Chương 1: Một số vấn đề về lý luận. Chương 2: Hình ảnh đất nước, con người Việt Nam trong ký sự truyền hình. Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng ký sự truyền hình. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN 1. Các khái niệm có liên đến đề tài 1. Ký sự và ký sự truyền hình 1. Ký sự văn học Từ khi ra đời, thể ký đã có rất nhiều định nghĩa và khái niệm khác nhau.
Theo Từ điển văn học của nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 1984, ký là “một loại hình văn học bên cạnh thơ, tiểu thuyết và kịch, gồm nhiều thể, chủ yếu là văn xuôi như:Bút ký, hồi ký, du ký, nhật ký, ký sự, phóng sự, tùy bút, tự truyện, tạp văn, bút ký chính luận. Ký phản ánh những sự việc và con người có thật trong cuộc sống” [13, tr.Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Khoa học xã hội Việt Nam -Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 1992, “Ký là một thể văn xuôi viết về người thực việc thực có tính chất thời sự, trung thành với hiện thực ở mức cao nhất”. Theo sách Thuật ngữ nghiên cứu văn học, thể loại ký được xem là “một loại hình văn học tái hiện cuộc sống qua sự ghi chép, miêu tả người thật, việc thật.Hình tượng của ký có địa chỉ của nó trong cuộc sống. Do đó, tính chính xác tối đa là đặc trưng cơ bản của ký” [10, tr.
Hà Minh Đức có quan điểm: “Ký văn học là thể loại cơ động, linh hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thức ở các thế trực tiếp nhất. Tác phẩm ký vừa có khả năng đáp ứng được yêu cầu bức thiết của thời đại, đồng thời vẫn giữ được tiếng nói vang xa, sâu sắc của nghệ thuật” [2, tr. Như vậy, trong văn học, ký là một thể loại cơ động, linh hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực ở cái thể trực tiếp nhất, ở những nét sinh động và tươi mới nhất. Nó giúp nhà văn khắc phục được tính bảo thủ truyền thống trong thi pháp để có thể đón nhận sự đa dạng và phong phú của đời sống.
Trong sách từ điển văn học, tác giả Nguyễn Xuân Nam xác định ký là một “ loại hình văn học” bên cạnh thơ, tiểu thuyết, kịch gồm nhiều chủ thể 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ yếu là văn xuôi, bút ký, hồi ký, du ký, ký sự, phóng sự, tự truyện, tạp văn, chính luận…Ông cho rằng ký có nhiều thể loại, có những thể gần với lịch sử như hồi ký, tự truyện, có những thể mang nhiều yếu tố trữ tình như tùy bút, bút ký có những thể gần như truyện như truyện ký và trong đó có những thể rất gần với thông tin báo chí như, phóng sự, ký sự. Việc phân loại ký là một vấn đề học thuật phức tạp, việc phân ra các thể ký một cách rõ ràng ở cấp nhỏ hơn còn khó hơn rất nhiều. Tuy nhiên, khi phân chia thể ký dưới phương thức phản ánh của thể loại này thì các nhà nghiên cứu lại có cùng quan điểm với nhau. Hầu hết đều cho rằng ký phân chia ra làm các nhóm cơ bản: Ký tự sự, ký trữ tình, ký chính luận.
Ngay sự phân loại khái quát nhất như trên cũng có sự xâm lấn và kết hợp ở những mức độ khác nhau giữa các loại ký. Vì thế, ranh giới giữa các loại ký không phải là bất biến và có sự giao thoa linh hoạt tùy vào phong cách thể hiện của tác giả. Ký sự là một thể loại có ý thức hướng tới ghi chép khá hoàn chỉnh về một sự kiện, một phong trào, một chiến dịch, một giai đoạn sinh thành của một đối tượng khách quan nào đó… ký sự không đột phá vào “điểm” của sự kiện như phóng sự mà quan tâm mô tả trên diện rộng của sự kiện trong quá trình phát triển của nó. Trong ký sự, sự việc sự kiện là nội dung chủ yếu, thể hiện sự vận động phát triển thông qua những biến động cuộc sống.
Chính vì thế, tác giả Nguyễn Xuân Nam trước đây khẳng định “Ký sự nặng nề tả việc có thật, từ những sự việc cụ thể và sinh động, toát lên chủ đề tư tưởng của tác phẩm; ký sự ít dùng liên tưởng, ít bàn luận” [13, tr. Trên cơ sở khẳng định ký sự là “một thể loại thuộc loại hình ký nhằm ghi chép lại một câu chuyện, một sự kiện tương đối hoàn chỉnh” từ điển thuật ngữ văn học xác định: “Ký sự có những đặc điểm chung với bút ký như viết về người thật việc thật mà tác giả trực tiếp chứng kiến; cốt truyện không chặt 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chẽ như trong truyện; sử dụng nhiều biện pháp và phương tiện biểu đạt nghệ thuật. Song ký sự, phần bộc lộ cảm nghĩ của tác giả và những yếu tố liên tưởng, nghị luận thường ít hơn ở bút ký, tùy bút” [3, tr. Giáo sư, tiến sĩ khoa học Phương Lựu cho rằng “Ký sự là bức tranh toàn cảnh, trong đó sự việc và con người đan chéo vào nhau, nhưng gương mặt của nhân vật là không rõ nét” [7, tr.
