Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Bắc Á

Luận văn thạc sĩ phân tích kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Cao Tiến Bình
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Kim Anh
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tín dụng
• Đề tài: Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng Tại Ngân Hàng Bắc Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU – SƠ ĐỒ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm kiểm toán nội bộ
• 1.1.2. Chuẩn mực kiểm toán nội bộ
• 1.1.3. Quy tắc đạo đức của kiểm toán nội bộ
• 1.1.4. Sự cần thiết của kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
• 1.1.5. Mô hình tổ chức kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
• 1.1.6. Phương pháp tiếp cận trong kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
• 1.2. KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Tín dụng và rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Mục tiêu và yêu cầu đối với kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Quy trình kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.4. Hoàn thiện kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại và các tiêu chí đánh giá
• 1.2.5. Kinh nghiệm về kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.1.2. Mô hình tổ chức và mạng lưới hoạt động của Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.1.3. Khái quát về kết quả hoạt động của Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2. THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 2.2.1. Cơ sở pháp lý của kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2.2. Thực trạng về mô hình tổ chức của kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2.3. Thực trạng về phương pháp tiếp cận trong kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2.4. Thực trạng về quy trình kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.2.5. Một số kết quả chủ yếu của kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những mặt còn hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1.1. Định hướng hoạt động kinh doanh và phát triển tín dụng
• 3.1.2. Định hướng hoàn thiện kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 3.2.1. Hoàn thiện mô hình tổ chức, đội ngũ nhân sự kiểm toán nội bộ
• 3.2.2. Hoàn thiện phương pháp tiếp cận của kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng
• 3.2.3. Hoàn thiện quy trình kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng
• 3.2.4. Nâng cao trách nhiệm, sự ủng hộ của Hội đồng quản trị, Ban điều hành trong việc thiết lập và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng một cách hiệu quả
• 3.2.5. Tăng cường sự phối hợp của các đơn vị được kiểm toán
• 3.3. KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 3.3.1. Kiến nghị với chính phủ và với cơ quan quản lý nhà nước
• 3.3.2. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT
• CHẤM ĐIỂM XẾP HẠNG RỦI RO TÍN DỤNG CHO ĐƠN VỊ KINH DOANH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng Tại Ngân Hàng Bắc Á

Kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Bắc Á đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong các hoạt động tài chính. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện các sai sót mà còn nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng. Việc thực hiện kiểm toán nội bộ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng

Kiểm toán nội bộ là quá trình đánh giá độc lập nhằm đảm bảo các hoạt động tài chính diễn ra đúng quy định. Tại Ngân hàng Bắc Á, kiểm toán nội bộ giúp phát hiện và xử lý các rủi ro tín dụng hiệu quả.

1.2. Vai Trò Của Kiểm Toán Nội Bộ Trong Hoạt Động Tín Dụng

Kiểm toán nội bộ không chỉ giúp phát hiện sai sót mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho ban lãnh đạo trong việc ra quyết định. Điều này giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng và giảm thiểu rủi ro.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng

Mặc dù kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bắc Á đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, quy trình kiểm toán chưa hoàn thiện và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh là những yếu tố gây khó khăn.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Để Thực Hiện Kiểm Toán

Việc thiếu nhân sự có kinh nghiệm và chuyên môn trong lĩnh vực kiểm toán nội bộ là một trong những thách thức lớn. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của quá trình kiểm toán.

2.2. Quy Trình Kiểm Toán Chưa Hoàn Thiện

Quy trình kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bắc Á cần được cải tiến để đáp ứng tốt hơn các yêu cầu thực tiễn. Việc này bao gồm việc cập nhật các phương pháp và công cụ kiểm toán hiện đại.

III. Phương Pháp Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng Tại Ngân Hàng Bắc Á

Ngân hàng Bắc Á áp dụng nhiều phương pháp kiểm toán khác nhau để đảm bảo tính hiệu quả trong hoạt động tín dụng. Các phương pháp này bao gồm kiểm toán dựa trên rủi ro và kiểm toán tuân thủ quy định.

3.1. Kiểm Toán Dựa Trên Rủi Ro

Phương pháp này giúp xác định và đánh giá các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tín dụng. Điều này cho phép ngân hàng có những biện pháp phòng ngừa kịp thời.

3.2. Kiểm Toán Tuân Thủ Quy Định

Kiểm toán tuân thủ giúp đảm bảo rằng các hoạt động tín dụng của ngân hàng tuân thủ đúng các quy định pháp luật và nội bộ. Điều này rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của ngân hàng và khách hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng Bắc Á

Kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Bắc Á đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng. Các báo cáo kiểm toán đã giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Kiểm Toán Nội Bộ

Các kết quả từ kiểm toán nội bộ đã giúp ngân hàng cải thiện quy trình cho vay và giảm thiểu nợ xấu. Điều này góp phần nâng cao uy tín và sự tin tưởng của khách hàng.

4.2. Các Bài Học Kinh Nghiệm Từ Kiểm Toán

Thông qua các cuộc kiểm toán, ngân hàng đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Những bài học này sẽ là cơ sở để cải tiến quy trình trong tương lai.

V. Kết Luận Về Kiểm Toán Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng Tại Ngân Hàng Bắc Á

Kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Bắc Á là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc cải thiện quy trình và nâng cao năng lực đội ngũ kiểm toán viên sẽ giúp ngân hàng đối phó tốt hơn với các thách thức trong tương lai.

5.1. Định Hướng Phát Triển Kiểm Toán Nội Bộ

Ngân hàng cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân sự để nâng cao hiệu quả kiểm toán nội bộ. Điều này sẽ giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh trong ngành.

5.2. Tương Lai Của Kiểm Toán Nội Bộ Tại Ngân Hàng Bắc Á

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ và môi trường kinh doanh, kiểm toán nội bộ sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Ngân hàng Bắc Á cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, hoạt động cấp tín dụng đóng vai trò huyết mạch khi đóng góp tới hơn 70% tổng thu nhập của toàn hệ thống. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (Bacabank), quy mô hoạt động tín dụng liên tục mở rộng với tổng dư nợ cho vay năm 2016 đạt 48.102 tỷ đồng, chiếm 63,34% tổng tài sản ngân hàng. Mặc dù tăng trưởng tín dụng mang lại nguồn thu nhập chủ đạo, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro phát sinh nợ xấu, đe dọa trực tiếp đến an toàn vốn và tính thanh khoản. Dù tỷ lệ nợ xấu của Bacabank đã giảm từ mức 5,66% năm 2012 xuống còn 0,70% năm 2015, nhưng đến năm 2016 đã tăng nhẹ lên 0,81% với quy mô nợ có khả năng mất vốn đạt 382 tỷ đồng, chiếm 97,85% tổng nợ xấu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu lực và hiệu quả của kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng – tuyến phòng thủ thứ ba trong hệ thống kiểm soát rủi ro ngân hàng. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận theo chuẩn mực quốc tế, phân tích toàn diện thực trạng quy trình kiểm toán, mô hình tổ chức và phương pháp tiếp cận tại Bacabank, từ đó xây dựng mô hình chấm điểm rủi ro và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu bao quát hoạt động kiểm toán nội bộ tại 26 chi nhánh với 103 điểm giao dịch của Bacabank trong giai đoạn 5 năm từ 2012 đến 2016. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc củng cố bộ đệm an toàn vốn, bảo vệ nguồn vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng và nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE đạt 8,62% năm 2016).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng khung quản trị rủi ro ba tuyến phòng thủ theo Hiệp ước vốn Basel II. Trong mô hình này, tuyến phòng thủ thứ nhất là các đơn vị kinh doanh trực tiếp quản lý rủi ro; tuyến thứ hai là khối quản lý rủi ro và kiểm tra tuân thủ; tuyến thứ ba là kiểm toán nội bộ thực hiện rà soát, đánh giá độc lập và khách quan hai tuyến trước. Nghiên cứu cũng vận dụng Bộ chuẩn mực kiểm toán nội bộ quốc tế do Viện Kiểm toán Nội bộ Hoa Kỳ (IIA) ban hành gồm 41 chuẩn mực thuộc 6 nhóm, định rõ các nguyên tắc cốt lõi về tính độc lập, khách quan, năng lực chuyên môn và bảo mật.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình Kiểm toán định hướng rủi ro (Risk-Based Auditing - RBA) của David Griffiths, một xu hướng kiểm toán hiện đại đã tăng tỷ lệ áp dụng từ 40% năm 2000 lên 89% năm 2004 tại các tổ chức tài chính toàn cầu. Khung lý thuyết này vận dụng 4 khái niệm cốt lõi:

