Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyền Lao Động Trong Pháp Luật Quốc Tế và Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls quyền lao động trong pháp luật quốc tế và pháp luật việt nam luật văn ths luật 60 38 60, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Hương Liên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bá Diễn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Quyền Lao Động Trong Pháp Luật Quốc Tế và Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LAO ĐỘNG DƯỚI GIÁC ĐỘ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát chung về quyền lao động
• 1.1.1. Vị trí vai trò của lao động trong sự phát triển của nhân loại
• 1.1.2. Một số khái quát về quyền lao động
• 1.1.3. Cơ sở pháp lý quốc tế
• 1.1.4. Cơ sở pháp lý quốc gia
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC CHẾ ĐỊNH CƠ BẢN CỦA QUYỀN LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TRONG TƯƠNG QUAN SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
• 2.1. Chế định Việc làm
• 2.1.1. Các nguyên tắc pháp lý việc làm theo pháp luật Việt Nam
• 2.1.2. Vai trò của các bên trong quan hệ về việc làm
• 2.2. Chế định Bảo hộ lao động
• 2.2.1. Những nguyên tắc cơ bản của bảo hộ lao động trong pháp luật Việt Nam
• 2.2.2. Một số nội dung của chế độ bảo hộ lao động
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ VIỆC LÀM VÀ BẢO HỘ LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TRONG TƯƠNG QUAN SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
• 3.1. Thực trạng vấn đề việc làm
• 3.1.1. Cơ cấu nguồn lao động
• 3.1.2. Thực trạng giải quyết việc làm
• 3.2. Thực trạng về bảo hộ lao động
• 3.2.1. Thực trạng ATLĐ - VSLĐ
• 3.2.2. Chế độ bảo vệ sức khỏe cho người lao động
• 3.2.3. Thực trạng của các loại lao động yếu thế
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về việc làm và một số giải pháp đề xuất nhằm bảo đảm việc làm và bảo hộ lao động cho người lao động tại Việt Nam
• 3.3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về việc làm và bảo hộ lao động
• 3.3.2. Một số giải pháp chính nhằm giải quyết việc làm và thực hiện bảo hộ lao động cho người lao động tại Việt Nam
• 3.3.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về việc làm và bảo hộ lao động
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Lao Động Trong Pháp Luật Quốc Tế và Việt Nam

Quyền lao động là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp lý quốc tế và quốc gia. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo vệ quyền lao động trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Pháp luật quốc tế, đặc biệt là các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đã đặt ra những tiêu chuẩn tối thiểu cho quyền lao động. Việt Nam cũng đã có những nỗ lực trong việc thể chế hóa quyền lao động trong hệ thống pháp luật của mình. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi quyền này, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa Của Quyền Lao Động

Quyền lao động không chỉ là quyền được làm việc mà còn bao gồm quyền được bảo vệ trong môi trường làm việc, quyền được trả lương công bằng và quyền được tham gia vào các hoạt động lao động. Quyền này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội.

1.2. Cơ Sở Pháp Lý Quốc Tế Về Quyền Lao Động

Các công ước quốc tế như Tuyên ngôn Thế giới về nhân quyền và các công ước của ILO đã xác định rõ quyền lao động của con người. Những văn bản này không chỉ tạo ra khung pháp lý mà còn thúc đẩy các quốc gia thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lao động.

II. Thách Thức Trong Việc Thực Thi Quyền Lao Động Tại Việt Nam

Mặc dù Việt Nam đã có những quy định pháp luật về quyền lao động, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như tình trạng thất nghiệp, điều kiện làm việc không đảm bảo và sự phân biệt trong lao động vẫn tồn tại. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế của đất nước.

2.1. Tình Trạng Thất Nghiệp và Việc Làm

Tình trạng thất nghiệp tại Việt Nam vẫn còn cao, đặc biệt là trong bối cảnh dịch bệnh và khủng hoảng kinh tế. Việc giải quyết vấn đề việc làm là một trong những thách thức lớn nhất đối với chính phủ và các cơ quan chức năng.

2.2. Điều Kiện Làm Việc và An Toàn Lao Động

Nhiều người lao động vẫn phải làm việc trong điều kiện không an toàn, thiếu bảo vệ sức khỏe. Điều này không chỉ vi phạm quyền lao động mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của người lao động.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Lao Động Hiệu Quả Tại Việt Nam

Để bảo vệ quyền lao động hiệu quả, Việt Nam cần cải thiện hệ thống pháp luật và tăng cường công tác thanh tra, giám sát. Việc nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình cũng là một yếu tố quan trọng. Các tổ chức công đoàn cần được củng cố để đại diện cho quyền lợi của người lao động.

3.1. Cải Cách Pháp Luật Lao Động

Cần thiết phải sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về lao động để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu quốc tế. Việc này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động tốt hơn.

3.2. Tăng Cường Công Tác Thanh Tra và Giám Sát

Công tác thanh tra lao động cần được tăng cường để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm về quyền lao động. Điều này sẽ giúp tạo ra môi trường làm việc an toàn và công bằng hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Quyền Lao Động Tại Việt Nam

Việc thực thi quyền lao động tại Việt Nam đã có những kết quả nhất định, nhưng vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa. Các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm và bảo vệ quyền lợi cho người lao động cần được triển khai mạnh mẽ hơn. Sự hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp và người lao động là rất quan trọng để đảm bảo quyền lao động được thực thi hiệu quả.

4.1. Các Chương Trình Đào Tạo Nghề

Các chương trình đào tạo nghề cần được mở rộng để giúp người lao động nâng cao kỹ năng và tìm kiếm việc làm dễ dàng hơn. Điều này không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

4.2. Hỗ Trợ Người Lao Động Trong Việc Làm

Các chính sách hỗ trợ người lao động như bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp xã hội cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi cho người lao động trong thời gian khó khăn.

V. Kết Luận Về Quyền Lao Động Trong Pháp Luật Quốc Tế và Việt Nam

Quyền lao động là một trong những quyền cơ bản của con người, cần được bảo vệ và thực thi một cách nghiêm túc. Việt Nam đã có những bước tiến trong việc thể chế hóa quyền lao động, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của người lao động là rất cần thiết để đảm bảo quyền lao động được thực thi hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Quyền Lao Động Tại Việt Nam

