Đặt vấn đề Với Đại thắng mùa Xuân 1975, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã kết thúc thắng lợi. Đây lâ một trong những chiến thắng lịch sử oanh liệt nhất, lẫy lừng nhất của dân tộc Việt Nam. Từ những thắng lợi đó cả Nước bước vào công cuộc xây dựng kinh tế, xây dựng Chủ nghĩa xã hội. Nhưng do ảnh hưởng của chiến tranh và bị cấm vận về mọi mặt, tình trạng quan liêu, bao cấp gây ra tình trạng khủng hoảng trầm trọng, kinh tế - xã hội nước ta ngày càng trở nên phức tạp và trì trệ.
Xuất phát từ tình hình đó, hàng loạt câu hỏi đặt ra đất nước ta cần phải đổi mới, ngay sau đại hội IV của Đảng (1986), chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn đã đặt ra những thay đổi căn bản. Tuy nhiên, chính sách này chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển nông nghiệp nông thôn có hiệu quả, thiếu tính bền vững, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nông nghiệp nông thôn, chưa đáp ứng được yêu cầu CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn. Nhằm khắc phục tình trạng trên, Đảng và Nhà Nước ta đã đưa ra nhiều chủ trương chính sách nhằm phát triển kinh tế nông thôn. Vấn đề quan trong đặt ra là cần phải tìm ra mô hình phát triển nông thôn phù hợp với bối cảnh nông thôn Việt Nam hiện tại và tương lai, trên cơ sở phát huy nội lực của cộng đồng nông thôn.
Vì vậy, để có thể thay đổi được toàn diện bộ mặt nông thôn Việt Nam thì vấn đề phát triển con người cần được quan tâm hàng đầu, trong tổ chức cộng đồng nông thôn lấy người dân làm trọng tâm, định hướng phát triển kinh tế- xã hội đến năm 2010 của Đảng ta, tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã xác định: “ Hiện nay và nhiều năm tới, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng”, là vấn đề chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội góp phần quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, là cơ sở ổn định chính trị và an ninh quốc phòng, là yếu tố quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước trong quá trình CNH - HĐH theo hướng xã hội chủ nghĩa. n 2 Trong những năm qua, Nhà nước đã triển khai rất nhiều chương trình, dự án nhằm thay đổi bộ mặt của người dân nông thôn như: Chương trình 135, chương trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, chương trình nước sạch và nhiều dự án phát triển sản xuất,… Tuy nhiên, những chương trình, dự án này chỉ mới giải quyết một số vấn đề riêng rẽ, chưa được triển khai đồng bộ trên tất cả các xã trong cả nước. Để giải quyết vấn đề trên và thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn”, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí Quốc gia về Nông thôn mới” (Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009) và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng Nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nhằm thống nhất chỉ đạo việc xây dựng Nông thôn mới trên cả nước. Tuy thời gian triển khai thực hiện chương trình xây dựng Nông thôn mới chưa lâu nhưng các địa phương đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, đời sống của người dân ở các xã được nâng lên rõ rệt.
Bản Ngoại là một xã miền núi xã nằm ở phía tây bắc huyện Đại Từ, có tuyến đường giao thông quan trọng của tỉnh là quốc lộ 37 từ Thái Nguyên đi Tuyên Quang chạy qua trung tâm xã cùng tuyến đường sắt Quán Triều- Núi Hồng đi qua địa bàn, xã gồm có 19 xóm, số hộ 2045 hộ, 7024 nhân khẩu, trình độ dân trí không đồng đều, hộ nghèo còn 454 hộ chiếm 25%. Có đất đai thổ nhưỡng tương đối tốt, song địa hình khá phức tạp đồi núi xen kẽ với đồng bằng, và do đó cũng ảnh hưởng đến công tác xây dựng xã, nhiều năm qua đã có những chủ trương, những dự án về nông thôn ở xã và đã đạt được những kết quả đáng kể, nhưng qua đó cũng có nhiều bất cập xảy ra. Hạ tầng cơ sở trong xã đã được tu sửa khang trang song không đạt tiêu chuẩn, có 2 nhà máy sản xuất nhưng chưa có quy hoạch, sản xuất gần khu dân cư, trường học. Tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn còn là vấn đề lớn của xã.
