Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thanh Sang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Ngữ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Thị Xã Sông Cầu, Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 2.1.1. Nông thôn và nông thôn mới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu Phú Yên

Xây dựng nông thôn mới (xây dựng nông thôn mới) là một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát triển nông thôn theo hướng hiện đại hóa. Tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên, thực trạng xây dựng nông thôn mới đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Theo báo cáo, trong năm 2010, chỉ có 01 xã đạt 6/19 tiêu chí, trong khi nhiều xã khác chỉ đạt từ 03 đến 04 tiêu chí. Sau 5 năm thực hiện, thị xã đã đạt được 121 tiêu chí, trong đó có 02 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, việc thực hiện các tiêu chí vẫn còn chậm so với yêu cầu, đặc biệt là trong việc huy động nguồn lực và đầu tư cho phát triển sản xuất nông nghiệp. Những khó khăn này cần được giải quyết để thúc đẩy sự phát triển bền vững của nông thôn tại Sông Cầu.

1.1. Tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới

Tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu cho thấy sự tham gia tích cực của người dân trong các hoạt động xây dựng hạ tầng. Tuy nhiên, việc đầu tư vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp vẫn còn hạn chế. Nhiều xã chưa hình thành được các vùng sản xuất tập trung, dẫn đến năng suất thấp và hiệu quả kinh tế chưa cao. Đặc biệt, sự tham gia của người dân trong việc xây dựng các tiêu chí như quy hoạch và cơ sở hạ tầng còn gặp nhiều khó khăn. Cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ để nâng cao nhận thức và vai trò của người dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

1.2. Đánh giá chung về thực trạng

Đánh giá chung về thực trạng xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu cho thấy mặc dù đã đạt được một số thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Việc huy động nguồn lực đầu tư còn gặp khó khăn, và sự tham gia của các tổ chức đoàn thể chưa thực sự hiệu quả. Nhiều người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước, chưa thể hiện rõ vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới. Để khắc phục những hạn chế này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân, cùng với việc nâng cao chất lượng quy hoạch và đầu tư hạ tầng.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng nông thôn mới

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu. Trình độ dân trí và thu nhập của người dân là những yếu tố quan trọng. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của xã cũng đóng vai trò quyết định trong việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Năng lực của cán bộ xã và sự tham gia của các tổ chức đoàn thể cũng cần được nâng cao. Chính sách của Đảng và Nhà nước cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông thôn bền vững.

2.1. Trình độ dân trí và thu nhập

Trình độ dân trí và thu nhập của người dân tại Sông Cầu còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới. Nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của chương trình, dẫn đến sự tham gia còn hạn chế. Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về xây dựng nông thôn mới, từ đó khuyến khích họ tham gia tích cực hơn.

2.2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của Sông Cầu cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình xây dựng nông thôn mới. Khu vực này có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển, nhưng sản xuất nông lâm ngư nghiệp vẫn còn nhỏ lẻ và manh mún. Việc phát triển các vùng sản xuất tập trung cần được chú trọng để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Cần có các chính sách hỗ trợ để phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của nông thôn.

III. Đề xuất giải pháp thúc đẩy xây dựng nông thôn mới

Để thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu, cần có những giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện cơ chế chính sách của Đảng và Nhà nước để phù hợp với thực tiễn địa phương. Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền vận động để nâng cao nhận thức của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân trong việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

3.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách

Hoàn thiện cơ chế chính sách là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho các xã trong việc huy động nguồn lực và đầu tư cho phát triển sản xuất. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của người dân và các tổ chức đoàn thể trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền

Tăng cường công tác tuyên truyền vận động là cần thiết để nâng cao nhận thức của người dân về chương trình xây dựng nông thôn mới. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của chương trình, từ đó khuyến khích họ tham gia tích cực hơn. Việc xây dựng các mô hình điểm về nông thôn mới cũng cần được chú trọng để tạo động lực cho các xã khác học tập và làm theo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển toàn diện vùng nông thôn theo hướng hiện đại hóa. Tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2010-2015 đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên tiến độ thực hiện còn chậm với bình quân khoảng 9,5 tiêu chí/xã, thấp hơn mức bình quân toàn tỉnh. Qua khảo sát 10 xã, chỉ có 1 xã đạt 6/19 tiêu chí, 3 xã đạt 4/19 tiêu chí, còn lại đạt từ 3/19 tiêu chí trở xuống. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng xây dựng NTM, mức độ tham gia của người dân, xác định tồn tại, khó khăn và đề xuất giải pháp thúc đẩy thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM tại thị xã Sông Cầu theo hướng phát triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai xã Xuân Cảnh (xã điểm, vùng bãi ngang) và Xuân Bình (xã vùng đồng bằng trung du) trên địa bàn thị xã Sông Cầu, trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 5/2016. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về tính phù hợp và hiệu quả của chương trình xây dựng NTM tại địa phương mà còn cung cấp cơ sở để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách phát triển nông thôn bền vững, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các địa phương có điều kiện tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn mới, trong đó:

• Khái niệm nông thôn và nông thôn mới: Nông thôn được hiểu là vùng sinh sống chủ yếu của nông dân với đặc trưng về sản xuất nông nghiệp, văn hóa làng xã và cấu trúc xã hội đặc thù. Nông thôn mới là mô hình phát triển nông thôn hiện đại, có hạ tầng kinh tế - xã hội hoàn chỉnh, sản xuất phát triển bền vững, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

• Mô hình xây dựng nông thôn mới: Bao gồm 19 tiêu chí quốc gia về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất, văn hóa xã hội, môi trường và hệ thống chính trị cơ sở. Mục tiêu là phát triển toàn diện, bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

• Các tác nhân tham gia xây dựng NTM: Người dân là chủ thể chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và quản lý, doanh nghiệp tham gia đầu tư và phát triển kinh tế, các tổ chức dân sự hỗ trợ tuyên truyền, vận động và giám sát.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Sở Tài nguyên Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Cục Thống kê, các phòng ban thị xã và xã; đồng thời thu thập số liệu sơ cấp qua khảo sát, phỏng vấn cán bộ quản lý, tổ chức đoàn thể, người dân và doanh nghiệp tại hai xã Xuân Cảnh và Xuân Bình.

• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu xác suất theo tỷ lệ với độ tin cậy 95% và sai số cho phép 5%, tổng số mẫu điều tra là 299 hộ tại xã Xuân Cảnh và 331 hộ tại xã Xuân Bình.

• Phương pháp phân tích: Xử lý số liệu bằng phần mềm Excel, phân tích so sánh mức độ đạt các tiêu chí xây dựng NTM theo thời gian và không gian, đánh giá sự tham gia của các tác nhân và mức độ hài lòng của người dân qua thang đo Likert.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 8/2015 đến tháng 5/2016, bao gồm thu thập số liệu, xử lý, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng xây dựng NTM tại thị xã Sông Cầu: Sau 5 năm triển khai, thị xã đạt 121 tiêu chí trên tổng số 10 xã, trong đó 2 xã (Xuân Cảnh và Xuân Hải) đã đạt chuẩn NTM. Bình quân mỗi xã đạt khoảng 12,1 tiêu chí, tăng đáng kể so với mức 4-6 tiêu chí năm 2010. Tuy nhiên, tiến độ còn chậm, nhiều xã đạt dưới 10 tiêu chí.

2. Sự tham gia của người dân: Người dân chủ yếu tham gia vào các hoạt động xây dựng hạ tầng như giao thông, nhà văn hóa, cải tạo môi trường với mức độ hài lòng trung bình đạt 4,1 trên thang 5. Tuy nhiên, nhận thức về vai trò chủ thể trong xây dựng NTM còn hạn chế, một bộ phận vẫn trông chờ vào sự đầu tư của Nhà nước.