Trong tương lai, quyền lao động tại Việt Nam cần được chú trọng hơn nữa, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc thực hiện các cam kết quốc tế về quyền lao động sẽ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình thực thi quyền lao động, bao gồm việc nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng và tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lao động là hoạt động sáng tạo cốt lõi quyết định tiến trình phát triển lịch sử loài người và là nền tảng của mọi biến đổi kinh tế, chính trị, xã hội. Bước vào thế kỷ 21, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đã thúc đẩy quá trình dịch chuyển lao động mạnh mẽ, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ quyền con người trong quan hệ lao động. Đến năm 1998, Tổ chức Lao động Quốc tế đã quy tụ 176 quốc gia thành viên và ban hành hơn 180 công ước quốc tế nhằm thiết lập các tiêu chuẩn lao động toàn cầu. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa khiến sức lao động trở thành một loại hàng hóa đặc biệt, làm nảy sinh nhiều xung đột lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự bất cập trong việc bảo đảm quyền làm việc, quyền có việc làm và điều kiện an toàn, vệ sinh lao động khi đặt trong tương quan so sánh giữa pháp luật Việt Nam và các chuẩn mực quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm hai nhiệm vụ chính: thứ nhất, phân tích và đánh giá mức độ tương thích giữa hệ thống pháp luật lao động Việt Nam với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã gia nhập; thứ hai, khảo sát thực tiễn áp dụng để đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý về việc làm và bảo hộ lao động.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn bản lề từ năm 1992 đến năm 2007, lấy trọng tâm là Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001) và Bộ luật Lao động năm 2002 với 198 điều luật điều chỉnh quan hệ lao động trên phạm vi cả nước. Luận văn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần thúc đẩy tỷ lệ nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế tại Việt Nam từ mức 15 công ước đã phê chuẩn lên quy mô toàn diện hơn, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho lực lượng lao động quốc gia với quy mô hơn 43 triệu người trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý hiện đại. Nền tảng thứ nhất là Lý thuyết Quyền con người phổ quát (Universal Human Rights Theory) được cụ thể hóa trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 và Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa năm 1966. Theo lý thuyết này, quyền lao động là quyền tự nhiên, bất khả xâm phạm của mọi cá nhân, bao gồm quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, được trả công tương xứng và được làm việc trong điều kiện an toàn. Nền tảng thứ hai là Lý thuyết Quan hệ Lao động của Chủ nghĩa Mác - Lênin, nhìn nhận sức lao động là yếu tố sản xuất đặc biệt gắn liền với thực thể con người, đòi hỏi sự can thiệp của Nhà nước bằng pháp luật để tái lập sự cân bằng vị thế giữa người lao động làm công ăn lương và người sử dụng lao động nắm giữ tư liệu sản xuất.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng theo cấu trúc phân tầng chuẩn mực pháp lý đa cấp (Legal Hierarchy Model). Mô hình này đối chiếu các cam kết quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế và Liên hợp quốc với hệ thống pháp luật thực định Việt Nam thông qua ba cấp độ: Hiến pháp, luật chuyên ngành và các văn bản quy định chi tiết thi hành.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Quyền lao động: Tổng thể các quyền cơ bản của con người trong lĩnh vực lao động, bao gồm việc làm, tiền lương, thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, an toàn lao động và bảo hiểm xã hội.
2. Việc làm: Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập hợp pháp, không bị pháp luật cấm theo quy định tại Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2002.
3. Bảo hộ lao động: Hệ thống các biện pháp lập pháp, kinh tế, xã hội, khoa học kỹ thuật và tổ chức nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe cho người lao động, phòng ngừa tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp theo Điều 95 đến Điều 108 Bộ luật Lao động năm 2002.
4. Lao động yếu thế: Nhóm đối tượng cần sự bảo vệ đặc thù do đặc điểm thể chất, sinh học hoặc hoàn cảnh xã hội, bao gồm lao động nữ, người chưa thành niên, người cao tuổi và người tàn tật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm 180 công ước quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế, 15 công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn theo Quyết định số 193 năm 1994 của Chủ tịch nước, hệ thống 198 điều khoản của Bộ luật Lao động năm 2002, Nghị định số 39/2003/NĐ-CP cùng các báo cáo chuyên đề về tai nạn lao động và an toàn vệ sinh lao động giai đoạn 2001-2005.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với phương pháp luật học so sánh (Comparative Law), phương pháp phân tích quy phạm văn bản và tổng hợp xã hội học pháp lý.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định bao gồm 52 văn bản quy phạm pháp luật quốc gia (Hiến pháp, luật, nghị định, thông tư) và 18 văn kiện pháp lý quốc tế then chốt. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling), tập trung vào các chế định cốt lõi có tác động trực tiếp đến an sinh xã hội: việc làm, thanh tra an toàn lao động và chế độ bảo hộ nhóm lao động đặc thù. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh là nhằm nhận diện chính xác khoảng cách lập pháp giữa tiêu chuẩn quốc tế và pháp luật thực định Việt Nam, từ đó tạo lập cơ sở lập luận vững chắc cho việc sửa đổi Bộ luật Lao động. Timeline nghiên cứu bao quát tiến trình thực thi pháp luật từ năm 1980 khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Lao động Quốc tế đến năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng và so sánh quy phạm đã chỉ ra bốn phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, mức độ hội nhập pháp lý quốc tế về quyền lao động của Việt Nam còn hạn chế về số lượng. Tính đến năm 2007, Việt Nam mới phê chuẩn 15 trên tổng số 180 công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế, đạt tỷ lệ khiêm tốn khoảng 8,3%. Đáng chú ý, Việt Nam chưa phê chuẩn các công ước nền tảng mang tính cốt lõi như Công ước số 29 năm 1930 và Công ước số 105 năm 1957 về xóa bỏ lao động cưỡng bức, tạo ra khoảng trống pháp lý trong việc kiểm soát các hình thức cưỡng bức lao động ngầm trong khu vực kinh tế tư nhân.

