Đặt vấn đề: Thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp là một trong những chủ trương lớn của Chính phủ với mục tiêu duy trì tăng trưởng, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh thông qua tăng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; đáp ứng tốt hơn nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu. Đồng thời, chương trình góp phần quan trọng nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống cho cư dân nông thôn, góp phần hoàn thành chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế xã hội lớn nhất cả nước, có tốc độ thị hóa nhanh với phát triển nông nghiệp tập trung tại 05 huyện ngoại thành, gồm huyện Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ, với tổng diện tích sản xuất nông nghiệp là 99.071 m2, chiếm 93% tổng diện tích đất nông nghiệp của Thành phố (theo số liệu Tổng Điều tra nông nghiệp, nông dân, nông thôn năm 2016), ngoài ra còn số lượng nhỏ tại các quận ngoại thành như quận 9, 12, Gò Vấp, Thủ Đức, Bình Tân. Do đó, thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm của Thành phố, góp phần quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, giảm diện tích cây trồng vật nuôi kém hiệu quả sang những cây trồng vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao hơn, cải thiện thu nhập của hộ nông dân.
Trong giai đoạn 2016-2020, Thành phố đã đề ra nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách nhằm thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó nổi bật là chính sách khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp đô thị (còn gọi là chính sách hỗ trợ lãi vay) được thành phố ban hành theo Quyết định số 04/2016/QĐ-UBND ngày 14 tháng 5 năm 2016 (trước đây là Quyết định số 36/2011/QĐ-UBND ngày 10 tháng 6 năm 2011, Quyết định số 13/2013/QĐ-UBND ngày 20 tháng 3 năm 2013, nay là Quyết định số 655/QĐ-UBND ngày 12 tháng 02 năm 2018). Năm 2016 được xem là năm có những thay đổi lớn về cơ chế chính sách khi Thành phố ban hành Quyết định 04 với mức hỗ trợ cao hơn đối với đầu tư phát triển sản xuất một số đối tượng cây trồng vật nuôi như hoa lan, cây kiểng, cá cảnh hoặc nuôi trồng thủy sản khai thác TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 hiệu quả nguồn nước kênh Đông được hỗ trợ 80% lãi suất (trước đây là 60% lãi suất). Theo số liệu tổng hợp của Chi cục Phát triển nông thôn thành phố Hồ Chí Minh tổng hợp từ các quận huyện, trong năm 2016-2018, Thành phố đã phê duyệt hỗ trợ cho 4.152 lượt hộ dân, doanh nghiệp vay vốn có hỗ trợ lãi vay, với tổng vốn đầu tư 3.045,368 tỷ đồng, tổng vốn vay 1.887,136 tỷ đồng, tổng kinh phí ngân sách hỗ trợ là 120,8 tỷ đồng. Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả của chính sách nhằm thực hiện đúng mục tiêu đề ra là nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trên địa bàn thành phố thì có 01 đề tài thạc sỹ được thực hiện trong giai đoạn 2011-2014 và thực hiện đánh giá tác động của chính sách đến thu nhập của hộ nông dân (với nhiều nhóm nghề chăn nuôi, trồng trọt) tại huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh, đề tài cũng chỉ ra sự tác động của chính sách đến các nhóm đối tượng nhưng chưa đi sâu đánh giá tác động của chính sách đến đặc điểm của từng đối tượng riêng biệt của hộ nông dân.
Trên thế giới và tại Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực tín dụng trong nông nghiệp, tác động đến thu nhập của người dân, cụ thể như: Nghiên cứu của Nawaz AHMAD (2011) về tác động của tín dụng đến đầu ra nông nghiệp: trường hợp nghiên cứu tại Pakistan, kết quả nghiên cứu cho thấy, tín dụng có vai trò quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, nguồn vốn tín dụng giúp nông dân Pakistan đầu tư máy móc hiện đại, muc giống, phân bón,. vào trong sản xuất nông nghiệp; Nghiên cứu của Gobezie và Garber (2007) về tác động của tín dụng vi mô ở Amhara phía bắc Ethiopia cũng cho kết luận rằng tài chính vi mô có tác động tích cực tới đời sống, khả năng giảm nghèo của các hộ gia đình; Nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Đông Đức (2015) về tác động tín dụng chính thức đến thu nhập của nông hộ ở Việt Nam thông qua sử dụng dữ liệu bảng được rút từ bộ dữ liệu VARHS (Khảo sát nguồn lực hộ gia đình Việt Nam) từ 2006 đến 2012, trên cơ sở của phương pháp sai biệt kép kết hợp với mô hình hồi quy POOL-OLS và xác định được tín dụng chính thức tác động đến thu nhập của nông hộ. Nghiên cứu của Ngô Hải Thanh (2011) về tác động của tín dụng từ ngân hàng nông nghiệp và Phát triển TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 nông thôn tới mức sống hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam đã sử dụng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID (khác biệt trong khác biệt) và chỉ ra rằng chưa tìm thấy ảnh hưởng tích cực của tín dụng Agribank tới thu nhập cũng như chi tiêu của các hộ gia đình trong giai đoạn 2006-2008 nhưng chứng minh được một số nhân số có tác động mạnh tới mức sống hộ gia đình như tình trạng nghèo, quy mô hộ, tỷ lệ phụ thuộc, trình độ giáo dục chủ hộ, số lao động phi nông nghiệp. Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Bảo (2015) về tác động của chính sách hỗ trợ tín dụng của thành phố Hồ Chí Minh đến thu nhập người dân nông thôn huyện Củ Chi giai đoạn 2011- 2014, đã sử dụng phương pháp hồi quy OLS kết hợp DID và chỉ ra rằng chính sách của thành phố có tác động đến quá trình sản xuất của người dân vùng nông thôn làm tăng thu nhập của người dân nông thôn trên địa bàn huyện Củ Chi và các yếu tố không thể thiếu đối với mô hình và có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập trong nông nghiệp của người dân bao gồm: đào tạo, tập huấn; khoa học công nghệ, lượng vốn vay, đối tượng sản xuất.