3. Tình hình phát triển kinh tế nông thôn: Sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, manh mún, năng suất thấp; diện tích sản xuất phân tán, giá trị sản xuất chưa cao. Lao động nông nghiệp có trình độ kỹ thuật hạn chế. Thu hút đầu tư vào sản xuất còn yếu, vốn đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia và địa phương chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

4. Hạ tầng kinh tế - xã hội: Hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa có nhiều cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, các tiêu chí cần nguồn lực lớn như cơ sở vật chất y tế, trường học vẫn chưa đạt yêu cầu. Công tác quy hoạch còn thiếu đồng bộ, chất lượng quy hoạch thấp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy chương trình xây dựng NTM tại thị xã Sông Cầu đã tạo ra những chuyển biến tích cực về hạ tầng và đời sống người dân, phù hợp với các nghiên cứu về phát triển nông thôn bền vững. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa các xã và tiến độ thực hiện còn hạn chế do nguồn lực đầu tư thấp, nhận thức và sự tham gia của người dân chưa đồng đều. So với các mô hình thành công ở Hàn Quốc và Trung Quốc, việc phát huy nội lực cộng đồng và sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân là yếu tố then chốt. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến độ đạt tiêu chí của các xã, bảng đánh giá mức độ hài lòng của người dân và sơ đồ phân bổ nguồn lực đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế chính sách: Đề xuất điều chỉnh, bổ sung các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp và hạ tầng nông thôn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động: Đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức người dân về vai trò chủ thể trong xây dựng NTM, khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng. Thời gian: liên tục; chủ thể: các tổ chức đoàn thể, UBND xã.

3. Phát triển sản xuất tập trung, nâng cao giá trị sản phẩm: Hỗ trợ hình thành các vùng sản xuất tập trung, phát triển hợp tác xã, liên kết chuỗi giá trị nông sản, áp dụng tiến bộ kỹ thuật. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp, các hợp tác xã, doanh nghiệp.

4. Nâng cao năng lực cán bộ và quản lý chương trình: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng quản lý, giám sát cho cán bộ cấp xã và các tổ chức tham gia xây dựng NTM. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: Sở Nội vụ, UBND thị xã.

5. Tăng cường huy động nguồn lực đầu tư: Khai thác hiệu quả các nguồn vốn từ ngân sách, doanh nghiệp và cộng đồng, ưu tiên đầu tư các tiêu chí cần nguồn lực lớn như y tế, giáo dục, môi trường. Thời gian: 3 năm; chủ thể: UBND thị xã, các phòng ban liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp xây dựng NTM, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và chỉ đạo.

2. Nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách phát triển nông thôn bền vững.

3. Các tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức, vai trò và trách nhiệm trong tham gia xây dựng NTM, phát huy nội lực địa phương.

4. Các nhà nghiên cứu, sinh viên ngành quản lý đất đai, phát triển nông thôn: Là tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Xây dựng nông thôn mới là gì?
   Xây dựng NTM là quá trình phát triển toàn diện kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và hệ thống chính trị ở vùng nông thôn nhằm nâng cao đời sống người dân và hiện đại hóa nông thôn.

2. Tại sao sự tham gia của người dân quan trọng trong xây dựng NTM?
   Người dân là chủ thể thực hiện các hoạt động xây dựng, đóng góp nguồn lực và giám sát, đảm bảo tính bền vững và phù hợp với nhu cầu địa phương.

3. Những khó khăn chính trong xây dựng NTM tại thị xã Sông Cầu là gì?
   Bao gồm nguồn lực đầu tư hạn chế, nhận thức và sự tham gia của người dân chưa đồng đều, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, hạ tầng chưa đồng bộ.

4. Các tiêu chí xây dựng NTM gồm những gì?
   Có 19 tiêu chí về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất, văn hóa xã hội, môi trường và hệ thống chính trị cơ sở.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả xây dựng NTM?
   Cần hoàn thiện chính sách, tăng cường tuyên truyền, phát triển sản xuất tập trung, nâng cao năng lực cán bộ và huy động nguồn lực đa dạng.

Kết luận

• Thị xã Sông Cầu đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong xây dựng NTM, với 2 xã đạt chuẩn và bình quân 12,1 tiêu chí/xã.
• Sự tham gia của người dân chủ yếu tập trung vào xây dựng hạ tầng, tuy nhiên nhận thức và vai trò chủ thể cần được nâng cao.
• Sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, năng suất thấp, cần phát triển vùng sản xuất tập trung và liên kết chuỗi giá trị.
• Hạ tầng kinh tế - xã hội có nhiều cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế về quy hoạch và các tiêu chí cần nguồn lực lớn.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, tăng cường tuyên truyền, phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cán bộ và huy động nguồn lực đầu tư.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tiến độ và hiệu quả xây dựng NTM tại địa phương.

Call to action: Các cấp chính quyền, tổ chức và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ, phát huy vai trò chủ thể của người dân để xây dựng nông thôn mới bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Yên nói chung và thị xã Sông Cầu nói riêng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Nông thôn và nông thôn mới 1.

Nông thôn Các quốc gia trên thế giới trong quá trình phát triển đều phân các vùng lãnh thổ của mình thành hai khu vực là thành thị và nông thôn. Sự khác nhau căn bản giữa nông thôn và đô thị được phản ánh rõ nét trong những nguyên lí của xã hội học nông thôn - đô thị. Trong đó, những tiêu chí quan trọng giúp cho việc phân biệt khu vực nông thôn và khu vực đô thị bao gồm: sự khác nhau về nghề nghiệp, về môi trường, quy mô cộng đồng, mật độ dân số, tính hỗn tạp và thuần nhất của dân số, hướng di cư, sự khác biệt xã hội và phân tầng xã hội, hệ thống tương tác trong từng vùng [12]. Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn.

Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường so với đô thị là thấp hơn. Cũng có ý kiến cho rằng nên dùng chỉ tiêu mật độ dân số và số lượng dân trong vùng để xác định vì vùng nông thôn thường có số dân và mật độ dân thấp hơn vùng thành thị. Một quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân số làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp [12].

Hội nghị nhóm chuyên viên của Liên Hiệp Quốc đã đề cập đến một khái niệm CONTIUM nông thôn - đô thị. Có thể hiểu nông thôn - đô thị là một khu vực kinh tế hỗn hợp gồm nông thôn, nông thị và đô thị kế tiếp, xen kẻ nhau. Trong đó, nông thôn được coi là các làng xã nông nghiệp cổ truyền, nông thị là các đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ, chợ có chức năng như cầu nối giữa nông thôn và thành thị, còn thành thị là các thành phố lớn, vừa, hoặc các khu công nghiệp tập trung [12]. Như vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới.

Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới gốc độ quản lý, có thể hiểu nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác [12]. Hệ thống xã hội nông thôn được xác định theo ba đặc trưng cơ bản: Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 - Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội: Ở nông thôn, đặc trưng chủ yếu ở đây là nông dân, ngoài ra ở từng xã hội còn có các giai cấp, tầng lớp như địa chủ, phú nông, nhóm thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, v. - Về lĩnh vực sản xuất: Đặc trưng rõ nét nhất của nông thôn là sản xuất nông nghiệp; ngoài ra, còn có thể kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp mà có vai trò rất lớn đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.

- Về lối sống, văn hóa của từng loại cộng đồng: Nông thôn thường rất đặc trưng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã. Đặc trưng này bao gồm rất nhiều khía cạnh như từ hệ thống dịch vụ, sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, hệ giá trị, chuẩn mực cho hành vi,. đến khía cạnh dân số, lối sống gia đình, sinh hoạt kinh tế,. ngay cả đến hệ thống đường xá, năng lượng, nhà ở,.

Đó là những đặc trưng cơ bản nhất về mặt xã hội học để nhận diện nông thôn.Chính đặc trưng thứ ba đã tạo ra bản sắc riêng, diện mạo riêng cho hệ thống xã hội nông thôn. Như vậy nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội. Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nông thôn mới Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt.

Theo Thông tư số 54/TT-NNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định: “Vùng/khu vực nông thôn mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa (XHCN) là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn; được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân (UBND) xã" [5]. Như vậy, nông thôn mới trước hết phải là nông thôn, chứ không phải là thị tứ, thị trấn. Nông thôn mới vừa bao hàm chức năng lịch sử vốn có của nông thôn là vùng nông dân quần tụ trong đơn vị làng xã và chủ yếu làm nông nghiệp, vừa có những thuộc tính khác với nông thôn truyền thống, đó là: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hoá; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng được nâng cao; giá trị văn hoá truyền thống được bảo tồn, phát triển; xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ [16]. Nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại, song vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 cách Việt Nam trong cuộc sống văn hoá tinh thần.

Theo đó, một số tiêu chí của mô hình nông thôn mới là: Một là, đơn vị cơ bản của mô hình nông thôn mới là làng - xã. Hai là, đáp ứng yêu cầu thị trường hoá, đô thị hoá, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ba là, có khả năng khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực, đạt tăng trưởng kinh tế cao và bền vững; môi trường sinh thái được giữ gìn; tiềm năng du lịch được khai thác.Bốn là, dân chủ nông thôn mở rộng và đi vào thực chất. Năm là, nông dân, nông thôn có văn hoá phát triển, dân trí được nâng lên [25].

Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, làng xã văn minh, sạch đẹp, sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa, đời sống về vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Xây dựng nông thôn mới Nhìn từ góc độ hình thái chế độ kinh tế xã hội, xây dựng nông thôn mới phản ánh trạng thái xã hội nông thôn tại một thời điểm nhất định với phát triển kinh tế là cơ sở, với tiến bộ xã hội toàn diện là tiêu chí, dưới điều kiện chế độ XHCN [22]. Dưới góc độ kinh tế vĩ mô, xây dựng nông thôn mới là cách gọi chung cho quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa nông thôn, dưới bối cảnh “thành thị và nông thôn cùng phát triển trong giai đoạn mới với “công nghiệp bổ trợ nông nghiệp, thành thị dẫn dắt nông thôn [23]. Dưới góc độ chủ thể xây dựng nông thôn mới, công cuộc xây dựng làng, xã hiện nay đang được tiến hành trong bối cảnh đẩy mạnh tốc độ công nghiệp hóa để kéo lùi khoảng cách giữa thành thị với nông thôn và cải thiện tình hình kinh tế nông thôn đang suy yếu kìm hãm sự phát triển chung của cả nước.

Dưới góc độ quản lý, xây dựng nông thôn mới là chương trình mục tiêu Quốc gia, được triển khai trên địa bàn cấp xã trong phạm vi cả nước, nhằm phát triển nông thôn toàn diện theo hướng hiện đại [24]. Chương trình xây dựng nông thôn mới với mục tiêu: Nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, người nông dân có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng được nâng cao và nông thôn có hạ tầng kinh tế xã hội hiện đại. Ba nội dung này có quan hệ trực tiếp và mật thiết: (1) Hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại là cơ sở để phát triển kinh tế, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân; (2) Nông nghiệp phát triển góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân; (3) Nông dân chính là chủ thể và có vai trò chính thực hiện 2 nội dung trên. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Như vậy, xây dựng nông thôn mới là đầu tư và tạo nền tảng để phát triển "tam nông" bền vững.

Nội dung của Chương trình được cụ thể 19 tiêu chí với các nội dung: (1) Quy hoạch, hạ tầng kinh tế, xã hội; (2) Kinh tế và tổ chức sản xuất; (3) Văn hóa, xã hội và môi trường;(4) Hệ thống chính trị. Địa phương được công nhận đạt chuẩn phải đáp ứng đủ 19 tiêu chí và như vậy đảm bảo quá trình phát triển theo hướng bền vững đảm bảo phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Như vậy, xây dựng nông thôn mới là quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường nông thôn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn, phát triển hài hòa, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị với nông thôn. Quá trình xây dựng với vai trò chủ thể là người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác.