CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Những vấn đề cơ bản 1.1 Khái niệm về doanh thu Doanh thu theo chuẩn mực kế toán số 14 “Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” (Theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính) DOANH THU THUẦN = TỔNG DOANH THU – CÁC KHOẢN GIẢM TRỪ Trong đó: Các khoản giảm trừ: - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. - Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. - Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng.
Doanh thu bao gồm: - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là tổng giá trị của khối lượng sản phẩm, hàng hoá và dịch vụ mà doanh nghiệp đã bán hoặc đã cung ứng cho khách hàng trong kỳ. - Doanh thu từ hoạt động tài chính như : tiền lãi (như lãi cho vay, lãi tiền gửi, lãi bán hàng trả chậm, lãi góp, chiết khấu thanh toán được hưởng do mua hàng hóa khác, lãi cho thuê tài chính,.); thu nhập từ cho thuê tài sản, cho người khác sử dụng tài sản (nhãn hiệu thương mại, bằng sáng chế, …); 3 Khóa luận tốt nghiệp SV: Đặng Thị Việt Hà cổ tức, lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp. - Thu nhập khác (doanh thu từ các hoạt động bất thường) như thu từ tiền phạt khách hàng do vi phạm hợp đồng, tiền bảo hiểm được bồi thường, nợ phải trả nay mất chủ được ghi tăng thu nhập, các khoản thuế được ngân sách Nhà nước hoàn lại, các khoản nợ phải trả nhưng không phải trả, các khoản thu từ việc thanh lý tài sản cố định, nhượng bán tài sản cố định, giá trị các vật tư, tài sản thừa trong sản xuất, thu từ những sản phẩm chế biến từ phế liệu, phế phẩm,… Doanh thu có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp trong đó doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ chiếm tỉ trọng lớn nhất trong toàn bộ doanh thu của doanh nghiệp.2 Vai trò của doanh thu Doanh thu là một chỉ tiêu quan trọng của doanh nghiệp, chỉ tiêu này không những có ý nghĩa với bản thân doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với xã hội. Đối với doanh nghiệp - Doanh thu ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô sản xuất kinh doanh cũng như sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp.
Doanh thu tăng lên sẽ làm tăng lượng vốn lưu động của doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ giảm bớt được khoản vay bên ngoài để kinh doanh. - Doanh thu giúp doanh nghiệp bù đắp các khoản chi phí trong quá trình kinh doanh, thu hồi vốn, tái sản xuất kinh doanh. - Doanh thu thể hiện sức mạnh, phản ánh quy mô và trình độ tổ chức kinh doanh của doanh nghiệp. - Nâng cao doanh thu là biện pháp căn bản để tăng lợi nhuận doanh nghiệp, nâng cao uy tín và khả năng chiếm lĩnh thị trường.
Đối với xã hội - Doanh thu tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước và góp phần tăng nguồn thu ngân sách cho nhà nước, nâng cao phúc lợi xã hội và thúc đẩy phát triển nền kinh tế quốc 4 Khóa luận tốt nghiệp SV: Đặng Thị Việt Hà - Phản ánh tính hiệu quả của các chính sách vĩ mô của nhà nước đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.3 Nhiệm vụ của việc phân tích doanh thu - Phân tích doanh thu nhằm kiểm tra và đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch doanh thu so với tình hình doanh thu thực tế của doanh nghiệp qua các kỳ kinh doanh. - Phân tích doanh thu nhằm xác định những nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu và tìm ra các nguyên nhân chủ quan và khách quan gây ra mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến doanh thu. - Phân tích doanh thu để đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế tồn tại và khai thác hiệu quả tiềm năng của doanh nghiệp giúp gia tăng doanh thu. - Phân tích doanh thu nhằm cung cấp các tài liệu cần thiết làm cơ sở cho việc điều chỉnh các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu, kết cấu doanh thu cũng như đề ra các quyết định chỉ đạo trong quản lý và xây dựng phương án kinh doanh hiệu quả.4 Ý nghĩa của việc phân tích doanh thu - Phân tích doanh thu là một trong những công cụ có ý nghĩa quan trọng trong chức năng quản trị có hiệu quả ở doanh nghiệp.
- Giúp cho doanh nghiệp có cái nhìn tổng quát đối với tình hình biến động doanh thu giúp doanh nghiệp phát hiện trọng tâm kinh doanh và cải tiến cơ chế quản lý. - Phân tích doanh thu tạo ra nguồn tài liệu cần thiết cho các nhà quản trị bên trong doanh nghiệp cũng như cho các đối tượng bên ngoài khi họ có mối quan hệ về nguồn lợi với doanh nghiệp, giúp họ đưa ra các quyết định về hợp tác, đầu tư, cho vay, … Tóm lại, mục tiêu lớn nhất của phân tích doanh thu là giúp doanh nghiệp sản xuất kinh doanh ngày càng có hiệu quả thể hiện qua việc doanh thu cuả doanh nghiệp không ngừng tăng lên.2 Nội dung phân tích doanh thu 1.1 Phân tích doanh thu thực tế và doanh thu kế hoạch. Mục đích phân tích: Phân tích doanh thu kế hoạch mà công ty đã đặt ra và mức độ hoàn thành doanh thu kế hoạch của các năm đó. Đây là cơ sở quan trọng để theo dõi kết 5 Khóa luận tốt nghiệp SV: Đặng Thị Việt Hà quả thực hiện của các chỉ tiêu đó trên thị trường.
Qua đó, xác định những nguyên nhân không đạt được chỉ tiêu đề ra. Và tiến hành những biện pháp điều chỉnh để thu hẹp khoảng cách giữa chỉ tiêu và kết quả thực hiện. Nguồn số liệu phân tích: Các số liệu thực tế kỳ báo cáo và kỳ trước. Số liệu doanh thu kế hoạch và doanh thu thực tế.
Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp so sánh thông qua so sánh định gốc, so sánh liên hoàn để phân tích.2 Phân tích doanh thu bán hàng theo tháng, quý. Mục đích phân tích: Phân tích tình hình tiêu thụ sản phẩm theo tháng, quý nhằm mục đích thấy được mức độ và tiến độ hoàn thành kế hoạch tiêu thụ. Đồng thời thấy được sự biến động của doanh thu tiêu thụ qua các thời điểm khác nhau và những nhân tố ảnh hưởng của chúng để có những chính sách và biện pháp thích hợp trong việc chỉ đạo kinh doanh. Nguồn số liệu phân tích: Các số liệu thực tế và kế hoạch doanh thu của doanh nghiệp theo tháng, quý.
Phương pháp phân tích: So sánh số liệu thực tế với số kế hoạch để thấy được mức độ hoàn thành, tăng giảm theo từng tháng quý.3 Phân tích doanh thu bán hàng theo mặt hàng Mục đích phân tích: Dạng phân tích này giúp thấy được doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng nào là chủ yếu, mặt hàng nào bán ra được ít để từ đó có biện pháp điều chỉnh sao cho doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả nhất. Nguồn số liệu phân tích: Các số liệu kế hoạch và hạch toán chi tiết doanh thu bán hàng. Phương pháp phân tích: Trên cơ sở tính toán các chỉ tiêu phần trăm(%), số chênh lệch và tỷ trọng doanh thu của từng mặt hàng, nhóm hàng kinh doanh.4 Phân tích doanh thu bán hàng theo phương thức thanh toán Mục đích phân tích: Phân tích doanh thu bán hàng theo phương thức thanh toán nhằm mục đích nghiên cứu, đánh giá tình hình biến động của các chỉ tiêu doanh thu bán hàng gắn với tình hình thu tiền bán hàng theo các phương thức khác nhau (thanh toán 6 Khóa luận tốt nghiệp SV: Đặng Thị Việt Hà trực tiếp, thanh toán chậm…) Qua đó tìm ra những biện pháp hữu hiệu để thu hồi tiền bán hàng nhanh, định hướng hợp lý trong việc lựa chọn phương thức bán và thanh toán hiệu quả trong kỳ tới. Nguồn số liệu phân tích: Các số liệu hạch toán tổng hợp và chi tiết tài khoản doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, tài khoản phải thu của khách hàng, tài khoản dự phòng phải thu khó đòi và các tài khoản liên quan.
Phương pháp phân tích: Phương pháp so sánh giữa số liệu thực hiện kỳ báo cáo với kỳ trước để thấy được sự biến động tăng giảm.5 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu của doanh nghiệp Doanh thu tiêu thụ sản phẩm hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố tác động theo những khía cạnh khác nhau và được chia thành: - Nhóm nhân tố lượng hóa được. - Nhóm nhân tố không lượng hóa được.1 Nhóm nhân tố lượng hóa được a. Sự ảnh hưởng của lượng hàng bán và đơn giá bán đến doanh thu bán hàng Doanh thu bán hàng được tính bằng tiền và xác định bằng công thức: Doanh thu bán hàng = Lượng hàng bán(q) x Đơn giá bán(p) Khi lượng hàng bán (q) hoặc đơn giá bán (p) thay đổi hoặc cả hai cùng thay đổi đều làm cho doanh thu thay đổi theo. Tuy nhiên sự ảnh hưởng của lượng hàng bán và đơn giá bán đến doanh thu là rất khác nhau.
Sự thay đổi của lượng hàng bán tỷ lệ thuận với sự thay đổi của doanh thu. Khi lượng hàng bán tăng lên thì doanh thu cũng tăng lên và ngược lại khi lượng hàng bán giảm xuống thì doanh thu cũng giảm theo. Sự thay đổi của lượng hàng bán được coi là chủ quan vì lượng hàng bán ra thị trường là do bản thân doanh nghiệp quyết định, là yếu tố doanh nghiệp có thể kiểm soát được. Đơn giá bán là nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu theo tỷ lệ thuận có nghĩa là với một lượng hàng hóa bán ra thị trường nhất định khi giá bán tăng lên thì doanh thu cũng tăng lên và ngược lại.