1 ®Æt vÊn ®Ò Suy dinh dìng (SDD) trong hai n¨m ®Çu tiªn cña cuéc ®êi ®Ó l¹i hËu qu¶ khã håi phôc vÒ sau, ®Æc biÖt lµm t¨ng nguy c¬ bÞ c¸c bÖnh rèi lo¹n chuyÓn ho¸ nh bÐo trÖ vµ tiÓu ®êng. TrÎ em díi 5 tuæi dÔ bÞ suy dinh dìng nhÊt ®ã lµ thêi kú cã nhu cÇu dinh dìng cao vµ lµ thêi kú rÊt nh¹y c¶m víi c¸c bÖnh tËt. ThiÕu kiÕn thøc thùc hµnh nu«i con hîp lý lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng g©y nªn t×nh tr¹ng suy dinh dìng cña trÎ, c¸c yÕu tè kh¸c bao gåm lµ thiÕu sù ch¨m sãc ®óng møc ®èi víi bµ mÑ cã thai, vÖ sinh m«i trêng kÐm, nhiÔm trïng vµ ký sinh trïng nh Øa ch¶y, nhiÔm giun s¸n, viªm ®êng h« hÊp cÊp tÝnh, ngêi ch¨m sãc trÎ thiÕu kiÕn thøc vÒ dinh dìng vµ søc khoÎ. Trong ®ã, ®Æc biÖt lµ chÊt l- îng thøc ¨n bæ sung vµ thùc hµnh cho trÎ ¨n bæ sung kh«ng ®óng ®· gãp phÇn lµm cho t×nh tr¹ng suy dinh dìng ë trÎ em díi 5 tuæi trë nªn trÇm träng h¬n [20],[32],[30],[111].
Trong lÞch sö y häc cã rÊt nhiÒu bÖnh nguy hiÓm cã tû lÖ tö vong cao mµ nguyªn nh©n cña nã lµ thiÕu mét thµnh phÇn dinh dìng nµo ®ã (thiÕu vitamin C, bÖnh tª phï, thiÕu vitamin A, suy dinh dìng…). Nhê ¸p dông kiÕn thøc dinh dìng vµo ch¨m sãc søc khoÎ, nhiÒu lo¹i bÖnh bÞ ®Èy lïi vÒ qu¸ khø. Tuy vËy, ë c¸c níc nghÌo vÉn cßn næi tréi lªn c¸c vÊn ®Ò søc khoÎ do thiÕu dinh dìng, c¸c bÖnh dinh dìng quan träng nhÊt hiÖn nay lµ thiÕu protein- n¨ng lîng, thiÕu vitamin A vµ bÖnh kh« m¾t, thiÕu m¸u dinh dìng, thiÕu iode vµ bÖnh bíu cæ [46]. 2 TrÎ em lµ ®èi tîng cÇn ®îc quan t©m ®Æc biÖt.
Sù ph¸t triÓn ®Çy ®ñ vÒ thÓ chÊt vµ tinh thÇn cña trÎ em ngµy h«m nay sÏ lµ sù høa hÑn tèt ®Ñp cho sù ph¸t triÓn cña x· héi sau nµy “TrÎ em h«m nay lµ thÕ giíi ngµy mai”. ThÕ nhng, “trÎ em kh«ng ph¶i lµ ngêi lín thu nhá”, sù ch¨m sãc vµ nu«i dìng trÎ hoµn toµn kh¸c víi ngêi lín, c¬ thÓ trÎ cßn non nít, rÊt nh¹y c¶m víi yÕu tè bªn ngoµi. Víi sù ph¸t triÓn cha hoµn thiÖn vÒ mÆt sinh lý cña c¬ thÓ, khi thiÕu ¨n, khi t×nh tr¹ng ®ãi kÐo dµi, c¬ thÓ sÏ thiÕu chÊt ®Ó chuyÓn ho¸ vµ tæng hîp, sÏ ¶nh hëng ®Õn t×nh tr¹ng søc khoÎ, sù ph¸t triÓn cña bé n·o vµ t duy. HËu qu¶ nghiªm träng h¬n lµ ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng häc tËp, lao ®éng s¸ng t¹o, g©y tæn thÊt lín vÒ kinh tÕ [37].
HiÖn nay, theo íc tÝnh cña Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi, c¸c níc ®ang ph¸t triÓn cã kho¶ng 500 triÖu trÎ em bÞ thiÕu dinh d- ìng vµ hµng n¨m cã 12,9 triÖu trÎ chÕt v× bÖnh tËt nh viªm phæi, Øa ch¶y, ho gµ. Trong ®ã SDD lµ nguyªn nh©n trùc tiÕp còng chiÕm 50% [16]. Theo thèng kª vÒ tû lÖ SDD qua c¸c cuéc ®iÒu tra quèc gia tõ 1980-1992 cña 79 níc ®ang ph¸t triÓn cho thÊy tû lÖ trÎ em SDD thiÕu c©n lµ 35,8%, tû lÖ trÎ em cßi cäc lµ 42,7%, tû lÖ trÎ em gÇy cßm lµ 9,2%. Trong ®ã Ch©u ¸ cã tû lÖ SDD cao nhÊt so víi c¸c ch©u lôc kh¸c lµ 42% trÎ SDD; 47,1% trÎ em cßi cäc vµ 10,8% trÎ gÇy cßm [123].
HiÖn nay, trªn thÕ giíi tû lÖ SDD gi¶m kh«ng ®Òu nhau ë c¸c níc §«ng Nam ¸ gi¶m nhanh nhÊt 2/3 trÎ SDD thuéc vïng ch©u ¸, 1/2 trÎ SDD sèng ë vïng Nam ¸ [57]. Theo b¸o c¸o míi ®©y cña UNICEF, mÆc dï mét sè níc ®· ®¹t ®îc nh÷ng 3 tiÕn bé trong viÖc gi¶m tû lÖ trÎ SDD nhng tû lÖ trÎ bÞ thiÕu c©n trung b×nh ë c¸c níc ph¸t triÓn chØ gi¶m 5% trong suèt 15 n¨m qua. HiÖn nay cã 27% trÎ em ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn bÞ thiÕu c©n, tøc vµo kho¶ng 146 triÖu em [84]. KÕt qu¶ ®iÒu tra cña ViÖn Dinh dìng ViÖt Nam n¨m 2001 trªn toµn quèc ë 93189 trÎ em díi 5 tuæi cho thÊy sè trÎ SDD thÓ thiÕu c©n lµ 31,9%, thÓ thÊp cßi lµ 34,8% vµ thÓ gÇy cßm lµ 9,0%.
Trong nh÷ng n¨m qua, cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ x· héi, ho¹t ®éng phßng chèng SDD cña trÎ em ViÖt Nam ®· ®îc triÓn khai réng r·i trªn ph¹m vi toµn quèc cïng víi ®ã ®· cã nhiÒu dù ¸n kh¸c cïng tham gia trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp vµo c«ng t¸c phßng chèng SDD trÎ em nh PAM- 2651; 3844 vµo thËp kû 80 vµ 90, ch¬ng tr×nh VAC, dù ¸n 135, ch¬ng tr×nh phßng chèng thiÕu iode vµ bÖnh bíu cæ, ch¬ng tr×nh vitamin A, uèng viªn s¾t, tiªm chñng më réng vµ bíc ®Çu thu ®îc nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ. Tû lÖ SDD trÎ em cã xu híng gi¶m ®i râ rÖt qua c¸c n¨m 1985-2007 [52], [94]. N¨m ThÓ nhÑ c©n ThÓ thÊp cßi ThÓ gÇy cßm Tû lÖ(%) Tû lÖ(%) Tû lÖ(%) 1985 51,5% 59,7 7,0 1990 44,9 56,5 9,3 1995 40,7 46,9 11,6 2000 33,8 36,5 8,6 2005 25,2 29,6 6,9 2007 21,2 33,9 7,1 4 Tuy nhiªn, tû lÖ trÎ SDD ë ViÖt Nam vÉn cßn kh¸ cao so víi khu vùc (Trung Quèc: 8%, Malayxia: 11%, M«ng Cæ: 13%) vµ cã mét sù c¸ch biÖt lín vÒ sè trÎ em bÞ SDD ë c¸c vïng, miÒn: Tû lÖ trÎ SDD ë §¾c N«ng lµ 35%, nhiÒu h¬n gÊp 3 lÇn ë thµnh phè Hå ChÝ Minh (10%) [84]. Cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn SDD cña trÎ díi 5 tuæi nhng nguyªn nh©n c¬ b¶n vÉn lµ sù nghÌo khæ vµ thiÕu kiÕn thøc [55].
TrÎ díi 5 tuæi lµ thêi kú ph¸t triÓn ®Æc biÖt víi c¸c nhu cÇu dinh dìng vµ ®Æc ®iÓm c¬ thÓ kh¸c h¼n víi trÎ lín. §©y lµ løa tuæi ph¸t triÓn nhanh ®ång thêi t×nh tr¹ng dinh d- ìng cña trÎ phô thuéc rÊt lín vµo sù nu«i dìng vµ ch¨m sãc trÎ [8]. T×nh tr¹ng SDD ë løa tuæi nµy ®Ó l¹i hËu qu¶ quan träng ®Õn sù ph¸t triÓn thÓ chÊt vµ tinh thÇn cña trÎ. Do ®ã, tû lÖ SDD trÎ díi 5 tuæi hiÖn nay ®îc coi lµ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan träng bËc nhÊt ph¶n ¸nh vÒ mÆt chÊt lîng cuéc sèng x· héi, nh»m ®¸nh gi¸ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña c¸c níc nghÌo còng nh c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn [54].
Campuchia lµ mét ®Êt níc ®· tr¶i qua nhiÒu n¨m chiÕn tranh chèng giÆc ngo¹i x©m, sù mÊt æn ®Þnh lµm cho ®Êt níc l©m vµo khñng ho¶ng chÝnh trÞ suèt 2 thËp kû (1970- 1980 cña thÕ kû 20) ®· ph¸ ®æ c¬ së vËt chÊt to lín tríc ®©y cña Campuchia, c¸c ngµnh c«ng - n«ng nghiÖp, dÞch vô hÇu hÕt kh«ng ho¹t ®éng. Héi nghÞ Pari ngµy 28/10/1991 ®¸nh dÊu bíc chuyÓn biÕn míi cña ®Êt níc Campuchia. Tõ ngµy 23/05/1993 ®Õn ngµy 28/05/1993, Campuchia ®· tæ chøc tæng tuyÓn cö díi sù tæ chøc gi¸m s¸t cña liªn hîp Quèc 5 ë Campuchia [56],[151]. Sau ®ã chÝnh phñ Hoµng Gia ®· ®îc thµnh lËp, víi môc tiªu ph¸t triÓn ®Êt níc lµ x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ trêng tù ®o vµ æn ®Þnh ®Êt níc l©u dµi.
Ch¨m sãc søc khoÎ cho ngêi d©n, lµ môc tiªu quan träng cña ngµnh Y tÕ, tuy nhiªn ®Õn nay Campuchia vÉn cã tû lÖ trÎ em SDD cao nhÊt so víi c¸c níc trong khu vùc c¸c vÊn ®Ò cßn tån t¹i lµ SDD protein-n¨ng lîng, thiÕu Vitamin A, thiÕu m¸u do thiÕu s¾t vµ thiÕu Iode… Theo b¸o c¸o cña Bé Y tÕ Campuchia 1998-2000 cho thÊy: tû lÖ SDD c©n nÆng/tuæi lµ 52,4%(1996), 50,3%(2000), chiÒu cao/tuæi lµ 56,4% (1996), 49,8% (2000), vµ c©n nÆng/chiÒu cao 13% (1996) vµ 16% (2000). Nh vËy tû lÖ SDD trÎ em ë Campuchia lµ cao nhÊt so víi c¸c níc trong khu vùc nh Lµo 40%, Philipine 33%, MiÕn §iÖn 19%, Trung Quèc 16%, Th¸i Lan 15% vµ ViÖt Nam 26,6%(2004) [163], [87],[93],[176],[1178],[179]. N¨m 1993, Bé Y tÕ Campuchia ®· ®Ò ra hai môc tiªu chÝnh lµ x©y dùng l¹i c¬ së h¹ tÇng kÓ c¶ nguån nh©n lùc vµ tµi chÝnh. §Õn n¨m 1995-1996, Bé Y tÕ ®· ®æi míi theo bíc ®i “KÕ ho¹ch qu¶n lý Y tÕ Quèc gia” ®¶m b¶o tÊt c¶ ngêi d©n ®îc ch¨m sãc søc khoÎ, ®Æc biÖt ngêi d©n ë vïng s©u vïng xa [163],[56],[59].
