MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bất kể lúc nào, thƣớc đo chất lƣợng cho một tác phẩm truyền hình luôn là hiệu quả, sức tác động, ảnh hƣởng của nó với công chúng. Để có đƣợc những tác phẩm truyền hình có chất lƣợng cao, yêu cầu không ngừng hoàn thiện quy trình sản xuất và nâng cao năng lực sáng tạo tác phẩm truyền hình luôn đƣợc đặt ra cho mỗi chức danh trong quy trình sản xuất tác phẩm, cho mỗi cơ quan truyền hình. Lao động truyền hình mang đặc điểm của lao động sáng tạo và quyết định sự thành công của mỗi tác phẩm truyền hình.
Tuy nhiên, làm thế nào để nâng cao năng lực sáng tạo tác phẩm, đó lại là một câu hỏi không hề đơn giản. Trong những năm qua, các đài truyền hình, các phóng viên, biên tập viên đã chủ động nghiên cứu, tìm tòi những phƣơng pháp mới, công cụ mới để hoàn thiện hơn nữa quy trình sản xuất tác phẩm và nâng cao năng lực sáng tạo. Nhiều giải pháp đƣợc thực hiện nhƣ áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin, những phƣơng pháp quản trị sản xuất hiện đại vv… Bên cạnh đó, một trong những hƣớng tiếp cận mới đƣợc đặt ra là làm thế nào nâng cao khả năng tƣ duy logic, tƣờng minh, khả năng tổng hợp, khái quát, nâng cao tính hệ thống và đặc biệt là sự khác biệt của mỗi chủ thể sáng tạo. Trên thế giới, trong suốt 40 năm qua phƣơng pháp “Bản đồ tư duy” đã đƣợc khẳng định sự thành công trong nhiều lĩnh vực, với nhiều đối tƣợng.
Bản đồ tƣ duy đƣợc xem là một công cụ giúp bộ não tƣ duy toàn diện và khai thác đƣợc tiềm năng của não phải, kích thích năng lực sáng tạo của mỗi cá nhân. Bản đồ tƣ duy có thể giúp ngƣời dùng lập đƣợc kế hoạch công việc và có cái nhìn tổng quát toàn bộ kế hoạch một cách nhanh chóng, chính xác, rõ ràng, sáng tạo hơn, nó cũng giúp ngƣời dùng giải phóng suy nghĩ theo lối mòn để từ đó dễ dàng đƣa ra cách giải quyết vấn đề, làm sáng tỏ những tình 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com huống, tiết kiệm thời gian và nhớ lâu hơn v.v… Có thể đặt ra câu hỏi là phƣơng pháp này đã đƣợc áp dụng thành công trong nhiều lĩnh vực, nhiều hoạt động xã hội, vậy trong hoạt động truyền hình có thể áp dụng hay không? Phƣơng pháp này có thể áp dụng ở những giai đoạn nào, công việc gì, với đối tƣợng nào? Bản đồ tƣ duy có thể trở thành công cụ hữu hiệu để giải quyết những khó khăn hiện nay trong việc nâng cao hiệu quả sáng tạo tác phẩm truyền hình? Trên thực tế, có một số phóng viên truyền hình đã bắt đầu ứng dụng Bản đồ tƣ duy trong sáng tạo tác phẩm truyền hình, ở cả quy trình tiền kỳ, hậu kỳ sản xuất tác phẩm và đạt đƣợc những kết quả nhất định. Tuy nhiên việc ứng dụng này vẫn đang còn rất rời rạc, chƣa hệ thống, chƣa đƣợc ghi nhận kết quả xác đáng. Thậm chí với nhiều phóng viên, nhà báo truyền hình và các thể loại khác, không phải ai cũng hiểu rõ và áp dụng chính xác, hiệu quả phƣơng pháp này.
Cần thiết phải có sự tìm hiểu, nghiên cứu một cách bài bản về nội dung cả ở phƣơng diện lý thuyết và thực tiễn. Xuất phát từ việc thấy đƣợc ý nghĩa của việc sử dụng phƣơng pháp bản đồ tƣ duy và muốn làm rõ hơn vai trò, tác dụng của việc sử dụng bản đồ tƣ duy trong việc sáng tạo tác phẩm truyền hình của phóng viên truyền hình nên ngƣời viết đã chọn đề tài “Sử dụng bản đồ tư duy trong sáng tạo tác phẩm truyền hình” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Phƣơng pháp bản đồ tƣ duy đƣợc ứng dụng trong nhiều lĩnh vực cuộc sống, tuy nhiên, những nghiên cứu về nó thƣờng thấy ở mức khái luận chung và một số hoạt động tƣ duy quản trị, kinh doanh, giáo dục, đào tạo. Nghiên cứu về bản đồ tƣ duy phần lớn đƣợc kế thừa từ các công trình nghiên cứu nƣớc ngoài.
Phƣơng pháp bản đồ tƣ duy đƣợc phát triển vào cuối thập niên 60 của thế kỷ XX bởi Tony Buzan nhƣ một cách để giúp học sinh “ghi lại bài giảng” mà chỉ dùng các từ then chốt và các hình ảnh. Cách ghi chép này sẽ nhanh hơn, 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dễ nhớ và dễ ôn tập hơn. Đến giữa thập niên 70, Peter Russell đã làm việc chung với Tony Buzan và họ đã truyền bá kỹ xảo về giản đồ ý cho nhiều cơ quan quốc tế cũng nhƣ các học viên giáo dục. Tony Buzan là nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về não bộ và phƣơng pháp học tập.
Ông đã viết 92 đầu sách và đƣợc dịch ra trên 30 thứ tiếng, với hơn 3 triệu bản, tại 125 quốc gia trên thế giới. Tony Buzan đƣợc biết đến nhiều nhất qua cuốn sách “Use your head”. Trong đó ông trình bày cách thức ghi nhớ tự nhiên của não bộ cùng với các phƣơng pháp Mindmap. Trên thực tế, thì kỹ thuật tƣơng tự nhƣ thế này đã có từ trƣớc đó, từ thế kỷ 3, triết gia Pophyry (234 – 305) đã dùng kỹ thuật tƣơng tự nhƣ Mindmap để ghi lại các khái niệm về phạm trù trong triết học của Aristot.
Hoặc là ghi chép của nhà bác học nổi tiếng Darwin - cha đẻ của thuyết tiến hóa cũng đã sử dụng phƣơng pháp này. Từ năm 2006, Tony Buzan đã phát triển phần mềm iMindmap để giúp mọi ngƣời tạo bản đồ tƣ duy dễ dàng, nhanh chóng, sáng tạo hơn rất nhiều. Ngay cả những ngƣời có thiên hƣớng về phân tích số liệu, không có khiếu mỹ thuật cũng đều có thể tạo nên đƣợc những bản đồ tƣ duy hoàn hảo. Trong đó Tony Buzan trình bày cách ghi nhớ tự nhiên của não bộ cùng với các phƣơng pháp Mindmap.
Đƣợc mệnh danh là “công cụ vạn năng cho bộ não”, là phƣơng pháp ghi chú đầy sáng tạo, nên hiện nay nó đang đƣợc trên 250 triệu ngƣời trên thế giới sử dụng, đem lại hiệu quả thực sự. Tháng 3/2006, Đài Truyền hình Việt Nam đã lần đầu tiên thực hiện một phóng sự về hoạt động nghiên cứu ứng dụng và chia sẻ bản đồ tƣ duy của nhóm Tƣ Duy Mới NTG khi nhóm đang thực hiện dự án “Ứng dụng công cụ tư duy sơ đồ tư duy tại Đại học quốc gia Hà Nội”. Dự án đã nhận đƣợc sự ủng hộ của Đại học quốc gia Hà Nội, Viện nghiên cứu con ngƣời, cùng các thầy cô giáo và đông đảo học sinh sinh viên. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tiến sỹ Trần Đình Châu - Vụ trƣởng, Giám đốc Dự án phát triển giáo dục trung học cơ sở là ngƣời đầu tiên ở Việt Nam có ý tƣởng nghiên cứu khoa học một cách bài bản và đề xuất phát triển rộng rãi về bản đồ tƣ duy.