• Cấp tín dụng và rủi ro tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 và Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
• Rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát trong quy trình thẩm định, phê duyệt và giải ngân vốn.
• Khung kiểm soát nội bộ theo tiêu chuẩn COSO và Thông tư 44/2011/TT-NHNN.
• Ma trận đánh giá rủi ro kết hợp giữa khả năng xảy ra và mức độ ảnh hưởng của tổn thất tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp tin cậy. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2012-2016 của Bacabank và dữ liệu mua bán nợ với Công ty Quản lý Tài sản (VAMC) trị giá 625,95 tỷ đồng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi trực tuyến trên Google Forms kết hợp phỏng vấn sâu.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 18 chuyên gia kiểm toán nội bộ và cán bộ quản lý then chốt tại Ban Kiểm toán nội bộ Bacabank, đạt tỷ lệ phản hồi hợp lệ 100%. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các nhân sự trực tiếp thực hiện kiểm toán tại 26 chi nhánh trên 18 tỉnh, thành phố. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu và ma trận chấm điểm rủi ro. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm nhận diện rõ các lỗ hổng kiểm soát vi mô trong quy trình tác nghiệp thực tế mà các số liệu tài chính thuần túy không thể hiện hết. Timeline nghiên cứu tập trung xử lý số liệu kiểm toán trong giai đoạn 2012-2016 và hoàn thiện đánh giá thực nghiệm vào năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Bacabank giai đoạn 2012-2016 cho thấy những kết quả và điểm nghẽn trọng yếu sau:

• Tăng trưởng tín dụng nhanh đi kèm sự gia tăng nợ xấu nhóm có nguy cơ cao: Dư nợ cho vay khách hàng tăng trưởng bình quân 21,16%/năm, tăng từ 22.323 tỷ đồng năm 2012 lên 48.102 tỷ đồng năm 2016. Dù tỷ lệ nợ xấu được kiềm chế ở mức thấp 0,81%, cơ cấu nợ xấu năm 2016 cho thấy nợ có khả năng mất vốn (nợ nhóm 5) lên tới 382 tỷ đồng, chiếm 97,85% tổng nợ xấu của ngân hàng.
• Áp lực từ trích lập dự phòng rủi ro nợ bán cho VAMC: Giai đoạn 2015-2016, Bacabank đã bán nợ xấu cho VAMC với tổng mệnh giá trái phiếu đặc biệt là 625,95 tỷ đồng. Việc trích lập dự phòng bổ sung cho trái phiếu đặc biệt VAMC riêng năm 2016 là 102 tỷ đồng (lũy kế đạt 46,65 tỷ đồng), tạo áp lực đáng kể lên lợi nhuận sau thuế dù lợi nhuận vẫn tăng 28,02% đạt 501 tỷ đồng.
• Phương pháp tiếp cận kiểm toán còn mang nặng tính tuân thủ truyền thống: Kết quả khảo sát 18 kiểm toán viên cho thấy hơn 70% các cuộc kiểm toán tại đơn vị kinh doanh vẫn tập trung vào việc bắt lỗi thủ tục hồ sơ tín dụng sau giải ngân. Việc áp dụng mô hình định lượng rủi ro và kiểm toán định hướng rủi ro (RBA) mới chỉ dừng ở mức sơ khai, chưa xây dựng được ma trận rủi ro chi tiết cho từng chi nhánh.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện biến động nợ xấu và bảng ma trận chấm điểm xếp hạng rủi ro tín dụng tại 26 chi nhánh. Biến động tỷ lệ nợ xấu (từ 5,66% năm 2012 giảm về 0,70% năm 2015 rồi tăng lên 0,81% năm 2016) phản ánh sự biến động của chu kỳ kinh tế và sự phân hóa chất lượng khách hàng.