Văn hóa xã hội còn chưa thực sự ổn định, sản xuất nông nghiệp còn chưa thực sự ổn định, sản xuất nông nghiệp còn nhiều bất cập, khó khăn, còn chưa phù hợp với hướng phát triển theo CNH – HĐH. Người dân còn chưa nhiệt tình tham gia vào chương trình dự án của xã, người dân chưa thấy được lợi ích của mình từ các dự án đó. Cuộc sống người dân gặp nhiều khó khăn. Chương trình xây dựng n 3 nông thôn mới hiện nay là việc làm cấp thiết đối với mỗi địa phương trên cả nước nói chung cũng như xã Bản Ngoại nói riêng, nhằm nâng cao hơn nữa năng lực cũng như mức sống cho người dân trên địa bàn xã.
Xuất phát từ thực trạng trên, em xin nghiên cứu đề tài: “Sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng nông thôn mới ở xã Bản Ngoại, Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Ngoại. Từ đó, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của người dân và các tổ chức trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên- kinh tế xã hội xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Đánh giá sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội vào chương trình xây dựng nông thôn mới ở xã Bản Ngoại. - Đưa ra được những khó khăn ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn nghiên cứu. - Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy sự tham gia của người dân và các tổ chức trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy kiến thức đã học tập và nghiên cứu. - Góp phần toàn diện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh phát triển và xây dựng điều kiện kinh tế xã hội ở nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa hiện đại hóa nông thôn hiện nay.
- Đề tài được coi là một tài liệu tham khảo cho trường, khoa, các cơ quan trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho việc đánh giám sát thực hơn thực trạng xây dựng nông thôn mởi xã Bản Ngoại, huyện Đại Tư, tỉnh Thái Nguyên. - Qua đó giúp người dân nhận thức đầy đủ hơn về tầm quan trọng của xây dựng nông thôn mới, đưa ra những giả pháp để tăng cường sự tham gia của người dân vào xây dựng nông thôn mới nói riêng và phát triển nông thôn nói chung. - Kết quả của đề tài là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phương, các nhà đầu tư đưa ra quyết định mới, hướng đi mới để xây dựng thành công mô hình nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Ngoại, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học lý luận 2. Khái niệm nông dân Nông dân là những người lao động cư trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vườn, sau đó đến các ngành nghề mà tư liệu sản xuất chính là đất đai.
Tùy từng quốc gia, từng thời kỳ lịch sử, người nông dân có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất. Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí vai trò nhất định trong xã hội. Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác.
Các tổ chức xã hội Khái niệm tổ chức xã hội được dùng với nhiều nghĩa khác nhau trong các ngành khoa học khác nhau và trong tư duy đời thường. Tổ chức xã hội có thể được hiểu hoặc là một thành tố của cơ cấu xã hội, hoặc là một dạng hoạt động, hay là mức độ trật tự nội tại, sự hài hòa giữa các thành phần của một chỉnh thể. Khái niệm tổ chức xã hội được xem như một thành tố của cơ cấu xã hội; với ý nghĩa này, tổ chức xã hội chính là một hệ thống của quan hệ, tập hợp liên kết cá nhân nào đó để đạt được một mục đích nhất định. Như vậy định nghĩa này nhấn mạnh đến hệ thống các quan hệ, tập hợp liên kết cá nhân chứ không phải chính tập hợp cá nhân trong tổ chức và các mối quan hệ ở đây là các mối quan hệ xã hội.
Nếu như giữa tập hợp các cá nhân không có những quan hệ xã hội thì họ chưa được coi là thành viên của một tổ chức xã hội nào đó. Những quan hệ này sẽ liên kết các cá nhân vào một nhóm để họ cùng thực hiện một hoạt động chung nào đó nhằm đạt được những lợi ích nhất định. Tóm lại, có thể hiểu tổ chức xã hội là một nhóm người có mối quan hệ với nhau, giúp đỡ lẫn nhau và hoạt động cùng mục tiêu và cùng lợi ích như nhau. Các tổ chức ở xã như: hội nông dân, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, … n 6 2.
Khái niệm phát triển nông thôn Nông thôn là vùng khác với đô thị ở đó có một số cộng đồng chủ yếu là nông dân, làm nghề chính là nông nghiệp; có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn; có mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp hơn. Phát triển nông thôn là phạm trù rộng được nhận thức với nhiều quan điểm khác nhau.