Khóa luận kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Khóa luận tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng tại công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Ngọc Thủy
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán
• Đề tài: Quy Trình Kiểm Toán Khoản Phải Thu Khách Hàng Tại Công Ty AAC
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ ĐỒ THỊ
• PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 1.1. Tổng quan về kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.1.1. Khái niệm kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.1.2. Mục tiêu của kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Tổng quan về kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.2.1. Khái niệm về khoản phải thu khách hàng
• 1.2.2. Đặc điểm về khoản phải thu khách hàng
• 1.2.3. Nguyên tắc kế toán đối với việc hạch toán khoản phải thu khách hàng
• 1.2.4. Kết cấu và nội dung phản ánh tài khoản phải thu khách hàng
• 1.2.5. Hệ thống chứng từ, sổ sách sử dụng trong hạch toán khoản phải thu khách hàng
• 1.2.6. Dự phòng nợ phải thu khó đòi
• 1.3. Khoản mục phải thu khách hàng với vấn đề kiểm toán
• 1.3.1. Mục tiêu của kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng đối với các doanh nghiệp trong kiểm toán BCTC
• 1.3.2. Vai trò kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng đối với các doanh nghiệp trong kiểm toán BCTC
• 1.3.3. Gian lận và sai sót có thể xảy ra đối với khoản mục phải thu khách hàng
• 1.3.4. Kiểm soát nội bộ đối với khoản mục phải thu khách hàng
• 1.4. Quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán BCTC
• 1.4.1. Giai đoạn lập kế hoạch
• 1.4.1.1. Tìm hiểu khách hàng
• 1.4.1.2. Nghiên cứu HTKSNB của khách hàng và đánh giá sơ bộ rủi ro kiểm soát
• 1.4.1.3. Xác định mức trọng yếu và đánh giá rủi ro kiểm toán
• 1.4.1.4. Xây dựng kế hoạch và chương trình kiểm toán
• 1.4.2. Giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 1.4.2.1. Thử nghiệm kiểm soát đối với quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng
• 1.4.3. Giai đoạn hoàn thành kiểm toán
• 1.4.3.1. Chuẩn bị hoàn thành cuộc kiểm toán
• 1.4.3.2. Sự kiện phát sinh sau ngày ký Báo cáo kiểm toán
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ KẾ TOÁN AAC
• 2.1. Khái quát về công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC
• 2.1.1. Thông tin chung
• 2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.3. Nguyên tắc và mục tiêu hoạt động
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.5. Chức năng và nhiệm vụ
• 2.1.6. Các sản phẩm và dịch vụ mà công ty cung cấp
• 2.2. Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục Phải thu khách hàng do công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 2.2.1. Quy trình kiểm toán chung tại công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC
• 2.2.1.1. Lập kế hoạch kiểm toán
• 2.2.1.2. Thực hiện kiểm toán
• 2.2.1.3. Hoàn thành kiểm toán
• 2.2.2. Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại công ty ABC do công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 2.2.2.1. Chuẩn bị kiểm toán
• 2.2.2.2. Thực hiện kiểm toán
• 2.2.2.3. Hoàn thành kiểm toán
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐƯA RA MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ KẾ TOÁN AAC
• 3.1. Đánh giá về công tác quản lý và cách thức tổ chức chung cho các cuộc kiểm toán
• 3.1.1. Một số tồn tại
• 3.2. Đánh giá về quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng
• 3.2.1. Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán
• 3.2.2. Giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 3.2.3. Giai đoạn kết thúc kiểm toán
• 3.2.4. Một số tồn tại
• 3.3. Một số biện pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng
• 3.3.1. Tìm hiểu và đánh giá HTKSNB
• 3.3.2. Nâng cao chất lượng quản lý và tổ chức các cuộc kiểm toán
• 3.3.3. Về vấn đề áp dụng quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng
• 3.3.4. Về phía các cơ quan chức năng
• 3.4. Kiến nghị và hướng phát triển của đề tài
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại công ty AAC

Quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC là một phần quan trọng trong hoạt động kiểm toán báo cáo tài chính. Quy trình này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác của các khoản phải thu mà còn nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính. Việc kiểm toán khoản phải thu khách hàng bao gồm nhiều bước từ lập kế hoạch đến thực hiện và hoàn thành kiểm toán.

1.1. Khái niệm và vai trò của khoản phải thu khách hàng

Khoản phải thu khách hàng là các khoản tiền mà doanh nghiệp dự kiến thu hồi từ khách hàng. Vai trò của khoản này rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

1.2. Đặc điểm của quy trình kiểm toán khoản phải thu

Quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm việc đánh giá rủi ro, xác định mức trọng yếu và thực hiện các thủ tục kiểm toán phù hợp.

II. Những thách thức trong quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng

Quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại công ty AAC đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ tin cậy của báo cáo kiểm toán. Việc nhận diện và xử lý các rủi ro là rất cần thiết để đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính.

2.1. Rủi ro gian lận trong khoản phải thu

Rủi ro gian lận là một trong những thách thức lớn nhất trong kiểm toán khoản phải thu. Các kiểm toán viên cần phải có các biện pháp kiểm soát nội bộ hiệu quả để phát hiện và ngăn chặn gian lận.