Nguyên nhân chính của các tồn tại xuất phát từ mô hình tổ chức kiểm toán nội bộ của Bacabank theo mô hình tập trung tại Hội sở chính. Mô hình này duy trì được tính độc lập nhưng lại hạn chế khả năng giám sát từ xa đối với 103 điểm giao dịch trên toàn quốc, trong khi quy mô nhân sự 1.502 người đòi hỏi tần suất kiểm tra dày đặc hơn. So sánh với kinh nghiệm quốc tế tại Kosovo (nơi 100% Trưởng kiểm toán nội bộ có trình độ Thạc sĩ và 71,4% có chứng chỉ hành nghề), chất lượng nguồn nhân lực kiểm toán tại Bacabank còn thiếu hụt các chứng chỉ chuyên môn quốc tế như CIA hay CPA. Điều này giải thích tại sao công tác kiểm toán tín dụng chưa thể đánh giá toàn diện khung quản trị rủi ro tổng thể theo yêu cầu của Basel II và Thông tư 44/2011/TT-NHNN.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Bacabank, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tái cấu trúc mô hình tổ chức và chuẩn hóa năng lực nhân sự: Chuyển đổi từ mô hình tập trung thuần túy sang mô hình hỗn hợp kết hợp bộ phận kiểm toán tại các vùng trọng điểm. Ban Kiểm soát cùng Khối Nhân sự chủ trì đào tạo chứng chỉ kiểm toán nội bộ quốc tế (CIA) cho tối thiểu 80% kiểm toán viên chuyên trách tín dụng trước năm 2019.
• Ứng dụng mô hình chấm điểm rủi ro trong lập kế hoạch kiểm toán: Ban Kiểm toán nội bộ triển khai bộ công cụ chấm điểm rủi ro cho 100% đơn vị kinh doanh, tăng tỷ lệ chọn mẫu khoản vay có mức độ rủi ro cao từ 50% lên tối thiểu 85% trong mỗi cuộc kiểm toán định kỳ giai đoạn 2017-2020.
• Chuẩn hóa quy trình kiểm toán 4 bước theo chuẩn mực IIA: Thực hiện khép kín 4 giai đoạn: Lập kế hoạch - Thực hiện kiểm toán - Báo cáo - Giám sát sau kiểm toán. Trưởng Ban Kiểm toán nội bộ chịu trách nhiệm rút ngắn thời gian phát hành báo cáo kiểm toán từ 30 ngày xuống dưới 15 ngày làm việc sau khi kết thúc đợt kiểm tra thực địa.
• Nâng cao trách nhiệm giám sát của Hội đồng quản trị và Ban điều hành: Thiết lập cơ chế theo dõi tự động việc thực hiện các kiến nghị kiểm toán với mục tiêu tỷ lệ khắc phục sai phạm đạt trên 95% trong vòng 6 tháng. Báo cáo đánh giá độc lập về kiểm soát nội bộ tín dụng phải được trình định kỳ hàng quý lên Hội đồng quản trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Kiểm soát và Kiểm toán viên nội bộ các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp khung ma trận chấm điểm rủi ro chi nhánh và quy trình kiểm toán 4 bước chuẩn hóa, hỗ trợ chuyển đổi từ kiểm toán tuân thủ sang kiểm toán định hướng rủi ro (RBA).
• Hội đồng Quản trị, Ban Tổng Giám đốc và Khối Quản lý rủi ro: Vận dụng mô hình ba tuyến phòng thủ theo Basel II để thiết lập các chốt kiểm soát tín dụng, tối ưu hóa chi phí trích lập dự phòng và kiểm soát nợ có khả năng mất vốn.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp bộ số liệu chuỗi thời gian 2012-2016, thang đo khảo sát thực chứng và cơ sở lý luận so sánh giữa quy định Việt Nam và chuẩn mực quốc tế IIA.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo các kiến nghị chính sách nhằm hoàn thiện dự thảo thông tư về hệ thống kiểm soát nội bộ và xây dựng hành lang pháp lý thành lập hội nghề nghiệp kiểm toán nội bộ tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng là nghiệp vụ quan trọng nhất tại ngân hàng thương mại?
  Hoạt động tín dụng chiếm hơn 70% tổng thu nhập và chiếm tới 63,34% tổng tài sản tại Bacabank năm 2016. Do quy mô tài sản lớn và tính chất phức tạp của các giao dịch cho vay, rủi ro tín dụng là nguyên nhân hàng đầu gây thất thoát vốn nếu tuyến phòng thủ thứ ba không phát hiện kịp thời các sai phạm.

• Kiểm toán định hướng rủi ro (RBA) khác biệt như thế nào so với kiểm toán tuân thủ truyền thống?
  Kiểm toán tuân thủ tập trung vào kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ quá khứ để tìm kiếm sai phạm đơn lẻ. Ngược lại, kiểm toán định hướng rủi ro (RBA) tập trung nguồn lực vào các khu vực có rủi ro tiềm tàng cao nhất, phân tích nguyên nhân gốc rễ và đưa ra tư vấn chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tương lai.

• Mô hình ba tuyến phòng thủ theo chuẩn Basel II được vận hành ra sao?
  Tuyến 1 là cán bộ tín dụng và chi nhánh trực tiếp quản lý rủi ro giao dịch. Tuyến 2 là Khối Quản lý rủi ro và Kiểm tra tuân thủ xây dựng chính sách toàn hàng. Tuyến 3 là Ban Kiểm toán nội bộ thực hiện rà soát độc lập toàn bộ hệ thống kiểm soát của hai tuyến trên để báo cáo Ban Kiểm soát.

• Chất lượng tín dụng của Bacabank giai đoạn 2012-2016 có những điểm đáng chú ý nào?
  Dư nợ tín dụng tăng trưởng bình quân 21,16%/năm đạt 48.102 tỷ đồng năm 2016. Tỷ lệ nợ xấu duy trì ở mức thấp 0,81%, tuy nhiên nợ nhóm 5 chiếm tỷ trọng áp đảo 97,85% (382 tỷ đồng) và chi phí trích lập dự phòng bổ sung cho VAMC năm 2016 lên tới 102 tỷ đồng.

• Đóng góp ứng dụng thực tiễn lớn nhất của luận văn này là gì?
  Luận văn đã xây dựng thành công bảng ma trận chấm điểm xếp hạng rủi ro tín dụng áp dụng cho 26 chi nhánh của Bacabank. Bảng điểm này cho phép phân loại mức độ rủi ro khách quan, giúp Ban Kiểm toán nội bộ phân bổ thời gian và nhân lực chính xác vào các đơn vị có rủi ro cao.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng theo chuẩn mực IIA và mô hình 3 tuyến phòng thủ Basel II.
• Phân tích bức tranh tài chính và tín dụng Bacabank giai đoạn 2012-2016 với quy mô dư nợ 48.102 tỷ đồng và nợ xấu được kiểm soát ở mức 0,81%.
• Nhận diện các điểm nghẽn cốt lõi trong phương pháp tiếp cận và mô hình tổ chức thông qua khảo sát thực chứng 18 chuyên gia kiểm toán nội bộ.
• Xây dựng thành công ma trận chấm điểm rủi ro đơn vị kinh doanh và đề xuất 5 nhóm giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán 4 bước.
• Đề xuất 4 kiến nghị chính sách đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý kiểm toán nội bộ tại Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một giải pháp định lượng thực tiễn giúp chuyển đổi mô hình kiểm toán từ tuân thủ sang định hướng rủi ro. Các ngân hàng thương mại cần nhanh chóng áp dụng ma trận chấm điểm rủi ro và chuẩn hóa quy trình kiểm toán trong giai đoạn 2017-2020 để củng cố an toàn hệ thống. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và các chuyên gia tài chính hãy khai thác toàn bộ mô hình và bộ tiêu chí đánh giá của luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị rủi ro ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại - Chương 2: Thực trạng kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á - Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm kiểm toán nội bộ Kiểm toán nội bộ (KTNB) trên thế giới ra đời khá sớm và ngày càng phát triển gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, phải đến năm 1941 khi một nhóm các nhà kiểm toán nội bộ đứng ra thành lập IIA (The Institute of Internal Auditors), Viện kiểm toán nội bộ, thì KTNB mới được công nhận như là một nghề nghiệp chính thức. Năm 1944, IIA định nghĩa KTNB là “hoạt động đánh giá độc lập trong trong một tổ chức về công tác kế toán, tài chính và các công tác khác của tổ chức đó. Hoạt động KTNB được xem như là các dịch vụ mang tính bảo vệ và xây dựng hỗ trợ cho ban giám đốc”. Như vậy, lúc mới ra đời, công việc của KTNB chủ yếu để hỗ trợ Ban giám đốc trong việc nhận xét về tính trung thực hợp lý của các thông tin kế toán và một số thông tin khác.

Thực tế, công việc của KTNB lúc này không khác nhiều so với kiểm toán độc lập mà chủ yếu nó là một bộ phận trực thuộc đơn vị. Sau nhiều lần sửa đổi bổ sung, thì đến tháng 10/2010 thì IIA đã đưa ra một định nghĩa mới (áp dụng từ ngày 01/01/2011) thể hiện đúng bản chất của KTNB là “hoạt động xác nhận và tư vấn mang tính độc lập, khách quan được thiết lập nhằm tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả hoạt động của một tổ chức. Kiểm toán nội bộ giúp cho tổ chức đạt được các mục tiêu của mình thông qua việc tạo ra một cách tiếp cận có hệ thống, có tính kỷ luật để đánh giá, nâng cao hiệu lực của quy trình quản trị doanh nghiệp, quy trình kiểm soát và việc quản lý rủi ro”(IIA, Code of Ethic). Thông qua định nghĩa này chúng ta có thể hình dung KTNB với 4 đặc trưng cơ bản sau: 7 Thứ nhất, KTNB là một hoạt động độc lập, khách quan.

Chính vì vậy nó phải là một bộ phận độc lập với tổ chức và cần thiết thì có thể thuê các KTV bên ngoài để thực hiện hoạt động KTNB. Thứ hai, vai trò của KTNB là xác nhận và tư vấn cho nhà quản lý với phạm vi hoạt động bao quát liên quan đến quy trình quản trị doanh nghiệp, quy trình kiểm soát và quản lý rủi ro. Như vậy, kiểm toán viên nội bộ chính là chuyên gia duy nhất giúp cải thiện được ba hệ thống này nhằm đạt được các mục tiêu: tăng cường đạo đức và các giá trị cốt lõi trong doanh nghiệp, đảm bảo hoạt động của tổ chức hiệu quả và minh bạch, truyền thông hiệu quả về rủi ro và kiểm soát tới các bộ phận thích hợp trong tổ chức và điều phối mối quan hệ giữa ban quản lý, kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ và hội đồng quản trị. Thứ ba, mục tiêu của KTNB là tạo ra giá trị gia tăng và cải thiện hoạt động của tổ chức.

