Luận văn thạc sĩ vnu ls so sánh pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của việt nam và một số nước trên thế giới bài học kinh nghiệm và hướng hoàn thiện pháp luật việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích so sánh pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam và quốc tế, đề xuất hướng hoàn thiện.

• Tác giả: Vũ Thị Kiều Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Đức Long
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: So sánh pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài của Việt Nam và một số nƣớc trên thế giới - bài học kinh nghiệm và hƣớng hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển các chế định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
• 1.2.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1959
• 1.2.2. Giai đoạn từ năm 1959 đến năm 1986
• 1.2.3. Giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2000
• 1.2.4. Giai đoạn từ năm 2000 đến nay
• 1.3. Luật Nuôi con nuôi năm 2010
• 1.3.1. Tầm quan trọng và bối cảnh ra đời
• 1.3.2. Nội dung Luật Nuôi con nuôi 2010
• 1.3.3. Các văn bản hướng dẫn, thi hành Luật Nuôi con nuôi 2010
• 1.4. Các qui định về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 1.5. Tình hình thực hiện việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
• 1.6. Tình hình ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế về nuôi con nuôi của Việt Nam
• 1.6.1. Các Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý
• 1.6.2. Các Hiệp định hợp tác về nuôi con nuôi giữa Việt Nam và các nước
• 1.6.3. Tình hình ký kết và thực hiện Công ước Lahay 1993
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI, SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Pháp luật của một số nước về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.1.1. Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của Trung Quốc
• 2.1.2. Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của Ấn Độ
• 2.1.3. Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của Guatemala
• 2.1.4. Pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài của Nepal
• 2.2. So sánh pháp luật Việt Nam về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài với các nước trên
• 3. CHƯƠNG 3: BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ NUÔI CON NUÔI CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Bài học kinh nghiệm thực tiễn cho Việt Nam
• 3.2. Các cơ chế hoàn thiện pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam
• 3.3. Kết luận
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• Phụ lục 1.1. Số lượng văn phòng con nuôi nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam cập nhật ngày 14/9/2012
• Phụ lục 2.1. Các Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý về các vấn đề dân sự, gia đình và hình sự giữa Việt Nam và các nước đến năm 2012
• Phụ lục 2.2. Các Hiệp định hợp tác về nuôi con nuôi giữa Việt Nam và các nước
• Phụ lục 2.3. Danh sách các nước tham gia công ước Lahay 1993
• Phụ lục 2.4. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hà Hùng Cường gặp gỡ và giao lưu với các gia đình Ailen nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi ngày 22/9/2012
• Phụ lục 2.5. Một số điển hình trẻ em Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những quy định sơ lược trong Luật Hôn nhân gia đình năm 1959 đến việc ban hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho vấn đề này. Việc nuôi con nuôi không chỉ mang tính nhân đạo mà còn thể hiện sự cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi trẻ em. Đặc biệt, việc phê chuẩn Công ước Lahay 1993 đã mở ra cơ hội cho việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nuôi con nuôi.

1.1. Khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài được hiểu là việc trẻ em Việt Nam được nhận làm con nuôi bởi công dân nước ngoài hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam. Đây là một hình thức nuôi dưỡng nhằm đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em, đồng thời tạo ra mối quan hệ pháp lý giữa cha mẹ nuôi và trẻ em.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển pháp luật nuôi con nuôi

Việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam bắt đầu được chú ý từ những năm 1990. Các quy định pháp luật đã dần được hoàn thiện qua các giai đoạn, từ Luật Hôn nhân gia đình năm 1959 đến Luật Nuôi con nuôi năm 2010, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và nhu cầu xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như quy trình phê duyệt, sự thiếu minh bạch trong các thủ tục hành chính, và sự khác biệt trong văn hóa giữa các quốc gia là những yếu tố cần được giải quyết. Hơn nữa, việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong quá trình nuôi con nuôi cũng cần được chú trọng.

2.1. Các vấn đề pháp lý trong quy trình nuôi con nuôi

Quy trình nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài thường gặp khó khăn trong việc xác định quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên quan. Sự thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật có thể dẫn đến những tranh chấp không đáng có.

