PHẦN MỞ ĐẦU I. Lý do, sự cần thiết lập quy hoạch Yên Bái là tỉnh miền núi, nằm ở trung tâm giữa vùng núi và trung du Bắc bộ Việt Nam, phía Tây Bắc giáp tỉnh Lào Cai và tỉnh Lai Châu; phía Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Hà Giang và tỉnh Tuyên Quang; Phía Đông Nam giáp tỉnh Phú Thọ và phía Tây giáp tỉnh Sơn La. Tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 6.892,68 km2, xếp thứ 8 về quy mô đất đai trong tổng số 12 tỉnh thuộc vùng núi và trung du phía Bắc. Toàn tỉnh có 9 đơn vị hành chính, trong đó có 1 thành phố Yên Bái là trung tâm hành chính - kinh tế - xã hội của tỉnh; 1 thị xã Nghĩa Lộ và 7 huyện: Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn, Văn Yên, Lục Yên, Trấn Yên, Yên Bình.
Yên Bái là vùng kinh tế tổng hợp có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng Tây Bắc và vùng Trung du miền núi phía Bắc. Đầu mối giao thông trung chuyển quan trọng của các tỉnh phía Tây Bắc và Đông Bắc, giữa miền xuôi và miền núi. Là trung tâm đào tạo nghề và dịch vụ y tế vùng Tây Bắc và có ý nghĩa quan trọng về an ninh quốc phòng. Mù Cang Chải là huyện miền núi nằm ở cực Tây của tỉnh Yên Bái.
Ở độ cao trung bình 1000 mét so với mực nước biển, Mù Cang Chải được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu trong lành, nhiều tiềm năng về khoáng sản và cảnh quan tự nhiên chưa được khai thác. Song ngược lại, địa hình bị chia cắt mạnh mẽ dẫn đến sự khó khăn trong kết nối cơ sở hạ tầng, thiếu quỹ đất để xây dựng, ngoài ra trình độ phát triển của bộ phận dân cư vẫn còn ở mức thấp khiến Mù Cang Chải vẫn dậm chân ở “vùng trũng”. Điều này dẫn đến một nghịch lý: Mù Cang Chải – vùng đất nổi tiếng thế giới với di sản ruộng bậc thang và các bãi đá cổ - đồng thời cũng là một trong 56 huyện nghèo nhất cả nước (theo Quyết định số 275/QĐ-TTg) với sự chênh lệch phát triển lớn so với các huyện và tỉnh lân cận. Do đó, phát triển kinh tế địa phương luôn được xem là mục tiêu hàng đầu trong các chiến lược phát triền vùng.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết để Mù Cang Chải đạt được mục tiêu này. Sự phức tạp về vị trí địa lý và giao thông tiếp cận dẫn đến những khó khăn trong vận hành và quản lý địa phương, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng và phát triển đô thị. Nhu cầu phát triển kinh tế tốc độ cao trong bối cảnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa có nguy cơ dẫn đến sự đánh đổi môi trường và bản sắc cộng đồng các dân tộc – vốn là các giá trị không thể khôi phục lại được. Các hệ quả ngày càng rõ nét sau quá trình phát triển nóng của các đô thị có tính chất tương đồng như Đà Lạt, Sa Pa v.
nhiều khả năng sẽ là bài toán Mù Cang Chải cần giải quyết trong tương lai. Bên cạnh đó, diễn biến gần như không thể đảo ngược của thiên tai, biến đổi khí hậu và sự nóng lên toàn cầu, cùng các tác động nhân tạo không được cảnh báo trước (như hoạt động khai thác thượng nguồn, các sự cố môi trường nằm ngoài phạm vi lãnh thổ) đã và đang làm thay đổi nhanh chóng các điều kiện và quy luật tự nhiên – vốn là nền tảng của mọi hoạt động phát triển lãnh thổ. 11 Bảng so sánh Mù Cang Chải với 12 địa điểm du lịch nổi bật của Việt Nam và doanh thu du lịch lữ hành theo giá hiện hành phân theo địa phương năm 2017 (Đvt: tỷ đồng – Nguồn: Tổng cục thống kê và Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030) Do đó, với quan điểm thoát nghèo bền vững và không đánh đổi sự phát triển bằng mọi giá, vùng huyện Mù Cang Chải cần thiết phải xây dựng một quy hoạch không gian tổng thể có tầm nhìn chiến lược rõ ràng gắn liền với hệ thống mục tiêu và chương trình hành động khả thi. Một định hướng phát triển dài hạn lấy du lịch làm trọng tâm sẽ giúp vùng huyện Mù Cang Chải có thể cùng lúc thúc đẩy các cấu phần: Một hệ sinh thái kinh tế xanh: nông nghiệp hữu cơ gắn với đặc sản địa phương, công nghiệp sạch với quy mô vừa và nhỏ, dịch vụ du lịch hướng đến các thị trường tiểu ngạch; Quảng bá thương hiệu và đặc trưng lãnh thổ; Cải thiện dân trí và chất lượng nguồn nhân lực, rút ngắn khoảng cách phát triển; Bảo tồn các giá trị cảnh quan, chủ động ứng phó với Biến đổi khí hậu.
