Đặt vấn đề Dưa vàng (Cucumis melo L) là một loại dưa thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae) là loài cây có thân mọc bò, ra quả, có thời gian sinh trưởng ngắn và trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Dưa vàng là loại cây cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho cơ thể, có nhiều tác dụng trong việc bồi bổ sức khỏe kéo dài tuổi thọ, theo quan điểm của Y học dân gian giúp điều trị hiệu quả một số chứng bệnh. Giá trị dinh dưỡng của dưa phụ thuộc nhiều vào giống. Dưa vàng chứa nhiều vitamin C và Potassium, những giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A.
Quả dưa vàng dễ ăn, có thể dùng để ăn tươi, chế biến nước giải khát…, giá thành hợp lý, chất lượng quả, màu sắc, hình thái đa dạng và vận chuyển dễ dàng, bảo quản được lâu hơn so với những loại khác. Hiện nay dưa vàng được trồng tương đối phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Ngoài ra, dưa vàng còn là cây có giá trị xuất khẩu đã đem lại kinh tế cao cho người trồng trọt. Đồng thời, đây cũng là loại cây trồng quan trọng trong kế hoạch chuyển dịch cơ cấu cây trồng của nhiều địa phương bởi kỹ thuật trồng dưa đơn giản, cho năng suất cao, có thị trường tiêu thụ khá lớn và ổn định, góp thần thúc đẩy xã hội phát triển.
Việc nghiên cứu, tuyển chọn và phát triển các giống mới sẽ góp phần chủ động nguồn giống chất lượng, phục vụ cho sản xuất. Các giống dưa trồng ở nước ta hiện nay và chủ yếu là các giống địa phương như dưa lê trắng Hà Nội, dưa lê mật Bắc Ninh, dưa lê Hải Dương,. Các giống này cho năng suất không cao, thịt quả mỏng, quả chóng bị hỏng và kích thước mẫu mã không đẹp. Một số giống nhập nội có ưu thế lai nên cho năng suất cao song giá giống khá đắt nên hiệu quả sản suất giảm.
Đặc biệt các giống này thường bị nhiễm bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis Berk and Curt) từ trung bình đến nặng. Trong điều kiện đồng bằng sông Hồng có năm nặng bị mất tới 40-50%. 1 Thanh Hóa là một tỉnh nằm ở vị trí trung chuyển giữa các tỉnh phía Bắc và các tỉnh phía Nam, thuộc khu vực Bắc Trung Bộ. Từ đầu năm 2017 tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều chương trình hỗ trợ cho sản xuất phát triển nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao sản xuất trong nhà màng, nhà lưới.
Bên cạnh đó, với xu thế công nghiệp hóa phát triển liên tục thì kéo theo đó nhu cầu sử dụng các sản phẩm an toàn và chất lượng với sức khỏe được người tiêu dùng đặc biệt quan tâm. Thị trường có rất nhiều giống, hầu hết là giống lai nhập nội, nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao thì càng nhiều giống mới được du nhập, người nông dân sẽ khó khăn trong việc chọn lựa giống thích nghi, lựa chọn phương thức canh tác phù hợp. Đứng trước vấn đề trên chúng tôi tiến hành triển khai đề tài: “ Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, phẩm chất của một số giống dưa vàng trong nhà có mái che tại Thanh Hóa” 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích - Xác định được giống dưa vàng cho năng suất, chất lượng cao, thích hợp với vụ Đông - Xuân trồng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa.2 Yêu cầu - Đánh giá đặc điểm hình thái, khả năng sinh trưởng, phát triển, tiềm năng cho năng suất của các giống dưa vàng. - Đánh giá được một số chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu, bệnh hại, và khả năng cho năng suất, chất lượng của các giống dưa vàng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa.
2 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình sản xuất dưa vàng trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sản xuất dưa trên thế giới Dưa vàng được trồng ở các nước trên thế giới, phổ biến ở các nước nhiệt đới, thích hợp trong điều kiện khí hậu ấm áp, phát triển tốt trong điều kiện khô, nắng, nóng, không chịu được rét và sương giá. 1: Tình hình sản xuất dưa trên thế giới từ 2015 - 2020 Diện tích Năng suất Sản lượng Chỉ tiêu (ha) (Tấn/ha) (Tấn) 2015 1 046 435 24,57 25 714 387 2016 1 084 462 24,54 26 619 666 2017 1 030 359 25,91 26 698 916 2018 1 029 907 26,31 27 104 526 2019 1 020 947 26,46 27 015 904 2020 1 068 238 26,64 28 467 920 (Nguồn: FAO, 2022) Dựa vào bảng 2.1 ta thấy diện tích trồng dưa trên thế giới năm 2015 đến năm 2016 tăng từ 1 0460435 ha lên 1 084 462 ha.
Đặc biệt năm 2016 có tổng diện tích trồng dưa lớn nhất nhưng năng suất lại thấp nhất so với các năm còn lại. Từ năm 2016 – 2019 thì diện tích trồng dưa trên thế giới giảm dần từng năm tuy nhiên sản lượng và năng suất tăng lên. Lý do là vì quỹ đất dành cho nông nghiệp trên thế giới ngày càng bị hạn chế do điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa,. dẫn đến diện tích đất dành cho nông nghiệp ngày càng giảm.
Tuy nhiên sản lượng và năng suất liên tục tăng vì những năm gần đây việc sản xuất cây rau nói chung và cây dưa nói riêng ở trên thế giới ngày càng được chú trọng phát triển. Áp dụng các biện pháp kĩ thuật mới vào trong quá trình sản xuất thực tế nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. 3 Theo thống kế từ FAO diện tích năm 2020 là 1.238 ha, năng suất đạt 26,64 tấn/ha và sản lượng đạt 28. 2: Tình hình sản xuất dưa của 10 nước đứng đầu trên thế giới về sản lượng 2019 - 2020 Năng suất Sản lượng Diện tích (ha) Quốc gia (tấn/ha) (tấn) 2019 2020 2019 2020 2019 2020 Trung 387 636 387 826 35,06 35,75 13 593 531 13 865 368 Quốc Turkey 79 113 76 129 22,46 22,65 1 777 059 1 724 856 Ấn Độ 57 000 59 000 22,21 22,54 1 266 000 1 330 000 Iran 44 857 58 520 22,04 21,93 988 968 1 283 699 Kazakhstan 45 747 51 258 22,75 22,73 1 041 153 1 165 397 Hoa Kỳ 23 553 19 506 29,99 35,68 299 879 696 093 Guatemala 26 928 28 384 23,84 23,10 642 210 655 712 Spain 19 690 18 520 33,52 32,99 660 190 610 980 Mexico 19 838 19 116 31,61 32,06 627 135 612 940 (Nguồn: FAO, 2022) Từ bảng số liệu cho thấy, Trung Quốc là nước có diện tích trồng dưa lớn nhất với 387 826 ha chiếm 36.3% so với thế giới.
Về sản lượng Trung Quốc vẫn là nước dẫn đầu với 13 865 368 tấn chiếm 48.7% sản lượng thế giới. Đứng thứ 2 là Turkey với sản lượng 1 724 856 tấn chiếm 2.50% sản lượng thế giới năm 2020, tiếp theo là Ấn Độ, Iran, Kazakhstan. Trong những năm gần đây trên thế giới cây rau và dưa đang được quan tâm phát triển. Các nhà khoa học đang không ngừng nghiên cứu và tạo ra giống mới có năng suất cao chất lượng tốt có khả năng chống chịu được điều kiện ngoại cảnh bất lợi để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con 4 người.
Thị trường hoa quả trên thế giới thì rất lớn chiếm khoảng 100 tỷ USD/ năm. Nếu đem so với thị trường gạo thì cao gấp 10 lần. Thị trường hoa quả thế giới hàng năm tăng thêm khoảng 3,6% mà lực cung toàn cầu chỉ đáp ứng tăng khoảng hơn 2%/ năm. Như vậy, có thể thấy nhu cầu trái cây thế giới rất cao.
Đa số các cây ăn quả là cây lâu năm, thời gian từ trồng đến khi cho quả là dài, ít nhất là mất một năm. Thời gian cho quả hiệu quả trung bình từ 3 - 5 năm, có những cây phải mất 9 - 10 năm mới cho quả. Trái lại dưa là cây ngắn ngày, có thể trồng nhiều vụ và cung cấp quả quanh năm cho thị trường như dưa chuột, dưa hấu, dưa lê, dưa bở, dưa gang,… Dưa là cây trồng đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp của nhiều nước trên thế giới. Tình hình sản xuất dưa vàng ở Việt Nam Ở Việt Nam so với ngành phát triển cây rau nói chung và nhóm cây rau ăn quả nói riêng thì cây dưa vàng có lịch sử phát triển tương đối muộn.
Nhưng có thể coi là cây dưa có tầm quan trọng vì nó khá được ưa chuộng, dễ trồng, khả năng mở rộng diện tích lớn và là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Trong những năm gần đây dưa vàng được trồng rất nhiều trên khắp cả nước. Nhờ những chính sách và hỗ trợ từ Nhà nước cùng với sự quyết tâm làm giàu trên mảnh đất quê hương mà diện tích nhà lưới ngày càng tăng một cách nhanh chóng. Đa phần cây dưa vàng được trồng trong nhà có mái che vì nó đem lại hiệu quả và giá trị kinh tế cao gấp rất nhiều lần so với các cây trồng khác như lúa, ngô, lạc.
Hiện nay diện tích hệ thống nhà có mái che được xây dựng trên khắp cả nước. Trong đó có các tỉnh có nhà màng, nhà lưới như Bắc Giang, Hải Dương, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An và các tỉnh miền Nam như Vĩnh Long, An Giang, Long An và các tỉnh khác. Theo số liệu thống kê, năm 2020 diện tích trồng rau của cả nước đạt trên 975.0 nghìn ha với sản lượng đạt xấp xỉ 18 triệu tấn, ngoài phục vụ nội tiêu, một phần không nhỏ sản lượng rau được xuất khẩu góp phần nâng cao tổng 5 kinh ngạch xuất khẩu của ngành rau, hoa quả. Trong đó cây rau ăn quả chiếm đa số bao gồm cây họ cà (gồm cà chua, ớt) và cây họ bầu bí (dưa hấu, dưa chuột, dưa lê, dưa thơm,.) đây là cây rau có diện tích trồng trọt và cho sản lượng lớn.
Trong đó, diện tích sản xuất các chủng loại dưa thơm 6.500 ha (dưa lê là 6.100 ha, dưa vàng 400 ha). Một số mô hình ứng dụng công nghệ cao đạt năng suất, chất lượng tốt như: - Năm 2011 Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Phúc phối hợp với Công ty TNHH Tư vấn dịch vụ khoa học Nông nghiệp – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã triển khai xây dựng thành công mô hình ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất dưa lê sạch bệnh, siêu ngọt. - Năm 2017, Viện Cây Lương thực và Cây Thực phẩm (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) đã triển khai mô hình "Sản xuất dưa lê, dưa vàng thơm chất lượng theo hướng an toàn" tại Hưng Yên.