phần Mở đầu, Kết luận, Tƣ liệu tham khảo, cấu trúc nghiên cứu phần Nội dung của chúng tôi gồm có 3 chƣơng, trong mỗi chƣơng có các tiểu mục: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I. TỔNG QUAN VỀ THỂ LOẠI TRUYỆN TRẠNG 1.1 Định nghĩa về truyện trạng 1.2 Đặc điểm của truyện trạng 1.1 Về nhân vật 1.2 Về mô hình cấu trúc văn bản 1.3 Vai trò thể loại của truyện trạng trong hệ thống các thể loại văn học dân gian CHƢƠNG II. SO SÁNH VỀ NỘI DUNG GIỮA TRUYỆN TRẠNG QUỲNH VỚI TRUYỆN TRẠNG LỢN 1.1 Sự giống nhau về nội dung giữa truyện Trạng Quỳnh với truyện Trạng Lợn 1.1 Ca ngợi nhân vật tài trí 1.2 Tinh thần yêu nƣớc chống ngoại xâm 1.2 Sự khác nhau về nội dung giữa truyện Trạng Quỳnh với truyện Trạng Lợn 1.1 Tính đả kích trong truyện Trạng Quỳnh 1.2 Tính đả kích trong truyện Trạng Lợn CHƢƠNG III. SO SÁNH VỀ NGHỆ THUẬT GIỮA TRUYỆN TRẠNG QUỲNH VỚI TRUYỆN TRẠNG LỢN 1.1 Sự giống nhau về nghệ thuật giữa truyện Trạng Quỳnh với truyện Trạng Lợn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Yếu tố gây cƣời 1.2 Sử dụng biện pháp phóng đại 1.3 Sử dụng biện pháp chơi chữ 1.4 Xây dựng tình huống có vấn đề 1.2 Sự khác nhau về nghệ thuật giữa truyện Trạng Quỳnh với truyện Trạng Lợn 1.1 Yếu tố tục trong truyện Trạng Quỳnh 1.2 Yếu tố ngẫu nhiên trong truyện Trạng Lợn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN VỀ THỂ LOẠI TRUYỆN TRẠNG 1.1 Định nghĩa về truyện trạng Nghiên cứu về truyện trạng, có không ít những nhận xét, ý kiến, quan điểm về thể loại này. Không thể không kể đến những quan điểm, nhận xét thể hiện sự nghiên cứu sâu sắc của một số nhà khoa học có tên tuổi trong chuyên ngành Văn học dân gian này. Nhƣ trong giáo trình “Văn học dân gian Việt Nam”, Hoàng Tiến Tựu đã xếp các truyện Trạng Quỳnh, Trạng Lợn, Ba Giai – Tú Xuất,… vào loại truyện cƣời kết chuỗi và tách riêng Trạng Lợn ra. Hay ở bài viết “Từ những ông trạng đến kho tàng truyện trạng Việt Nam” trong tập sách “Truyện trạng Việt Nam (Vũ Ngọc Khánh chủ biên (1988), NXB Thanh Hoá, tr.10) đã ghi nhận: “Gọi là những mẩu truyện, vì những truyện trạng chỉ có những tình tiết ngắn gọn mang ít nhiều tính kịch bằng sự biểu hiện các hành động rõ rệt và kết thúc bất ngờ…” Hay ở bài viết của mình, tác giả Trƣơng Sĩ Hùng đã nhìn nhận: “Truyện trạng là một thể loại tự sự dân gian ra đời khi ý thức hệ tƣ tƣởng xã hội phong kiến không còn chút mảy may phù hợp với tầng lớp trí thức dân tộc và đông đảo quần chúng nhân dân nữa… Chúng tôi không phủ nhận yếu tố gây cƣời trong truyện trạng, song dứt khoát: truyện trạng không phải truyện cƣời.
Truyện trạng tồn tại dƣới dạng truyện kể dân gian có hệ thống, có ứng xử linh hoạt. Lí tƣởng thẩm mĩ của truyện trạng nhằm thay đổi toàn bộ thể chế thống trị, uốn nắn lại trật tự kỉ cƣơng của hiện trạng xã hội, cho phù hợp với đạ o đức, với công lý. Vì vậy, cảm xúc chủ đạo của truyện trạng là cảm xúc khôi hài sâu sắc chứ không gây cƣời thoả thích”……. Với nhiều quan điểm, ý kiến, nhiều công trình nghiên cứu, tìm tòi, nhằm đƣa ra một định nghĩa đúng nhất về truyện trạng, khái quát đƣợc các 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bình diện cơ bản của truyện trạng, với vai trò, tƣ cách là một thể loại, có thể thấy định nghĩa sau là hợp lý: "Truyện trạng là một thể loại tự sự bằng văn xuôi của văn học dân gian, bao gồm nhiều bộ phận truyện kể xoay quanh các nhân vật trạng, trong cuộc đấu trí quyết liệt với những đối tượng hư hỏng, nhất là tham lam, hung bạo, mà phần chiến thắng luôn thuộc về nhân vật trạng, nhằm đề cao trí tuệ, bảo vệ đạo đức và lẽ phải.57] Phân tích định nghĩa này, tác giả Triều Nguyên đã chỉ ra: -Thứ nhất, xác định tƣ cách thể loại của truyện trạng, và phân biệt nó với các thể loại tự sự bằng văn vần của văn học dân gian, nhƣ truyện, thơ, vè.
Do đó, ta thấy truyện Trạng là một thể loại tự sự bằng văn xuôi của văn học dân gian. - Thứ hai, truyện trạng là một tổng thể bao gồm các bộ phận, nhƣ là bộ phận Trạng Quỳnh, bộ phận truyện Thủ Thiệm, bộ phận truyện Ông Ó,… có kết cấu, cốt truyện, có sự nhấn mạnh về sự chiến thắng của nhân vật trạng trong mọi tình huống. Do đó, có thể thấy truyện trạng bao gồm nhiều bộ phận truyện kể xoay quanh các nhân vật trạng, trong cuộc đấu trí quyết liệt với những đối tƣợng tiêu cực, nhất là tham lam, hung bạo, mà trạng vẫn luôn giành phần thắng. - Thứ ba, truyện trạng luôn mang mục đích, ý nghĩa và có tác dụng nhất định, nhằm đề cao trí tuệ, bảo vệ đạo đức và lẽ phải.2 Đặc điểm của truyện trạng Để phân định truyện trạng với các thể loại, kiểu dạng tự sự dân gian khác, các nhà nghiên cứu thƣờng đi vào hai bình diện là nhân vật và mô hình cấu trúc văn bản tác phẩm.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1Về nhân vật Truyện trạng nào cũng có sự xuất hiện của hai loại nhân vật là nhân vật trạng và nhân vật là đối tƣợng bị hạ bệ hay thuyết phục bởi nhân vật trạng. Ngoài ra, truyện trạng còn có nhân vật phụ. *Đặc điểm của nhân vật trạng: Đây là nhân vật có tên tuổi, hành trạng nhất định, trạng trở thành nhân vật trung tâm của một chuỗi, gồm nhiều mẩu truyện liên quan, đƣợc kết nối theo trình tự thời gian. Ví dụ nhƣ Trạng Quỳnh, Xiển Bột, Thủ Thiệm… Trạng thƣờng là nhân vật có trí tuệ mẫn tiệp, có việc làm khôn khéo, dùng chúng để đả kích, hạ bệ tầng lớp thống trị gian ác, trí trá, chống lại cả cƣờng quyền và thần quyền.
Đồng thời, có lúc trạng dùng tài trí của mình để châm biếm hay thuyết phục những ngƣời dân thƣờng có thói tật đáng chê trách. Có thể nói, nhân vật trạng là nhân vật thiện, chính diện, luôn có tinh thần đấu tranh với cái xấu, cái ác, áp bức, bất công. Đồng thời, cũng không dùng trí tuệ, sự khôn khéo của mình thành thủ đoạn để lƣờng gạt ngƣời lƣơng thiện nhằm hƣởng lợi lộc cá nhân hay nhờ đó mà làm giàu, làm quan, để đƣợc vinh thân phù gia. Trạng luôn là nhân vật bày mƣu tính kế, chiến thắng đối phƣơng nhờ mƣu kế ấy.
Thắng lợi của nhân vật trạng không nhờ vào may rủi ngẫu nhiên hay sự giúp đỡ của thế lực siêu nhiên. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com *Nhân vật là đối tƣợng bị hạ bệ hay bị thuyết phục bởi nhân vật trạng: Họ là nhân vật thuộc tầng lớp trên nhƣng có trí tuệ kém cỏi, lại tham lam, ác độc. Hoặc họ là nhân vật thuộc tầng lớp bình dân nhƣng mắc phải một thói xấu khiến mọi ngƣời hay cá nhân trạng căm tức. Họ là nhân vật có thể ở dạng số lƣợng nhiều, cùng xuất hiện một lần, và có chung một tính cách.
Họ là nhân vật luôn bị hạ bệ hay chịu sự thuyết phục bởi nhân vật trạng.2 Về mô hình cấu trúc văn bản Về dung lƣợng, truyện trạng có dung lƣợng lời ngắn, tiết tấu nhanh, gọn. Về mô hình, có thể thấy cấu trúc của đa phần các truyện trạng có mô hình nhƣ sau: (1)Tạo mâu thuẫn giữa nhân vật trạng và nhân vật là đối tượng mà trạng cần chiến thắng (theo lối hạ bệ, thuyết phục) – bước thắt nút hay khai đoạn. (2) Nhân vật trạng tiến hành các phần việc theo mưu kế của mình, để tấn công đối tượng – bước phát triển. (3) Mưu kế được thực hiện trọn vẹn, nhân vật trạng chiến thắng, đối tượng của nhân vật trạng bị hạ bệ hay thuyết phục – bước đỉnh điểm, cao trào.
(4) Nhân vât trạng hả hê, đối tượng của nhân vật trạng ê đòn (có khi, bước này nhằm giải thích cho bước trước) – bước mở nút, kết thúc.44] 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Vai trò thể loại của truyện trạng trong hệ thống các thể loại văn học dân gian Theo dòng lịch sử nƣớc nhà, truyện trạng đã tự khẳng định sự tồn tại của mình, với tƣ cách là một thể loại độc lập, đồng đẳng với các thể loại khác trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Việc giao thoa, ảnh hƣởng lẫn nhau giữa các bộ phận của truyện trạng cho thấy một điều quan trọng: đã có một tiếng nói chung giữa các nhân vật trạng và những mẩu chuyện của họ. Đó là mấu số chung của truyện trạng. Nhờ đó đã hình thành một sự chọn lọc, kết nối về mặt thể loại từ các bộ phận truyện trạng trong dân gian.
Với hệ thống truyện trạng, văn học dân gian đã có một thể loại đề cao trí tuệ và tinh thần đấu tranh chống lại cái ác, cái xấu. Nhằm đáp ứng nhu cầu trí năng và phản ánh khát vọng về công lí và sự bình đẳng giữa các cá nhân trong xã hội con ngƣời. Do vậy, có thể khẳng định mỗi thể loại đều có một vai trò nhất định trong đời sống tinh thần của cộng đồng đã sáng tạo nên chúng. Và, truyện trạng đã khẳng định một vị trí riêng biệt trong hệ thống các thể loại văn học dân gian Việt Nam.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 2. SO SÁNH VỀ NỘI DUNG GIỮA TRUYỆN TRẠNG QUỲNH VỚI TRUYỆN TRẠNG LỢN Có thể nói, kho tàng truyện dân gian Việt Nam đã phong phú hơn, giàu có hơn rất nhiều bởi sự có mặt của truyện Trạng Quỳnh và truyện Trạng Lợn. Bằng sức sống bền vững trong tiềm thức dân gian Việt bao đời qua, giá trị cả về nội dung và nghệ thuật của truyện Trạng Quỳnh và truyện Trạng Lợn đã đƣợc khẳng định mạnh mẽ.1 Sự giống nhau về nội dung giữa truyện Trạng Quỳnh và truyện Trạng Lợn Trong dòng chảy của truyện dân gian Việt Nam suốt bao đời nay, truyện trạng đã theo suốt quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, trải dài trên mảnh đất thân yêu hình chữ S suốt các miền Bắc, Trung, Nam. Cùng với Ba Giai –Tú Xuất, Xiển Ngộ, thì truyện Trạng Quỳnh và truyện Trạng Lợn in dấu dài lâu trên vùng đất Bắc Bộ, ghi đậm trong tiềm thức ngƣời dân Bắc Bộ.
Hệ thống truyện trạng của ngƣời Việt bao gồm các hệ thống đƣợc sáng tác ở các thời kì lịch sử khác nhau. Và do đó, mỗi truyện đã vẽ nên một bức tranh xã hội khác nhau.