CHƯƠNG 1.1 Một số khái niệm về nông thôn và nông thôn mới 1.1 Khái niệm nông thôn Theo Bách khoa toàn thư thế giới: Nông thôn là nơi cư dân sinh sống chủ yếu nhờ vào trồng trọt. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), khái niệm nông thôn có thể được hiểu theo hai hướng: thứ nhất, thuật ngữ đô thị được định nghĩa theo luật, chỉ tất cả các trung tâm của tỉnh, huyện, vùng. Phần còn lại được xác định là nông thôn. Thứ hai, căn cứ vào mức độ tập trung dân cư sống theo cụm, quan sát để xác định khu vực đô thị.
Ở Việt Nam, khu vực nông thôn được coi là nơi các thị trấn và làng mạc trở về, trừ trường hợp nông thôn được coi là khu vực thành thị. Cho đến nay, nông thôn Việt Nam được xác định là nơi sinh sống và làm việc của một nhóm chính là các nông dân và công nhân lao động sản xuất chủ yếu trong lĩnh vực nông lâm nghiệp. Khu vực nông thôn thiếu thốn cơ sở hạ tầng, có điều kiện sử dụng đất đai và sản xuất nguyên vật liệu thô tương tự thành thị. Khái niệm về khu vực nông thôn đã được cụ thể hóa trong Thông tư số 54 ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn như sau: Khu vực nông thôn được xác định là những khu vực không thuộc trung tâm thành phố hoặc trung tâm thành phố.
Đường phố, thị trấn, và các khu đô thị thuộc cấp quản lý của Uỷ ban Nhân dân cấp xã trong chính quyền địa phương. Việc đề cập đến vai trò quan trọng của sản xuất nông nghiệp được thấy trong khu vực nông thôn. Lãnh thổ nông thôn có thể được xem xét dưới nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Kinh tế khu vực nông thôn là một lĩnh vực kinh 8 tế gắn liền với lãnh thổ nông thôn.
Kinh tế khu vực nông thôn không chỉ có những đặc điểm chung của nền kinh tế mà còn có những đặc điểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông thôn. Kinh tế nông thôn bao gồm nhiều ngành như: nông, lâm, ngư nghiệp, thủ công và dịch vụ. Trong đó, nông, lâm và ngư nghiệp được coi là những ngành kinh tế chủ yếu. Ngoài ra, kinh tế nông thôn còn bao gồm các hình thức khác nhau như kinh tế tư nhân, kinh tế hợp tác và kinh tế tập thể.
Các lĩnh vực trong kinh tế nông thôn cũng rất đa dạng như trồng cây công nghiệp, trồng hoa màu, trồng trọt và chăm sóc cây ăn quả. Cấu trúc xã hội ở nông thôn có thể được diễn đạt như một tập hợp các yếu tố, lĩnh vực mà chúng có mối liên kết chặt chẽ với nhau.2 Đặc điểm cơ bản của khu vực nông thôn Theo Ngô Quang Vinh (2014), nông thôn được quyết định bằng 3 đặc trưng cơ bản là: Về vấn đề giai cấp và tầng lớp xã hội: Cư dân chủ yếu được bao gồm bởi nông dân và những người làm việc trong ngành công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, nghệ nhân, và tiểu thương.đều có cuộc sống hàng ngày tại đây. Trong lĩnh vực sản xuất: Sản xuất nông nghiệp chiếm vai trò chủ yếu. Bên cạnh đó, dịch vụ, thương mại và tiểu thủ công nghiệp cũng được đưa vào xem xét, và chúng được coi là vai trò quan trọng trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.
Về lối sống văn hoá: Lối sống văn hoá nông thôn, đô thị phong phú. Khía cạnh xã hội bao gồm hệ thống phong tục, tập quán, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, hệ thống đạo đức, chuẩn mực xã hội, lối sống gia đình, lao động sản xuất,. giao thông, năng lượng, nơi ăn ở,….Đây là những đặc trưng xã hội căn bản nhất phải được chú ý đúng mức và là bộ mặt đặc sắc của hệ thống xã hội học nông thôn.3 Vai trò của khu vực nông thôn 9 Vai trò của khu vực nông thôn luôn được đảm bảo cung cấp lương thực và nguyên liệu để đáp ứng nhu cầu lương thực, quần áo và nhà ở cho toàn xã hội. Điều này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Việt Nam là nước phụ thuộc vào nông nghiệp, và kinh tế phụ thuộc vào nền nông nghiệp.
Trong quá trình xây dựng đất nước, chính quyền đã dựa vào người dân và sản xuất nông nghiệp. Khi người dân trong khu vực nông thôn giàu có, đất nước chúng ta sẽ phát triển; khi họ giàu có, đất nước chúng ta sẽ thịnh vượng. Do đó, việc tăng cường sản xuất, trồng cây lương thực và hoa màu, cũng như phát triển gia súc như trâu bò, lợn gà. là rất cần thiết (Vương Đình Thắng, 2015).
Nông thôn không chỉ đơn thuần là nơi sản xuất và cung cấp lương thực cho toàn xã hội tiêu dùng mà còn là thị trường mà sản phẩm của thành thị được tiêu thụ. Điều này đã cho thấy vai trò quan trọng của nông thôn trong việc duy trì cân bằng kinh tế và phát triển xã hội. Ngoài ra, sự phát triển của nông thôn cũng được thể hiện thông qua việc bảo vệ môi trường sinh thái, tạo ra sự kết nối hài hòa giữa con người và thiên nhiên, cùng việc tạo ra những không gian nghỉ ngơi trong lành và giải trí. Khu du lịch sinh thái này đã được xem là một nguồn tài nguyên phong phú, giúp đẩy mạnh việc nâng cao đời sống tinh thần của cư dân.
Hơn nữa, lao động nông thôn là nguồn cung cấp chính cho công nghiệp hóa ở đô thị vì thế trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nước nhà thì đội ngũ lao động nông thôn đóng một vai trò nhất định khi tham gia phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn. Nguyên liệu thô được cung cấp bởi nông thôn và nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong công nghiệp chế biến. Nhờ vào công nghiệp chế biến, giá trị của các sản phẩm nông sản có thể tăng lên một cách đáng kể, từ đó làm tăng tính cạnh tranh của hàng hóa và sản phẩm nông nghiệp. 10 Sự đóng góp của khu vực nông thôn vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là rất quan trọng.
Do đó, vì là địa bàn có diện tích rộng lớn và nguồn lao động cũng như sản phẩm quốc dân, nên nơi này có nhiều hình thức thu nhập như tiết kiệm, thuế nông nghiệp và thu ngoại tệ từ việc xuất khẩu hàng hóa và sản phẩm nông nghiệp. Khu vực nông thôn là thị trường mà các sản phẩm công nghiệp được tiêu thụ. Sự phát triển mạnh mẽ của nông thôn mới, việc tăng thu nhập của nông dân và sức mua tăng lên sẽ làm tăng nhu cầu về sản phẩm công nghiệp, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp.2 Nông thôn mới 1.1 Khái niệm nông thôn mới Theo Vũ Trọng Khải (2012), nông thôn mới sẽ nâng cao đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Nông dân đóng vai trò là chủ nông thôn mới vì họ được đào tạo, tiếp thu tiến bộ kỹ thuật nâng cao và có ý chí chính trị vững vàng.
Kinh tế bền vững đã được phát triển ở nông thôn mới, cơ sở hạ tầng đã được cải thiện đồng bộ và hiện đại, sự gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và môi trường sinh thái. Sức mạnh của hệ thống chính trị đã được tăng cường, đảm bảo an ninh chính trị và trật tự xã hội được duy trì vững chắc. Nông thôn mới là loại hình theo tiêu chí do Thủ tướng Chính phủ quy định tại Quyết định 1980/QĐ-TTg, đáp ứng các nội dung: Làng văn minh, sạch đẹp, cơ sở hạ tầng hiện đại; Sản xuất phát triển bền vững theo hướng hàng hóa; Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng tốt hơn; Bản sắc văn hóa dân tộc được bảo tồn và phát triển; Quản trị tốt và dân chủ ngày càng được cải thiện Nông thôn mới là mô hình theo tiêu chuẩn của Thủ tướng Chính phủ ban hành trong Quyết định 1980/QĐ-TTg, đảm bảo các tiêu chí: Đô thị hiện đại, khang trang, hạ tầng đồng bộ; Nông nghiệp phát triển bền vững theo hướng hữu cơ; Cuộc 11 sống vật chất và tinh thần của người dân ngày một tốt lên; Bản sắc văn hoá dân tộc được giữ gìn và phát triển; Sức khoẻ tốt và môi trường tự nhiên được bảo vệ Như vậy, nông thôn mới là tập hợp những đặc điểm, loại hình nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu đặt ra cho khu vực nông thôn hiện nay. Khác biệt với mô hình truyền thống, sản xuất nông nghiệp phải có cơ cấu công nghiệp mới với điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hơn.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ nâng cao cần phải được phổ biến rộng rãi mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu nhập ổn định cho người dân và cơ sở hạ tầng hiện đại và điều kiện sống. Xây dựng nông thôn mới là một cuộc cách mạng, một cuộc vận động lớn để cộng đồng nông thôn đồng lòng xây dựng làng, xã, gia đình mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn cầu trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; Có lối sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; Thu nhập của người dân cũng như đời sống vật chất, tinh thần được cải thiện. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, của toàn dân và của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là bài toán kinh tế - xã hội mà là còn là bài toán hội nhập kinh tế toàn cầu Xây dựng nông thôn mới không chỉ giúp người nông dân tự tin mà còn tạo được sự đoàn kết giúp đỡ nhau làm cho nông thôn giàu, đẹp, văn minh.
Việc xây dựng nông thôn mới không chỉ đơn thuần là việc yêu cầu phải tổ chức dựa trên điều kiện tự nhiên, địa hình và tính khả thi mà còn phải tận dụng tối đa lợi thế của địa phương để kích thích sự phát triển kinh tế nhằm nâng cao điều kiện sống theo tiêu chuẩn hiện đại, đáp ứng các yêu cầu về sức khỏe, giáo dục, văn hóa, thể thao và trình độ trí tuệ của xã hội. Việc xây dựng nông thôn mới không chỉ đơn giản là việc đòi hỏi phải thiết kế căn cứ trên điều kiện tự nhiên, địa thế có tính đặc thù và phải khai thác hết tiềm năng của địa phương nhằm thúc đẩy việc phát triển sản phẩm nhằm nâng cao điều 12 kiện sinh sống theo hướng hiện đại hoá, đảm bảo các tiêu chí về y tế, giáo dục, văn hoá, thể thao và trình độ dân trí của cộng đồng.