PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Nông thôn là nơi sinh sống của một bộ phận dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Nước ta hiện nay vẫn là một nước nông nghiệp với 66,9% dân số đang sống ở nông thôn.
Phát triển nông thôn đã, đang và sẽ còn là mối quan tâm hàng đầu, có vai trò quyết định đối với việc ổn định kinh tế, xã hội của đất nước. Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới là: “Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại”. Quán triệt Nghị quyết Đại hội X, Hội nghị Trung ương lần thứ bảy (khóa 10) ra Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 5 tháng 8 năm 2008 đã nêu một cách toàn diện quan điểm của Đảng ta về xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết khẳng định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vai trò to lớn, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Chính vì vậy các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nông nghiệp, nông thôn của nước ta còn là khu vực giàu tiềm năng cần khai thác một cách hiệu quả. Thực hiện đường lối của Đảng, ngày 28/10/2008, Chính phủ đã ra Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ban hành một Chương trình hành động mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Đây là một Chương trình có nội dung toàn diện, tổng hợp các chương trình mục tiêu, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan trực tiếp tới kinh tế, chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn.
Những năm gần đây, chương trình đã và đang được thực hiện trên khắp cả nước và đạt được những thành tựu nhất định. Xã Vĩnh Châu rất vinh dự được UBND tỉnh chọn là một trong các xã điểm thực hiện Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới. Đảng bộ, chính quyền, nhân dân xã xác định đây mục tiêu, nhiệm vụ rất quan trọng phải thực hiện và 1 Luan van quyết tâm hoàn thành trong giai đoạn 2011-2015. Sau gần 03 năm triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng Nông thôn mới, cùng với sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND cùng các Sở, ngành tỉnh; đặc biệt là sự chỉ đạo trực tiếp, sâu sát của Thành ủy, UBND, Ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới của thành phố.
Từ đó, các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về xây dựng nông thôn mới được triển khai kịp thời từ trong nội bộ Đảng đến quần chúng, tạo sự đồng thuận cao và người dân có ý thức mình là vai trò chủ thể cùng với Đảng bộ, chính quyền chung tay xây dựng nông thôn mới. Vĩnh Châu được công nhận danh hiệu “Xã Nông Thông Mới” năm 2013. Song song với những thuận lợi, xã cũng gặp một số khó khăn như: Chưa có sẵn mô hình xã nông thôn mới để xã học tập và làm theo, do đó trong quá trình xây dựng xã phải vừa làm, vừa tự rút kinh nghiệm. Bên cạnh đó, một số chủ trương, chính sách của Nhà nước về xây dựng nông thôn mới khi đi vào thực tế không phù hợp phải kiến nghị thay đổi, điều chỉnh.
Trong quá trình xây dựng xã nông thôn mới vào thời điểm cắt giảm đầu tư công nên việc đầu tư từ ngân sách gặp nhiều khó khăn. Các nguồn lực hỗ trợ đầu tư từ các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp không nhiều, nguồn vốn trong dân chưa đủ khả năng đáp ứng nhu cầu. Trong cán bộ, đảng viên và nhân dân hầu hết đều đồng thuận cao cùng với Đảng, chính quyền chung tay xây dựng nông thôn mới, nhưng vẫn còn một bộ phận người dân nhận thức chưa cao còn trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, cho đây là những việc Nhà nước phải thực hiện. Công tác chỉ đạo điều hành phối hợp trong Ban Chỉ đạo, Ban quản lý xã đôi lúc chưa đồng bộ.
Nguồn nhân lực cán bộ xã trẻ còn hạn chế kinh nghiệm thực Tiễn nên việc vận động nhân dân tham gia xây dựng nông thôn mới đạt kết quả chưa cao. Để nhìn lại tình hình thực hiện, những thành tựu đạt được, những hạn chế trong quá trình thực hiện cũng như tìm ra giải pháp khắc phục những hạn chế đó để Chương trình đạt chất lượng, hiệu quả hơn trong thời gian tới ở xã, tôi quyết định chọn đề tài: “ Đánh giá tình hình thực hiện chủ trương xây dựng Nông thôn mới tại xã Vĩnh Châu, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.” làm đề tài khóa luận cuối khóa của mình. Các công trình nghiên cứu có liên quan (ngoài nước và trong nước) 2. Một số nghiên cứu ngoài nước: - Cuốn sách “Chính sách nông nghiệp trong các nước đang phát triển” của Frans Elltis đã nêu lên những vấn đề cơ bản của chính sách nông nghiệp ở các nước đang phát triển thông qua việc nghiên cứu lý thuyết, khảo cứu thực Tiễn ở nhiều quốc gia châu Á, châu Phi, Châu Mỹ La Tinh.
Cuốn sách đã đề cập những vấn đề về chính sách phát triển vùng, chính sách hỗ trợ đầu vào, đầu ra cho sản xuất nông nghiệp, chính sách thương mại nông sản, những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa. Điều đặc biệt đáng lưu ý là công trình này đã xem xét nền nông nghiệp của các nước đang phát triển trong quá trình chuyển sang sản xuất hàng hóa gắn liền với phát triển thương mại nông sản trên thế giới; đồng thời, nêu lên mô hình thành công, thất bại trong việc phát triển nông nghiệp, nông thôn và giải quyết vấn đề nông dân. - Công trình “Một số vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở các nước và Việt Nam” của Benedict J.tria Kerrkvliet, Jamesscott do Nguyễn Ngọc và Đỗ Đức Định sưu tầm và giới thiệu, đã nghiên cứu về vai trò, đặc điểm của nông dân, thiết chế nông thôn ở một số nước trên thế giới và những kết quả bước đầu trong nghiên cứu làng truyền thống ở Việt Nam. Những điểm đáng chú ý của công trình này có giá trị tham khảo cho việc giải quyết những vấn đề của chính sách phát triển nông thôn nước ta hiện nay như: tương lai của các trang trại nhỏ, nông dân với khoa học, hệ tư tưởng của nông dân, các hình thức sở hữu đất đai, những mô hình tiến hóa nông thôn ở các nước nông nghiệp trồng lúa.
- Nguyễn Điền (1997), Công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn các nước châu Á và Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. đã trình bày những vấn đề có tính chất lý luận về công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, khái quát một số vấn đề về nông thôn và công nghiệp hóa nông thôn như: khái niệm về nông thôn, vấn đề phát triển nông thôn, công nghiệp hóa nông nghiệp và nông thôn các nước châu Á, công nghiệp hóa nông nghiệp và nông thôn Việt Nam. Tác giả khẳng định: định hướng CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn nước ta do Đại hội Đảng lần thứ VIII để ra có thể sắp xếp thành 3 nhóm cụ thể: 3 Luan van + Thứ nhất, phát triển nông nghiệp; + Thứ hai, phát triển công nghiệp theo hướng CNH, HĐH; + Thứ ba, cải tạo, xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng KT - XH nông thôn. Những nội dung đó có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong qúa trình tiến hành CNH nông nghiệp và nông thôn như: phát triển các ngành nghề công nghiệp nông thôn, phát triển nông nghiệp theo hướng HĐH, cải tạo, xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng KT - XH nông thôn.
- Lê Thế Cương với bài viết, “Thực Tiễn hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc và kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam” đã phân tích những nội dung mấu chốt từ thực Tiễn con đường “hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc”, trên cơ sở đó rút ra những bài học kinh nghiệm đối với xây dựng nông thôn ở nước ta. Những bài học được tác giả chỉ ra trên những vấn đề cơ bản như: đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo chuyển biến một cách rõ rệt để nhận thức sâu sắc hơn vai trò, ý nghĩa của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn trong cả hệ thống chính trị, đặc biệt chủ thể chính là cư dân khu vực nông nghiệp, nông thôn; đẩy mạnh đổi mới và hoàn thiện cơ chế chính sách, đổi mới cơ chế kinh tế nông nghiệp, nông thôn, thực hiện một cách đồng bộ, nghiêm túc, quyết liệt những chính sách và chương trình kế hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn đó ban hành; đẩy mạnh phát triển chất lượng nhân lực, nguồn lực kỹ thuật các trường, viện, trung tâm nghiên cứu nông nghiệp; phát triển công tác nghiên cứu khoa học ứng dụng; xây dựng, hỗ trợ, phát triển các tổ chức kinh tế nông nghiệp, nông thôn và đẩy mạnh nguồn vốn đầu tư vào nông nghiệp. Một số nghiên cứu trong nước: - Nguyễn Văn Bích, trong cuốn sách "Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - Quá khứ và hiện tại" đã nhìn nhận một cách toàn diện lịch sử phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta trong thế kỷ XX, nhất là 20 năm đổi mới. Trong đó, nội dung nghiên cứu được kết cấu theo các giai đoạn: + Thứ nhất, nông nghiệp; nông thôn Việt Nam dưới chế độ thuộc địa, nửa phong kiến (1901 - 1945); + Thứ hai, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam từ khi ra đời nước Việt Nam dân 4 Luan van chủ cộng hòa đến giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1945 - 1975); + Thứ ba, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước bước vào thời kỳ xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH (1976 - 1986); + Thứ tư, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam 20 năm đổi mới (1986 - 2006).
Cuốn sách đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận, thực Tiễn trong nông nghiệp, nông thôn, về quan hệ sản xuất, cơ chế quản lý. Đặc biệt, đã nêu được bối cảnh về sự phát triển của nền kinh tế nước ta nói chung, nền nông nghiệp, nông thôn nói riêng.