Thứ hai, thể chế pháp lý về việc làm đã có bước tiến lớn nhưng khâu vận hành chính sách còn phân tán. Khái niệm việc làm tại Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2002 đã hoàn toàn tương thích với tinh thần Công ước số 122 năm 1964 của Tổ chức Lao động Quốc tế khi công nhận mọi hoạt động sinh lợi không trái pháp luật. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách hỗ trợ việc làm thông qua Quỹ quốc gia về việc làm theo Nghị định số 39/2003/NĐ-CP bị phân mảnh trách nhiệm qua 7 bộ ngành khác nhau, dẫn đến tình trạng chồng chéo và giảm hiệu quả giải ngân vốn vay tạo việc làm cho thanh niên nông thôn.

Thứ ba, thực trạng an toàn lao động và vệ sinh lao động còn diễn biến phức tạp với nhiều vi phạm nghiêm trọng. Khảo sát thực tiễn cho thấy khoảng 65% doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa tổ chức khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người lao động theo đúng Điều 102 Bộ luật Lao động. Đặc biệt, ngành xây dựng chiếm trên 30% tổng số vụ tai nạn lao động gây tử vong và thương tích nặng trong giai đoạn 2001-2005 do tình trạng cắt giảm trang thiết bị bảo hộ cá nhân và thiếu vắng quy trình kiểm định máy móc nghiêm ngặt.

Thứ tư, chính sách bảo vệ nhóm lao động đặc thù còn nhiều lỗ hổng thực thi. Lao động nữ chiếm trên 48% tổng lực lượng lao động xã hội nhưng thường xuyên chịu thiệt thòi khi doanh nghiệp cắt giảm nhân sự do đổi mới công nghệ. Mức trợ cấp mất việc làm quy định tại Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2002 (mỗi năm làm việc hưởng 1 tháng lương, mức tối thiểu bằng 2 tháng lương) chưa đủ bù đắp chi phí chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động đã cống hiến trên 10 năm tại các doanh nghiệp cổ phần hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ áp lực tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi, khiến một bộ phận lớn người sử dụng lao động ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận mà coi nhẹ chi phí đầu tư cho bảo hộ lao động. Vị thế phụ thuộc pháp lý và kinh tế của người làm công ăn lương khiến họ chấp nhận làm việc trong môi trường độc hại mà không dám khiếu nại.

Khi so sánh với các cam kết tại Tuyên ngôn Philadelphia năm 1944 và Công ước CEDAW năm 1979 mà Việt Nam phê chuẩn ngày 19/03/1982, quy định bảo vệ thai sản và chế độ lao động nữ trong Bộ luật Lao động năm 2002 đã tiếp cận khá sát về mặt câu chữ nhưng lại thiếu cơ chế tài chính hỗ trợ người sử dụng lao động, vô hình trung tạo ra tâm lý ngại tuyển dụng lao động nữ trong khu vực kinh tế ngoài nhà nước.

Để minh họa trực quan các luận điểm này, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua bảng ma trận so sánh đối chiếu giữa 15 công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế với 18 chương của Bộ luật Lao động năm 2002. Đồng thời, biểu đồ đường thể hiện tỷ lệ tai nạn lao động theo ngành nghề giai đoạn 2001-2005 sẽ làm nổi bật nguy cơ mất an toàn vượt trội của ngành xây dựng so với các ngành công nghiệp chế biến, khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng đạo luật riêng về an toàn vệ sinh lao động.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo đảm quyền lao động và thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược sau:

Thứ nhất, đẩy mạnh nội luật hóa và phê chuẩn các công ước quốc tế then chốt. Quốc hội và Bộ Ngoại giao cần khẩn trương rà soát, xúc tiến kế hoạch phê chuẩn Công ước số 29 năm 1930 và Công ước số 105 năm 1957 về xóa bỏ lao động cưỡng bức. Lộ trình đặt ra trong giai đoạn 2008-2015 là nâng tổng số công ước quốc tế được phê chuẩn lên trên 20 văn kiện, đồng thời chuẩn hóa định nghĩa pháp lý về lao động cưỡng bức trong các văn bản luật hình sự và lao động quốc gia.

Thứ hai, tái cấu trúc cơ chế quản lý và mở rộng quy mô Quỹ quốc gia về việc làm. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và Ngân hàng Chính sách Xã hội hợp nhất đầu mối quản lý tài chính theo Nghị định số 39/2003/NĐ-CP. Mục tiêu cụ thể là tăng 25% nguồn vốn cho vay đối với các dự án vừa và nhỏ, ưu tiên tối thiểu 40% nguồn vốn vay ưu đãi dành riêng cho lao động là người dân tộc thiểu số và thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự trong thời gian 3 năm tới.

Thứ ba, thiết lập hệ thống thanh tra an toàn vệ sinh lao động chuyên trách và nâng cao chế tài xử phạt. Thanh tra Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cần nhân rộng mô hình thanh tra hợp nhất, tiến hành kiểm tra định kỳ 100% các công trình xây dựng và nhà máy có yếu tố nặng nhọc, độc hại trong vòng 24 tháng. Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính lên gấp 3 đến 5 lần đối với hành vi trốn tránh trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân hoặc không tổ chức khám sức khỏe định kỳ.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế an sinh và đào tạo lại cho lao động yếu thế. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các doanh nghiệp cần thiết lập quỹ dự phòng hỗ trợ đào tạo nghề dài hạn, bảo đảm ít nhất 80% lao động dôi dư do thay đổi công nghệ được đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp trước năm 2012 theo đúng tinh thần Điều 17 Bộ luật Lao động. Đồng thời, xây dựng chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các cơ sở sử dụng trên 30% lao động nữ hoặc người tàn tật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Đại biểu Quốc hội, cán bộ chuyên trách tại Ủy ban Xã hội của Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận văn cung cấp khung tham chiếu đối chiếu 180 công ước quốc tế để xây dựng lộ trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động và hoàn thiện các luật chuyên ngành.
2. Ban lãnh đạo doanh nghiệp và tổ chức đại diện người sử dụng lao động: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng khối doanh nghiệp sản xuất, xây dựng. Tài liệu giúp doanh nghiệp nắm vững 15 nhóm quy chuẩn an toàn lao động, từ đó chủ động xây dựng nội quy lao động chuẩn mực, giảm thiểu 100% nguy cơ tranh chấp pháp lý và tai nạn lao động.
3. Cán bộ Công đoàn và chuyên viên tư vấn pháp lý: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các tổ chức công đoàn cơ sở. Luận văn là cẩm nang pháp lý hỗ trợ thương lượng tập thể, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho hơn 70% người lao động trực tiếp trong các khu công nghiệp, khu chế xuất.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Giảng viên và học viên chuyên ngành Luật Lao động, Luật Quốc tế tại các cơ sở đào tạo luật. Công trình cung cấp hệ thống 52 nguồn luật và 18 văn kiện quốc tế chuẩn hóa làm tài liệu tham khảo nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền lao động trong pháp luật quốc tế được xác lập tại những văn kiện nền tảng nào? Quyền lao động được xác lập tại Điều 23 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948, Điều 6 đến Điều 8 Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa năm 1966 và hơn 180 công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế. Các văn kiện này khẳng định quyền làm việc, tự do chọn nghề, hưởng lương bình đẳng và làm việc trong điều kiện vệ sinh, an toàn.

2. Việt Nam đã phê chuẩn bao nhiêu công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế tính đến năm 2007? Tính đến năm 2007, Việt Nam đã phê chuẩn 15 trong tổng số 180 công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế. Quá trình phê chuẩn bắt đầu từ Quyết định số 193 năm 1994 của Chủ tịch nước phê chuẩn 12 công ước ban đầu, tập trung chủ yếu vào các vấn đề an toàn hàng hải, bình đẳng giới và bảo vệ lao động nữ.

3. Khái niệm việc làm theo Bộ luật Lao động năm 2002 có điểm gì tiến bộ so với trước đây? Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2002 quy định mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm. Định nghĩa này mở rộng hơn nhiều so với quan niệm cũ, hoàn toàn tương thích với định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế tại Hội nghị Thống kê Lao động Quốc tế lần thứ 13.

4. Doanh nghiệp có trách nhiệm gì khi người lao động bị dôi dư do thay đổi công nghệ? Theo Điều 17 Bộ luật Lao động năm 2002, doanh nghiệp phải đào tạo lại người lao động làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên để chuyển sang vị trí mới. Nếu buộc phải cho thôi việc, người sử dụng lao động phải trả trợ cấp mất việc làm cứ mỗi năm làm việc trả 1 tháng lương, mức tối thiểu bằng 2 tháng lương.

5. Biện pháp nào giúp giảm thiểu tai nạn lao động trong các ngành rủi ro cao như xây dựng? Doanh nghiệp phải thực thi nghiêm ngặt Chương IX (Điều 95 đến Điều 108) Bộ luật Lao động năm 2002: trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân, kiểm định 100% thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn và tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho toàn bộ công nhân làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền lao động, khẳng định lao động là nhân tố quyết định lịch sử và quyền lao động là quyền con người cơ bản được bảo hiến tại Điều 55 và Điều 56 Hiến pháp năm 1992.
• Nghiên cứu chỉ rõ khoảng cách hội nhập khi Việt Nam mới phê chuẩn 15 trên 180 công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tham gia các công ước về xóa bỏ lao động cưỡng bức.
• Đánh giá sâu sắc 198 điều khoản của Bộ luật Lao động năm 2002, vạch rõ những bất cập trong quản trị Quỹ quốc gia về việc làm và tỷ lệ 65% doanh nghiệp nhỏ chưa tuân thủ quy định bảo hộ lao động.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về hoàn thiện lập pháp, tái cấu trúc nguồn vốn vay việc làm và thành lập thanh tra an toàn vệ sinh lao động hợp nhất.
• Xác lập lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2008-2015 nhằm nâng tỷ lệ phê chuẩn công ước quốc tế lên trên 20 văn kiện và bảo vệ quyền lợi cho toàn bộ lực lượng lao động yếu thế.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho việc sửa đổi Bộ luật Lao động và xây dựng Luật An toàn, vệ sinh lao động tại Việt Nam. Bước tiếp theo đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức công đoàn và cộng đồng doanh nghiệp nhằm đưa các chuẩn mực lao động quốc tế vào thực tiễn đời sống. Các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp hãy tích cực tham khảo, ứng dụng kết quả của luận văn để cùng chung tay kiến tạo môi trường lao động Việt Nam công bằng, an toàn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI. Trong quá trình lịch sử phát triển của con ngƣời mọi sự biến đổi về kinh tế chính trị xã hội đều xuất phát từ nguồn gốc lao động. Lao động đƣợc coi là hoạt động sáng tạo của con ngƣời có thể quyết định sự phát triển của cả một thời đại lịch sử loài ngƣời.

Từ thời kỳ đồ đá của xã hội nguyên thuỷ con ngƣời với sức sáng tạo của mình đã thực hiện cải tiến công cụ lao động tạo ra các tƣ liệu sản xuất không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của bản thân mà còn đảm bảo cho việc xây dựng các thiết chế xã hội phát triển. Những thành quả lao động đã dẫn đến sự chuyển đổi các chế độ xã hội khác nhau trong mỗi quốc gia từ chế độ công xã nguyên thuỷ chuyển sang các chế độ Nô lệ - Phong kiến – Tƣ bản – Xã hội chủ nghĩa. Lao động từ sơ khai đã là một hoạt động có tầm quan trọng rất lớn gắn liền với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời. Vì vậy, quyền lao động đƣợc coi là một trong những quyền cơ bản nhất trong phạm trù quyền con ngƣời mà các quốc gia đã ghi nhận trong các văn bản pháp lý quốc tế nói chung và trong hệ thống pháp luật của từng nƣớc nói riêng.

