CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Một số khai niệm 1. Lao dong Lao động la hoạt dong quan trọng nhất của con người nham tạo ra của cải vật chất va các giả trị tinh than để thỏa mãn nhu cau ban than va xã hội. Lao động có năng suất, chat lượng, hiệu quả la nhân to quyết định sự phát triển xã hội.
Nên lao động được coi là hoạt động chủ yếu. 1a quyền và nghĩa vụ cơ bản của con người. Theo Mac, “Lao động, trước hết la một quá trình diễn ra giữa con người va tự nhiên. bang hoạt động của chính minh, con người lam trung gian điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ va tự nhiên".
con người đã sử dung sức lực của minh kết hợp với công cụ lao động để tác động vào tự nhiên một cách có chú dich, có ý thức nham biển đổi hình thái những cải tự nhiên cung cấp cho phủ hợp với nhu câu của minh. Qua trình lao động sản xuất là sự kết hợp cả ba yếu tố: lao động, đổi tượng lao động va tư liệu lao động, Bang lao động con người sản xuất, tái sản xuất dé tăng sử lượng, chất lượng sản phẩm cân thiết cho minh. Lao động không những làm thay đổi. cải tạo tự nhiên ma côn cải tạo ngay cả ban thân con người, Từ do.
cho thay bat cử nên sản xuất của quốc gia nào, di là nước phát triển hay kém phát triển. lao động luôn giữ vai tro quyết định trong điều hành, phối hop vả khai thắc sử dụng các yeu tủ nguồn lực phát trién khác, la điều kiện dau tiên quyết dịnh cho sự tồn tại va phat triển của xã hội loài người [21] Các định nghĩa lao động tập trung dé cập hai khía cạnh chủ yếu: Thứ nhất. xem lao động [a hoạt động. phương thức ton tai sống của con người.
“lao động” quan niệm là chính bản thân con người, với tất cả nỗ lực vật chất. tinh than của no thông qua hoạt động lao động của minh sử dụng các công cụ lao động tác động đến doi tượng lao động dé đạt được mục dich nhất định [2] 1. Nguon lao động La những người trong độ tuôi lao động (ở nước ta quy định nam từ 16 đến 60. nữ từ 16 đến 55} có kha nang lao dộng, có nghĩa vụ lao động và những người ngoài độ tuôi lao động trên những van tham gia lao động (gọi là lao động dưới độ tuổi và trên dé tuổi).
Không tính vào nguồn lao dòng như quản nhân dang tai ngũ. các hoe sinh, sinh viên đang dao lao tại các trường [1 7| Nguồn lao động là nhãn 16 hang dau của sự phát triển kinh tẻ- xã hội. có ảnh hướng quyết định đến việc sử dụng các nguon lực khác. Tắt cả của cải vật chất va các gia trị tinh than dé thỏa man như cau của xã hội do con người sản xuất ra, Song không phải bat cử ai cũng có thẻ tham gia sản xuất ma chỉ có một bộ phan dân số có dù sức khỏe vả trí tuệ ở vào độ tuổi nhất định.
Nguồn lao động được quy định bởi quy mô, cơ cau dân số theo tuổi và giới tinh, sự phân bé của nó theo lãnh thỏ, Hiện nay trên the giới. tỉ lệ dân so trong độ tuổi lao động chiếm 63% dan số, trong đó các nước phat triển là 62%, các nước dang phát triển là $9%. Cùng với xu hướng giảm sinh va tăng tuổi the thi ti lệ dan số trong dé tuổi lao động so với tong dan so ngây cảng tầng lén, Trong thực tế, không phải mọi người trong độ tuổi lao động déu tham gia hoạt động kinh te (HDKT) va ngược lại. không phải cử ngoài độ tuôi lao động thi không tham gia HDKT, Vị vay can phải phan tích thêm mức độ tham gia HĐKT của nguồn lao động.
Theo kien nghị của LHQ. nguồn lao đông được chia lam hai bộ phan: Dân số HĐKT, dan số không HDKT Ở nước ta Bo Lao động Thương bình - Xã Hội đã đưa ra định nghĩa: - Dân số HDKT hao gồm toàn bộ những người từ 14 tuôi trở lên dang có việc làm hoặc không củ việc lam nhưng củ nhu cau lam việc. - Dan số không HĐKT bao gồm toàn bộ số người từ đủ tuôi lao động trở lên nhưng không tham gia vào LIDRT vi các lí do: dang đi học. dang làm việc nội trợ cho ban thân va gia đình.
không có kha nang lao động (mat sức, ôm dau.) và những người không củ nhu cau làm việc (được hướng lợi tức. hưởng thu nhập ma không lam việc }.|20| Hiện tai thể giới cô khoảng 3.9 tỉ người dang tham gia HDKT. chiếm 77% din số trong độ tudi lao động. trên 48% tong dân số.
[rong hơn hai thận ki qua. dan số HDKT đã tang thêm 900 triệu người. chủ yeu là nhờ thu hút lao động nữ vào HOOK [20] Con ở Việt Nam, vao thời điểm điều tra 1/9/2009, dan số là 86.500 người trong đó có 57,3% dân số HKT (tham gia vào thị trưởng lao dong). Số lao TO dong có việc lâm chiếm 97,4% lực lượng lao động trong khi số lao dong that nghiệp chi chiêm một ti trọng khiểm ton- 2.
Lực lượng lao động Theo quan diem của 16 chức lao động quốc té (ILO): Lực lượng lao động lả một bộ phận dan số trong độ tuoi quy định thực tế dang có việc làm và những người that nghiệp. Theo quan điểm Liên Xô: Lực lượng lao động là Khai niệm định lượng của nguon lao dong. Theo quan điểm của Pháp: Lực lượng lao động là số lượng và chat lượng những lan động được quy đổi theo tiêu chuẩn trung bình va khả nang lao động củ the sử dụng. Theo quan điểm của Anh: Lue lượng lao động là tat cả những cả nhân đang tim việc hoặc đang lắm việc [7] Cj Việt Nam cũng có nhiều quan điểm khác nhau vẻ lực lượng lao động Theo giáo trình kinh té lao động của trưởng Dai học Kinh Té Quốc dan Ha Nội: Lực lượng lao động là số người trong độ tuoi lao động cộng số người lao động trên độ tuổi và 1/3 số người lao động dười tudi có khả nang lao động và nhu cau jam việc Trong cuốn sách hướng dẫn nghiệp vụ chỉ tiêu xã hội ở Việt Nam của Tang cục thông kẻ quy định: Lực lượng lao động la những người đủ 15 tuổi trở lên có việc lam va không củ việc làm Các quan niệm nêu vẻ lực lượng lao động mới chi làm rõ phan nao về mat định tính hoặc định lượng của chỉ tiêu lực lượng lao động không thể dung làm căn cir dé đánh giá thang ké về quy mỏ lực lượng lao động.
Bởi vi, chúng con một số yeu tỏ không xác định va không phủ hợp với Bộ Luật lao động của Việt Nam Theo quan điểm của Bộ |.ao động Thương bình - Xã hội: Lực lương lao động gom những người từ độ tuổi 15 trở lên đang tham gia hoạt động kinh té, không phan biet la co việc làm hay that nhiện. Khải niệm nảy vẻ cơ bản thông nhất với quan điểm của ILO và quy định hiện lành của Tong cục Tong thong ké vẻ lực lượng lao déng (lực lượng lao động đông nghĩa với dan so hoạt dong kinh té) chi có cụ the hơn nhóm thứ 3 của lực lượng lăn động a Việt Nam hiện nay, Luc lượng lao dong tuy lả một hộ phan của nguồn lao động nhưng khong đồng nhất với nguồn lao động, Lực lượng lao động không bao gom bộ phan dan số trong dé tuoi lao động có kha năng lao động nhưng không tham gia hoạt động kinh tẻ như đang đi học, đang lắm nội trợ cho gia đình minh hoặc chưa có nhu cau lam việc. ngoái đặc trưng về nhân khâu, vẻ trình độ học vẫn. trình độ chuyên mon kỹ thuật đã nêu, lực lượng lao động con bao ham các đặc trưng về trình độ, cơ eau, nghẻ nghiệp.
cau trúc đào tao, tác phong ký luật lao động. dao đức nghe nghiệp, sự hiệu hiết vẻ pháp luật, kha năng đáp ứng được yêu câu phát triển công nghiệp hoa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện nẻn kinh tẻ thị trường cỏ sự quan li cua nha nước theo định hướng xã hoi chú nghĩa. khả năng hội nhập với thị trường lao động trong nước va The giới [20], 1. Cơ cầu lao động [heo quan điểm triết học “cơ cầu” hay “ket cau” là phạm trù phan ảnh cầu trúc bên trong của một hệ thông.
là tập hợp những moi quan hệ cơ bản tương đối ôn định giữa các yêu tủ cầu thành nên hộ phan đó. trong một thời gian nhất định. Dựa yao quan điểm trên, Cơ cau LLLD là thành phan khác nhau va mỗi quan hệ ti lệ của các thành phan đỏ theo các tiêu thức cau thành nên một tong thể LLLD lao động. Cơ cau đỏ thẻ hiện đặc trưng của LLILĐ xã hội từng quốc gia hay địa phương va được hinh thành do quá trình phan phối sử dụng L.
“Co cầu” hay “ket cau” LLB bao gom: Kết cầu theo giới tinh, kết cau theo độ tuổi. kết cau theo trình độ chuyên môn kỹ thuật, kết cau theo trình độ văn hóa!” Các tiêu chỉ để nghiên cửu cơ cầu LLLD: 1. Cơ cau lao động theo giới tính Co cau lao động theo giới tinh phan anh tinh chat, đặc điểm. loại hình cong việc va mức độ binh dang nam — nữ.
Trong một chứng mực nhất định nó chỉ phối nắng suất lao dong va các sinh hoạt xã hội. Cơ cau lao động theo giới tinh được tỉnh bang ty so sau: Tong so lao động nam hoặc nit tong lao động. Kết cầu lao động theo giới tinh thay doi theo loại hình cong việc. Doi với những ngành lao động nặng nhọc.
lực lượng lao động chủ veu là nam, con với những công việc nhẹ như công nghiệp dệt, may mặc. lao động chủ yêu la nữ. Irẻn the giới hiện nay. khi nên kinh tế cảng phát triển thi xu hưởng gia tăng iy lệ lao động nữ cảng cao.
tạo co hội cho sự bình dang nam - nữ. Cơ cầu lao động theo độ tuổi Cơ cầu lao đông theo độ tuôi là sự phân chia dân số trong độ tuổi lao động các nhóm tuôi khác nhau, Sự thay đổi cơ cau lao động theo dé tuôi phụ thuộc chủ yeu vào sự thay đôi ti suất sinh của dan số, Xu hướng chung của các nước lä mức sinh giảm dan dan tới mức gia tăng lao động cũng giảm dan cùng với sự giả đi của đản số. Tý lệ nhóm lao động trẻ tuổi giảm xuống, nhỏm lao đồng cao tuổi tăng lên, Ngoài ra, cơ cầu lao động theo độ tuổi còn phụ thuộc vào tuôi tho, mức sống của người dân ở mỗi vung. mỗi quốc gia [7] 1.