2.2. Thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi trẻ em

Việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em trong các vụ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài là một thách thức lớn. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng quyền lợi của trẻ em được bảo vệ một cách tốt nhất trong mọi tình huống.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài

Để hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp như cải cách quy trình hành chính, tăng cường đào tạo cho cán bộ thực hiện, và xây dựng các cơ chế giám sát hiệu quả. Việc tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia khác cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.1. Cải cách quy trình hành chính trong nuôi con nuôi

Cần thiết phải đơn giản hóa quy trình hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các gia đình có nhu cầu nuôi con nuôi. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm bớt áp lực cho các cơ quan chức năng.

3.2. Tăng cường đào tạo cho cán bộ thực hiện

Đào tạo cán bộ về các quy định pháp luật và quy trình nuôi con nuôi là rất quan trọng. Điều này giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho cán bộ, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ trong lĩnh vực này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nuôi con nuôi

Nghiên cứu về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em. Hơn nữa, việc thực hiện các hiệp định quốc tế cũng cần được chú trọng.

4.1. Kết quả thực hiện Luật Nuôi con nuôi 2010

Luật Nuôi con nuôi 2010 đã tạo ra khung pháp lý rõ ràng cho việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng bộ trong các quy định.

4.2. Tình hình thực hiện các hiệp định quốc tế

Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định quốc tế về nuôi con nuôi, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng các hiệp định này được thực thi hiệu quả.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho pháp luật nuôi con nuôi

Việc hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài là một quá trình liên tục. Việt Nam cần tiếp tục cải cách và điều chỉnh các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu quốc tế. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi trẻ em và tạo điều kiện thuận lợi cho các gia đình nuôi con nuôi.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật nuôi con nuôi

Cần có các định hướng rõ ràng cho việc phát triển pháp luật nuôi con nuôi trong tương lai, bao gồm việc cải cách các quy định hiện hành và tăng cường hợp tác quốc tế.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền lợi trẻ em

Bảo vệ quyền lợi trẻ em trong các vụ nuôi con nuôi cần được đặt lên hàng đầu. Các biện pháp cụ thể cần được thực hiện để đảm bảo rằng trẻ em được chăm sóc và nuôi dưỡng trong môi trường an toàn và yêu thương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc bảo vệ quyền trẻ em và giải quyết quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài là một trong những vấn đề pháp lý - xã hội mang tính nhân đạo sâu sắc, đồng thời là thách thức lớn đối với hệ thống tư pháp của các quốc gia đang phát triển. Trong giai đoạn 1990 - 2000, Việt Nam đã giải quyết cho hơn 14.000 trường hợp trẻ em được người nước ngoài nhận làm con nuôi, trong khi giai đoạn 1990 - 1992 chỉ ghi nhận 673 trường hợp. Đến năm 2010, theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cả nước có khoảng 20.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đang sống tại các cơ sở nuôi dưỡng tập trung. Thực tiễn này đòi hỏi phải có một hành lang pháp lý toàn diện, minh bạch nhằm ngăn chặn các hành vi trục lợi, thương mại hóa hoạt động nuôi con nuôi quốc tế, đồng thời bảo đảm quyền sống trong môi trường gia đình của trẻ em.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong việc áp dụng pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn chuyển tiếp từ các văn bản dưới luật sang Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và việc gia nhập Công ước La Hay số 33 ngày 29/5/1993 về Bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực con nuôi quốc tế (có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 01/02/2012 với 87 quốc gia thành viên tham gia tính đến năm 2012). Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng thực thi pháp luật tại Việt Nam giai đoạn 1945 - 2014, phân tích so sánh kinh nghiệm lập pháp của các nước có nét tương đồng như Trung Quốc, Ấn Độ, Guatemala, Nepal; từ đó đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng của hai lý thuyết pháp lý cốt lõi kết hợp với mô hình so sánh luật học:

• Lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền con người (Human Rights-Based Approach): Phát triển từ Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 (CRC), khẳng định trẻ em là chủ thể mang quyền chứ không phải là đối tượng thụ động của lòng từ thiện.
• Nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em (The Best Interests of the Child Principle) và Nguyên tắc bổ trợ (Principle of Subsidiarity): Được quy định tại Công ước La Hay 1993 và Điều 2, Điều 4 Luật Nuôi con nuôi 2010. Nguyên tắc bổ trợ xác định việc cho trẻ em làm con nuôi quốc tế chỉ được thực hiện khi đã nỗ lực tìm kiếm giải pháp chăm sóc thay thế ở nước gốc nhưng không đạt kết quả.
• Mô hình Luật học so sánh (Comparative Law Methodology): Sử dụng khung phân tích vi mô và vĩ mô của Konrad Zweigert và Hein Kötz để so sánh cấu trúc quy phạm, thẩm quyền phê duyệt và cơ chế kiểm soát tài chính giữa Việt Nam và 4 quốc gia nguồn.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm:

1. Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Quan hệ nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài thường trú tại Việt Nam, hoặc giữa công dân Việt Nam mà một bên định cư ở nước ngoài.
2. Nuôi con nuôi trọn vẹn (Full Adoption): Chế định chấm dứt hoàn toàn quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa cha mẹ đẻ với con nuôi, xác lập toàn bộ quyền và nghĩa vụ đối với cha mẹ nuôi.
3. Cơ quan Trung ương (Central Authority): Đầu mối quốc gia chịu trách nhiệm thực thi các nghĩa vụ theo điều ước quốc tế, đại diện tại Việt Nam là Cục Con nuôi trực thuộc Bộ Tư pháp.
4. Trẻ em có nhu cầu đặc biệt (Special Needs Children): Trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc các bệnh hiểm nghèo cần điều trị y tế khẩn cấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý sơ cấp gồm 52 điều của Luật Nuôi con nuôi 2010, 48 điều của Công ước La Hay 1993, 16 Hiệp định tương trợ tư pháp đang có hiệu lực, 16 Hiệp định song phương về nuôi con nuôi, cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 19/2011/NĐ-CP và Thông tư 12/2011/TT-BTP ban hành 27 biểu mẫu chuyên dụng. Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm báo cáo thống kê từ Cục Con nuôi - Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội giai đoạn 1990 - 2012.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) với toàn bộ 673 hồ sơ giai đoạn 1990 - 1992, 14.000 hồ sơ giai đoạn 1993 - 2000, 1.000 hồ sơ chuyển tiếp tồn đọng trong năm 2011, cùng 4 địa bàn trọng điểm được chọn thí điểm gồm Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu với quy mô 40 trẻ khuyết tật đã được giải quyết cho nhận con nuôi. Phương pháp phân tích luật học kết hợp với thống kê mô tả được lựa chọn nhằm đối chiếu giữa quy định pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng, từ đó chỉ ra những khoảng trống thể chế trong khoảng thời gian nghiên cứu từ năm 1945 đến tháng 6 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực chứng và so sánh pháp luật đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Sự dịch chuyển mô hình quản lý và biến thiên số lượng: Giai đoạn 1990 - 1992, số lượng trẻ em Việt Nam được người nước ngoài nhận nuôi chỉ dừng ở mức 673 trường hợp do thiếu khung khổ pháp lý đồng bộ. Khi có Quyết định 145/HĐBT năm 1992 và Pháp lệnh Hôn nhân và Gia đình năm 1993, con số này tăng vọt hơn 20 lần lên 14.000 trường hợp giai đoạn 1993 - 2000. Sau khi Luật Nuôi con nuôi 2010 và Công ước La Hay có hiệu lực, quy trình thẩm định được siết chặt, số lượng trẻ được giải quyết bình quân đạt hơn 1.000 trường hợp/năm giai đoạn 2009 - 2011, phản ánh sự chuyển đổi từ số lượng sang chất lượng và tính minh bạch.
2. Hiệu quả xử lý hồ sơ tồn đọng và quản lý tổ chức con nuôi: Trong năm 2011, Cục Con nuôi đã giải quyết dứt điểm gần 1.000 hồ sơ nộp trước ngày 30/9/2010 theo Nghị định 68/2002/NĐ-CP, bao gồm 11 trường hợp tồn đọng tại Trung tâm Bảo trợ xã hội Bạc Liêu cho công dân Hoa Kỳ. Đồng thời, Bộ Tư pháp đã cấp phép và giám sát hoạt động của 25 văn phòng con nuôi nước ngoài trải rộng trên 46 tỉnh, thành phố, chấm dứt tình trạng hoạt động không phép.
3. Kết quả triển khai danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế: Sau hơn một năm thi hành Luật 2010, Bộ Tư pháp nhận được 11 danh sách gồm 170 trẻ em từ 20 tỉnh, thành phố. Đến tháng 4/2012, có 132 trẻ hết thời hạn thông báo 60 ngày trên phạm vi toàn quốc không có người trong nước nhận nuôi để đưa vào Danh sách 1, và hơn 80 trẻ được xác nhận đủ điều kiện giới thiệu cho cha mẹ nuôi nước ngoài. Chương trình thí điểm tại 4 tỉnh/thành phố đã giúp 40 trẻ khuyết tật tìm được gia đình nước ngoài, ghi nhận 250 gia đình nước ngoài sẵn sàng tiếp nhận trẻ có nhu cầu đặc biệt từ danh sách theo dõi 95 cháu của Cục Con nuôi.
4. Kinh nghiệm đối chiếu từ 4 quốc gia: So sánh cho thấy các nước như Trung Quốc và Ấn Độ kiểm soát rất chặt chẽ thông qua cơ quan trung ương tập trung (CCAA tại Trung Quốc và CARA tại Ấn Độ), trong khi Guatemala từng rơi vào khủng hoảng pháp lý và bị nhiều quốc gia đình chỉ tiếp nhận do cơ chế ủy quyền cho công chứng viên tư nhân. Nepal cũng từng phải tạm dừng quy trình do thiếu minh bạch trong khâu xác minh nguồn gốc trẻ em.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi 2010 cho thấy sự giằng co rõ rệt giữa cơ chế cũ và cơ chế mới. Trước năm 2010, các cơ sở nuôi dưỡng có xu hướng tự thỏa thuận và nhận tài trợ trực tiếp từ các tổ chức con nuôi nước ngoài, dẫn đến nguy cơ xung đột lợi ích. Cơ chế mới thiết lập sự minh bạch tài chính thông qua Thông tư liên tịch 146/2012/TTLT-BTC-BTP, phân tách rõ ràng giữa chi phí giải quyết thủ tục hành chính và các khoản hỗ trợ nhân đạo tự nguyện.

So sánh với mô hình của Ấn Độ và Trung Quốc, Việt Nam đã thực hiện đúng xu thế quốc tế khi tập trung thẩm quyền điều phối tại Cục Con nuôi và thành lập Hội đồng tư vấn thẩm định. Tuy nhiên, nhận thức của các địa phương về thủ tục thông báo tìm gia đình thay thế trong nước 60 ngày còn chưa đồng đều, dẫn đến tâm lý dè dặt khi lập hồ sơ trẻ em.

Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả biến thiên này có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua:

• Biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart): Thể hiện số lượng trẻ em Việt Nam được nhận nuôi phân bổ theo giai đoạn 1990 - 2000 và 2001 - 2012, phân tách rõ tỷ lệ giữa trẻ em diện thông thường (Danh sách 1) và trẻ em có nhu cầu đặc biệt (Danh sách 2).
• Biểu đồ tròn (Pie Chart): Minh họa cơ cấu thị phần tiếp nhận của các quốc gia, trong đó Hoa Kỳ, Pháp, Ý, Ireland chiếm trên 60% tổng số hồ sơ được giải quyết.
• Bảng đối chiếu tiêu chí pháp lý (Comparative Matrix Table): Tổng hợp các chỉ số về thẩm quyền, thời gian xác minh nguồn gốc, quy định độ tuổi cha mẹ nuôi giữa Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Guatemala và Nepal nhằm làm nổi bật ưu thế của mô hình quản lý tập trung theo Công ước La Hay 1993.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi cơ chế nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa và hoàn thiện quy trình pháp lý dưới luật:
   • Hành động: Rà soát, sửa đổi các quy định tại Nghị định 19/2011/NĐ-CP và hệ thống 27 biểu mẫu của Thông tư 12/2011/TT-BTP theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính.
   • Target metric: Giảm 25% thời gian xử lý hồ sơ thẩm định trẻ em diện Danh sách 1 và Danh sách 2.
   • Timeline: Hoàn thành trong giai đoạn 2014 - 2016.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.
2. Minh bạch hóa cơ chế tài chính và quản lý tài trợ nhân đạo:
   • Hành động: Thực thi nghiêm ngặt Thông tư liên tịch 146/2012/TTLT-BTC-BTP, xây dựng cổng thông tin công khai mọi khoản đóng góp nhân đạo từ 25 tổ chức con nuôi nước ngoài.
   • Target metric: 100% các khoản hỗ trợ nhân đạo được chuyển về tài khoản tập trung, hoàn toàn tách biệt khỏi quy trình giới thiệu trẻ em.
   • Timeline: Triển khai áp dụng toàn quốc từ quý 1/2015.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp Cục Con nuôi - Bộ Tư pháp.
3. Nâng cao năng lực chuyên môn và nhận thức cho cán bộ cơ sở:
   • Hành động: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng đánh giá tâm lý, lập hồ sơ y tế chuyên biệt cho trẻ khuyết tật tại 63 tỉnh, thành phố; tăng cường kiểm tra liên ngành.
   • Target metric: 100% cơ sở nuôi dưỡng công lập lập hồ sơ trẻ em có nhu cầu đặc biệt đúng tiêu chuẩn quốc tế, xóa bỏ tình trạng chậm trễ danh sách.
   • Timeline: Định kỳ 2 đợt tập huấn/năm trong giai đoạn 2014 - 2018.
   • Chủ thể thực hiện: Cục Con nuôi phối hợp với Sở Tư pháp và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các địa phương.
4. Mở rộng hợp tác đa phương theo khuôn khổ Công ước La Hay 1993:
   • Hành động: Đàm phán và ký kết các biên bản thỏa thuận hợp tác hành chính song phương trong khuôn khổ Công ước với các đối tác lớn như Hoa Kỳ, Canada, các nước Bắc Âu.
   • Target metric: Mở rộng quan hệ hợp tác chính thức với trên 15 quốc gia thành viên mới của Công ước La Hay.
   • Timeline: Giai đoạn 2015 - 2020.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp Bộ Ngoại giao trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Cục Con nuôi, Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Tư pháp 63 tỉnh thành có thể sử dụng các luận cứ so sánh để xây dựng chính sách, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và tối ưu hóa quy trình thủ tục hành chính công.
2. Đội ngũ luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý quốc tế: Cung cấp hệ thống giải thích quy phạm chi tiết về điều kiện nhận con nuôi đích danh, thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự, các cam kết quốc tế theo Công ước La Hay 1993 để tư vấn chính xác cho các gia đình cha mẹ nuôi nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài.
3. Các tổ chức con nuôi nước ngoài và trung tâm bảo trợ xã hội: 25 văn phòng con nuôi quốc tế được cấp phép và các giám đốc cơ sở nuôi dưỡng có thể nắm vững quy trình lập Danh sách 1, Danh sách 2, bảo đảm chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và tuân thủ các quy định về minh bạch tài chính.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật: Là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về chuyên ngành Tư pháp quốc tế, Luật So sánh, Luật Hôn nhân và Gia đình, phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phát triển các đề tài liên quan đến quyền trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Thứ tự ưu tiên lựa chọn gia đình thay thế cho trẻ em được quy định như thế nào?

Theo Điều 5 Luật Nuôi con nuôi 2010, thứ tự ưu tiên gồm: cha dượng/mẹ kế/cô cậu dì chú bác ruột; công dân Việt Nam thường trú trong nước; người nước ngoài thường trú tại Việt Nam; công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài; và cuối cùng là người nước ngoài thường trú ở nước ngoài nhằm bảo đảm trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường gốc trước tiên.

Điều kiện để trẻ em Việt Nam được giới thiệu làm con nuôi nước ngoài theo Danh sách 1 là gì?

Trẻ em phải sống tại cơ sở nuôi dưỡng hợp pháp, thuộc diện mồ côi hoặc bị bỏ rơi, đã hoàn thành thủ tục đăng thông báo tìm gia đình thay thế trong nước trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp trong thời hạn 60 ngày nhưng không có người trong nước đăng ký nhận nuôi, và được Sở Tư pháp xác nhận đủ điều kiện.

Những trường hợp nào người nước ngoài được phép nhận con nuôi đích danh tại Việt Nam?

Theo khoản 2 Điều 28 Luật Nuôi con nuôi 2010, người nước ngoài được nhận đích danh nếu là cha dượng/mẹ kế, cô cậu dì chú bác ruột, người nhận anh/chị/em ruột của con nuôi trước đó, người nhận trẻ khuyết tật/nhiễm HIV/AIDS/bệnh hiểm nghèo, hoặc người nước ngoài đang làm việc, học tập tại Việt Nam từ 01 năm trở lên.