Quyền lao động ở đây đƣợc hiểu theo một phạm trù rộng lớn bao gồm các quyền cơ bản trong lĩnh vực lao động của con ngƣời nhƣ các vấn đề việc làm, về việc sử dụng lao động, điều kiện lao động, môi trƣờng lao động, độ tuổi lao động và sự công bằng trong hoạt động lao động hay các chế độ khác mà con ngƣời không phân biệt quốc gia, sắc tộc, giới tính, tôn giáo đều đƣợc hƣởng khi tham gia vào quan hệ lao động. Ngay trong bản Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền năm 1948 của Đại hội đồng Liên hợp quốc đã ghi nhận: 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ”Mỗi người đều có quyền làm việc, tự do chọn nghề, được có những điều kiện làm việc thuận lợi và chính đáng và được bảo vệ chống lại nạn thất nghiệp. Mỗi người không có bất kỳ sự phân biệt nào, có quyền được trả lương ngang nhau cho những công việc như nhau. Mỗi người đi làm được trả lương xứng đáng và hợp lý để đảm bảo cho bản thân và gia đình một cuộc sống có đầy đủ giá trị nhân phẩm, và được trợ cấp khi cần thiết bằng các biện pháp bảo hiểm xã hội khác.

” Trong lĩnh vực pháp luật quốc tế về quyền lao động phải nói đến Tổ chức lao động thế giới (ILO) đƣợc thành lập năm 1919 và đến năm 1998 đã có 176 thành viên tham gia tổ chức quốc tế này. Mục tiêu hoạt động của ILO nhằm thúc đẩy sự công bằng xã hội và những điều kiện sống tốt hơn cho mọi ngƣời lao động ở các quốc gia trên thế giới. ILO là tổ chức quốc tế có quy mô hoạt động rất rộng lớn, trong quá trình hoạt động của mình ILO đã thông qua rất nhiều công ƣớc liên quan đến quyền lao động của con ngƣời nhƣ: Công ƣớc về đảm bảo công ăn việc làm và chống lại nạn thất nghiệp năm 1950; Công ƣớc về hƣởng tiền lƣơng ngang bằng nhau giữa nam và nữ do lao động ngang nhau năm 1951; Công ƣớc về không phân biệt đối xử về lao động và việc làm năm 1960; Công ƣớc về tuổi lao động tối thiểu năm 1973; Công ƣớc về bảo vệ quyền của mọi ngƣời lao động nhập cƣ và các thành viên gia đình họ năm 1990. Dựa trên cơ sở các văn bản pháp luật quốc tế quan trọng về quyền lao động kể trên mà các quốc gia thành viên đều có nghĩa vụ bảo đảm quyền lao động này.

Việc xây dựng, thể chế hoá các quy phạm pháp luật trong mỗi quốc gia để thực thi quyền lao động đƣợc thực hiện phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của từng nƣớc. Việt Nam là một trong số các nƣớc đã có những nỗ lực nhất định trong việc thực hiện các chính sách nhằm bảo đảm 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực hiện quyền lao động cơ bản này. Ngay trong bản Hiến pháp đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 1992 của nƣớc CHXHCN Việt Nam đã ghi nhận về quyền lao động là quyền cơ bản của con ngƣời. Ngoài ra, các văn bản pháp luật khác cũng đƣợc thể chế hoá các nội dung về quyền lao động nhƣ Bộ luật lao động năm 2002; Luật đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam.

Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động lao động đối với sự phát triển của nhân loại đặc biệt trong thời đại xu thế quốc tế hoá, hội nhập kinh tế quốc tế đang phát triển mạnh mẽ thì xu hƣớng chuyển dịch lao động giữa các quốc gia ngày càng đƣợc mở rộng. Việc thể chế hoá các qui định về quyền lao động đƣợc ghi nhận trong các văn bản pháp luật Quốc tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết đƣợc triển khai thực hiện. Tuy nhiên do điều kiện kinh tế chính trị xã hội của đất nƣớc trong thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng nên vẫn còn tồn tại những tàn dƣ của chế độ cũ. Hơn nữa trong quan hệ lao động hiện nay sức lao động đƣợc coi là “hàng hoá đặc” biệt trao đổi trên thị trƣờng lao động.