Đây chính là đóng góp nổi bật của KTNB theo định nghĩa mới, luôn hướng đến lợi ích của tổ chức và cố gắng để làm cho mọi việc tốt hơn chứ không đóng vai trò là người điều tra và xử lý vi phạm. Thứ tư, yêu cầu của KTNB phải có một hệ thống chuẩn mực chuyên nghiệp và có thể thực hiện công việc với chất lượng dịch vụ cao nhất bằng cách “tiếp cận có tính kỷ luật và tính hệ thống”. Tại Việt Nam, quy chế KTNB trong các doanh nghiệp nhà nước được ban hành tại quyết định số 832-TC/QĐ-CĐKT của Bộ Tài chính ngày 28/10/1997 vẫn chưa giải thích kiểm toán nội bộ là gì. Theo dự thảo nghị định về Kiểm toán nội bộ năm 2016 của Chính phủ đang được lấy ý kiến thì KTNB là “việc kiểm tra, đánh giá giám sát tính đầy đủ, thích hợp và hữu hiệu của kiểm soát nội bộ”.

Trong đó, kiểm soát nội bộ là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù với với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra. Cho thấy tại Việt Nam 8 vai trò của KTNB vẫn chưa được nhìn nhận một cách toàn vẹn chủ yếu tập trung vào hệ thống kế toán cũng như rủi ro của các quy trình quy định của đơn vị. Một số người thường dễ nhầm lẫn giữa “kiểm toán nội bộ” và “kiểm soát nội bộ”. Tuy nhiên, như định nghĩa đưa ra ở trên thì “kiểm soát nội bộ” chính là các cơ chế chính sách, quy trình, quy định nội bộ được thiết kế tuân thủ quy định pháp luật và phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp nhằm tạo ra các chốt kiểm soát giúp phòng ngừa rủi ro cũng như phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro cùng với đó là giúp doanh nghiệp đạt được những mục tiêu đặt ra trong hoạt động.

Còn “kiểm toán nội bộ” là bộ phận thường nằm trong doanh nghiệp nhằm giúp nhà quản lý kiểm tra, đánh giá cũng như giám sát tính đầy đủ, thích hợp và hữu hiệu của những quy trình, quy chế, chính sách đó. Chuẩn mực kiểm toán nội bộ Để kiểm tra, đánh giá và tư vấn cho tổ chức nhằm giảm thiểu rủi ro tiềm ẩn cũng như tạo ra giá trị gia tăng của tổ chức KTNB cần có một hệ thống các nguyên tắc cơ bản về nghiệp vụ và về việc xử lý các mối quan hệ phát sinh trong quá trình kiểm toán chính là hệ thống chẩn mực kiểm toán nội bộ. Cho đến nay, Viện kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ vẫn là cơ quan duy nhất ban hành một cách đầy đủ và chỉnh sửa thường xuyên các chuẩn mực kiểm toán nội bộ nhằm áp dụng hoặc tham khảo trên thế giới. Bộ chuẩn mực kiểm toán nội bộ năm 2017 được ban hành tháng 10/2016 và áp dụng từ 01/01/2017, gồm có 41 chuẩn mực chia thành 6 nhóm chính có tác dụng đưa ra các nguyên tắc cơ bản tiêu biểu cho việc hành nghề kiểm toán nội bộ (IIA, International standards for the professional practice of internal auditing, 2016).

- Nhóm chuẩn mực về mục tiêu, quyền hạn, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp kiểm toán nội bộ (Nhóm chuẩn mực 1000 – Mục đích, trách nhiệm và quyền hạn, 1110 – Độc lập về tổ chức, 1120 – Khách quan, 1130 – Những tình huống làm ảnh hưởng đến tính độc lập và khách quan, 1200 – Trình độ chuyên môn thành thạo. 9 - Nhóm chuẩn mực về quản lý chất lượng kiểm toán nội bộ số 1300 – Đánh giá chất lượng kiểm toán. - Nhóm chuẩn mực về quản lý hoạt động kiểm toán nội bộ số 2000, trong đó có các chuẩn mực về 2010 - Lập kế hoạch, 2020 - Trao đổi thông tin và phê duyệt, 2030 - Quản lý các nguồn lực, 2040 - Các chính sách và quy trình, 2050 - Hợp tác, 2060 -Báo cáo cho các nhà quản lý cấp cao. - Nhóm chuẩn mực về bản chất hoạt động kiểm toán nội bộ số 2100 bao gồm: 2110 – Hệ thống quản trị rủi ro, 2120 – Quản lý rủi ro, 2130 – Kiểm soát.

- Nhóm chuẩn mực về quy trình thực hiện một cuộc kiểm toán gồm: 2200 – Lập kế hoạch kiểm toán, 2300 – Thực hiện kiểm toán, 2400 – Trao đổi thông tin về kết quả kiểm toán, 2500 – Giám sát sau kiểm toán. - Nhóm chuẩn mực về quyết định chấp nhận rủi ro của các nhà quản lý cấp cao số 2600. Ngoài các chuẩn mực kiểm toán nội bộ này, IIA còn ban hành cuốn “Tư vấn thực hành” chuẩn mực kiểm toán nội bộ phát hành tháng 05/2015 dựa trên bộ chuẩn mực kế toán năm 2013 để mô tả và giải thích rõ về các chuẩn mực kiểm toán nội bộ. Hiện tại, Bộ tài chính chưa ban hành chuẩn mực kiểm toán nội bộ làm cơ sở cho việc thực hiện kiểm toán nội bộ tại Việt Nam.

Quy tắc đạo đức của kiểm toán nội bộ Quy tắc đạo đức do IIA (IIA, Code of Ethic) ban hành yêu cầu kiểm toán viên nội bộ (KTVNB) cần áp dụng và duy trì những quy tắc đạo đức cần thiết sau: - Chính trực: là cở sở để tạo ra sự tin cậy trong các đánh giá của KTVNB. Để đảm bảo được điều này, KTNB cần: • Thực hiện công việc với sự trung thực, cẩn thận và có trách nhiệm. • Phải tuân thủ luật pháp và phải tiết lộ thông tin khi luật pháp và các quy định nghề nghiệp yêu cầu. 10 • Không được tiến hành riêng một cách có chủ ý các hoạt động phi pháp hoặc dấn thân vào các hành động gây mất danh dự đối với nghề kiểm toán hoặc đối với tổ chức.

• Phải tuân thủ và đóng góp cho các mục tiêu đạo đức và hợp pháp của tổ chức. - Khách quan: các KTVNB thể hiện mức độ khách quan nghề nghiệp cao nhất khi thu thập, đánh giá và truyền tải các thông tin liên quan đến hoạt động hoặc quy trình được xem xét. Các KTVNB đánh giá một cách công minh tất cả các yếu tố chuẩn xác và trong quá trình đánh giá không để bị ảnh hưởng bởi các lợi ích cá nhân hoặc bởi người khác. • Không thiết lập các mối quan hệ có thể làm nguy hại đến tính chất khách quan của các báo cáo kiểm toán.

• Không được chấp nhận bất cứ thứ gì có thể làm nguy hại hoặc gây nguy cơ làm sai lệch các đánh giá chuyên môn của mình. • Phải công bố tất cả các sự kiện trọng yếu và đó là các sự kiện nếu không được công bố sẽ có thể gây ra hậu quả là làm sai lệch báo cáo về các hoạt động được xem xét. - Bảo mật: KTVNB cần tôn trọng giá trị và tính riêng biệt của các thông tin nhận được, không công bố các thông tin này khi không được phép trừ khi có quy định khác của pháp luật. Cụ thể là: • Phải thận trọng trong việc sử dụng và bảo vệ các thông tin có được trong quá trình làm nhiệm vụ.