Công ước La Hay 1993 mang lại cơ chế bảo vệ trẻ em vượt trội nào so với các hiệp định song phương?

Công ước thiết lập cơ chế kiểm soát trực tiếp giữa hai Cơ quan Trung ương của nước gốc và nước nhận, loại bỏ hoàn toàn các khâu trung gian phi pháp, ràng buộc trách nhiệm theo dõi tình trạng phát triển của trẻ sau khi định cư và bảo đảm việc công nhận giá trị pháp lý nuôi con nuôi trọn vẹn tại tất cả 87 quốc gia thành viên.

Quy trình giải quyết cho nhận trẻ em có nhu cầu đặc biệt (Danh sách 2) có ưu tiên gì?

Trẻ em khuyết tật, mắc bệnh hiểm nghèo thuộc diện Danh sách 2 được miễn trừ thủ tục thông báo tìm gia đình thay thế 60 ngày trên phạm vi toàn quốc và không áp dụng quy định khoảng cách tuổi giữa cha mẹ nuôi và con nuôi (trên 20 tuổi), giúp rút ngắn thời gian để trẻ sớm tiếp cận điều kiện chăm sóc y tế hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển của pháp luật nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam qua 4 giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến năm 2014, khẳng định bước nhảy vọt về chất khi ban hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.
• Làm sáng tỏ các giá trị tiến bộ của việc nội luật hóa Công ước La Hay số 33 năm 1993, đưa tư pháp Việt Nam hội nhập chuẩn mực quốc tế với 87 quốc gia thành viên trong việc bảo vệ quyền trẻ em.
• Phân tích sâu sắc bài học kinh nghiệm từ mô hình quản lý tập trung của Trung Quốc, Ấn Độ và những cảnh báo từ sai lầm tư nhân hóa quy trình của Guatemala, Nepal.
• Chứng minh tính cấp thiết của việc minh bạch hóa tài chính, tách bạch hoàn toàn giữa chi phí hành chính và các khoản hỗ trợ nhân đạo để ngăn ngừa tiêu cực.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi từ hoàn thiện văn bản dưới luật, nâng cao năng lực cán bộ đến mở rộng quan hệ quốc tế giai đoạn 2014 - 2020.

Công trình là nguồn tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn giá trị cao cho các cơ quan lập pháp, tư pháp và các nhà nghiên cứu. Bạn đọc quan tâm có thể tiếp tục tra cứu, trích dẫn và ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm chung tay xây dựng môi trường pháp lý nhân đạo, vững chắc vì tương lai của trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những qui định chung (gồm 13 điều từ điều 1 đến điều 13). Bao gồm những nguyên tắc chung nhất về các vấn đề cho con nuôi (cả con nuôi trong nước và con nuôi nước ngoài) Chương 2: Nuôi con nuôi trong nước (gồm 14 điều từ điều 14 đến điều 27) Qui định về nuôi con nuôi trong nước liên quan đến các nội dung: điều kiện của người nhận con nuôi; trách nhiệm tìm gia đình thay thế cho trẻ em; qui trình đăng ký nhu cầu nhận con nuôi; hồ sơ của người nhận con nuôi và người được giới thiệu làm con nuôi; qui trình giải quyết 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc nuôi con nuôi; hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi; căn cứ và hệ quả chấm dứt nuôi con nuôi. Chương 3: Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài (gồm 16 điều từ điều 28 đến điều 43) Qui định về các nội dung nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, bao gồm: điều kiện đối với người nhận con nuôi; hồ sơ của người nhận con nuôi và hồ sơ của người được giới thiệu làm con nuôi nước ngoài; trình tự thủ tục cho con nuôi; qui định về tổ chức con nuôi nước ngoài tại Việt Nam. Chương 4: Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước về nuôi con nuôi (gồm 6 điều từ điều 44 đến điều 49) Qui định các cơ quan như Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, các Bộ và cơ quan ngang bộ, UBND các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp và thực hiện quản lý nhà nước về nuôi con nuôi.

