Rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam

Khóa luận phân tích rào cản kỹ thuật của EU đối với xuất khẩu cà phê Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Việt Dung
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Rào Cản Kỹ Thuật Của EU Đối Với Mặt Hàng Cà Phê Xuất Khẩu Của Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC RÀO CẢN KỸ THUẬT TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA
• 1.1. Tổng quan về hoạt động xuất khẩu
• 1.2. Khái niệm xuất khẩu
• 1.3. Hình thức của hoạt động xuất khẩu
• 1.3.1. Xuất khẩu trực tiếp
• 1.3.2. Xuất khẩu gián tiếp (ủy thác)
• 1.3.3. Gia công quốc tế
• 1.3.4. Các hình thức xuất khẩu khác
• 1.4. Cơ sở lý luận về rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế
• 1.4.1. Định nghĩa về rào cản kỹ thuật
• 1.4.2. Phân loại rào cản kỹ thuật
• 1.4.3. Rào cản kỹ thuật đối với xuất khẩu hàng hóa
• 1.4.4. Quy định về tiêu chuẩn chất lượng
• 1.4.5. Tiêu chuẩn về an toàn cho người sử dụng
• 1.4.6. Quy định về bảo vệ môi trường
• 1.4.7. Tiêu chuẩn về lao động và trách nhiệm xã hội
• 1.4.8. Ảnh hưởng trong thương mại quốc tế của rào cản kỹ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG RÀO CẢN KỸ THUẬT CỦA EU ĐỐI VỚI MẶT HÀNG CÀ PHÊ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quát về Hiệp định EVFTA
• 2.2. Vài nét về thị trường EU
• 2.3. Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU
• 2.3.1. Tổng quan về Hiệp định EVFTA
• 2.3.2. Các thỏa thuận chính trong Hiệp định EVFTA
• 2.4. Xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường EU
• 2.4.1. Nhu cầu thị trường EU về sản phẩm cà phê
• 2.4.2. Hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang EU
• 2.4.3. Năng lực cung ứng cà phê của Việt Nam
• 2.4.4. Kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam sang EU
• 2.4.5. Cơ cấu chủng loại và giá của cà phê Việt Nam xuất khẩu sang EU
• 2.5. Đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu về rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế của cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.5.1. Các rào cản kỹ thuật của thị trường EU đối với mặt hàng nông sản
• 2.5.2. Quy định về an toàn sản phẩm
• 2.5.3. Tiêu chuẩn hóa kỹ thuật
• 2.5.4. Rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam
• 2.5.5. Quy định về tiêu chuẩn chất lượng và quy cách sản phẩm
• 2.5.6. Quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm
• 2.5.7. Quy tắc xuất xứ
• 2.5.8. Quy định về bao bì sản phẩm, nhãn mác, ký hiệu
• 2.5.9. Quy định về bảo vệ các tiêu chuẩn xã hội và bảo vệ môi trường
• 2.5.10. Quy định về chỉ dẫn địa lý
• 2.5.11. Tình hình khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam
• 2.5.11.1. Tình hình đáp ứng vấn đề về tiêu chuẩn chất lượng và quy cách sản phẩm
• 2.5.11.2. Tình hình đáp ứng vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm
• 2.5.11.3. Tình hình đáp ứng về Quy tắc xuất xứ
• 2.5.11.4. Tình hình đáp ứng Quy định về bao bì sản phẩm, nhãn mác, ký hiệu
• 2.5.11.5. Tình hình đáp ứng Quy định về bảo vệ các tiêu chuẩn xã hội và bảo vệ môi trường
• 2.5.11.6. Tình hình đáp ứng quy định về chỉ dẫn địa lý
• 2.5.12. Đánh giá chung về việc vượt qua các rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP VƯỢT QUA CÁC RÀO CẢN KỸ THUẬT CỦA EU ĐỐI VỚI MẶT HÀNG CÀ PHÊ XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh hiện nay
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 3.1.2. Bối cảnh trong nước
• 3.2. Định hướng phát triển
• 3.3. Giải pháp vượt qua các rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam
• 3.3.1. Từ phía nhà nước
• 3.3.2. Từ phía doanh nghiệp
• 3.3.3. Từ phía Hiệp Hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản kỹ thuật của EU đối với cà phê xuất khẩu Việt Nam

Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, việc xuất khẩu cà phê sang thị trường EU gặp phải nhiều rào cản kỹ thuật. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của cà phê Việt Nam mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Hiệp định thương mại tự do EVFTA đã mở ra cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm.

1.1. Rào cản kỹ thuật là gì và tại sao quan trọng

Rào cản kỹ thuật là các quy định, tiêu chuẩn mà hàng hóa phải đáp ứng để được phép nhập khẩu vào thị trường. Chúng bao gồm tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Đối với cà phê, việc hiểu rõ các rào cản này là rất quan trọng để đảm bảo sản phẩm có thể thâm nhập vào thị trường EU.

1.2. Tình hình xuất khẩu cà phê Việt Nam sang EU

Trong những năm gần đây, xuất khẩu cà phê Việt Nam sang EU đã có sự tăng trưởng ổn định. Tuy nhiên, các yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

II. Các thách thức chính từ rào cản kỹ thuật của EU đối với cà phê Việt Nam

Rào cản kỹ thuật từ EU chủ yếu liên quan đến tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm. Các quy định này không chỉ phức tạp mà còn thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho các nhà xuất khẩu Việt Nam. Việc không đáp ứng được các tiêu chuẩn này có thể dẫn đến việc hàng hóa bị từ chối hoặc bị phạt.

2.1. Tiêu chuẩn chất lượng cà phê

EU yêu cầu cà phê nhập khẩu phải đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, bao gồm độ ẩm, hàm lượng caffeine và không chứa hóa chất độc hại. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các nhà sản xuất cà phê Việt Nam trong việc cải thiện quy trình sản xuất.