Huyện Củ Chi là huyện còn sản xuất nông nghiệp nhiều so với các quận huyện khác, tập trung các sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, có điều kiện tự nhiên phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của thành phố như: hoa lan, cây kiểng, bò sữa, rau,…; trong đó hoa lan là cây trồng chủ lực của huyện, có quy mô 145,663 ha, chiếm 39,69% so với tổng diện tích hoa lan toàn thành phố (367 ha). Trong số 10 quận – huyện tham gia thực hiện chính sách hỗ trợ lãi vay, huyện Củ Chi đứng thứ 2 (chỉ sau huyện Cần Giờ) về số lượng phương án, số hộ vay vốn đầu tư sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ lãi vay. Trong 3 năm 2016- 2018, thực hiện triển khai chính sách hỗ trợ lãi vay theo Quyết định số 04/2016/QĐ- UBND, huyện Củ Chi đã phê duyệt hỗ trợ cho 1.256 lượt hộ dân, doanh nghiệp vay vốn có hỗ trợ lãi vay chiếm 30,25% so với cả Thành phố, với tổng vốn đầu tư 1.042,271 tỷ đồng chiếm 34,22%, tổng vốn vay 622,237 tỷ đồng chiếm 32,97%, tổng kinh phí ngân sách hỗ trợ là 62,167 tỷ đồng chiếm 51,46%. Riêng đối với phương án vay vốn có hỗ trợ lãi vay đầu tư sản xuất hoa lan là 75 hộ dân, tổng vốn đầu tư 98,396 tỷ đồng, tổng vốn vay 68,23 tỷ đồng.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Mặc dù, chủ đề về đánh giá tác động của chính sách tín dụng đến thu nhập người dân không mới, nhưng để đánh giá riêng tại thành phố Hồ Chí Minh và với một chính sách tín dụng cụ thể, đặc biệt là chính sách hỗ trợ lãi vay của Thành phố thì có rất ít đề tài nghiên cứu. Vì vậy, để hiểu rõ hơn sự tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của nông dân tại thành phố, đặc biệt là nhóm hộ với nghề sản xuất cụ thể, có thật sự hiệu quả, giúp cải thiện thu nhập và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hay không, tác giả chọn địa bàn huyện Củ Chi là địa phương điển hình cho nông nghiệp đô thị của Thành phố để thực hiện nghiên cứu đề tài “Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc cải thiện thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018.
Mục tiêu nghiên cứu cụ thể Phân tích các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018. Phân tích tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc nâng cao thu nhập của hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018; 1. Câu hỏi nghiên cứu: Mức độ tác động của Chính sách hỗ trợ lãi vay đến việc nâng cao thu nhập của hộ nông dân trên địa bàn huyện Củ Chi thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017- 2018? 1. Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tác động của chính sách hỗ trợ lãi vay đến thu nhập của các hộ sản xuất hoa lan trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2018.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phạm vi nghiên cứu: - Giới hạn về thời gian: Nghiên cứu sử dụng số liệu trong giai đoạn 2016-2018. Đây là giai đoạn, chính sách có nhiều điểm mới, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người dân khi tiếp cận vay vốn và có hỗ trợ lãi vay. Mặt khác, cũng phù hợp để đánh giá hiệu quả đầu tư của các hộ dân vay vốn có hỗ trợ lãi vay đến thời điểm thực hiện đề tài này.
- Giới hạn về không gian: Địa bàn nghiên cứu là huyện Củ Chi thành phố Hồ Chí Minh 1.