2.2. Khó khăn trong việc xác minh thông tin

Việc xác minh thông tin liên quan đến khoản phải thu khách hàng có thể gặp khó khăn do thiếu hụt dữ liệu hoặc thông tin không chính xác từ khách hàng.

III. Phương pháp kiểm toán khoản phải thu khách hàng hiệu quả

Để thực hiện quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng hiệu quả, công ty AAC áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này giúp tăng cường độ tin cậy của báo cáo tài chính và giảm thiểu rủi ro trong quá trình kiểm toán.

3.1. Lập kế hoạch kiểm toán chi tiết

Lập kế hoạch kiểm toán chi tiết là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Kế hoạch này cần xác định rõ các mục tiêu, phương pháp và thời gian thực hiện kiểm toán.

3.2. Thực hiện thử nghiệm kiểm soát

Thực hiện thử nghiệm kiểm soát giúp đánh giá tính hiệu quả của các biện pháp kiểm soát nội bộ hiện có. Điều này giúp kiểm toán viên xác định được mức độ rủi ro trong khoản phải thu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quy trình kiểm toán tại công ty AAC

Quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại công ty AAC đã được áp dụng thành công trong nhiều dự án. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán mà còn cải thiện hiệu quả quản lý tài chính của doanh nghiệp.

4.1. Kết quả đạt được từ quy trình kiểm toán

Quy trình kiểm toán đã giúp công ty AAC phát hiện và khắc phục nhiều sai sót trong báo cáo tài chính, từ đó nâng cao độ tin cậy của thông tin tài chính.

4.2. Những cải tiến trong quy trình kiểm toán

Công ty AAC đã thực hiện nhiều cải tiến trong quy trình kiểm toán, bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin để tăng cường hiệu quả và độ chính xác trong kiểm toán.

V. Kết luận và hướng phát triển quy trình kiểm toán tại công ty AAC

Quy trình kiểm toán khoản phải thu khách hàng tại công ty AAC đã chứng minh được tầm quan trọng của nó trong việc đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính. Hướng phát triển trong tương lai sẽ tập trung vào việc cải thiện quy trình và áp dụng công nghệ mới.

5.1. Đánh giá tổng quan về quy trình hiện tại

Quy trình hiện tại đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn cần cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Công ty AAC sẽ tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới trong kiểm toán để nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước và tiến trình hội nhập quốc tế, hoạt động kiểm toán độc lập đóng vai trò đảm bảo tính tin cậy của thông tin tài chính cho các nhà đầu tư, cơ quan quản lý và các chủ thể kinh tế. Báo cáo tài chính phản ánh toàn diện tình hình tài chính và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Để đưa ra ý kiến chính xác, kiểm toán viên phải tiến hành kiểm tra từng phần hành, khoản mục trọng yếu. Trong đó, khoản mục Phải thu khách hàng (Tài khoản 131) chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản (đặc biệt tại các doanh nghiệp thương mại), gắn liền với chu trình bán hàng – thu tiền, nhạy cảm với các hành vi gian lận doanh thu, đồng thời tiềm ẩn rủi ro sai lệch do việc đánh giá khả năng thu hồi nợ và trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thủy (ngành Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế, niên khóa 2014 – 2018) được thực hiện với đề tài "Tìm hiểu quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng tại công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC".

Các mục tiêu nghiên cứu được tác giả xác định cụ thể như sau:

1. Nắm vững cơ sở lý luận của quy trình kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng nói riêng từ giai đoạn chuẩn bị đến khi kết thúc kiểm toán.
2. Nắm bắt các công việc chuyên môn cơ bản thuộc quy trình kiểm toán báo cáo tài chính và khoản mục nợ phải thu khách hàng trong thực tế.
3. Tìm hiểu và phân tích thực trạng công tác kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện tại khách hàng cụ thể (Công ty ABC).
4. Đưa ra các đánh giá thực trạng (ưu điểm, tồn tại) và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục này tại Công ty AAC.

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện tại khách hàng kiểm toán.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được tiến hành tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC (trụ sở chính tại TP. Đà Nẵng, thực tập tại Phòng Báo cáo tài chính 4) và cuộc kiểm toán thực tế tại Công ty ABC (tên khách hàng và các bên liên quan được mã hóa nhằm tuân thủ nguyên tắc bảo mật thông tin kiểm toán).
• Phạm vi thời gian: Số liệu báo cáo tài chính thu thập và phân tích thuộc niên độ tài chính năm 2016 của Công ty ABC. Thời gian diễn ra cuộc kiểm toán thực tế từ ngày 17/01/2017 đến ngày 20/02/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các quy định pháp lý hiện hành và hệ thống chuẩn mực nghề nghiệp chuyên ngành:

• Cơ sở pháp lý và chuẩn mực kế toán - kiểm toán:

  • Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 ngày 29/03/2011 (khoản 9 Điều 5 về định nghĩa kiểm toán báo cáo tài chính).
  • Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Điều 17 khoản 2 điểm a quy định về kế toán khoản phải thu khách hàng; Điều 45 quy định về trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi; nguyên tắc hạch toán và đánh giá lại tỷ giá ngoại tệ trên Tài khoản 131).
  • Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA): VSA 200 (Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán), VSA 210 (Hợp đồng kiểm toán), VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán), VSA 400 (Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ), VSA 700 (Báo cáo kiểm toán) và Chuẩn mực kế toán số 23 (Các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm).
  • Chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA): ISA 300, ISA 310; cùng các tài liệu và chương trình kiểm toán mẫu do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành.

