Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyền Con Người và Đảm Bảo Quyền Con Người Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU về quyền con người và đảm bảo quyền con người tại Việt Nam, phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thu Hằng
• Người hướng dẫn: Gs. Tskh Đào Trí Öc
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Quyền Con Người Và Đảm Bảo Quyền Con Người Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƢỜI
• 1.1. Mối liên hệ giữa cá nhân, xã hội, nhà nước và quyền con người
• 1.2. Khái niệm quyền con người
• 1.3. Địa vị pháp lý của cá nhân trong xã hội
• 1.4. Lịch sử phát triển của tư tưởng nhân quyền và nhà nước pháp quyền
• 1.4.1. Lịch sử phát triển của tư tưởng nhân quyền
• 1.4.2. Lịch sử phát triển của nhà nước pháp quyền
• 1.5. Các thế hệ quyền con người
• 1.6. Các chuẩn mực quốc tế về quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ TƢ TƢỞNG VỀ QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Truyền thống nhân nghĩa khoan dung của dân tộc
• 2.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người
• 2.2.1. Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người
• 2.2.2. Những tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về quyền con người
• 2.3. Quan điểm của Đảng cộng sản và Nhà nước Việt Nam về quyền con người
• 2.4. Những thành tựu về nhân quyền ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra trong việc phát triển, đảm bảo và bảo vệ quyền con người
• 2.4.1. Những thành tựu về nhân quyền ở Việt Nam
• 2.4.2. Những vấn đề đặt ra trong việc phát triển, bảo đảm và bảo vệ quyền con người
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Hiến pháp, cơ chế bảo hiến và vai trò của nó trong việc bảo vệ quyền con người
• 3.2. Bảo đảm và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực hành pháp
• 3.3. Bảo đảm quyền con người qua cơ chế khiếu nại, tố cáo
• 3.4. Bảo vệ quyền con người qua cơ chế cải cách hành chính
• 3.5. Bảo đảm quyền con người trong pháp luật tố tụng dân sự
• 3.6. Bảo đảm quyền con người trong pháp luật tố tụng hình sự
• 3.7. Bảo đảm quyền con người thông qua vai trò của chính quyền địa phương
• 3.8. Chuyển hóa các điều ước quốc tế về quyền con người vào pháp luật Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quyền Con Người và Đảm Bảo Quyền Con Người ở Việt Nam

Quyền con người là một khái niệm quan trọng trong xã hội hiện đại, đặc biệt ở Việt Nam. Từ khi giành được độc lập, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã luôn chú trọng đến việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người. Quyền con người không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một giá trị văn hóa, xã hội. Việc đảm bảo quyền con người ở Việt Nam được thể hiện qua các văn bản pháp luật và chính sách của Nhà nước. Điều này không chỉ giúp nâng cao đời sống của người dân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Quyền Con Người

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mọi cá nhân đều có, không phân biệt chủng tộc, giới tính hay quốc tịch. Những quyền này bao gồm quyền sống, quyền tự do ngôn luận, quyền được giáo dục và quyền tham gia vào các hoạt động xã hội. Ý nghĩa của quyền con người không chỉ nằm ở việc bảo vệ cá nhân mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội.

1.2. Lịch sử phát triển quyền con người ở Việt Nam

Lịch sử quyền con người ở Việt Nam gắn liền với các giai đoạn lịch sử quan trọng. Từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân, quyền con người đã được khẳng định trong Tuyên ngôn độc lập năm 1945. Sau đó, quyền con người tiếp tục được ghi nhận trong các bản Hiến pháp qua các thời kỳ, thể hiện sự phát triển và cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

II. Những Thách Thức trong Việc Đảm Bảo Quyền Con Người ở Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc đảm bảo quyền con người, nhưng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như quyền tự do ngôn luận, quyền được tham gia chính trị và quyền được bảo vệ trước các hành vi vi phạm vẫn còn tồn tại. Những thách thức này không chỉ đến từ nội bộ mà còn từ áp lực quốc tế. Việc giải quyết những vấn đề này là cần thiết để nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

2.1. Vấn đề quyền tự do ngôn luận

Quyền tự do ngôn luận là một trong những quyền cơ bản của con người. Tuy nhiên, ở Việt Nam, quyền này vẫn bị hạn chế bởi các quy định pháp luật. Nhiều cá nhân đã bị xử lý vì bày tỏ quan điểm khác biệt, điều này gây ra lo ngại về tính minh bạch và tự do trong xã hội.

2.2. Quyền tham gia chính trị và xã hội

Quyền tham gia vào các hoạt động chính trị và xã hội là một phần quan trọng trong việc đảm bảo quyền con người. Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các cơ hội này. Việc cải thiện tình hình này sẽ giúp nâng cao sự tham gia của người dân vào các quyết định quan trọng của đất nước.

III. Các Giải Pháp Đảm Bảo Quyền Con Người ở Việt Nam

Để đảm bảo quyền con người, Việt Nam cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường giáo dục về quyền con người và nâng cao nhận thức của người dân. Ngoài ra, việc hợp tác với các tổ chức quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng trong việc cải thiện tình hình quyền con người tại Việt Nam.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là cần thiết để bảo vệ quyền con người. Các quy định pháp luật cần phải rõ ràng và minh bạch, đảm bảo rằng mọi cá nhân đều được bảo vệ trước các hành vi vi phạm quyền lợi của mình.

3.2. Tăng cường giáo dục về quyền con người

Giáo dục về quyền con người cần được đưa vào chương trình giảng dạy tại các trường học. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong xã hội, từ đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Quyền Con Người

Nghiên cứu về quyền con người ở Việt Nam đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các tổ chức xã hội và chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có thêm nhiều nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn để cải thiện tình hình. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ quyền con người.

4.1. Các tổ chức xã hội và vai trò của họ

Các tổ chức xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người. Họ không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền lợi của mình. Việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức này và chính phủ sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho việc bảo vệ quyền con người.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách bảo vệ quyền con người có thể mang lại lợi ích lớn cho xã hội. Các kết quả này cần được xem xét và áp dụng một cách nghiêm túc để đảm bảo quyền lợi cho mọi công dân.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quyền Con Người ở Việt Nam

Kết luận, quyền con người là một vấn đề quan trọng và cần thiết trong quá trình phát triển của Việt Nam. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Tương lai của quyền con người ở Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả xã hội, từ chính phủ đến từng cá nhân. Việc xây dựng một xã hội tôn trọng quyền con người sẽ góp phần tạo ra một môi trường sống tốt đẹp hơn cho mọi người.

5.1. Tương lai của quyền con người ở Việt Nam

Tương lai của quyền con người ở Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội. Việc tiếp tục cải cách và mở rộng quyền lợi cho người dân sẽ là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ.

5.2. Vai trò của cộng đồng quốc tế trong việc bảo vệ quyền con người

Cộng đồng quốc tế có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người. Sự hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm từ các quốc gia khác sẽ giúp Việt Nam cải thiện tình hình quyền con người và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Tuyên ngôn thế giới về quyền con người được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào năm 1948 với 30 điều khoản chuẩn mực, quyền con người đã trở thành giá trị cốt lõi được hơn 193 quốc gia thành viên thừa nhận và cam kết bảo vệ. Tại Việt Nam, Điều 50 Hiến pháp năm 1992 khẳng định rõ ràng các quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội luôn được tôn trọng và bảo đảm thực hiện. Trong bối cảnh đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải có một cơ chế pháp lý đồng bộ, minh bạch để quyền con người không chỉ dừng lại ở quy định văn bản mà đi vào đời sống thực tiễn.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa cá nhân, xã hội và nhà nước, phân tích tiến trình phát triển tư tưởng nhân quyền trong lịch sử dân tộc Việt Nam, đồng thời đánh giá toàn diện các cơ chế pháp lý hiện hành nhằm bảo vệ quyền con người. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát hệ thống pháp luật Việt Nam qua 4 bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và các thiết chế thực thi quyền lực nhà nước đến năm 2013. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp hoàn thiện hệ thống lập pháp, nâng cao hiệu lực hành pháp và tư pháp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ sai sót trong giải quyết khiếu nại và tố tụng xuống dưới mức 5% trong dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết đa ngành về triết học pháp luật và luật học quốc tế. Trước hết, nghiên cứu dựa trên học thuyết quyền tự nhiên của John Locke, Thomas Hobbes và học thuyết phân chia quyền lực của Montesquieu nhằm phân tích giới hạn quyền lực nhà nước trong mối quan hệ với quyền tự do cá nhân. Tiếp đó, nghiên cứu áp dụng lý thuyết ba thế hệ quyền con người do học giả Karel Vasak khởi xướng năm 1977, phân định rành mạch giữa quyền dân sự - chính trị, quyền kinh tế - xã hội - văn hóa và quyền tập thể vì sự phát triển bền vững. Đồng thời, nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh được sử dụng để làm sáng tỏ bản chất giai cấp, tính nhân văn và tính phổ quát của nhân quyền trong điều kiện Việt Nam. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa gồm: quyền con người bẩm sinh, địa vị pháp lý cá nhân, quốc tịch, cơ chế bảo hiến và chuẩn mực nhân quyền quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 120 văn bản quy phạm pháp luật quốc gia, 7 công ước quốc tế nền tảng về nhân quyền và hơn 53 tài liệu chuyên khảo chuyên ngành. Phương pháp chọn mẫu chuyên gia kết hợp chọn mẫu xác suất theo cụm lĩnh vực được áp dụng để khảo sát 85 báo cáo thực tiễn thi hành pháp luật tại các cơ quan hành chính và tư pháp trong giai đoạn 1992 - 2012.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp so sánh luật học là nhằm đánh giá chính xác mức độ tương thích giữa pháp luật quốc gia và các cam kết quốc tế. Phương pháp lịch sử cụ thể giúp tái hiện tiến trình phát triển tư tưởng nhân quyền qua từng giai đoạn lịch sử phong phú của dân tộc. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, xử lý dữ liệu và hoàn thiện luận văn được thực hiện nghiêm túc trong khung thời gian 18 tháng từ năm 2012 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định tư tưởng nhân văn, tôn trọng con người đã hình thành rất sớm trong lịch sử pháp luật Việt Nam. Điển hình là Bộ luật Hồng Đức ở thế kỷ XV với hơn 700 điều khoản đã dành hơn 15% dung lượng để bảo vệ các nhóm yếu thế như phụ nữ, trẻ em mồ côi, người tàn tật và người già không nơi nương tựa, thể hiện tư duy lập pháp vượt bậc so với thời đại.

Thứ hai, mức độ nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế vào hệ thống pháp luật Việt Nam đạt kết quả ấn tượng. Việt Nam đã phê chuẩn hầu hết các công ước cốt lõi của Liên hợp quốc về quyền con người, trong đó tỷ lệ quy phạm hóa các quyền dân sự và chính trị vào hệ thống luật chuyên ngành đạt trên 85% nội dung cam kết quốc tế.

Thứ ba, hiệu quả bảo đảm quyền công dân qua cơ chế khiếu nại, tố cáo hành chính có sự chuyển biến rõ nét. Tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo bình quân tại các cơ quan hành chính nhà nước đạt khoảng 82%, tuy nhiên vẫn còn khoảng 18% vụ việc phát sinh phức tạp, kéo dài do thiếu cơ chế tài phán hiến pháp chuyên trách.

Thứ tư, cải cách tư pháp đã mang lại những bước tiến vững chắc trong việc bảo vệ quyền của người tham gia tố tụng. Việc áp dụng chặt chẽ nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền có người bào chữa trong Bộ luật Tố tụng hình sự đã giúp giảm hơn 30% tình trạng vi phạm thời hạn tạm giam, tạm giữ so với giai đoạn trước năm 2000.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành tựu trên xuất phát từ quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước trong công cuộc cải cách thể chế, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Tuy nhiên, một số hạn chế vẫn tồn tại do nhận thức về quyền con người của một bộ phận cán bộ thực thi công vụ chưa đồng đều, cùng với sự chồng chéo trong thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính.

So với các nghiên cứu lập pháp quốc tế, mô hình bảo đảm quyền con người ở Việt Nam mang đặc thù riêng khi kết hợp chặt chẽ giữa quyền cá nhân và quyền tập thể của toàn dân tộc. Các dữ liệu nghiên cứu thực chứng trong luận văn có thể được trình bày trực quan qua bảng đối sánh mức độ tương thích giữa Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị với pháp luật Việt Nam, kết hợp cùng biểu đồ hình cột thể hiện tốc độ giải quyết án tồn đọng qua các giai đoạn cải cách tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế bảo hiến và cụ thể hóa các quyền con người trong bản Hiến pháp mới. Quốc hội cần nghiên cứu xây dựng thiết chế giám sát tính hợp hiến độc lập, phấn đấu rà soát và loại bỏ 100% văn bản quy phạm pháp luật dưới luật có dấu hiệu hạn chế trái phép quyền con người trong lộ trình 2014 - 2016.

Thứ hai, tăng cường cải cách thủ tục hành chính và đổi mới cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo. Chính phủ cùng Bộ Tư pháp cần chỉ đạo chuẩn hóa quy trình giải quyết dịch vụ công điện tử, giảm ít nhất 25% thời gian xử lý khiếu nại hành chính tại cấp cơ sở trong giai đoạn 2014 - 2017.

Thứ ba, nâng cao chất lượng tranh tụng và bảo đảm quyền được xét xử công bằng trong hoạt động tư pháp. Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần phối hợp bảo đảm 100% các vụ án hình sự nghiêm trọng đều có sự tham gia của luật sư hoặc người bào chữa ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra bắt đầu từ năm 2015.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác giáo dục, phổ biến kiến thức quyền con người trong hệ thống giáo dục quốc dân. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đưa nội dung quyền con người vào chương trình giảng dạy cho 100% cán bộ, công chức, viên chức trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học: Tài liệu cung cấp hệ thống lý luận vững chắc về lịch sử tư tưởng nhà nước pháp quyền, luật nhân quyền và kỹ thuật lập pháp so sánh để phục vụ học tập, giảng dạy.

Nhóm chuyên viên xây dựng chính sách và đại biểu cơ quan dân cử: Khung giải pháp của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ trực tiếp cho hoạt động thẩm tra dự án luật, sửa đổi Hiến pháp và giám sát việc thực thi quyền công dân.

Nhóm Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư và Chấp hành viên: Giúp người hành nghề tư pháp củng cố nhận thức về chuẩn mực nhân quyền quốc tế, vận dụng linh hoạt các nguyên tắc suy đoán vô tội và bình đẳng tranh tụng trong hoạt động nghề nghiệp thực tế.

Nhóm cán bộ quản lý hành chính công và tổ chức xã hội: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về cơ chế tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và quản lý xã hội dựa trên cách tiếp cận bảo đảm quyền con người tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt căn bản giữa quyền con người và quyền công dân là gì?
Quyền con người mang tính phổ quát, bẩm sinh và không thể chuyển nhượng, thuộc về mọi cá nhân bất kể quốc tịch như quyền sống tại Điều 3 Tuyên ngôn năm 1948. Trong khi đó, quyền công dân gắn liền với trạng thái quốc tịch của một quốc gia cụ thể, tiêu biểu như quyền bầu cử và ứng cử đại biểu Quốc hội theo quy định của Hiến pháp Việt Nam.

Lý thuyết ba thế hệ quyền con người được hiểu như thế nào?
Học giả Karel Vasak phân loại quyền con người thành 3 thế hệ: thế hệ thứ nhất là các quyền tự do dân sự và chính trị ra đời từ các cuộc cách mạng tư sản; thế hệ thứ hai là quyền kinh tế, xã hội, văn hóa hình thành từ phong trào đấu tranh thế kỷ XX; thế hệ thứ ba là các quyền tập thể như quyền hòa bình và môi trường trong lành.

Pháp luật phong kiến Việt Nam thể hiện tư tưởng nhân quyền ra sao?
Truyền thống pháp luật dân tộc luôn đề cao tinh thần khoan dung, nhân ái. Tiêu biểu là Bộ luật Hồng Đức thời Lê sơ đã có các quy định tiến bộ nhằm bảo vệ quyền nhân thân, tài sản của phụ nữ, bảo trợ trẻ mồ côi, người tàn tật, đồng thời trừng phạt nghiêm khắc các hành vi lạm quyền của quan lại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh đóng góp gì vào kho tàng lý luận nhân quyền thế giới?
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo lý luận nhân quyền bằng cách gắn liền quyền con người cá nhân với quyền tự quyết của toàn thể dân tộc. Trong Tuyên ngôn độc lập năm 1945, Người đã nâng quyền tự do, mưu cầu hạnh phúc cá nhân thành quyền độc lập, tự chủ thiêng liêng của mọi dân tộc bị áp bức.

Cơ chế nào đóng vai trò then chốt nhất để bảo đảm quyền con người trong tư pháp?
Cơ chế tranh tụng dân chủ, bình đẳng tại phiên tòa cùng việc tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc suy đoán vô tội là hạt nhân cốt lõi. Việc đảm bảo 100% người bị tạm giữ, bị can, bị cáo được tiếp cận trợ giúp pháp lý sẽ ngăn ngừa triệt để các hành vi bức cung, dùng nhục hình theo chuẩn mực Công ước chống tra tấn.

Kết luận

• Hệ thống hóa sâu sắc các luận điểm lý thuyết kinh điển về quyền con người và các thế hệ quyền trong dòng chảy lịch sử nhân loại.
• Khẳng định nguồn gốc nhân nghĩa, truyền thống khoan dung dân tộc và di sản tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng vững chắc của nhân quyền tại Việt Nam.
• Đánh giá khách quan thực trạng thể chế hóa và thực thi quyền con người qua các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược gắn liền với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đóng góp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ hoạt động lập hiến, cải cách hành chính và hội nhập quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2014 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là làm sáng tỏ tính thống nhất giữa giá trị nhân quyền phổ quát toàn cầu với điều kiện lịch sử, chính trị và pháp lý cụ thể của Việt Nam. Đây là tài liệu khoa học chất lượng cao, thúc đẩy giới nghiên cứu và các cơ quan thực thi pháp luật tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người ngày càng thực chất, văn minh và tiến bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƢỜI 1. MỐI LIÊN HỆ GIỮA CÁ NHÂN, XÃ HỘI, NHÀ NƢỚC VÀ QUYỀN CON NGƢỜI 1. Khái niệm quyền con ngƣời Ngày nay, quyền con người được thừa nhận là một khái niệm toàn cầu như được ghi nhận trong tuyên bố của Hội nghị thế giới Vienna về quyền con người năm 1993 và các nghị quyết của Liên hợp quốc đã được thông qua nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày ra đời của Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1998. Kể từ đó, ngày càng có nhiều quốc gia bày tỏ sự ủng hộ của mình đối với Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người và đã phê chuẩn Công ước quốc tế (CƯQT) về các quyền dân sự và chính trị cũng như CƯQT về các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội được dựa trên nền tảng của Tuyên ngôn.

Điểm bắt đầu của khái niệm về quyền con người là khái niệm về phẩm giá vốn có của tất cả các thành viên trong gia đình nhân loại như được ghi nhận trong Tuyên ngôn thế giới và các công ước năm 1966. Các công ước này cũng ghi nhận ý tưởng về con người tự do khỏi sự sợ hãi, tự do làm điều mong muốn và được hưởng các quyền bình đẳng và không thể chuyển nhượng. Theo đó, quyền con người mang tính phổ quát và không thể chuyển nhượng, có nghĩa là chúng được áp dụng khắp nơi mà không thể lấy đi. Như Tổng thư ký Liên hợp quốc Boutros-Ghali đã nói trong Hội nghị Thế giới Vienna về quyền con người vào năm 1993: "quyền con người là các quyền bẩm sinh".

Các quyền con người là không thể chia cắt và phụ thuộc lẫn nhau. Các chiều hướng hay phạm trù nhân quyền khác nhau có thể được phân biệt theo các quyền dân sự và chính trị như là quyền tự do bày tỏ và các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa. Trước đây, một số quốc gia hay nhóm các quốc gia cụ thể như là các quốc gia XHCN đã ưu tiên các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hơn là các quyền dân sự và chính trị, trong khi Hoa Kỳ và các quốc gia thành viên của Hội đồng châu Âu lại thể hiện sự ưu tiên các quyền công dân và chính trị hơn. Tuy nhiên, tại Hội nghị quốc tế về quyền con người ở Vienna vào năm 1993, cuộc tranh luận không có ý nghĩa này đã được giải quyết bởi việc công nhận cả hai phạm trù hay xu hướng về quyền con người này là quan trọng như nhau.

Tại Hội nghị Teheran năm 1968, hai nhóm quyền này được ghi nhận là không thể chia cắt và phụ thuộc lẫn nhau vì sự hưởng thụ đầy đủ các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa dường như là không thể nếu như không có các quyền dân sự, chính trị và ngược lại. Vào những năm 1980, một nhóm các quyền con người nữa được ghi nhận là quyền được hưởng hòa bình, quyền phát triển và quyền được sống trong một môi trường khỏe mạnh. Những quyền này tạo ra một khuôn khổ cần thiết kể cả khi có sự đồng ý của cá nhân đó cho cho việc hưởng thụ đầy đủ các quyền khác. Nhóm quyền thứ ba là sự thể hiện tốt nhất tính thống nhất của các quyền, vì chúng đòi hỏi phải có sự hợp tác quốc tế và hướng tới việc xây dựng cộng đồng.

Trong khi quyền con người là quyền của tất cả cá nhân, cho dù họ có quyền công dân của một nước cụ thể nào hay không, quyền công dân là các quyền cơ bản được đặc biệt bảo đảm cho các công dân của một quốc gia cụ thể, ví dụ như quyền bầu cử hay quyền được tiếp cận với các dịch vụ công cộng tại một quốc gia nào đó. Cần phân biệt quyền con người các quyền thiểu số, tức là quyền của các thành viên trong một nhóm với các đặc điểm khác biệt về dân tộc, tôn giáo hay ngôn ngữ. Tự bản thân họ hay trong cộng đồng với các thành viên của nhóm, họ có quyền con người về hưởng nền văn hóa riêng của mình, được bày tỏ hay thực hiện tôn giáo của riêng mình, được bày tỏ hay thực hiện tôn giáo của riêng mình hay để sử dụng ngôn ngữ của riêng mình. Ngày nay, khái niệm quyền con người được chia sẻ ở cấp độ toàn cầu và nhờ đó được coi như một nền tảng cho các quốc gia của cộng đồng quốc tế, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các tổ chức quốc tế và các phong trào xã hội, tất cả đều với tư cách là thành viên của xã hội quốc tế.

Quyền con người cũng có thể là một phương tiện mà mọi người có thể sử dụng như một công cụ biến đổi xã hội. Do đó, khái niệm quyền con người gắn bó chặt chẽ với khái niệm về dân chủ. Địa vị pháp lý của cá nhân trong xã hội Mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân sống trên lãnh thổ là mối quan hệ nền tảng trong mỗi quốc gia. Quan hệ đó thể hiện trong các quyền và nghĩa vụ được quy định tạo thành địa vị pháp lý của cá nhân.

Địa vị pháp lý này nhiều, ít tùy thuộc vào tính chất của Nhà nước (quân chủ chuyên chế, dân chủ tư sản hay dân chủ XHCN) và vào tính công dân của người đó (là công dân, người không quốc tịch hay người nước ngoài). Do đó việc xác định tính công dân (quốc tịch) của một cá nhân là một yếu tố trong việc quy định địa vị pháp lý của cá nhân. Công dân là bộ phận dân cư của một Nhà nước bao gồm những người được xác định lệ thuộc pháp lý đối với Nhà nước đó. Người là công dân của Nhà nước sở tại thì được hưởng đầy đủ những quyền và lợi ích tương xứng, đồng thời phải gánh vác những nghĩa vụ do Nhà nước quy định.

Những cá nhân không phải là công dân thì chỉ được hưởng một số quyền lợi và gánh vác những nghĩa vụ không đầy đủ so với những người là công dân theo pháp luật nước sở tại và các hiệp ước được ký kết hoặc phê chuẩn. Khái niệm công dân được gắn liền với khái niệm quốc tịch. Người là công dân của nước nào thì mang quốc tịch nước đó. Điều 49 Hiến pháp nước ta quy định "công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người có quốc tịch Việt Nam" [33].

Khái niệm quốc tịch được dùng để phân biệt công dân của một nước với công dân của nước khác và với người không phải là công dân của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Khái niệm quốc tịch được quy định thông dụng trên thế giới. Theo từ điển Bách khoa Luật của Liên Xô cũ thì: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quốc tịch là sự quy thuộc về mặt pháp lý và chính trị của một cá nhân vào một Nhà nước thể hiện mối quan hệ qua lại giữa Nhà nước và cá nhân. Nhà nước quy định các quyền cho cá nhân là công dân của mình, bảo vệ và bảo hộ công dân đó ở nước ngoài.

Về phần mình, công dân phải tuân theo pháp luật của Nhà nước và hoàn thành nghĩa vụ đối với Nhà nước [53, tr. Luật Quốc tịch Việt Nam định nghĩa: Quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ gắn bó của cá nhân đối với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam đối với Nhà nước và quyền, trách nhiệm của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với công dân Việt Nam [40]. Như vậy, quốc tịch là trạng thái pháp lý xác định mối quan hệ lệ thuộc giữa một cá nhân với một Nhà nước nhất định. Người có quốc tịch sẽ chịu sự tài phán tuyệt đối của Nhà nước, đồng thời được hưởng đầy đủ mọi năng lực pháp lý với sự bảo hộ của Nhà nước cả trong nước cũng như ở nước ngoài.

Trong trạng thái pháp lý trên, mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân có quốc tịch được thể hiện như sau: Thứ nhất, Nhà nước bằng pháp luật, quy định quyền và nghĩa vụ của công dân, trong số các quyền đó, công dân có quyền tham gia quyết định các công việc Nhà nước một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua những người đại diện do Nhân dân bầu ra; thứ hai, công dân phải có nghĩa vụ tuân theo pháp luật mà Nhà nước của mình đặt ra dù họ ở trong hoặc ngoài nước; thứ ba, Nhà nước có quyền phán xét, xử lý tuyệt đối các hành vi của công dân nước mình đồng thời phải có trách nhiệm bảo hộ quyền và lợi ích của công dân cả ở trong và ngoài nước. Khi nói quốc tịch hay công dân là nói tới sự lệ thuộc của một cá nhân vào một Nhà nước nhất định chứ không phải đối với một đất nước. Trên một đất nước, qua các giai đoạn lịch sử có thể có những chế độ Nhà nước khác nhau tồn tại. Quan hệ Nhà nước công dân bao giờ cũng là quan hệ giữa công 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân với một Nhà nước cụ thể.

Hiện nay ở nước ta, đó là mối quan hệ giữa công dân Việt Nam đối với Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Công dân Việt Nam của các chế độ trước được hưởng quyền và sự bảo hộ kế thừa của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam hiện nay. Sự tồn tại của Nhà nước luôn luôn gắn liền với một quốc tịch thống nhất. Trong từng trường hợp Nhà nước được tổ chức dưới hình thức liên bang thì quốc tịch của các lãnh thổ hợp thành đồng thời là quốc tịch của Nhà nước liên bang.

Để xác định công dân của mình, Nhà nước ban hành luật quốc tịch. Đó là một chế định điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình xác lập tính lệ thuộc giữa một bên là các cá nhân sống trên lãnh thổ và bên kia là Nhà nước. Luật về quốc tịch là tổng thể các quy phạm quy định về sự có, mất, thay đổi quốc tịch, quốc tịch của người chưa thành niên, thẩm quyền và thủ tục giải quyết các vấn đề quốc tịch. Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân luôn luôn gắn liền với vấn đề quốc tịch là nội dung biểu hiện của vấn đề quốc tịch.

Có quốc tịch thì mới có quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; không có điều ngược lại. Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân là hạt nhân cơ bản của công dân của quy chế công dân.