Chương 5: Điều khoản thi hành (gồm 3 điều từ điều 50 đến điều 52) Qui định về điều khoản chuyển tiếp trong việc làm thủ tục nuôi con nuôi; bãi bỏ và sửa đổi, bổ sung một số điều Luật HNGĐ 2000. Các văn bản hƣớng dẫn, thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010 + Nghị định số 19/2011/NĐ-CP: Do Chính phủ ban hành ngày 21/3/2011(có hiệu lực từ 8/5/2011) qui định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi. Nghị định này điều chỉnh 2 vấn đề sau: Quy định chi tiết việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng hỗ trợ nhân đạo để nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Hướng dẫn thi hành một số vấn đề về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết việc nuôi con nuôi trong nước, nuôi con nuôi tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài (sau đây gọi là Cơ quan đại diện).

+ Thông tƣ số 12/2011/TT-BTP: do Bộ Tư pháp ban hành ngày 21/11/2011(có hiệu lực từ 15/8/2011) hướng dẫn việc ghi chép, lưu trữ, sử dụng biểu mẫu nuôi con nuôi. Thông tư này ban hành kèm theo 27 biểu mẫu sử dụng cho việc cho nhận con nuôi nói chung và con nuôi nước ngoài nói riêng. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Thông tƣ liên tịch số 146/2012/TTLT-BTC-BTP: giữa Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp ban hành ngày 7/9/2012 (có hiệu lực từ 25/10/2012). Thông tư này quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ trong lĩnh vực nuôi con nuôi từ nguồn thu lệ phí liên quan đến nuôi con nuôi.

Qui định tổ chức con nuôi nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam, việc tham gia thực hiện thủ tục giải quyết nuôi con nuôi nước ngoài của tổ chức con nuôi nước ngoài. Các qui định về nuôi con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài 1.1 Các nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi nói chung Việc qui định các nguyên tắc này nhằm đảm bảo cho quan hệ nuôi con nuôi, đặc biệt là bảo vệ trẻ em. Cụ thể được thể hiện trong bốn nguyên tắc sau đây: - Nguyên tắc chung: được qui định tại Điều 2: “Việc nuôi con nuôi nhằm xác lập quan hệ cha, mẹ và con lâu dài, bền vững, vì lợi ích tốt nhất của người được nhận làm con nuôi, bảo đảm cho con nuôi được nuôi dưỡng, giáo dục, chăm sóc trong môi trường gia đình”. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất xuyên suốt quá trình cho nhận con nuôi, nhằm đảm bảo quyền, lợi ích tốt nhất và toàn diện cho trẻ được nhận làm con nuôi.

- Nguyên tắc tìm gia đình tại nƣớc gốc cho trẻ: được qui định tại Điều 4: 1. Khi giải quyết việc nuôi con nuôi, cần tôn trọng quyền của trẻ em được sống trong môi trường gia đình gốc. Việc nuôi con nuôi phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được nhận làm con nuôi và người nhận con nuôi, tự nguyện, bình đẳng, không phân biệt nam nữ, không trái pháp luật và đạo đức xã hội. Chỉ cho làm con nuôi người ở nước ngoài khi không thể tìm được gia đình thay thế ở trong nước.

Rõ ràng tại nội dung này cho ta thấy thêm một lần nữa nhấn mạnh nguyên tắc việc đảm bảo quyền lợi của trẻ em được cho làm con nuôi, và chỉ cho trẻ làm con nuôi người nước ngoài khi không tìm được gia đình thay thế tại nước gốc. - Nguyên tắc ƣu tiên lựa chọn gia đình thay thế cho trẻ: được qui định tại Điều 5, cụ thể như sau: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thứ tự ưu tiên lựa chọn gia đình thay thế được thực hiện quy định sau đây: a) Cha dượng, mẹ kế, cô,cậu, dì, chú, bác ruột của người được nhận làm con nuôi; b) Công dân Việt Nam thường trú ở trong nước; c) Người nước ngoài thường trú ở Việt Nam; d) Công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài; đ) Người nước ngoài thường trú ở nước ngoài. Trường hợp có nhiều người cùng hàng ưu tiên xin nhận một người làm con nuôi thì xem xét, giải quyết cho người có điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con nuôi tốt nhất.