• Mô hình và khung phân tích rủi ro:

  • Mô hình rủi ro kiểm toán: $AR = IR \times CR \times DR$ (trong đó $AR$: Rủi ro kiểm toán, $IR$: Rủi ro tiềm tàng, $CR$: Rủi ro kiểm soát, $DR$: Rủi ro phát hiện).
  • Ma trận rủi ro phát hiện dựa trên sự kết hợp đánh giá giữa $IR$ và $CR$.
  • Khung 7 mục tiêu kiểm toán cơ sở dẫn liệu: Hiện hữu, Đầy đủ, Quyền và nghĩa vụ, Đánh giá, Chính xác, Trình bày và công bố, Đúng kỳ.

Mục tiêu kiểm toán	Diễn giải nội dung áp dụng cho khoản mục Phải thu khách hàng
Hiện hữu	Toàn bộ các khoản nợ phải thu khách hàng được ghi nhận trên sổ sách đều có thực.
Đầy đủ	Mọi nghiệp vụ nợ phải thu phát sinh trong kỳ đều được phản ánh đầy đủ, không bỏ sót.
Quyền và nghĩa vụ	Các khoản nợ phải thu thuộc quyền sở hữu hợp pháp của đơn vị tại thời điểm lập báo cáo.
Đánh giá	Định giá đúng giá trị thuần có thể thu hồi, tính toán và lập dự phòng nợ khó đòi hợp lý.
Chính xác	Số liệu trên sổ chi tiết, bảng tổng hợp, sổ cái khớp đúng cơ học và số học.
Trình bày & Công bố	Phân loại đúng ngắn hạn/dài hạn, thuyết minh rõ các khoản bù trừ, cầm cố, thế chấp.
Đúng kỳ	Nghiệp vụ phát sinh được ghi chép kịp thời, đúng niên độ kế toán.

• Phương pháp thu thập dữ liệu:

  • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp kiểm toán viên, nhân viên phòng ban nghiệp vụ; tác giả tham gia thực tế các phần việc với vai trò Trợ lý kiểm toán viên.
  • Phương pháp quan sát: Quan sát quy trình lập kế hoạch, thu thập chứng từ, đối chiếu sổ sách và gửi thư xác nhận tại hiện trường kiểm toán.
  • Phương pháp thu thập tài liệu: Thu thập giấy làm việc (GLV), báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán, bảng phân tích tuổi nợ và hồ sơ kiểm toán liên quan đến khách hàng ABC.

• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:

  • Phương pháp so sánh: So sánh số liệu nợ phải thu giữa các kỳ kế toán (năm 2015 – 2016), so sánh đối chiếu giữa sổ chi tiết và sổ cái, giữa xác nhận của khách nợ với sổ sách đơn vị.
  • Phương pháp phân tích tỷ suất và xu hướng: Tính toán các chỉ tiêu phân tích gồm Số vòng quay nợ phải thu ($\text{Doanh thu thuần} / \text{NPT khách hàng bình quân}$), Kỳ thu tiền bình quân ($\text{Số ngày trong kỳ} / \text{Số vòng quay NPT}$), phân tích cơ cấu tuổi nợ và biến động trích lập dự phòng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm toán khoản mục Phải thu khách hàng trong khuôn khổ một cuộc kiểm toán Báo cáo tài chính:

• Bản chất và nguyên tắc kế toán: Phân tích quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC về kết cấu Tài khoản 131, theo dõi chi tiết từng đối tượng, kỳ hạn thu hồi nợ (ngắn hạn, dài hạn), nguyên tắc xử lý ngoại tệ (quy đổi theo tỷ giá thực tế phát sinh và đánh giá lại cuối kỳ), nguyên tắc bù trừ số dư bên Nợ và bên Có trên Bảng cân đối kế toán.
• Quy định trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi: Nêu rõ điều kiện lập dự phòng (phải có chứng từ gốc, biên bản đối chiếu công nợ xác nhận) và tỷ lệ trích lập bắt buộc theo độ tuổi quá hạn:
  • Quá hạn từ trên 6 tháng đến dưới 1 năm: trích 30% giá trị nợ.
  • Quá hạn từ 1 năm đến dưới 2 năm: trích 50% giá trị nợ.
  • Quá hạn từ 2 năm đến dưới 3 năm: trích 70% giá trị nợ.
  • Quá hạn từ 3 năm trở lên: trích 100% giá trị nợ.
• Gian lận và sai sót thường gặp: Nhận diện các lỗi phổ biến như bù trừ công nợ không cùng đối tượng, ghi nhận sai niên độ (cut-off), không phân loại tuổi nợ, trích lập dự phòng thiếu/thừa hoặc thiếu hồ sơ pháp lý, chiếm dụng tiền mặt thu nợ không nộp quỹ kịp thời, không đánh giá lại số dư ngoại tệ.
• Kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền: Phân tích các chốt kiểm soát quan trọng: xét duyệt đơn đặt hàng, xét duyệt hạn mức bán chịu, quy trình xuất kho (phiếu xuất kho 3 liên), kiểm tra chứng từ vận chuyển, lập hóa đơn liên tục, tách biệt chức năng bán hàng với thu tiền, định kỳ lập bảng theo dõi tuổi nợ và đối chiếu nợ.
• Quy trình kiểm toán 3 giai đoạn:
  1. Lập kế hoạch: Tìm hiểu khách hàng, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ qua bảng câu hỏi (Yes/No), xác định mức trọng yếu ($PM$), đánh giá rủi ro kiểm toán ($AR, IR, CR, DR$), thiết kế chương trình kiểm toán mẫu.
  2. Thực hiện kiểm toán: Thực hiện thử nghiệm kiểm soát (kiểm tra mẫu đơn hàng, lệnh bán hàng, phê duyệt bán chịu, xuất kho) và thử nghiệm cơ bản (thủ tục phân tích tỷ số, kiểm tra chi tiết bảng tuổi nợ, gửi thư xác nhận dạng khẳng định/phủ định, kiểm tra dự phòng, kiểm tra cut-off, kiểm tra tài sản thế chấp).
  3. Hoàn thành kiểm toán: Đánh giá các khoản nợ tiềm tàng, soát xét sự kiện sau ngày khóa sổ kế toán (theo Chuẩn mực số 23), đánh giá giả định hoạt động liên tục, tổng hợp sai sót chưa điều chỉnh, phát hành Báo cáo kiểm toán (các dạng ý kiến: chấp nhận toàn phần, chấp nhận từng phần/ngoại trừ, trái ngược, từ chối) và phát hành Thư quản lý.

---

Chương 2: Thực trạng áp dụng quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Chương 2 trình bày tổng quan về tổ chức kiểm toán AAC và phân tích chi tiết quy trình kiểm toán áp dụng thực tế trên hồ sơ khách hàng Công ty ABC:

• Tổng quan về Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC:

  • Tiền thân là một trong 5 công ty kiểm toán đầu tiên trực thuộc Bộ Tài chính (thành lập tháng 04/1993, tái cơ cấu tháng 03/1995, chuyển đổi sở hữu thành công ty TNHH vào tháng 05/2007).
  • Trở thành thành viên của tổ chức kiểm toán quốc tế PrimeGlobal (trụ sở chính tại Hoa Kỳ).
  • Trụ sở chính: Lô 78-80 Đường 30 tháng 4, TP. Đà Nẵng; Chi nhánh tại Tầng 4 Tòa nhà Hoàng Đan, 47-49 Hoàng Sa, TP. Hồ Chí Minh.
  • Quy mô nhân sự: 150 nhân viên chuyên nghiệp, trong đó 27% sở hữu chứng chỉ Kiểm toán viên cấp quốc gia (CPA), 10% có bằng cấp quốc tế về kế toán, kiểm toán, luật và trình độ trên đại học. AAC thuộc nhóm 7 công ty kiểm toán có số lượng CPA đông đảo nhất tại Việt Nam theo công bố của VACPA.
  • Bộ máy tổ chức: Ban Tổng Giám đốc quản lý trực tiếp Khối Báo cáo tài chính (các phòng BCTC từ 1 đến 5), Khối Xây dựng cơ bản (các phòng XDCB 1 đến 3), Chi nhánh TP.HCM, Ban Kiểm soát chất lượng kiểm toán, Phòng Kế toán - Đào tạo, Phòng Tư vấn tài chính và Ban Thư ký.
  • Cung cấp 5 nhóm dịch vụ chính: Dịch vụ Kiểm toán, Dịch vụ Kế toán, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Dịch vụ Tư vấn Tài chính & Đầu tư, Dịch vụ Đào tạo & Hỗ trợ tuyển dụng cho hơn 1.000 khách hàng trên cả nước.

• Thực trạng quy trình kiểm toán chung tại AAC: AAC áp dụng quy trình kiểm toán mẫu do VACPA khuyến nghị, điều chỉnh linh hoạt theo đặc điểm từng khách hàng, tổ chức bài bản qua 3 giai đoạn: Lập kế hoạch $\rightarrow$ Thực hiện kiểm toán $\rightarrow$ Hoàn thành cuộc kiểm toán.

• Minh họa quy trình kiểm toán khoản mục Phải thu khách hàng tại Công ty ABC:

  • Giai đoạn chuẩn bị (Lập kế hoạch): Thu thập thông tin nền tảng về ngành nghề, chính sách kinh doanh; phân tích sơ bộ biến động nợ phải thu hai năm 2015 – 2016; gửi bảng câu hỏi đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ; tính toán mức trọng yếu tổng thể cho báo cáo tài chính và phân bổ cho khoản mục phải thu khách hàng; xác định rủi ro kiểm soát và xây dựng lịch trình kiểm toán chi tiết.
  • Giai đoạn thực hiện:
    • Thử nghiệm kiểm soát: Chọn mẫu các nghiệp vụ bán hàng, kiểm tra tính liên tục của hóa đơn, phiếu xuất kho, chữ ký phê duyệt hạn mức bán chịu trên lệnh bán hàng.
    • Thử nghiệm cơ bản: Phân tích số vòng quay khoản phải thu, kỳ thu tiền bình quân; thu thập và kiểm tra bảng phân tích tuổi nợ; thực hiện thủ tục gửi thư xác nhận công nợ (chọn mẫu gửi thư xác nhận dạng khẳng định đối với các khách nợ có số dư lớn và nợ quá hạn); đối chiếu thư phúc đáp, xử lý chênh lệch; kiểm tra chi tiết bảng tính trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi năm 2016; kiểm tra việc ghi nhận doanh thu và nợ phải thu trước và sau ngày kết thúc niên độ kế toán (thủ tục khóa sổ); rà soát các hợp đồng thế chấp, cầm cố nợ phải thu.
  • Giai đoạn hoàn thành: Rà soát các sự kiện phát sinh sau ngày khóa sổ đến ngày 20/02/2017; tổng hợp các bút toán điều chỉnh; lập giấy làm việc tổng kết khoản mục; góp ý hệ thống kiểm soát nội bộ qua Thư quản lý và phát hành Báo cáo kiểm toán.

---

Chương 3: Đánh giá thực trạng và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC

Chương 3 tổng kết các mặt đạt được, các hạn chế còn tồn tại và đề xuất giải pháp hoàn thiện:

• Đánh giá ưu điểm:
  • Công tác quản lý và phân công nhân sự khoa học; kiểm toán viên và trợ lý tuân thủ nghiêm ngặt chương trình kiểm toán chuẩn của công ty và định hướng của VACPA.
  • Quy trình đánh giá kiểm soát nội bộ và phân tích sơ bộ nợ phải thu được thực hiện bài bản ngay từ khâu lập kế hoạch.
  • Thủ tục gửi thư xác nhận và kiểm tra trích lập dự phòng nợ khó đòi được chú trọng, thu thập được các bằng chứng có độ tin cậy cao.
• Một số hạn chế, tồn tại:
  • Việc tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ đôi khi còn mang tính hình thức, phụ thuộc nhiều vào câu trả lời phỏng vấn mà chưa thực hiện đầy đủ các thử nghiệm kiểm soát chuyên sâu khi thời gian kiểm toán bị rút ngắn.
  • Tỷ lệ thu hồi thư xác nhận từ khách hàng của đơn vị được kiểm toán chưa đạt mức tối đa; việc áp dụng các thủ tục kiểm toán thay thế (kiểm tra chứng từ thu tiền sau niên độ, phiếu xuất kho) đôi lúc còn chậm trễ.
  • Việc ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm kiểm toán chuyên dụng trong việc phân tích dữ liệu lớn (bảng kê tuổi nợ chi tiết) còn chưa đồng bộ giữa các nhóm kiểm toán.
• Nhóm giải pháp kiến nghị:
  • Hoàn thiện công tác tìm hiểu và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền, kết hợp vẽ lưu đồ và kiểm tra vết kiểm toán.
  • Nâng cao tỷ lệ và chất lượng thư xác nhận công nợ: thiết lập cơ chế kiểm soát địa chỉ người nhận chặt chẽ, mở rộng phạm vi gửi thư khẳng định và thực hiện quy trình theo dõi, gửi thư lần hai/lần ba kịp thời.
  • Chuẩn hóa quy trình thực hiện các thủ tục kiểm toán thay thế khi không nhận được thư phản hồi.
  • Đẩy mạnh đào tạo chuyên môn cho đội ngũ trợ lý kiểm toán viên về kỹ năng phân tích và rà soát các ước tính kế toán phức tạp (dự phòng nợ khó đòi, tỷ giá ngoại tệ).
  • Đề xuất với các cơ quan chức năng (Bộ Tài chính, VACPA) trong việc cập nhật, hướng dẫn chi tiết các tình huống xử lý vướng mắc thực tế khi kiểm toán nợ phải thu.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa quy trình kỹ thuật chuyên sâu: Khóa luận làm rõ bức tranh thực tế về quy trình kiểm toán khoản mục Phải thu khách hàng tại một công ty kiểm toán độc lập uy tín (AAC – thành viên PrimeGlobal), phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa 3 giai đoạn: Lập kế hoạch $\rightarrow$ Thực hiện kiểm toán $\rightarrow$ Hoàn thành cuộc kiểm toán.
• Minh họa bằng hồ sơ kiểm toán thực tế: Toàn bộ các bước kỹ thuật kiểm toán (đánh giá kiểm soát nội bộ, tính mức trọng yếu, chọn mẫu kiểm tra chi tiết, gửi thư xác nhận, rà soát dự phòng nợ khó đòi theo tỷ lệ 30% – 50% – 70% – 100%, kiểm tra biến động tỷ số tài chính) được minh chứng bằng số liệu và biểu mẫu làm việc thực tế tại Công ty ABC niên độ 2016.
• Đóng góp giải pháp thực tiễn: Khóa luận chỉ rõ những khoảng cách giữa lý thuyết chuẩn mực và thực tiễn kiểm toán tại doanh nghiệp (như rủi ro thất lạc thư xác nhận, áp lực thời gian tại hiện trường), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính hữu hiệu cho các cuộc kiểm toán báo cáo tài chính tại AAC.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Phạm vi khảo sát thực tế tập trung chủ yếu vào một cuộc kiểm toán cụ thể tại Công ty ABC thuộc niên độ tài chính 2016, do đó chưa so sánh sâu rộng quy trình này trên nhiều loại hình doanh nghiệp có đặc thù khác nhau (như đơn vị xây lắp, dịch vụ tài chính hay xuất nhập khẩu lớn).
  • Do yêu cầu bảo mật thông tin số liệu kiểm toán theo đạo đức nghề nghiệp, tên doanh nghiệp và một số chi tiết định danh khách hàng phải mã hóa thành ký hiệu đại diện.
  • Thời gian thực tập và kinh nghiệm thực tiễn của sinh viên còn hạn chế, chủ yếu tiếp cận ở góc độ trợ lý kiểm toán viên.
• Hướng mở rộng nghiên cứu: Mở rộng nghiên cứu quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải thu cho các nhóm khách hàng hoạt động trong các lĩnh vực đặc thù có rủi ro tín dụng cao, nghiên cứu sâu hơn về kiểm toán trong môi trường kế toán ứng dụng hệ thống ERP, hoặc đánh giá việc chuyển đổi áp dụng chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS 9 về tổn thất tín dụng dự kiến) đối với các khoản phải thu.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán: Cung cấp tài liệu thực tế toàn diện để học tập, nghiên cứu các học phần Kiểm toán căn bản, Kiểm toán tài chính, Thực hành kiểm toán và chuẩn bị làm khóa luận tốt nghiệp/báo cáo thực tập.
• Trợ lý kiểm toán viên và người nghiên cứu quy trình: Tham khảo chi tiết hệ thống biểu mẫu giấy làm việc (GLV), bảng câu hỏi kiểm soát nội bộ, kỹ thuật thiết kế thư xác nhận (khẳng định/phủ định), các bước kiểm tra trích lập dự phòng và thủ tục kiểm toán thay thế đối với phần hành công nợ phải thu khách hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu quy trình kiểm toán tại đơn vị nào và thời gian thực hiện cuộc kiểm toán thực tế là khi nào?
Khóa luận nghiên cứu thực trạng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC (thực tập tại Phòng Báo cáo tài chính 4). Cuộc kiểm toán thực tế đối với Báo cáo tài chính niên độ 2016 của khách hàng (Công ty ABC) được tiến hành từ ngày 17/01/2017 đến ngày 20/02/2017.

2. Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC có những đặc điểm nổi bật nào về quy mô và năng lực chuyên môn?
AAC thành lập tháng 04/1993 (tiền thân thuộc Bộ Tài chính), là thành viên của tổ chức kiểm toán quốc tế PrimeGlobal. Công ty có trụ sở chính tại Đà Nẵng, chi nhánh tại TP.HCM, quy mô 150 nhân viên chuyên nghiệp, trong đó 27% là kiểm toán viên có chứng chỉ CPA Việt Nam và 10% có bằng quốc tế/sau đại học, nằm trong nhóm 7 công ty kiểm toán có số lượng CPA lớn nhất cả nước theo VACPA.

3. Văn bản pháp lý nào quy định tỷ lệ trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi và các mức trích lập cụ thể là bao nhiêu?
Quy định trích lập được căn cứ theo Điều 45 Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính với các mức: 30% giá trị đối với nợ quá hạn từ trên 6 tháng đến dưới 1 năm; 50% đối với nợ quá hạn từ 1 năm đến dưới 2 năm; 70% đối với nợ quá hạn từ 2 năm đến dưới 3 năm; và 100% đối với nợ quá hạn từ 3 năm trở lên.

4. Hai hình thức thư xác nhận công nợ được phân tích trong kiểm toán nợ phải thu là gì và áp dụng trong trường hợp nào?
Bao gồm thư xác nhận dạng khẳng định (positive form - yêu cầu phúc đáp trong mọi trường hợp, mang lại bằng chứng có độ tin cậy cao) và thư xác nhận dạng phủ định (negative form - chỉ phúc đáp khi có sai lệch số liệu, chỉ áp dụng khi rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát được đánh giá thấp, số dư nợ nhỏ).

5. Các thủ tục kiểm toán thay thế nào được KTV thực hiện khi không nhận được thư xác nhận công nợ?
Kiểm toán viên tiến hành kiểm tra việc thanh toán tiền nợ của khách hàng sau ngày khóa sổ kế toán, kiểm tra chứng từ vận chuyển hàng hóa (vận đơn, phiếu giao nhận) và đối chiếu hóa đơn, doanh thu bán hàng tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thủy đã hệ thống hóa vững chắc cơ sở lý luận và chuẩn mực nghề nghiệp liên quan đến kiểm toán khoản mục Phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính. Thông qua việc phân tích thực trạng áp dụng quy trình kiểm toán tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC trên hồ sơ khách hàng Công ty ABC, tác giả đã phản ánh trung thực các kỹ thuật kiểm toán thực địa từ giai đoạn lập kế hoạch, thực hiện thử nghiệm kiểm soát, thử nghiệm cơ bản đến khi hoàn thành cuộc kiểm toán. Đề tài đưa ra những đánh giá khách quan về ưu điểm và tồn tại trong công tác kiểm toán nợ phải thu, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp thiết thực góp phần nâng cao chất lượng quy trình kiểm toán tại doanh nghiệp kiểm toán độc lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI THU KHÁCH HÀNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 Tổng quan về kiểm toán Báo cáo tài chính 1.1 Khái niệm kiểm toán Báo cáo tài chính Kiểm toán là việc thu thập và đánh giá các bằng chứng về một thông tin nhằm xác định và báo cáo về sự phù hợp của các thông tin này với các tiêu chuẩn được thiết lập. Việc kiểm toán cần được thực hiện bởi các kiểm toán viên đủ năng lực và độc lập. (Giáo trình Kiểm toán căn bản)  Thông tin và các tiêu chuẩn: Kiểm toán được thực hiện nhằm đi đến việc xác định sự phù hợp giữa thông tin được kiểm toán với những tiêu chuẩn đã được thiết lập cho thông tin đó. Các tiêu chuẩn được sử dụng trong kiểm toán rất đa dạng, tùy theo thông tin cần kiểm toán.

Tiêu chuẩn càng rõ ràng, chặt chẽ thì việc kiểm toán càng thuận lợi và cho kết quả khách quan.  Thu thập và đánh giá bằng chứng: Bằng chứng kiểm toán là những “chứng cứ” mà KTV thu thập và sử dụng làm căn cứ để đưa ra ý kiến về thông tin được kiểm toán. KTV phải đánh giá về sự thích hợp và đầy đủ của bằng chứng kiểm toán trước khi đưa ra ý kiến kiểm toán trên Báo cáo kiểm toán.  Kiểm toán viên: Kiểm toán viên phải có năng lực nghề nghiệp để có thể thiết kế và thực hiện quá trình (chính là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng nói trên); KTV cần phải độc lập để các xét đoán và ý kiến được khách quan, không thiên lệch.

Theo khoản 9, điều 5, Luật kiểm toán độc lập số 67/2011/QH2 ngày 29/03/2011: “Kiểm toán Báo cáo tài chính là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu SVTH: Lê Thị Thủy 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Ngọc Thủy của Báo cáo tài chính của công ty được kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam". Theo định nghĩa của Liên đoàn kế toán quốc tế (International Federation of Accountants – IFAC): “Kiểm toán là việc kiểm toán viên độc lập kiểm tra và trình bày ý kiến nhận xét về Báo cáo tài chính”.2 Mục tiêu của kiểm toán Báo cáo tài chính 1. Mục tiêu chung Theo Chuẩn mực kiểm toán số 200: Mục tiêu chung của kiểm toán BCTC là giúp cho KTV và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến rằng BCTC có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành hoặc được chấp nhận, có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không. Mục tiêu kiểm toán BCTC giúp cho đơn vị được kiểm toán thấy rõ những thiếu sót, yếu kém trong hoạt động của đơn vị để khắc phục những yếu kém đó nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vị.

Theo khoản 11, chuẩn mực kiểm toán số 200: Mục tiêu tổng thể của KTV và doanh nghiệp khi thực hiện một cuộc kiểm toán BCTC là: a) Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu BCTC, xét trên phương diện tổng thể, có còn sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay không, từ đó giúp KTV đưa ra ý kiến về việc liệu BCTC có được lập phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày BCTC được áp dụng, trên các khía cạnh trọng yếu hay không. b) Lập Báo cáo kiểm toán về BCTC và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, phù hợp với các phát hiện của KTV. Mục tiêu cụ thể Tính hiện hữu: Các thông tin phản ánh tài sản hoặc nguồn vốn phải được đảm bảo bằng sự tồn tại thực tế của tài sản, nguồn vốn hoặc tính thực tế xảy ra của các nghiệp vụ. Tính đầy đủ: Thông tin phản ánh trên bảng khai tài chính không bị bỏ sót trong quá trình xử lý.

SVTH: Lê Thị Thủy 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Ngọc Thủy Tính chính xác: Ghi chép chính xác về cơ học trong các phép tính số học, cũng như khi chuyển sổ sách kế toán. Tính đánh giá: Giá của tài sản cũng như giá phí, giá thành đều được tính theo phương pháp kế toán là giá trị thực tế đơn vị chỉ ra để mua hoặc thực hiện hoạt động. Tính phân loại: Các giao dịch và sự kiện ghi nhận đúng thời hạn. Kịp thời: Các giao dịch, nghiệp vụ phát sinh đều được ghi nhận đúng hạn.

Trình bày và công bố: Tuân thủ các quy định cụ thể trong phân loại tài sản và vốn cũng như quá trình kinh doanh qua hệ thống tài khoản tổng hợp và chi tiết, phản ánh các quan hệ đối ứng để có thông tin hình thành nên BCTC. Tất cả các sự kiện đặc biệt xảy ra đều phải trình bày rõ trên Thuyết minh BCTC. Quyền và nghĩa vụ: Tài sản phản ánh trên Bảng kê tài chính phải thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, vốn và công nợ phải phản ánh đúng quyền, nghĩa vụ tương ứng của đơn vị.3 Tổng quan về kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng trong kiểm toán Báo cáo tài chính 1. Khái niệm về khoản phải thu khách hàng Theo điều 17, khoản 2, điểm a, TT 200/2014/TT – BTC hướng dẫn về chế độ kế toán doanh nghiệp do Bộ Tài chính ban hành: Khoản phải thu khách hàng bao gồm các khoản phải thu mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch có tính chất mua – bán như: phải thu về bán hàng, cung cấp dịch vụ, thanh lý, nhượng bán tài sản (TSCĐ, BĐSĐT, các khoản đầu tư tài chính) giữa doanh nghiệp và người mua (là đơn vị độc lập với người bán, gồm các khoản phải thu giữa công ty mẹ và công ty con, liên doanh, liên kết).

Gồm các khoản phải thu về tiền bán hàng xuất khẩu của bên giao ủy thác thông qua bên nhận ủy thác. Đặc điểm về khoản phải thu khách hàng Phải thu khách hàng là một loại tài sản của doanh nghiệp bị người mua chiếm dụng mà đơn vị có trách nhiệm phải thu hồi. SVTH: Lê Thị Thủy 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Ngọc Thủy Phải thu khách hàng là một loại tài sản khá nhạy cảm với những gian lận. Phải thu khách hàng là đối tượng để sử dụng các thủ thuật làm tăng doanh thu và lợi nhuận của đơn vị.

Phải thu khách hàng được trình bày theo giá trị thuần có thể thực hiện được và còn phụ thuộc vào việc lập dự phòng nợ phải thu khó đòi nên có nhiều khả năng sai sót và khó kiểm tra. Trong tất cả các khoản phải thu, khoản mục phải thu khách hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất. Nguyên tắc kế toán đối với việc hạch toán khoản phải thu khách hàng Để phản ánh khoản phải thu khách hàng kế toán sử dụng TK 131 “Phải thu của khách hàng” Nguyên tắc kế toán đối với TK 131 theo thông tư 200/2014/TT-BTC: Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản NPT và tình hình thanh toán các khoản NPT của doanh nghiệp với khách hàng về tiền bán sản phẩm, bán hàng hóa, BĐSĐT, TSCĐ, các khoản đầu tư tài chính, cung cấp dịch vụ. Tài khoản này còn dùng để phản ánh các khoản phải thu của người nhận thầu XDCB với người giao thầu về khối lượng công tác XDCB đã hoàn thành.

Không phản ánh vào TK này các nghiệp vụ thu tiền ngay. Khoản phải thu của khách hàng cần được hạch toán chi tiết cho từng đối tượng, từng nội dung phải thu, theo dõi chi tiết kỳ hạn thu hồi (trên 12 tháng hay không quá 12 tháng kể từ thời điểm báo cáo) và ghi chép theo từng lần thanh toán. Đối tượng phải thu là các khách hàng có quan hệ kinh tế với doanh nghiệp về mua sản phẩm, hàng hóa, nhận cung cấp dịch vụ, kể cả TSCĐ, BĐSĐT, các khoản đầu tư tài chính. Bên giao ủy thác xuất khẩu ghi nhận trong TK này đối với các khoản phải thu từ bên nhận ủy thác xuất khẩu về tiền bán hàng xuất khẩu như các giao dịch bán hàng, cung cấp dịch vụ thông thường.

SVTH: Lê Thị Thủy 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Ngọc Thủy Trong hạch toán chi tiết TK này, kế toán phải tiến hành phân loại các khoản nợ, loại nợ có thể trả đúng hạn, khoản nợ khó đòi hoặc có khả năng không thu hồi được, để có căn cứ xác định số trích lập dự phòng phải thu khó đòi hoặc có biện pháp xử lý đối với khoản nợ phải thu không đòi được. Trong quan hệ bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp với khách hàng, nếu sản phẩm, hàng hóa, BĐSĐT đã giao, dịch vụ đã cung cấp không đúng theo thỏa thuận trong hợp đồng kinh tế thì người mua có thể yêu cầu doanh nghiệp giảm giá hàng bán hoặc trả lại số hàng đã giao. Doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết các khoản NPT của khách hàng theo từng loại nguyên tệ. Đối với các khoản phải thu bằng ngoại tệ thì thực hiện theo nguyên tắc:  Khi phát sinh các khoản NPT khách hàng (bên Nợ TK 131), kế toán phải quy đổi ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh (là tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi chỉ định khách hàng thanh toán).

Riêng trường hợp nhận trước của người mua, khi đủ điều kiện ghi nhận doanh thu thì bên Nợ TK 131 áp dụng tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh đối với số tiền đã nhận trước.  Khi thu hồi NPT khách hàng ( bên Có TK 131) kế toán phải quy đổi ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá thực tế đích danh cho từng đối tượng khách nợ (Trường hợp khách nợ có nhiều giao dịch thì tỷ giá thực tế đích danh được xác định là tỷ giá bình quân gia quyền di động các giao dịch của khách nợ đó). Riêng trường hợp phát sinh giao dịch nhận trước tiền của người mua thì bên Có TK 131 áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế (là tỷ giá ghi vào bên Nợ tài khoản tiền) tại thời điểm nhận trước.  Doanh nghiệp phải đánh giá lại các khoản phải thu của khách hàng có gốc ngoại tệ tại tất cả các thời điểm lập BCTC theo quy định của pháp luật.

Tỷ giá giao dịch thực tế khi đánh giá lại khoản phải thu của khách hàng thanh toán tại thời điểm lập BCTC. Trường hợp doanh nghiệp có nhiều khoản phải thu và giao dịch tại nhiều ngân hàng thì được chủ động lựa chọn tỷ giá mua của một trong những ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch.