mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, thì kết cấu luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng: 3 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc trong xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn xã Hoa Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2018-2023 Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng, biện pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc trong xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn xã Hoa Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng đến năm 2030 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI KIỂU MẪU 1. Tổng quan quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu 1. Một số khái niệm - “Nông thôn là khu vực dân cƣ tập chủ yếu làm nghề nông; phân biệt với thành thị. Theo thông tƣ số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/08/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã” [7].
- NTM là khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau và mỗi Chính phủ có một cách hiểu khác nhau về NTM. NTM là một chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc trong việc xây dựng các vùng nông thôn ngày càng phát triển, là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, xã hội với sự tham gia của toàn thể nhân dân nhằm giải quyết các vấn đề về nông nghiệp, nông thôn, giúp cho các vùng nông thôn phát triển các mặt KTXH đời sống, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao thu nhập cho ngƣời dân, xây dựng cơ sở hạ tầng xanh, sạch, đẹp. - Sau xây dựng NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu là bƣớc tiến cao hơn, hƣớng đến sự phát triển toàn diện, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn ngày càng văn minh, hiện đại. Xây dựng NTM kiểu mẫu theo quy định: + “Đạt chuẩn theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021 - 2025.
+ Thu nhập bình quân đầu ngƣời của xã tại thời điểm xét, công nhận xã NTM kiểu mẫu phải cao hơn từ 10% trở lên so với mức thu nhập bình quân đầu ngƣời áp dụng theo quy định đối với cả NTM nâng cao tại cùng thời điểm. 5 + Có ít nhất một mô hình thôn thông minh, do UBND cấp tỉnh quy định cụ thể” [1]. - QLNN về xây dựng NTM kiểu mẫu là một phần trong hệ thống QLNN là một phần quan trọng trong hệ thống QLNN. Cơ quan QLNN bằng các công cụ, chính sách, chủ trƣơng của mình chỉ đạo, điều hành các hoạt động ở nông thôn làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng, điện đƣờng, trƣờng trạm đầy đủ, khang trang, hiện đại nhằm nâng cao đời sống của ngƣời dân, tăng thu nhập cho ngƣời lao động, góp phần phát triển KTXH địa phƣơng.
“QLNN đối với xây dựng NTM kiểu mẫu có thể đƣợc hiểu nhƣ việc các cơ quan QLNN sử dụng các công cụ pháp luật và bộ máy của mình để tác động đến quá trình triển khai và thực hiện mục tiêu, nội dung của chƣơng trình xây dựng NTM kiểu mẫu” [6]. Mục tiêu của xây dựng NTM kiểu mẫu là mang lại cuộc sống sung túc và hạnh phúc cho cƣ dân ở khu vực nông thôn, đồng thời giảm thiểu khoảng cách giữa đô thị và nông thôn trong nƣớc, tạo điều kiện ổn định và cần thiết cho sự phát triển bền vững của đất nƣớc. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới kiểu mẫu Quan điểm về xây dựng NTM kiểu mẫu có thể khác nhau tùy thuộc vào quốc gia và chính sách cụ thể của từng nƣớc. Tuy nhiên, nhiều nƣớc đã thực hiện chƣơng trình xây dựng NTM với mục tiêu nhằm cải thiện điều kiện sống và phát triển kinh tế cho ngƣời dân nông thôn.
Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đƣợc Đảng và nƣớc vận dụng làm căn cứ để tăng cƣờng xây dựng NTM với chất lƣợng và đi vào chiều sâu, góp phần xây dựng kinh tế nông thôn phát triển theo hƣớng CNH-HĐH. Quan điểm và tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh về xây dựng nông thôn Việt Nam đã trở thành tiền đề quan trọng để Đảng và Nhà nƣớc đề ra chiến lƣợc và chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân theo các thời kì. Sự tiếp thu và áp dụng những quan điểm đó đã đóng góp quan trọng vào sự phát 6 triển toàn diện của KTXH đất nƣớc, đồng thời tạo nên những thành tựu vƣợt bậc trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Trong những năm gần đây Đảng và Nhà nƣớc đã không ngừng quan tâm và nỗ lực cải thiện chất lƣợng cuộc sống của cộng đồng nông thôn.
Việc thực hiện các chƣơng trình, chủ trƣơng hỗ trợ và xây dựng cung cấp các dịch vụ cơ bản nhƣ nƣớc sạch, điện, giáo dục và chăm sóc y tế đƣợc Nhà nƣớc chú trọng đầu tƣ lồng ghép trong nhiều chƣơng trình. Sự tham gia tích cực và sự nỗ lực đoàn kết hƣởng ứng của toàn bộ nhân dân, doanh nghiệp và xã hội trên cả nƣớc bộ mặt nông thôn Việt Nam đã có những thay đổi tích cực. Về kinh tế nông thôn đã chuyển dịch theo hƣớng tích cực, đáng chú ý nhất là sự tăng cƣờng cơ sở hạ tầng KTXH và sự đổi mới trong mặt cảnh quan nông thôn. Đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời nông dân và ngƣời dân nông thôn đã có sự cải thiện đáng kể, góp phần quan trọng vào phát triển KTXH và duy trì sự ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc phòng và an ninh quốc gia.
Tóm lại, quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về xây dựng NTM kiểu mẫu tập trung vào việc cải thiện chất lƣợng cuộc sống và phát triển kinh tế cho ngƣời dân nông thôn, bảo vệ môi trƣờng, và khuyến khích sự tham gia cộng đồng. Sự cần thiết của quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu Một là: Thực hiện chức năng QLNN. Quản lý Nhà nƣớc đảm bảo sự quy hoạch và phân phối nguồn lực một cách công bằng và hiệu quả. Việc QLNN giúp đảm bảo rằng các nguồn lực, chẳng hạn nhƣ đất đai, nƣớc, và tài chính, đƣợc sử dụng và phân phối theo hƣớng phát triển nông thôn bền vững.
Điều này giúp tránh sự lãng phí và đảm bảo rằng các dự án và chƣơng trình phát triển NTM đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. Nhà nƣớc đảm bảo sự điều phối chính sách và chiến lƣợc phù hợp cho xây dựng NTM. Các chính sách và chiến lƣợc này có thể liên quan đến tài chính, hỗ trợ kỹ thuật, quản lý môi trƣờng, đào tạo và giáo dục, và phát triển hạ tầng. QLNN phải đảm bảo rằng 7 các chính sách này đƣợc thiết lập và thực thi một cách nhất quán và hiệu quả để đạt đƣợc mục tiêu xây dựng NTM kiểu mẫu.
QLNN có trách nhiệm kiểm tra và giám sát quá trình xây dựng NTM. Hai là: Qua nhiều năm triển khai, hoạt động QLNN về xây dựng NTM kiểu mẫu xảy ra nhiều hạn chế, tiêu cực ảnh hƣởng đến kết quả xây dựng NTM kiểu mẫu. Qua những năm triển khai xây dựng NTM ở các xã điểm có thể nói những nhân tố NTM của các xã ven đô thị đã hình thành và địa phƣơng chỉ tập trung đầu tƣ xây dựng hạ tầng, chƣa chú trọng chuyển đổi, tổ chức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân. Từ thực tiễn cho thấy xây dựng mô hình NTM kiểu mẫu là một quá trình phức tạp kéo dài và có sự tham gia của nhiều bên, do đó để đạt đƣợc kết quả mong muốn, quản lý của Nhà nƣớc là hoạt động cần thiết, quan trọng.
Nội dung quản lý nhà nƣớc về xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu 1. Công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch “Quản lý quy hoạch xây dựng NTM kiểu mẫu là một trong những nội dung cơ bản và là bƣớc đi đầu tiên, quan trọng trong nhiệm vụ xây dựng NTM kiểu mẫu. Quy hoạch xây dựng NTM kiểu mẫu là điều kiện tiên quyết, là cơ sở cho đầu tƣ xây dựng các công trình, chỉnh trang, phát triển nông thôn” [4]. Các địa phƣơng muốn phát triển lâu dài, ổn định đời sống KTXH của ngƣời dân thì cơ quan QLNN cần phải có quy hoạch và quản lý quy hoạch với tầm nhìn sâu rộng, quy hoạch rõ ràng, bố trí đủ quỹ đất phục vụ sản xuất kinh doanh, nhà ở, trƣờng học, bệnh viện, nhà văn hóa.
“Quy hoạch NTM kiểu mẫu là bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sản xuất, dịch vụ, hạ tầng KTXH, môi trƣờng trên địa bàn theo tiêu chuẩn NTM kiểu mẫu gắn với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa phƣơng. Để có mô hình NTM kiểu mẫu mang tính kế thừa và bổ sung, phát triển mới theo hƣớng CNH-HĐH thì công tác quy hoạch đƣợc đặt lên hàng đầu (nằm ở vị trí số 1 trong 19 tiêu chí xây dựng tam nông: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đặc biệt là việc xây dựng nông nghiệp, nông thôn” [10]. 8 Trong giai đoạn trƣớc mắt công tác quy hoạch là cơ sở cho việc lập các Đề án xây dựng NTM kiểu mẫu theo 19 tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM kiểu mẫu do Chính phủ ban hành. Đạt đƣợc các tiêu chí về quy hoạch sẽ giúp cho địa phƣơng có đƣợc cơ sở để phát triển, hoàn thành các mục tiêu, tiêu chí khác đặt ra.
Quản lý thực hiện các tiêu chí và cân đối các nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu Quản lý thực hiện các chỉ tiêu xây dựng NTM kiểu mẫu đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tiến độ và chất lƣợng của quá trình xây dựng. Quản lý thực hiện các chỉ tiêu xây dựng NTM kiểu mẫu là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự cân nhắc, sự chủ động và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Qua việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả, chúng ta có thể đảm bảo sự thành công của quá trình xây dựng NTM kiểu mẫu và đóng góp tích cực vào sự phát triển nông thôn bền vững. “Xác định rõ các phòng ban, đội ngũ và cá nhân có trách nhiệm thực hiện từng chỉ tiêu và nhiệm vụ trong quá trình xây dựng NTM kiểu mẫu.
Phân công và tổ chức công việc một cách hợp lý, đảm bảo sự phối hợp và hiệu quả trong hoạt động. Thiết lập hệ thống giám sát và đánh giá để theo dõi tiến độ và chất lƣợng thực hiện các chỉ tiêu xây dựng NTM kiểu mẫu.