Vì quyền lợi cao nhất của trẻ được cho làm con nuôi, Điều 5 đã đưa ra thứ tự ưu tiên lựa chọn gia đình thay thế cho trẻ với mong muốn trẻ được sống trong tình yêu thương cao nhất: đó là lựa chọn gia đình thay thế theo thứ tự có quan hệ huyết thống với trẻ trước tiên, sau đó đến các gia đình tại Việt Nam (nước gốc) và cuối cùng mới là lựa chọn gia đình người nước ngoài cho trẻ. - Nguyên tắc trẻ có quyền đƣợc tìm hiểu và biết về nguồn gốc của mình sau khi đƣợc cho làm con nuôi: Được qui định tại Điều 11 như sau: 1. Con nuôi có quyền được biết về nguồn gốc của mình. Không ai được cản trở con nuôi được biết về nguồn gốc của mình.

Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện cho con nuôi là người Việt Nam ở nước ngoài về thăm quê hương, đất nước. Các trƣờng hợp nuôi con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài Luật Nuôi con nuôi 2010 đã qui định các trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài nhằm cụ thể hóa mối quan hệ này cũng như việc áp dụng luật trong thực tế. Tại Điều 28 qui định ba trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài như sau: 1. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài thường trú ở nước cùng là thành viên của Điều ước quốc tế về nuôi con nuôi với Việt Nam nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi.

Công dân Việt Nam thường trú ở trong nước nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi. Người nước ngoài thường trú ở Việt Nam nhận con nuôi ở Việt Nam. Ngoài ra Điều 28 cũng qui định các trường hợp được nhận con nuôi đích danh đối với quan hệ con nuôi có yếu tố nước ngoài trong các trường hợp sau: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài thường trú ở nước ngoài được nhận con nuôi đích danh trong các trường hợp sau đây: - Là cha dượng. mẹ kế của người được nhận làm con nuôi.

- Là cô, cậu, dì, chú, bác ruột của người được nhận làm con nuôi. - Có con nuôi là anh, chị, em ruột của trẻ em được nhận làm con nuôi. - Nhận trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc các bệnh hiểm nghèo khác làm con nuôi. - Là người nước ngoài đang làm việc, học tập ở Việt Nam trong thời gian ít nhất 01 năm.

Luật Nuôi con nuôi 2010 qui định các trường hợp nhận con nuôi đích danh trong các trường hợp có yếu tố nước ngoài, thể hiện Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cũng như thể hiện tinh thần hợp tác quốc tế và hội nhập trong lĩnh vực con nuôi quốc tế của Việt Nam. Ngoài các nguyên tắc trên, các hành vi bị cấm trong việc nuôi con nuôi được qui định tại Điều 13: 1. Lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục; bắt cóc, mua bán trẻ em. Giả mạo giấy tờ để giải quyết việc nuôi con nuôi.

Phân biệt đối xử giữa con đẻ và con nuôi. Lợi dụng việc cho con nuôi để vi phạm pháp luật về dân số. Lợi dụng việc làm con nuôi của thương binh, người có công với cách mạng, người thuộc dân tộc thiểu số để hưởng chế độ, chính sách ưu đãi của Nhà nước. Ông, bà nhận cháu làm con nuôi hoặc anh, chị, em nhận nhau làm con nuôi.

Lợi dụng việc nuôi con nuôi để vi phạm pháp luật, phong tục tập quán, đạo đức, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Việc qui định như trên nhằm tránh các hậu quả xấu sẽ xảy ra với trẻ em khi được nhận làm con nuôi. Hạn chế mức thấp nhất các rủi ro với trẻ em trong quá trình được nhận làm con nuôi. Điều kiện nuôi con nuôi có yếu tố nƣớc ngoài a.

Điều kiện về độ tuổi đối với trẻ đƣợc nhận làm con nuôi Về độ tuổi của trẻ được nhận làm con nuôi được qui định tại Điều 8: 1. Trẻ em dưới 16 tuổi 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi; b) Được cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi. Ngoài ra tại Điều 8 còn qui định thêm tại khoản 3 và 4 như sau: “Một người chỉ được làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng” và “ Nhà nước khuyến khích việc nhận trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác làm con nuôi”.

Việc qui định về độ tuổi như trên là phù hợp với tâm sinh lý của trẻ, vì đối với các trẻ từ sơ sinh đến dưới 16 tuổi thực sự không thể thiếu mái ấm gia đình.