CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN CÀ PHÊ VÀ GIAO DỊCH MUA BÁN CÀ PHÊ THEO KỲ HẠN 1. Mua bán (giao dịch) cà phê theo kỳ hạn 1. Mua bán kỳ hạn Mua bán (giao dịch) có kỳ hạn là một giao dịch trong đó hai bên cam kết sẽ mua bán với nhau một số lượng hàng hóa hoặc công cụ tài chính bằng ngoại tệ theo tỷ giá xác định tại một thời điểm sau đó hay say một thời hạn xác dịnh từ ngày ký kết giao dịch. Khái niệm, sự ra đời của thị trường kỳ hạn Lịch sử về sự ra đời kỳ hạn hay còn gọi là thị trường tương lai hiện vẫn còn nhiều tranh luận và chưa có một tài liệu nào khẳng định sự khởi nguồn của nó, nước nào là tiên phong trong việc phát minh ra loại thị trường này?.
Tuy nhiên người ta dễ dàng đồng ý với nhau ở một số điểm quan trọng rằng: Căn bản kinh doanh của Thị trường kỳ hạn có nguồn gốc bắt đầu từ thị trường gạo của Nhật bản vào khoảng thế kỷ 17. Do sự phát triển về nông nghiệp tại Mỹ trong khoảng những năm 1840 đã biến Chicago thành một trung tâm nơi nông dân đổ về để bán sản phẩm của mình. Cũng trong khoảng thời gian này loại máy gặt lúa mỳ do McCormick phát minh càng thúc đẩy ngành trồng lúa mỳ phát triển. Thị trường kỳ hạn của Chicago cũng bắt đầu từ đây.
Năm 1870 thị trường giao dịch bông vải tại New York (New York Cotton Exchange NYCE®) được thành lập. Năm 1882 Thị trường giao dịch cà phê tại New York có giao dịch hợp đồng đầu tiên. Buổi sơ khai của thị trường kỳ hạn nói chung dành cho một số mặt hàng là bắt nguồn từ sáng kiến của người Nông dân khi họ phải đối mặt với những vấn đề nan giải như được mùa thì giá sụt, vào thời điểm thu hoạch thì bị ép giá bởi lượng hàng được bán ra ồ ạt, lúc giáp hạt thì giá tăng nhưng người nông dân lại không được hưởng phần 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SV: HỒ TRUNG DŨNG lợi nhuận đó. Sự thiếu thống nhất giữa các vùng trong hệ thống đo lường số lượng cũng như phương pháp kiểm định chất lượng cũng là cái cớ để nông dân bị giới thương nhân ép giá.
Ngay cả giới thương nhân cũng gặp những rủi ro lớn trong kinh doanh khi gặp phải những biến động giá cả nông sản do bị ảnh hưởng thời tiết, vận chuyển v. Điều mà Nông dân muốn là làm sao có thể bán được sản phẩm của mình khi thấy giá tăng mà không bắt phải giao hàng ngay (vì lúc đó đã có hàng đâu mà giao?), hay ít nhất là thấy mức giá đó là đã đủ để cho mình có thể tái đầu tư và nuôi sống gia đình. Họ cũng muốn làm sao có cơ hội để bán/giao rải hàng ra trong các tháng chứ không phải như trước đây luôn phải bán/giao ngay sau thời điểm thu hoạch. Sơ lược qua lịch sử như vậy để chúng ta có thể khẳng định rằng Thị trường kỳ hạn nguyên bản là Của Nông Dân, Do Nông Dân và Vì Nông Dân.
Tuy nhiên theo đà phát triển của xã hội cũng như những bất cập nội tại trong việc xác định giá cả, thời gian mua bán, thời gian giao hàng, vấn đề xù hàng không giao v.v… người ta phải đề ra thêm những luật chơi trong thị trường này ngày càng chặt chẽ và phức tạp hơn, buộc Nông dân phải tự mình nâng cao những kiến thức cần thiết về thị trường để cùng với những nhà kinh doanh hoạt động trong một môi trường chung. Hợp đồng mua bán cà phê Thực chất hợp đồng mua bán cà phê là một hợp đồng mua bán thương mại quốc tế thuần túy nhưng vì cà phê là một loại mặt hàng đặc biệt được giao dịch trên thị trường/sàn kỳ hạn quốc tế nên hợp đồng mua bán cà phê được phân ra làm những loại hợp đồng riêng biệt phục vụ cho việc ký kết và mua bán cà phê được thực hiện. Phân loại hợp đồng mua bán cà phê Hợp đồng chốt giá ngay (out-right contract) Hợp đồng chốt giá ngay (out-right contract) là hợp đồng ngoại thương trong đó giá được thỏa thuận và quy định lúc ký kết hợp đồng, giá này không thay đổi suốt quá trình thực hiện hợp đồng. Loại thứ hai là hợp đồng chốt giá sau (price to be fixed contract) là loại hợp đồng ngoại thương nhưng giá thể hiện trên hợp đồng là giá trừ 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SV: HỒ TRUNG DŨNG lùi (Differential), cơ sở tính giá là giá trên thị trường LIFFE và NYBOT sau khi được chốt sẽ trừ lùi đi một mức trừ lùi ( mức này có thể là bao gồm phí vận chuyển, ảnh hưởng của cung cầu, loại cà phê và chất lượng của loại cà phê…) chính là giá thanh toán giữa người mua và người bán, do đó giá trong hợp đồng này có thể thay đổi trong thời gian thực hiện hợp đồng tùy vào giá của LIFFE và quyền chốt giá là quyền của người bán.
Những điều kiện và những điều khoản ghi trong hợp đồng rất quan trọng trong việc xác minh quyền lợi và trách nhiệm của hai bên. Đồng thời nó cũng là cơ sở để giải quyết tranh chấp (nếu có) trong và sau khi thực hiện hợp đồng. Hợp đồng Kỳ hạn chốt giá sau (Price to be fixed contract) Hợp đồng kỳ hạn chốt giá sau bản chất là hợp đồng kỳ hạn ( được giải thích ở mục hợp đồng kỳ hạn). Hợp đồng gia ngay khác với hợp đồng chốt giá sau là khi thực hiện lệnh chốt giá trên thị trường LIFFE thì giá thỏa thuận trên hợp đồng chính là cơ sở để tính mức trừ lùi khi giao dịch với khách hàng.
Khái quát về thị trường kỳ hạn 1. Thị trường kỳ hạn Thị trường kỳ hạn là một loại hình thị trường mà ở đó người ta mua và bán hàng hóa theo một mức chất lượng quy định với số lượng (lô) xác định cho việc giao hàng trong tương lai, tại một sở giao dịch kỳ hạn có tổ chức. Thị trường kỳ hạn cung cấp một địa điểm tập trung với các quy định được chuẩn hóa đối với hàng hóa mua hoặc bán. Sở giao dịch kỳ hạn (Futures Exchange): Là một tổ chức cụ thể có quy chế, điều kiện hoạt động riêng, tổ chức và cung cấp các hoạt động giao dịch cùng các dịch vụ phụ trợ của thị trường kỳ hạn.
Sở giao dịch kỳ hạn đóng vai trò trung gian để kết hợp nhu cầu mua của người mua với nhu cầu bán của người bán. Sở giao dịch thực hiện 3 chức năng o Cung cấp và duy trì một nơi mua bán cụ thể, tại đây hợp đồng kỳ hạn được các thành viên của sở mua và bán. 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SV: HỒ TRUNG DŨNG o Giám sát và thực thi những tiêu chuẩn đạo đức và tài chính đối với kỳ hạn mua bán tại sở. o Khuyến khích các thành viên quan tâm đến lợi ích kinh doanh.
Bản thân sở không tham gia vào việc mua bán kỳ hạn, mà chỉ cung cấp những tiện nghi cho người khác làm việc đó. Đặc điểm của sở giao dịch o Tăng hiệu quả thị trường: khi giao dịch bằng hợp đồng kỳ hạn, sở giao dịch sẽ là nơi để tìm ra điểm thỏa thuận giữa người mua và người bán, và do vậy giảm được chi phí tìm bạn hàng và thế lực độc quyền cũng như làm tăng khối lượng giao dịch mua bán trên thương trường. o Là nguồn thông tin thị trường: sở giao dịch thu thập và cung cấp những thông tin quan trọng về hàng hóa phục vụ cho các thành viên tham gia thị trường kỳ hạn. o Là nơi để giải quyết tranh chấp: trong sở giao dịch đưa ra một quy định khung về các tranh chấp trong giao dịch và giải quyết các bất đồng phát sinh một cách công bằng trong thời gian giao dịch.
Sàn giao dịch LonDon (LIFFE/ICE EUROPE) Sàn giao dịch tài chính kỳ hạn và quyền chọn quốc tế Londongọi tắt là LIFFE (London International Financial Futures and Options Exchange) Đây là sàn giao dịch cho các mặt hàng cà phê Robusta. LIFFE là mảng giao dịch phái sinh của EURONEXT. Ngoài đơn vị thành viên LIFFE tại London, EURONEXT còn có các sàn giao dịch tại Amsterdam, Lisbon, Paris và Brussels Khối lượng giao dịch trung bình của cà phê trên sàn LIFFE khoảng 12-13 ngàn lot/ ngày (tương đương 120 ngàn tấn). Lượng hợp đồng mở để giao dịch đạt mức 140- 180 ngàn lot (tương đương 700 ngàn tấn cà phê).
Dự trữ trung bình của LIFFE vào khoảng 400 ngàn lot (tương đương 200 ngàn tấn cà phê). Cà phê Robusta lấy giá giao dịch trên sàn LIFFE tại LONDON làm giá tham chiếu chuẩn, đơn vị USD/tấn. Lượng chuẩn của mỗi hợp đồng cà phê Robusta hiện nay là 10 tấn/lô (trước kia 5 tấn/lô). Nếu hàng đạt chất lượng thượng hạng, giá chuẩn của 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SV: HỒ TRUNG DŨNG loại này được tính cộng 30 đô la/tấn.
Loại 1, hưởng bằng giá. Loại 2 được tính mức trừ 30 đô la/tấn. Cứ cách 30 đô la/tấn, Liffe còn chấp nhận các loại thấp cho đến trừ 120 đô la/tấn tính theo giá chuẩn của TTKH này trong thời gian giao dịch. Giá bán được tính theo đơn vị USD/tấn.
Giới hạn biến động tối thiểu là 1 USD/tấn tương đương 5 USD/lot. Không có giới hạn biến động giá tối đa. Thị trường LIFFE giao dịch vào các tháng lẻ trong năm: 1,3,5,7,9,11 và thời gian giao dịch cuối cùng là 12h30 của ngày giao dịch cuối cùng của tháng giao hàng. Việt Nam là nước có lượng hàng Robusta cung cấp cho Liffe lớn nhất thế giới.
Sàn giao dịch NEW YORK (NYBOT/ICE US) Sàn giao dịch hàng hóa New York gọi tắt là NYBOT (New York Board of Trade) Sàn giao dịch hàng hóa New York là sàn giao dịch hàng hóa tương lai lớn nhất thế giới, nằm trong thành phố New York chuyên để giao dịch các hợp đồng futures và options về đường, bông, cà phê, ca cao, cam, lãi suất, tiền tệ, và các chỉ số. Sàn giao dịch chứng khoán New York có nguồn gốc từ năm 1870 với tên gọi Sàn giao dịch bông New York (NYCE). Vào năm 1998, Sàn giao dịch hàng hóa New York trở thành công ty mẹ của cả Sàn giao dịch bông New York và Sàn giao dịch cà phê, đường, ca cao (CSCE) (thành lập năm 1882), và ngày nay các sàn giao dịch này làm chức năng bộ phận cho NYBOT. Sàn NYBOT được giám sát bởi Ủy Ban Giao Dịch Hàng Hóa Tương Lai (Commodity Futures Trading Commission), một cơ quan độc lập của Chính phủ Hoa Kỳ.