NhiÒu ch¬ng tr×nh ®îc Bé Y tÕ quan t©m, trong ®ã cã ch¬ng tr×nh tiªm chñng më réng phßng 6 lo¹i bÖnh cho trÎ díi 1 tuæi, ch¬ng tr×nh phßng chèng bÖnh lao, sèt rÐt vµ AIDS cho céng ®ång [163]. ý tëng cña ch¬ng tr×nh c¶i thiÖn ®Çu t dinh dìng ë Campuchia n¨m 1999-2008 6 ®Õn nay lµ kÕ ho¹ch ®Çu t dinh dìng Campuchia n¨m 2003- 2007 lµ bíc ®i rÊt quan träng vµ cè g¾ng cña ChÝnh phñ trong viÖc phßng chèng nghÌo ®ãi, vÊn ®Ò SDD trÎ em díi 5 tuæi [154],[166]. ChÝnh phñ ®· hiÓu râ vÊn ®Ò thiÕu dinh d- ìng ë Campuchia hiÖn nay do 4 vÊn ®Ò c¬ b¶n lµ SDD protein-n¨ng lîng, thiÕu Vitamin A, thiÕu m¸u do thiÕu s¾t vµ thiÕu Iode, ¶nh hëng trÇm träng ®Õn søc khoÎ cña ngêi d©n còng nh sù ph¸t triÓn thÓ lùc, trÝ tuÖ vµ lµm gi¶m ®i nguån nh©n lùc cña ®Êt níc. ChÝnh vÊn ®Ò trªn kÕ ho¹ch hµnh ®éng Quèc gia dinh dìng Campuchia 2003-2007 ®· ®îc x©y dùng t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó c¸c tæ chøc Quèc tÕ dÔ dµng t×m c¸c gi¶i ph¸p can thiÖp thÝch hîp ®èi víi t×nh h×nh thiÕu dinh dìng hiÖn nay [154,156,158].
Nghiªn cøu l¹i x· K«k R« Ka quËn Dong Kor ngo¹i thµnh Phnom Penh 1999-2000 cña Rin Keo ®· ®îc ®a ra dÉn liÖu ban ®Çu vÒ t×nh tr¹ng dinh dìng vµ mét sè vÊn ®Ò cßn tån t¹i: Tû lÖ SDD trÎ em cßn kh¸ cao: 47,0% (c©n nÆng/tuæi), thùc hiÖn cho trÎ ¨n bæ sung kh«ng ®óng, ¨n muén trªn 12 th¸ng lµ 93,5%, sè b÷a ¨n cña trÎ rÊt Ýt cã ®Õn 63,4%, trÎ chØ ¨n 1-2 b÷a/ngµy sè trÎ ¨n 4 b÷a/ngµy chØ chiÕm 4,2%, kiÕn thøc thùc hµnh nu«i dìng trÎ cña c¸c bµ mÑ cßn cã nhiÒu h¹n chÕ, trÎ bó lÇn ®Çu sau khi sinh rÊt muén, trªn 12 giê chiÕm 68,6% [56]. Do vËy viÖc t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p can thiÖp nh»m c¶i thiÖn t×nh tr¹ng dinh dìng trÎ em ë Campuchia ®ang lµ mét vÊn ®Ò rÊt ®îc quan t©m. 7 B¾c K¹n lµ mét tØnh thuéc vïng §«ng B¾c ViÖt Nam. PhÝa b¾c gi¸p tØnh Cao B»ng, phÝa ®«ng gi¸p tØnh L¹ng S¬n, phÝa nam gi¸p tØnh Th¸i Nguyªn vµ phÝa t©y gi¸p tØnh Tuyªn Quang.
§Þa ph¬ng nµy cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ tù nhiªn, kinh tÕ-x· héi cßn nhiÒu khã kh¨n vµ kh¸ t¬ng ®ång víi Campuchia. Tû lÖ SDD ë ®©y vÉn cßn ë møc rÊt cao (thÓ thiÕu c©n lµ 35,6%, thÓ thÊp cßi lµ 39,2%) [93]. Lµ mét trong 8 huyÖn cña tØnh B¾c K¹n, Ba BÓ cã diÖn tÝch 67.