Với các định hướng trên, quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đòi hỏi một mô hình phát triển đặc thù, hướng tới từng bước tiệm cận các mô hình phát triển du lịch thành công trên thế giới. Đây sẽ là nền tảng cho việc triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, quản lý các hoạt động xây dựng và phát triển đô thị - nông thôn, cũng như là cơ sở cho việc thu hút đầu tư trong thời gian tới. Phạm vi, ranh giới và thời hạn lập quy hoạch Phạm vi, ranh giới lập quy hoạch Phạm vi nghiên cứu trực tiếp: Gồm toàn bộ diện tích tự nhiên huyện Mù Cang Chải khoảng 120.096 ha, gồm 01 thị trấn và 13 xã. Sơ đồ liên hệ vùng huyện Mù Cang Chải Ranh giới hành chính: Phía Bắc giáp huyện Văn Bàn tỉnh Lào Cai; Phía Nam giáp huyện Mường La tỉnh Sơn La; Phía Đông giáp huyện Văn Yên và huyện Văn Chấn; Phía Tây giáp huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu.
Phạm vi nghiên cứu mở rộng: vùng huyện Mù Cang Chải và các địa phương lân cận, vùng tỉnh Yên Bái. Thời hạn lập quy hoạch Giai đoạn ngắn hạn: đến năm 2030 Giai đoạn dài hạn: đến năm 2050 13 I. Cơ sở lập quy hoạch Cơ sở pháp lý Luật Quy hoạch đô thị 30/2009/QH12 ngày 17/06/2009; Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013; Luật Xây dựng ngày 18/6/2014; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng ngày 17/6/2020; Luật Du lịch số 09/2017/QH14 ngày 19/06/2017; Luật số 35/2018/QH14 ngày 20/11/2018 Sửa đổi bổ sung một số điều của 37 Luật có liên quan đến quy hoạch; Nghị định 38/2010/NĐ-CP ngày 07/04/2010 của Chính phủ ban hành về Quản lý không gian kiến trúc cảnh quan đô thị; Nghị định 37/2010/NĐ-CP ngày 07/04/2014 của Chính phủ ban hành về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch đô thị; Nghị định số 43/2014 ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số 44/2015/NĐ-CP ngày 06/5/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung về quy hoạch xây dựng; Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ Sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 72/2019/NĐ-CP ngày 30/8/2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 37/2010/NĐ-CP ngày 07/4/2010 về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch đô thị; Thông tư số 12/2016/TT-BXD ngày 29/6/2016 của Bộ Xây dựng, quy định về hồ sơ của nhiệm vụ và đồ án xây dựng vùng, quy hoạch đô thị và quy hoạch xây dựng khu chức năng đặc thù; Nghị quyết 1210/2016/UBTVQH13 ngày 25/05/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Phân loại đô thị; Nghị quyết số 28-NQ/TU ngày 24/02/2021 của Yên Bái về đẩy mạnh phát triển du lịch tỉnh Yên Bái giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến 2030; Quyết định số 980/QĐ-TTg ngày 21/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch xây dựng vùng trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030; Quyết định số 2598/QĐ-UBND ngày 25/12/2014 của UBND tỉnh Yên Bái phê duyệt quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Yên Bái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; 14 Quyết định số 934/QĐ-TTg ngày 17/5/2016 của UBND tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh Yên Bái 5 năm 2016 - 2020; Quyết định số 3195/QĐ-UBND ngày 15/12/2020 của UBND tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh Yên Bái 5 năm 2021 - 2025; Quyết định 676/QĐ-TTg ngày 18/05/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án xây dựng nông thôn mới trong quá trình đô thị hóa trên địa bàn cấp huyện giai đoạn 2017 – 2020; Quyết định số 322/QĐ-TTg ngày 21/3/2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể kinh tế-xã hội tỉnh Yên Bái đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Công văn số 3612/UBND-XD ngày 16/12/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc lập một số đồ án quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị trên địa bàn tỉnh Yên Bái; Quyết định số 438/UBND-XD ngày 28/2/2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc triển khai lập Quy hoạch xây dựng vùng Huyện Mù Cang Chải; Quyết định số 1520/QĐ-SXD ngày 6/7/2020 của Sở Xây dựng về việc phê duyệt kế hoạch đấu thầu gói thầu tư vấn lập nhiệm vụ quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050; Quyết định số 1521/QĐ-SXD ngày 6/7/2020 của Sở Xây dựng về việc chỉ định thầu tư vấn lập nhiệm vụ quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái đến năm 2030, tầm nhìn đến 2050; Quyết định số 2868/QĐ-UBND ngày 13/11/2020 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt nhiệm vụ lập đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái; Công văn số 159-TB/VPTU ngày 11/10/2021 của Văn phòng Tỉnh uỷ Yên Bái về thông báo kết luận của Thường trực Tỉnh uỷ về đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải; Công văn số 2862/SXD-QHKT ngày 30/11/2021 của Sở Xây dựng tỉnh Yên Bái về việc xin ý kiến tham gia thẩm định vào đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái; Căn cứ Văn bản số 216-TB/VPTU ngày 15/3/2022 của Văn phòng Tỉnh ủy Yên Bái về việc thông báo Kết luận của Thường trực Tỉnh uỷ về Đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện Mù Cang Chải. Các tài liệu, số liệu, bản đồ có liên quan Niên giám Thống kê tỉnh Yên Bái năm 2020; Số liệu thống kê huyện Mù Cang Chải; 15 Các dự án, quy hoạch và các tài liệu, số liệu liên quan của các ngành, lĩnh vực trên địa bàn huyện Mù Cang Chải có liên quan đến khu vực lập quy hoạch; Các bản đồ địa hình, hành chính khu vực quy hoạch và vùng phụ cận tỷ lệ 1/5.