2.2. Quy định về an toàn thực phẩm

Các quy định về an toàn thực phẩm của EU rất nghiêm ngặt. Cà phê phải được kiểm tra và chứng nhận không chứa dư lượng hóa chất độc hại. Điều này yêu cầu các doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại.

III. Phương pháp vượt qua rào cản kỹ thuật của EU cho cà phê xuất khẩu

Để vượt qua các rào cản kỹ thuật, các doanh nghiệp cà phê Việt Nam cần áp dụng các phương pháp cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và tham gia các chương trình đào tạo cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất giúp nâng cao chất lượng cà phê. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ mới và quy trình sản xuất sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn của EU.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nông dân

Đào tạo nông dân về kỹ thuật canh tác và thu hoạch cà phê là rất cần thiết. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rào cản kỹ thuật

Nghiên cứu cho thấy rằng việc đáp ứng các rào cản kỹ thuật không chỉ giúp cà phê Việt Nam thâm nhập vào thị trường EU mà còn nâng cao giá trị sản phẩm. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng và an toàn thực phẩm.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp xuất khẩu

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu cà phê sang EU nhờ vào việc cải tiến quy trình sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng. Điều này đã giúp tăng kim ngạch xuất khẩu và mở rộng thị trường.

4.2. Tác động đến nông dân và cộng đồng

Việc nâng cao chất lượng cà phê không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp mà còn cải thiện đời sống cho nông dân. Họ được hưởng lợi từ giá bán cao hơn và ổn định hơn.

V. Kết luận và tương lai của cà phê xuất khẩu Việt Nam sang EU

Tương lai của cà phê xuất khẩu Việt Nam sang EU phụ thuộc vào khả năng vượt qua các rào cản kỹ thuật. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công trong thị trường này.

5.1. Triển vọng thị trường cà phê EU

Thị trường cà phê EU vẫn còn nhiều tiềm năng cho cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần phải liên tục cải tiến và đổi mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm và tiếp cận thị trường EU. Điều này sẽ giúp thúc đẩy xuất khẩu cà phê và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, nông nghiệp đóng vai trò quan trọng khi thu hút khoảng 70% lực lượng lao động nông thôn, đóng góp xấp xỉ 24% GDP và chiếm gần 30% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu quốc gia (theo Tạp chí Công Thương). Trong nhóm các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực, ngành hàng cà phê chiếm khoảng 3% GDP với kim ngạch xuất khẩu hàng năm liên tục duy trì trên ngưỡng 3 tỷ USD (theo Tổng cục Hải quan). Liên minh Châu Âu (EU) là đối tác thương mại trọng yếu và là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam. Việc ký kết và thực thi Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực từ ngày 01/08/2020 mở ra triển vọng tiếp cận thị trường rộng lớn với cam kết cắt giảm thuế quan về 0%. Tuy nhiên, khu vực EU đồng thời áp dụng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và các biện pháp kiểm dịch nghiêm ngặt nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Sự chênh lệch về năng lực tuân thủ các rào cản kỹ thuật (TBT, SPS) đặt ra thách thức lớn đối với năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam so với các đối thủ như Brazil, Indonesia hay Ấn Độ.

Nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn trên, khóa luận tập trung nghiên cứu khả năng đáp ứng hàng rào kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao khả năng tuân thủ và thúc đẩy xuất khẩu bền vững. Đề tài tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Hàng rào kỹ thuật của thị trường EU đối với mặt hàng cà phê bao gồm những quy định và tiêu chuẩn cụ thể nào?
2. Thực trạng khả năng đáp ứng các rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua diễn ra như thế nào?
3. Cần thực hiện những biện pháp nào từ phía Nhà nước, Doanh nghiệp và Hiệp hội ngành hàng để nâng cao khả năng đáp ứng các rào cản kỹ thuật của EU, qua đó thúc đẩy hoạt động xuất khẩu cà phê?

Khóa luận xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu hàng hóa và các rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế.
2. Phân tích bối cảnh thị trường EU, các cam kết trong Hiệp định EVFTA, thực trạng năng lực cung ứng, kim ngạch xuất khẩu và đánh giá khả năng đáp ứng các quy định kỹ thuật của EU đối với cà phê Việt Nam.
3. Đề xuất định hướng và các giải pháp thực tiễn cho cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA).

• Đối tượng nghiên cứu: Rào cản kỹ thuật của thị trường EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung: Thực trạng xuất khẩu cà phê và khả năng đáp ứng các rào cản kỹ thuật (TBT, SPS, xuất xứ, nhãn mác, môi trường, trách nhiệm xã hội, chỉ dẫn địa lý) theo tiêu chuẩn của EU.
  • Không gian: Thị trường Việt Nam và thị trường Liên minh Châu Âu (EU).
  • Thời gian: Thu thập, phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2020 (tập trung phân tích giai đoạn 2009–2019 và 8 tháng đầu năm 2020).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm và khung khổ pháp lý - lý thuyết về thương mại quốc tế:

• Khái niệm xuất khẩu: Trích dẫn theo quy định tại Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam, phân loại các hình thức xuất khẩu bao gồm xuất khẩu trực tiếp (qua doanh nghiệp sản xuất hoặc thương mại), xuất khẩu gián tiếp (ủy thác), gia công quốc tế và các hình thức đặc thù khác (xuất khẩu tại chỗ, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, buôn bán đối lưu, xuất khẩu theo nghị định thư chính phủ).
• Khung lý thuyết về rào cản kỹ thuật (TBT): Hệ thống hóa theo khuôn khổ Hiệp định về Hàng rào Kỹ thuật trong Thương mại (TBT) và Hiệp định về các Biện pháp Vệ sinh và Kiểm dịch Động Thực vật (SPS) của WTO. Phân định rõ ba cấu phần: Tiêu chuẩn kỹ thuật (Technical standards - mang tính tự nguyện), Quy định kỹ thuật (Technical regulations - mang tính bắt buộc thi hành) và Quy trình đánh giá sự phù hợp về kỹ thuật (Technical conformity assessment procedures).
• Hệ thống tiêu chuẩn và văn bản quản lý liên quan: Hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000; Hệ thống quản lý môi trường ISO 14000; Tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội SA8000; Nghị định số 43/2017/NĐ-CP của Chính phủ về nhãn hàng hóa; Nghị định số 19/2006/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thương mại về quy tắc xuất xứ hàng hóa; cùng các quy định của Ủy ban Châu Âu (EC) về mức giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) của thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng.