Cùng với nhóm nghiên cứu của mình, ông đã cùng với TS. Đặng Thị Thu Thủy hợp tác với Nhà xuất bản Giáo dục cho ra đời những cuốn sách cũng nhƣ những phƣơng pháp đơn giản nhất để áp dụng bản đồ tƣ duy vào giảng dạy. Chúng ta đã vận dụng công cụ dạy học của Tony Buzan và nâng lên thành phƣơng pháp dạy học. Đến 18/12/2010, Bộ Giáo dục đào tạo đã có công văn phổ biến công cụ này tới hệ thống các trƣờng phổ thông.
Tuy nhiên, có thể thấy, là lĩnh vực mới mẻ nên ở Việt Nam hiện nay bản đồ tƣ duy mới chỉ đƣợc nghiên cứu, ứng dụng trong ngành giáo dục và kinh doanh nhƣng với số lƣợng nghiên cứu chƣa nhiều. Các khóa luận tốt nghiệp của sinh viên và luận văn của học viên trƣờng Đại học khoa học xã hội và nhân văn và Học viện báo chí và tuyên truyền về việc ứng dụng bản đồ tƣ duy trong công việc cũng rất ít mà chỉ chủ yếu là các luận văn, các nghiên cứu về ứng dụng bản đồ tƣ duy trong việc dạy và học tập. Có thể điểm qua các giáo trình chính và các khóa luận, bài nghiên cứu về bản đồ tƣ duy mà ngƣời viết chọn làm cơ sở cho luận văn của mình nhƣ: Cuốn “Sơ đồ tư duy” của Tony Buzan và Barry Buzan do Lê Huy Lâm dịch và đƣợc Nhà xuất bản tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2013. Đây là một trong những tác phẩm thuộc bộ sách kinh điển về tƣ duy.
Cuốn sách giới thiệu cho ngƣời đọc một khái niệm mới về phát triển ý tƣởng - Tƣ duy mở rộng. Nó cũng giới thiệu cho ngƣời đọc một công cụ mới mang tính cách mạng, cho phép họ tận dụng tốt nhất tƣ duy mở rộng trong tất cả mọi lĩnh vực cuộc sống - đó chính là bản đồ tƣ duy. Đồng thời cuốn sách cũng mang đến cho ngƣời đọc sự tự do trí tuệ sâu sắc bằng cách chứng minh rằng họ có thể điều khiển bản chất cũng nhƣ sự phát triển của những quá trình tƣ 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com duy của bạn và khả năng tƣ duy sáng tạo của bạn, xét về mặt lý thuyết là vô hạn. Hƣớng dẫn cho ngƣời đọc trải nghiệm tƣ duy mở rộng thực tiễn, nhờ đó nâng cao một cách đáng kể chất lƣợng của nhiều kỹ năng trí tuệ và trí thông minh của họ.
Cuốn sách “Nền tảng và ứng dụng của bản đồ tư duy” của tác giả Tony Buzan do Nguyễn Lê Hoài Nguyên dịch là sự chỉ dẫn căn bản cho quá trình làm quen với bản đồ tƣ duy. Từ những ví dụ sinh động đƣợc minh họa trong suốt nội dung cuốn sách, từ sự kỳ diệu của bộ não đến các công cụ tƣ duy thú vị, những tình huống lập bản đồ tƣ duy cụ thể,… sẽ giúp ngƣời đọc hiểu vì sao Bản đồ tƣ duy lại là một công cụ tƣ duy vô cùng hiệu quả và có thể giúp ngƣời đọc khơi dậy năng lực trí tuệ thiên phú của mình. Cuốn sách giới thiệu về bản đồ tƣ duy và những quy luật căn bản về bản đồ tƣ duy. Đồng thời cũng hƣớng dẫn những bƣớc để ngƣời đọc biết cách lập nên bản đồ tƣ duy đầu tiên của mình.
Cuốn sách giúp ngƣời đọc hiểu rõ hơn tại sao việc dùng bản đồ tƣ duy mang lại hiệu quả, cũng nhƣ cách thức mà công cụ này thực sự giúp bộ não học hỏi và tƣ duy sáng tạo. Từ đó giúp ngƣời đọc tìm hiểu phƣơng pháp học tập, cung cấp cho ngƣời đọc một mô hình học tập và thành công vô cùng đơn giản, hiệu quả.