Quan hệ này vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc vì nó liên quan đến yếu tố con ngƣời và gắn với thực thể con ngƣời.Mặc dù bản chất của quan hệ là bình đẳng nhƣng trong thực tiễn vẫn còn bộc lộ sự bất bình đẳng hoặc có tính chất bóc lột vì ngƣời lao động chỉ có sức lao động còn ngƣời sử dụng lao động có sức mạnh rất lớn đó là tiềm lực kinh tế và sự phụ thuộc pháp lý vào ngƣời sử dụng của ngƣời lao động cũng là nguyên nhân làm cho các tranh chấp lao động nảy sinh. Để có thể thực thi quyền lao động nhƣ một quyền cơ bản nhất của con ngƣời thì hệ thống pháp luật Việt Nam cần phải có các quy định rộng rãi hơn đảm bảo để mọi ngƣời lao động đều đƣợc hƣởng quyền có việc làm, đƣợc làm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc trong điều kiện môi trƣờng bảo đảm sức khoẻ và đƣợc hƣởng các quyền và lợi ích hợp pháp trong quan hệ lao động cũng nhƣ sự công bằng trong lao động theo nội dung quyền lao động đƣợc quy định trong các công ƣớc quốc tế về quyền lao động. Xuất phát từ yêu cầu trên mà tác giả đã chọn đề tài: “Quyền lao động trong pháp luật Quốc tế và Pháp luật Việt Nam” làm đề tài luận văn Thạc sĩ Luật học của mình. MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN a.

Mục đích nghiên cứu: - Mục đích của luân văn là nghiên cứu về pháp luật Quốc tế và pháp luật Việt Nam về quyền lao động; đánh giá xem xét việc thực thi quyền lao động theo các công ƣớc mà Việt Nam là thành viên đƣợc thể chế hoá vào các quy phạm pháp luật trong nƣớc nhƣ thế nào. Sau đó đặt trong tƣơng quan so sánh xem pháp luật Việt Nam quy định về quyền lao động đã thực sự phù hợp tƣơng đồng với pháp luật quốc tế chƣa hay còn những tồn tại, khiếm khuyết gì cần khắc phục. - Đánh giá thực tiễn kết quả thực hiện quyền lao động hiện nay, đƣa ra các giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những tồn tại để hoàn thiện hệ thống pháp luật qui định có liên quan về quyền lao động của pháp luật trong nƣớc đảm bảo phù hợp với các nội dung quyền lao động trong pháp luật quốc tế. Phạm vi nghiên cứu: Do phạm vi của vấn đề về quyền lao động rất rộng nên tác giả chỉ tìm hiểu các qui định cơ bản về quyền lao động thể hiện trong các chế định về việc 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làm, bảo đảm các điều kiện lao động cho ngƣời lao động trong Pháp luật Quốc tế và pháp luật Việt nam.

Một số nội dung chính của qui định về vấn đề việc làm và đảm bảo các điều kiện lao động trong pháp luật Quốc tế và đối chiếu với các quy định của pháp luật Việt Nam về lĩnh vực này. Phân tích, đánh giá việc thực thi quyền lao động trong thực tiễn ở Việt Nam. Những việc đã làm đƣợc và những vấn đề còn tồn tại. Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý bảo đảm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về quyền lao động và hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền lao động của Việt Nam trong lĩnh vực việc làm và bảo đảm các điều kiện lao động.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU a. Cơ sở lý luận * Các Điều ƣớc quốc tế quy định về quyền lao động: - Tuyên ngôn Thế giới về nhân quyền 1948 - Hiến chƣơng Liên Hợp quốc - Tổ chức lao động quốc tế (ILO) - Một số công ƣớc khác có liên quan đến quyền lao động * Văn bản pháp luật trong nƣớc - Đƣờng lối chủ trƣơng của Đảng và nhà nƣớc về vấn đề việc làm và bảo đảm các điều kiện lao động cho ngƣời lao động 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Bộ luật Lao động của nƣớc CHXHCN Việt Nam (đã đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2002). - Các Văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động trong nƣớc và có yếu tố nƣớc ngoài. - Thực trạng áp dụng pháp luật về vấn đề việc làm và bảo đảm các điều kiện làm việc cho ngƣời lao động trong quan hệ lao động đặc biệt là vấn đề an toàn lao động trong lĩnh vực xây dựng.

Phƣơng pháp nghiên cứu Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phƣơng pháp phân tích tổng hợp, phƣơng pháp tiếp cận hệ thống, phƣơng pháp so sánh đối chiếu và phƣơng pháp xã hội học cụ thể. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LAO ĐỘNG DƢỚI GIÁC ĐỘ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM I.KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN LAO ĐỘNG 1.