Về phương pháp thực hiện:

• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu định tính: Tổng hợp, đối chiếu và phân tích tài liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, báo cáo của các tổ chức quốc tế, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thông tin chuyên ngành.
• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, xử lý và tổng hợp các chuỗi số liệu về diện tích gieo trồng, sản lượng thu hoạch, cơ cấu chủng loại, năng lực chế biến, khối lượng, kim ngạch và đơn giá xuất khẩu cà phê qua các giai đoạn.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Số liệu chính thức từ Cơ quan Thống kê Châu Âu (Eurostat), Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), Tổ chức Cà phê Thế giới (ICO), Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), Tổng cục Thống kê Việt Nam, Tổng cục Hải quan, Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) và Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về các rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế về xuất khẩu hàng hóa

Chương này khái quát toàn bộ lý luận nền tảng về hoạt động thương mại và công cụ rào cản kỹ thuật. Tác giả chỉ rõ rào cản kỹ thuật thực chất là các biện pháp quản lý áp dụng đối với hàng hóa lưu thông qua biên giới nhằm bảo vệ các lợi ích chính đáng như sức khỏe con người, động thực vật, môi trường và an ninh quốc gia. Tuy nhiên, các quy định này thường bị sử dụng như một công cụ bảo hộ phi thuế quan tinh vi của các nước nhập khẩu đối với ngành sản xuất nội địa.

Chương I phân tích chi tiết các dạng rào cản kỹ thuật chính đối với hàng hóa xuất khẩu:

• Quy định về tiêu chuẩn chất lượng: Yêu cầu về công bố tiêu chuẩn cơ sở, kiểm định chất lượng và chứng nhận theo hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ISO 9000.
• Tiêu chuẩn về an toàn cho người sử dụng: Bao gồm quy định chi tiết về ghi nhãn hàng hóa (theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP về tên sản phẩm, thành phần, hạn sử dụng, cảnh báo an toàn và tính tương phản màu sắc của chữ viết), quy định đóng gói bao bì (vật liệu đóng gói, thu gom và tái chế) và quy tắc xác định xuất xứ hàng hóa (theo Nghị định 19/2006/NĐ-CP).
• Quy định về bảo vệ môi trường: Xu hướng lồng ghép "thương mại - môi trường", áp dụng chứng chỉ ISO 14000, yêu cầu về quy trình sản xuất sạch và các hạn chế đối với phương thức khai thác xâm hại đa dạng sinh học.
• Tiêu chuẩn về lao động và trách nhiệm xã hội: Đảm bảo điều kiện lao động, bình đẳng tiền lương nam nữ, cấm sử dụng lao động cưỡng bức và lao động trẻ em theo bộ tiêu chuẩn SA8000 và các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Tác giả đánh giá tác động hai chiều của rào cản kỹ thuật: đối với nước nhập khẩu, rào cản giúp sàng lọc chất lượng sản phẩm và bảo vệ thị trường nội địa; đối với nước xuất khẩu, rào cản vừa tạo áp lực đổi mới công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, vừa làm gia tăng chi phí tuân thủ, gây nguy cơ hàng hóa bị từ chối nhập khẩu hoặc tiêu hủy đối với các nước đang phát triển có nền tảng công nghệ thấp.

Chương II: Thực trạng khả năng đáp ứng rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam

Chương II cung cấp bức tranh toàn diện về thị trường EU, các cam kết trong Hiệp định EVFTA, thực trạng ngành hàng cà phê Việt Nam và mức độ tuân thủ các quy định kỹ thuật.

1. Bối cảnh thị trường EU và cam kết EVFTA: EU là khối kinh tế gồm 27 quốc gia thành viên, quy mô gần 450 triệu dân, chiếm gần 1/5 tổng thương mại toàn cầu, vận hành dựa trên 4 quyền tự do lưu chuyển (con người, hàng hóa, dịch vụ, vốn) và có 19 quốc gia sử dụng đồng tiền chung Euro. GDP của EU sau khi sụt giảm hơn 4% trong năm 2009 do khủng hoảng tài chính đã phục hồi và duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 2%/năm giai đoạn 2014–2019. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU đạt mức tăng trưởng trung bình 15-20%/năm.

Hiệp định EVFTA (ký ngày 30/06/2019, có hiệu lực từ 01/08/2020) gồm 17 chương và 2 nghị định thư. Về thuế quan, EU cam kết xóa bỏ ngay 85,6% số dòng thuế (tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam), tiến tới xóa bỏ 99,2% dòng thuế sau 7 năm (tương đương 99,7% kim ngạch). Riêng mặt hàng cà phê (chưa rang, đã rang và các sản phẩm chế biến), EU xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu từ mức 7%-12% về 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực. Ngoài ra, EU cam kết bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam, trong đó có cà phê.

Mặt hàng nông sản	Cam kết thuế quan của EU dành cho Việt Nam theo EVFTA
Cà phê	Xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực (từ mức 7% - 12% về 0%)
Gạo	Áp dụng hạn ngạch 80.000 tấn/năm thuế suất 0% (20.000 tấn gạo chưa xay xát, 30.000 tấn gạo xay xát, 30.000 tấn gạo thơm); xóa bỏ thuế gạo tấm sau 5 năm
Mật ong tự nhiên	Xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực
Rau củ quả tươi & chế biến	Xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực
Đường	Áp dụng hạn ngạch thuế quan 10.000 tấn sản phẩm chứa trên 80% đường trắng
Nông sản khác	Hạn ngạch: Tỏi (400 tấn), Trứng gia cầm chế biến (500 tấn), Tinh bột sắn (30.000 tấn), Ngô ngọt (5.000 tấn), Nấm (350 tấn), Cồn etylic (1.000 tấn)

2. Nhu cầu thị trường EU và năng lực sản xuất của Việt Nam: EU tiêu thụ khoảng 30% tổng lượng cà phê toàn cầu, mức tiêu thụ bình quân đạt trên 5 kg/người/năm (Phần Lan dẫn đầu). Đức, Ý và Bỉ là 3 quốc gia nhập khẩu lớn nhất. Khối lượng nhập khẩu cà phê của EU biến động từ 2,63 triệu tấn (năm 2009) lên đỉnh 3,1 triệu tấn (năm 2018) và đạt 3,0 triệu tấn (năm 2019). Brazil và Việt Nam là hai nhà cung ứng lớn nhất:

• Năm 2016: Brazil cung ứng 915 nghìn tấn (31% thị phần EU), Việt Nam đạt 728 nghìn tấn (25% thị phần).
• Năm 2019: Brazil cung ứng 932 nghìn tấn (31% thị phần), Việt Nam giảm còn 673 nghìn tấn (22% thị phần).

Về năng lực sản xuất trong nước: Cơ cấu diện tích gồm gần 90% cà phê vối (Coffea robusta), 10% cà phê chè (Coffea arabica) và khoảng 1% cà phê mít (Coffea excelsa). Vùng Tây Nguyên chiếm khoảng 80% sản lượng cả nước, thu hoạch tập trung từ cuối tháng 10 đến hết tháng 1. Năng suất bình quân đạt 2,6 tấn nhân/ha đối với Robusta và 1,4 tấn nhân/ha đối với Arabica.

Năm	Diện tích gieo trồng (nghìn ha)	Diện tích cho sản phẩm (nghìn ha)	Sản lượng nhân (nghìn tấn)
2010	554,8	511,9	1.100,0
2019	683,8	618,1	1.678,8

Về năng lực chế biến, tổng công suất thiết kế đạt 132.494,4 tấn sản phẩm/năm, công suất thực tế đạt 94.374,2 tấn/năm. Tuy nhiên, khâu chế biến sâu (cà phê nhân chất lượng cao và cà phê bột) mới chỉ hoạt động trên 50% công suất thiết kế và phân khúc chế biến xuất khẩu có giá trị gia tăng cao chủ yếu do các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nắm giữ.

3. Kim ngạch, chủng loại và đơn giá xuất khẩu sang EU:

• Diễn biến kim ngạch: Khối lượng xuất khẩu sang EU giai đoạn 2009–2011 giảm từ 558.456 tấn xuống 412.564 tấn do thời tiết mưa kéo dài tháng 11/2010 làm chậm tiến độ thu hoạch. Giai đoạn 2012–2016 tăng trưởng mạnh, đạt đỉnh vào năm 2016 với 755.547 tấn (trị giá 1,45 tỷ USD). Giai đoạn 2017–2019 biến động: năm 2017 giảm xuống 628.960 tấn (-16,7%), năm 2018 phục hồi lên 749.231 tấn (+19%) và năm 2019 đạt 725.704 tấn.
• Tác động bước đầu của EVFTA: Trong 8 tháng đầu năm 2020, xuất khẩu cà phê sang EU đạt 463.993 tấn, trị giá 740 triệu USD. Ngay trong tháng 8/2020 (tháng đầu tiên EVFTA có hiệu lực), kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt 76 triệu USD, tăng 34,7% so với tháng 7/2020 (trong đó xuất khẩu sang Đan Mạch tăng 337,6% đạt 498,5 nghìn USD; Ý tăng 50,2% đạt 18,1 triệu USD; Ba Lan tăng 6,9% đạt 3,0 triệu USD).
• Cơ cấu chủng loại: Cà phê nhân thô chưa rang, chưa khử caffeine (HS 090111) chiếm tỷ trọng áp đảo 91,4% (5 tháng đầu năm 2020 đạt 731 triệu USD). Các sản phẩm chế biến có tỷ trọng thấp nhưng tốc độ tăng trưởng khá: cà phê chưa rang đã khử caffeine tăng 9,9% lượng; cà phê đã rang chưa khử caffeine tăng 12,7% lượng; cà phê hòa tan và tinh chất tăng 12,5% lượng. Xét theo giống trong 5 tháng đầu năm 2020: Robusta đạt 694.028 tấn; Arabica đạt 43.904 tấn (+34% lượng, +52% giá trị); Excelsa đạt 905 tấn (-75,9%).
• Giá xuất khẩu bình quân: Năm 2014 đạt 2.096 USD/tấn; năm 2015 giảm xuống 1.800 USD/tấn (-296 USD/tấn); năm 2017 đạt 2.257 USD/tấn; năm 2018 giảm còn 1.883 USD/tấn do nguồn cung toàn cầu dư thừa. Tháng 8/2020, giá xuất khẩu bình quân sang EU đạt 1.700 USD/tấn (+2,4% so với tháng 7/2020 và +7,2% so với cùng kỳ năm 2019).

4. Đánh giá khả năng đáp ứng các rào cản kỹ thuật của EU:

• Vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS) & Giới hạn dư lượng (MRLs): EU kiểm soát gắt gao dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật (thuốc trừ sâu, diệt nấm, diệt cỏ), hàm lượng kim loại nặng (chì, cadimi) và độc tố nấm mốc (Ochratoxin A). Khâu kiểm soát tại các nông hộ phân tán của Việt Nam còn hạn chế, dẫn đến nguy cơ vượt ngưỡng cho phép khi kiểm tra tại cảng nhập khẩu EU.
• Quy tắc xuất xứ và ghi nhãn: Đáp ứng tương đối tốt quy tắc xuất xứ thuần túy (wholly obtained) đối với cà phê nhân trồng tại Việt Nam; tuy nhiên việc tuân thủ các quy định chi tiết về nhãn mác đa ngôn ngữ và tiêu chuẩn đóng gói phân hủy sinh học còn gặp nhiều lúng túng.
• Tiêu chuẩn môi trường và xã hội: Việc mở rộng diện tích chứng nhận quốc tế (4C, UTZ Certified/Rainforest Alliance, Fairtrade) đã có chuyển biến nhưng tỷ lệ diện tích có chứng nhận trên tổng diện tích 683,8 nghìn ha vẫn còn khiêm tốn; tiêu chuẩn SA8000 về trách nhiệm xã hội chưa được triển khai đồng đều tại các cơ sở chế biến nhỏ lẻ.
• Chỉ dẫn địa lý: Việt Nam đã bảo hộ được chỉ dẫn địa lý Cà phê Buôn Ma Thuột, song công tác truyền thông, phát triển thương hiệu và quản lý sử dụng chỉ dẫn địa lý tại thị trường các nước thành viên EU chưa phát huy tối đa giá trị thương mại.

Chương III: Định hướng và giải pháp vượt qua các rào cản kỹ thuật của EU đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam

Dựa trên phân tích bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và các biến động khí hậu trong nước, tác giả xác lập định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành cà phê từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, nâng cao chất lượng hạt, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và đưa Việt Nam trở thành điểm tham chiếu cho chất lượng cà phê Robusta toàn cầu.

Hệ thống giải pháp được đề xuất trên 3 nhóm chủ thể:

1. Từ phía Nhà nước:
   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý, rà soát và hài hòa hóa hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) tương thích với hệ thống quy chuẩn kỹ thuật của EU và thông lệ quốc tế.
   • Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm về các biện pháp TBT và SPS từ các thị trường xuất khẩu trọng điểm; kịp thời thông tin về các thay đổi trong quy định dư lượng hóa chất (MRLs) của EC cho các địa phương và doanh nghiệp.
   • Quy hoạch và quản lý nghiêm ngặt các vùng trồng cà phê trọng điểm tại Tây Nguyên và Tây Bắc; hỗ trợ tín dụng ưu đãi phục vụ tái canh cây cà phê già cỗi và đầu tư công nghệ chế biến sâu.
   • Tăng cường kiểm soát chất lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trên thị trường nội địa; hỗ trợ kinh phí đăng ký và bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận của cà phê Việt Nam tại nước ngoài.
2. Từ phía Doanh nghiệp:
   • Chủ động nghiên cứu sâu các quy định kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và cam kết SPS/TBT trong khuôn khổ Hiệp định EVFTA.
   • Đầu tư đổi mới công nghệ thu hoạch và chế biến (ưu tiên chế biến ướt, công nghệ rang xay, sấy lạnh hòa tan); nâng cao tỷ lệ khai thác công suất chế biến sâu của các nhà máy nội địa.
   • Xây dựng chuỗi liên kết giá trị khép kín giữa doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu với các hợp tác xã và hộ nông dân; hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP, GlobalGAP) nhằm kiểm soát triệt để dư lượng hóa chất ngay từ khâu canh tác.
   • Áp dụng đồng bộ các hệ thống quản trị chất lượng và môi trường (ISO 9001, ISO 14001, HACCP) cùng các chứng nhận bền vững quốc tế (4C, UTZ, Fairtrade); cải tiến bao bì sản phẩm đáp ứng mục tiêu tái chế và thân thiện môi trường của EU.
3. Từ phía Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA):
   • Phát huy vai trò cầu nối thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp hội viên; định kỳ tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về rào cản kỹ thuật của thị trường EU.
   • Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại chuyên ngành, quảng bá hình ảnh cà phê chất lượng cao của Việt Nam tại các hội chợ thương mại quốc tế ở châu Âu.
   • Tăng cường liên kết giữa các hội viên để chia sẻ kinh nghiệm xử lý các rào cản kỹ thuật, phối hợp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam trong các tranh chấp thương mại và rào cản phi thuế quan phát sinh.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ các kết quả nghiên cứu cụ thể:

• Làm rõ cấu trúc thị trường tiêu thụ cà phê tại EU (chiếm 30% nhu cầu toàn cầu; tiêu thụ trên 5 kg/người/năm; Đức, Ý, Bỉ là 3 thị trường nhập khẩu trọng điểm).
• Xác lập bức tranh thực trạng ngành cà phê Việt Nam giai đoạn 2010–2019: diện tích tăng từ 554,8 nghìn ha lên 683,8 nghìn ha; sản lượng nhân tăng từ 1.100,0 nghìn tấn lên 1.678,8 nghìn tấn; tỷ trọng áp đảo thuộc về Robusta (~90%); công suất thiết kế chế biến đạt 132.494,4 tấn/năm nhưng hiệu suất vận hành thực tế mới đạt 94.374,2 tấn/năm.
• Phân tích chi tiết tác động của cam kết cắt giảm thuế quan trong EVFTA (thuế giảm từ 7%-12% về 0% ngay từ 01/08/2020), ghi nhận kim ngạch xuất khẩu cà phê sang EU trong tháng 8/2020 đạt 76 triệu USD (+34,7% so với tháng 7/2020).
• Chỉ ra cơ cấu xuất khẩu còn mất cân đối khi cà phê nhân thô chiếm tới 91,4% giá trị (5 tháng đầu năm 2020), khiến giá trị gia tăng thu về thấp và dễ chịu tổn thương trước các rào cản kiểm soát dư lượng hóa chất (MRLs) của EU.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ phân định rõ trách nhiệm của ba nhóm chủ thể (Nhà nước, Doanh nghiệp, Hiệp hội ngành hàng).

Về đóng góp so với các công trình trước: Khóa luận đã cập nhật được dữ liệu thực tế đến năm 2020 và gắn liền việc phân tích các rào cản kỹ thuật với bối cảnh Hiệp định EVFTA chính thức đi vào thực thi, khắc phục khoảng trống của các nghiên cứu trước vốn chỉ sử dụng số liệu cũ và tiếp cận rào cản kỹ thuật dưới góc độ nông sản nói chung mà chưa đi sâu vào đặc thù ngành hàng cà phê.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp định tính và thống kê mô tả dựa trên số liệu thứ cấp; do thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 11/2020) diễn ra ngay sau khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực (tháng 8/2020), các dữ liệu phản ánh tác động của việc thực thi hiệp định mới chỉ giới hạn trong phạm vi các tháng đầu tiên của năm 2020; tác giả chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng để lượng hóa mức độ tác động của từng rào cản TBT/SPS cụ thể đến giá trị xuất khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Thu thập chuỗi dữ liệu định lượng dài hạn sau khi EVFTA thực thi nhiều năm; ứng dụng mô hình kinh tế lượng (như mô hình trọng lực mở rộng hoặc mô hình cân bằng một phần) để đo lường định lượng chi phí tuân thủ rào cản kỹ thuật và mức độ biến động dòng thương mại cà phê giữa Việt Nam và 27 nước thành viên EU.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên thuộc các chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế và Quản trị chuỗi cung ứng: tài liệu cung cấp khung lý luận chặt chẽ về rào cản TBT/SPS cùng chuỗi số liệu thực tế về thương mại nông sản Việt Nam - EU.
• Cơ quan quản lý và các nhà hoạch định chính sách: phục vụ công tác rà soát, xây dựng chính sách hỗ trợ kỹ thuật và quy hoạch phát triển bền vững ngành hàng cà phê trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
• Các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, chế biến, xuất khẩu cà phê: tham khảo hệ thống các quy định kỹ thuật bắt buộc của thị trường EU (về an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc) để xây dựng phương án kinh doanh và tái cấu trúc quy trình sản xuất phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ trọng đóng góp của ngành cà phê trong nền kinh tế và cơ cấu diện tích các giống cà phê tại Việt Nam được ghi nhận như thế nào?
Theo số liệu trong khóa luận, ngành hàng cà phê đóng góp khoảng 3% GDP cả nước và kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt trên 3 tỷ USD. Về cơ cấu diện tích gieo trồng, cà phê vối (Coffea robusta) chiếm gần 90%, cà phê chè (Coffea arabica) chiếm khoảng 10%, và cà phê mít (Coffea excelsa) chiếm khoảng 1%.

2. Hiệp định EVFTA mang lại cam kết ưu đãi thuế quan cụ thể nào đối với mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam?
Ngay khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực từ ngày 01/08/2020, EU cam kết xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu (về mức 0%) đối với toàn bộ các sản phẩm cà phê của Việt Nam (bao gồm cà phê chưa rang, đã rang và các loại cà phê chế biến), trong khi mức thuế áp dụng trước khi hiệp định có hiệu lực là từ 7% đến 12%. Đồng thời, EU cam kết bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho cà phê của Việt Nam.

3. Tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường EU trong tháng 8/2020 ngay sau khi EVFTA có hiệu lực diễn biến ra sao?
Nhờ hiệu ứng từ việc cắt giảm thuế quan theo EVFTA, xuất khẩu cà phê sang EU trong tháng 8/2020 đạt 76 triệu USD, tăng 34,7% so với tháng 7/2020. Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu ghi nhận mức tăng đột biến tại một số thị trường thành viên EU: xuất khẩu sang Đan Mạch tăng 337,6% (đạt 498,5 nghìn USD), sang Ý tăng 50,2% (đạt 18,1 triệu USD) và sang Ba Lan tăng 6,9% (đạt 3,0 triệu USD).

4. Những rào cản kỹ thuật chính nào của thị trường EU được xác định là thách thức lớn nhất đối với cà phê xuất khẩu Việt Nam?
Các rào cản kỹ thuật trọng yếu bao gồm: Quy định vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm soát nghiêm ngặt mức giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) của hóa chất bảo vệ thực vật, kim loại nặng và độc tố nấm mốc Ochratoxin A; Quy định ghi nhãn sản phẩm theo ngôn ngữ quốc gia nhập khẩu; Quy định về đóng gói và tỷ lệ tái chế bao bì thân thiện môi trường; Các tiêu chuẩn sản xuất bền vững, chứng nhận trách nhiệm xã hội (SA8000) và các yêu cầu khắt khe trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

5. Thực trạng cơ cấu chủng loại cà phê xuất khẩu của Việt Nam có điểm nghẽn gì về mặt giá trị gia tăng?
Điểm nghẽn lớn nhất là tỷ trọng xuất khẩu chủ yếu ở dạng thô: trong 5 tháng đầu năm 2020, cà phê nhân thô chưa rang, chưa khử caffeine (mã HS 090111) chiếm tới 91,4% tổng kim ngạch (đạt 731 triệu USD). Các sản phẩm có hàm lượng chế biến sâu như cà phê hòa tan, tinh chất hay cà phê rang xay chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ và năng lực chế biến xuất khẩu chất lượng cao hiện phần lớn do các doanh nghiệp FDI chi phối.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thu Trà đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế và phân tích sâu sắc thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam sang EU giai đoạn 2008–2020. Nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù Hiệp định EVFTA mang lại lợi thế vượt bậc về cắt giảm thuế quan, năng lực cạnh tranh bền vững của cà phê Việt Nam phụ thuộc trực tiếp vào mức độ đáp ứng các rào cản kỹ thuật TBT và tiêu chuẩn kiểm dịch SPS khắt khe của EU. Hệ thống giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, Doanh nghiệp và Hiệp hội VICOFA được đề xuất là cơ sở thực tiễn quan trọng nhằm hỗ trợ ngành cà phê nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và tận dụng tối đa cơ hội hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC RÀO CẢN KỸ THUẬT TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Tổng quan về hoạt động xuất khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu Trong Luật thương mại 2005, điều 28 khoản 1 cũng có định nghĩa: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặ biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Theo đó, hoạt động xuất khẩu được hiểu là việc trao đổi hoặc buôn bán hàng hóa, dịch vụ cho một nước khác trên cơ sở dùng tiền tệ để thanh toán. diễn tra trên cơ sở thanh toánh bằng tiền tệ của một trong hai quốc gia hoặc sử dụng đồng tiền của quốc gia thứ 3 khác.

Ví dụ: Việt Nam xuất hàng sang EU thì có thể giao dịch bằng tiền Việt Nam (nội tệ) hoặc sử dụng đồng Euro, hoặc USD (ngoại tệ). Đồng USD thường được sử dụng phổ biến trong hầu hết các giao dịch xuất nhập khẩu trên thế giới. Hình thức của hoạt động xuất khẩu 1. Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là doanh nghiệp tiến hành xuất khẩu các hàng hoá và dịch vụ do chính mình sản xuất hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất khác trong nước tới khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức.

Có hai loại doanh nghiệp xuất khẩu đó là doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp thương mại. Trong đó: 11 Doanh nghiệp sản xuất có khả năng tự tạo ra sản phẩm và tiến hành bán sản phẩm ở trong nước với hai hình thức bán sỉ và lẻ; đồng thời có thể tự đàm phán và xuất khẩu hàng hóa của chính họ sản xuất ra thị trường nước ngoài. Doanh nghiệp thương mại là doanh nghiệp không có khả năng tự tạo ra sản phẩm, nên khi doanh nghiệp tham gia xuất khẩu thì việc xuất khẩu bao gồm hai công đoạn: Một là, thu mua tạo nguồn hàng xuất khẩu với các đơn vị, địa phương trong nước. Hai là, đàm phán và ký kết với doanh nghiệp nước ngoài, sau đó tiến hành giao hàng và nhận thanh toán tiền hàng từ đơn vị nhập khẩu.

Xuất khẩu gián tiếp (ủy thác) Xuất khẩu gián tiếp (ủy thác) là hình thức kinh doanh trong đó đơn vị xuất nhập khẩu đóng vai trò là người trung gian, đại diện cho đơn vị sản xuất tiến hành ký kết hợp đồng xuất khẩu và làm các thủ tục cần thiết để xuất khẩu, qua đó được hưởng một số tiền nhất định gọi là phí uỷ thác. Xuất khẩu gián tiếp được thực hiện theo các bước: - Ký kết hợp đồng xuất khẩu uỷ thác với cơ sở sản xuất trong nước. - Ký hợp đồng xuất khẩu, giao hàng và thanh toán tiền hàng bên nước ngoài. - Nhận phí ủy thác xuất khẩu từ cơ sở sản xuất trong nước.

Gia công quốc tế Gia công quốc tế là hình thức giao dịch trong đó bên đặt gia công cung cấp nguyên liệu, định mức và tiêu chuẩn kỹ thuật; còn bên nhận gia công thực hiện tổ chức sản xuất, giao lại sản phẩm cho bên đặt gia công và được nhận một khoản tiền công tương đương với lượng lao động hao phí để sản xuất ra sản phẩm đó - phí gia công. Đây là hoạt động xuất nhập khẩu gắn liền với sản xuất, là phương thức giao dịch khá phổ biến trong buôn bán quốc tế của nhiều nước. Các hình thức xuất khẩu khác a, Xuất khẩu tại chỗ Đây là phương thức kinh doanh mới đang phát triển rộng rãi đem lại nhiều lợi ích. Với hình thức xuất khẩu này, hàng hoá không cần vượt qua biên giới quốc gia mà khách hàng vẫn mua được giúp cho nhà xuất khẩu không cần phải tìm cách thâm nhập thị trường nước ngoài.

Ngoài ra, doanh nghiệp không cần phải thực hiện các thủ tục để xuất khẩu như thủ tục hải quan, mua bảo hiểm hàng hoá……. giúp giảm được chi phí khá lớn. b, Tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, Đây là hình thức mà hàng hóa chỉ tạm thời đưa vào lãnh thổ của một nước rồi sau đó lại được xuất sang nước khác (tạm nhập tái xuất), hoặc hàng trong nước được tạm xuất ra nước ngoài và sau một thời gian nhất định lại được nhập về (tạm xuất tái nhập). c, Buôn bán đối lưu Đây là một trong các hình thức giao dịch xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, trong đó người bán cũng là người mua và lượng trao đổi lẫn nhau có giá trị tương đương.

Mục tiêu của hình thức này là thu về một lượng hàng hoá có giá trị tương đương. d, Xuất khẩu theo nghị định thư giữa các Chính phủ Đây là hình thức thường để gán nợ được ký kết theo nghị định thư giữa hai chính Phủ, là một trong các phương thức xuất khẩu doanh nghiệp tiết kiệm được các khoản chi phí trong việc tìm kiếm đối tác và không bị rủi ro trong thanh toán. Thực tế, phương thức xuất khẩu này chiếm tỷ trọng rất nhỏ và thường có trong các nước XHCN trước đây và thiết giữa một số doanh nghiệp nhà nước một số quốc gia có quan hệ mật. Cơ sở lý luận về rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế 1.

Định nghĩa về rào cản kỹ thuật Các rào cản kỹ thuật (technical barriers) trong thương mại quốc tế thực chất là các biện pháp áp dụng đối với hàng hóa khi lưu thông trong nước và qua biên giới (nhập khẩu hoặc xuất khẩu) như quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn; yêu cầu về an toàn, chất lượng; yêu cầu về ghi nhãn, thông tin tiêu dùng; các thủ tục đăng ký nhập khẩu; các thủ tục kiểm tra, chứng nhận phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn; yêu cầu về hệ thống chất lượng, hệ thống môi trường; yêu cầu về truy nguyên nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý, tính hợp pháp của khu vực khai thác; yêu cầu về trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, tiết kiệm/bảo tồn năng lượng…. Về nguyên tắc, rào cản kỹ thuật là cần thiết và hợp lý nhằm bảo vệ những lợi ích quan trọng của quốc gia như sức khoẻ con người, môi trường, an ninh…… Do đó, mỗi quốc gia thành viên WTO đều tự xây dựng và duy trì một hệ thống các tiêu chuẩn kỹ thuật riêng đối với hàng hoá trong nước và nhập khẩu dựa trên Hiệp định TBT của WTO. Tuy nhiên, trên thực tế đây lại là các rào cản tiềm ẩn đối với thương mại quốc tế vì chúng có thể được sử dụng với mục tiêu bảo hộ cho nền sản xuất trong nước, gây khó khăn cho việc hàng hoá nước ngoài khi thâm nhập vào thị trường nước nhập khẩu. Đây gọi là rào cản kỹ thuật đối với thương mại.

Phân loại rào cản kỹ thuật a, Tiêu chuẩn kỹ thuật Tiêu chuẩn kỹ thuật (technical standards) là những quy định của các quốc gia về tiêu chuẩn kỹ thuật sản xuất sản phẩm và yêu cầu quản lý dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hoá dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của các đối tượng này. 14 Tiêu chuẩn kỹ thuật không mang tính bắt buộc vì một hàng hóa có thể tuân theo tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn của nước xuất khẩu hoặc nhập khẩu. Do đó, hàng hóa không tuân theo tiêu chuẩn của nước nhập khẩu vẫn được nhập khẩu và tiêu thụ ở thị trường của nước nhập khẩu nhưng có thể bị người tiêu dùng của quốc gia đó tẩy chay vì không đáp ứng nhu cầu của họ. Tiêu chuẩn kỹ thuật chỉ có thể trở thành rào cản thương mại khi có sự ủng hộ mạnh mẽ của người tiêu dùng ở nước nhập khẩu.

(trang 149, Giáo trình TMQT) b, Quy định kỹ thuật Quy định kỹ thuật (technical regulations) là những quy định kỹ thuật đối với hàng hóa, sản phẩm dịch vụ nhập khẩu của nước nhập khẩu. Quy định kỹ thuật mang tính bắt buộc nên một hàng hóa, dịch vụ sẽ không được bán ra thị trường nếu không tuân thủ các quy định của nước nhập khẩu. Nếu giữa quốc gia xuất khẩu và quốc gia nhập khẩu có nhưng quy định kỹ thuật quá khác biệt thì đây sẽ là hàng rào thương mại cản trở nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp phải thay đổi, điều chỉnh quy trình sản xuất, thay đổi yếu tố đầu vào để tạo ra các sản phẩm đáp ứng quy định kỹ thuật.

Quy định kỹ thuật gắn với đòi hỏi thử nghiệm sản phẩm, tính an toàn của nước nhập khẩu đã làm cho sản phẩm khó có thể vượt qua những rào cản này. (trang 149, Giáo trình TMQT) c, Quy trình đánh giá sự phù hợp về kỹ thuật Các quốc gia có trình độ kỹ thuật cao thường đưa ra những quy định thử nghiệm sản phẩm ở nước nhập khẩu hoặc đòi hỏi phải có bên thứ ba cấp chứng nhận hợp chuẩn mặc dù hàng hóa, dịch vụ được người sản xuất hoặc cơ quan chức năng của nước xuất khẩu thử nghiệm và kiểm tra kỹ thuật chặt chẽ theo các tiêu chuẩn quốc tế. Những yêu cầu này sẽ gay khó khăn cho các nhà xuất khẩu dưới góc độ chi phí và thời gian, thực tế cũng cho thấy nhiều doanh nghiệp đã không đủ điều kiện và kiên nhẫn để thực hiện tất 15 cả những yêu cầu này. Đó chính là quy trình đánh giá sự phù hợp về kỹ thuật (Technical conformity assessment procedures).

Rảo càn kỹ thuật đối với xuất khẩu hàng hóa 1. Quy định về tiêu chuẩn chất lượng Trong thương mại quốc tế, sản phẩm phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc và các tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng tại mỗi nước nhập khẩu thì mới được xuất khẩu vào thị trường đó. Mỗi quốc gia sẽ có một hệ thống quy định riêng nhưng đều được xây dựng dựa trên bộ tiêu chuẩn ISO 9000 quản lý chất lượng sản phẩm do Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế đưa ra. Sản phẩm xuất khẩu phải được đăng kí chất lượng hàng hóa - một trong những điều kiện pháp lý cần và đủ để sản phẩm của doanh nghiệp được lưu thông trên thị trường, nâng cao uy tín và lòng tin của người tiêu dùng đối với chất lượng sản phẩm.

Tùy thuộc vào từng loại sản phẩm, cơ quan quản lý nhà nước khác nhau tương ứng tiếp nhận hoạt động đăng ký chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. Căn cứ các quy định pháp luật về đăng ký chất lượng được thực hiện ở các hình thức khác nhau: Công bố tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa (tiêu chuẩn cơ sở), công bố hàng hóa phù hợp tiêu chuẩn, đăng ký kiểm định, kiểm nghiệm đo lường…….