trên mỗi cổ phiếu (EPS) nhân với giá cổ phiếu của doanh nghiệp tại thời điểm tương ứng, dựa theo phương pháp nghiên cứu của Deng và cộng sự (2017).

2. Tiêu chí chọn mẫu và quy mô mẫu quan sát chính thức của đề tài là bao nhiêu?
Tác giả chọn toàn bộ các công ty cổ phần niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong 4 năm (2014–2017), loại trừ các công ty thuộc nhóm ngành tài chính (ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, công ty quản lý quỹ) và các doanh nghiệp thiếu BCTC hoặc bị đình chỉ. Mẫu chính thức gồm 228 công ty với 552 quan sát được đưa vào phân tích thống kê.

3. Tại sao tác giả sử dụng phương pháp hồi quy GMM thay vì hồi quy OLS hay Fixed/Random Effects thông thường?
Do dữ liệu bảng có đặc tính $N$ lớn (228 doanh nghiệp) và $T$ nhỏ (4 năm), đồng thời biến độc lập $\text{BIG4}$ có nguy cơ xuất hiện hiện tượng nội sinh (các doanh nghiệp có chất lượng cao tự chủ động chọn Big4). Phương pháp GMM kết hợp biến công cụ (độ trễ các biến kiểm soát và biến giả định danh doanh nghiệp) giúp loại bỏ hiện tượng nội sinh, đồng thời kiểm soát tốt hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.

4. Dữ liệu thực nghiệm phản ánh tỷ lệ doanh nghiệp trong mẫu được kiểm toán bởi nhóm Big4 là bao nhiêu?
Theo kết quả thống kê mô tả tại Bảng 4.1 trên phần mềm STATA 14, giá trị trung bình của biến giả $\text{BIG4}$ là 0.230, tương ứng với việc có khoảng 23% số quan sát trong mẫu nghiên cứu giai đoạn 2014–2017 được kiểm toán bởi một trong bốn hãng kiểm toán Big4.

5. Kết quả phân tích tương quan Pearson sơ bộ cho thấy mối liên hệ giữa các biến kiểm soát với tính bền vững thu nhập như thế nào?
Phân tích ma trận hệ số tương quan cho thấy tính bền vững thu nhập ($\text{PERSISTENCE}$) có tương quan cùng chiều với tỷ lệ tiền và tương đương tiền ($\text{CASH}$), nhưng tương quan nghịch chiều với quy mô doanh nghiệp ($\text{SIZE}$), tỷ lệ nợ ($\text{DEBT}$), tỷ lệ tài sản cố định ($\text{PPE}$) và thời gian niêm yết ($\text{AGE}$).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Anh Tài đã giải quyết một cách khoa học mục tiêu đánh giá tác động của chất lượng kiểm toán đến tính bền vững thu nhập của 228 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2014 – 2017. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa ba lý thuyết nền tảng và phương pháp hồi quy biến công cụ GMM trên STATA 14, đề tài cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị khẳng định vai trò của kiểm toán Big4 trong việc củng cố chất lượng thông tin kế toán. Các kết luận và hàm ý chính sách trong nghiên cứu mang tính ứng dụng cao đối với cơ quan quản lý thị trường, doanh nghiệp niêm yết và các tổ chức kiểm toán độc lập tại Việt Nam.