Bằng việc xác định ký sự là một thể loại thuộc ký tự sự. Hà Minh Đức đưa ra khái niệm về thể loại ký sự văn học “Ký sự là thể loại có nhiệm vụ ghi lại những diễn biến khách quan của cuộc sống con người thông qua những sự kiện. Trong ký sự, tác giả phải tôn trọng tiếng nói khách quan của sự kiện” [3 tr. Trên cơ sở phân tích, tổng hợp các quan điểm của các nhà nghiên cứu có thể đi đến một khái niệm chung nhất về ký sự văn học như sau: Ký sự là thể loại có nhiệm vụ ghi lại những diễn biến khách quan của cuộc sống con người thông qua những sự kiện, sự việc mà tác giả chứng kiến.
Trong quá trình phản ánh tác giả có quyền bình luận, phân tích nhưng phải tôn trọng tính khách quan của sự kiện, sự việc. Ký sự báo chí Từ sau Cách mạng Tháng Tám đến nay, ký sự càng ngày càng khẳng định vị thế của mình bằng việc đóng góp những tác phẩm xuất sắc cho đời sống văn học và báo chí. Không thể không nhắc tới những nhiều tác phẩm ký Ký sự Cao Lạng của Nguyễn Huy Tưởng, Rất nhiều ánh lửa của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Vỡ tỉnh của Tô Hoài, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi ,Sống như anh của Trần Đình Vân, Miền đất hứa của Nguyễn Sinh và Vũ Kì Lân, Những ngày nổi giận của Chế Lan Viên, Họ sống và chiến đấu của Nguyễn Khải, Đường lớn của Bùi Hiển. Đây thực sự là những tác phẩm ký đã để lại dấu ấn sâu đậm cho độc giả văn học và báo chí.Từ sau Đại hội Đảng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn quốc lần thứ VI diễn ra năm 1986, sự đổi mới và phát triển toàn diện của đất nước kéo theo sự phát triển của văn học và báo chí.
Ký báo chí nở rộ gắn liền với hiện thực sôi động của đời sống xã hội, ký lấy người thật, việc thật làm đối tượng miêu tả và phản ánh. Sức hấp dẫn, thuyết phục của ký trước hết và chủ yếu chính do sự việc và con người có thật được phản ánh trong tác phẩm. Với những ưu thế như khả năng cơ động, linh hoạt, nhạy bén trong việc phản ánh hiện thực ở cái thể trực tiếp nhất, ký có khả năng đem đến cho công chúng những nét tươi mới và sinh động của hiện thực – những thông tin đáng tin cậy. Đối với báo chí, có thể nói ký là thể loại tạo ra một không gian sáng tạo rộng lớn giúp nhà báo có thể thông tin thời sự một cách sinh động, hấp dẫn.
Với đặc điểm về kết cấu và bút pháp linh hoạt, đặc biệt với sự xuất hiện của cái tôi trần thuật - tác giả - nhân chứng, ký tỏ ra ưu thế hơn so với những thế loại báo chí khác trong việc trình bày sự thật một cách sinh động, có chiều sâu. Sức hấp dẫn ấy còn được bổ sung thêm bởi vai trò của nhà báo, không chỉ là người thông tin khách quan, nhà báo còn có quyền độc thoại, đối thoại với công chúng với tư cách là nhân chứng bình đẳng đối với tất cả nhân vật được phản ánh và những người tiếp nhận sự phản ánh đó. Như vậy, các thể ký báo chí xuất hiện trước hết là do nhu cầu truyền đạt thông tin, nhu cầu phản ánh thực tiễn. Với tư cách là người truyền đạt thông tin đến công chúng nhà báo luôn có ý thức tìm tòi những hình thức thể hiện mới để vượt ra khỏi cái khung của lối văn thông tấn mà vẫn đảm bảo tính xác thực, tính thời sự của nội dung được phản ánh.
Ký sự nhìn chung đã đáp ứng được yêu cầu đó, với hình thức kết cấu tương đối co giãn, với bút pháp đa dạng và đặc biệt là sự xuất hiện của cái tôi trần thuật giúp nhà báo có thể truyền đạt thông tin một cách phong phú, hấp dẫn hơn so với các thể loại báo chí khác. Qua đó, có thể thấy rằng sự hình thành và phát triển của ký báo chí 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gắn liền với hoạt động sáng tạo của nhà báo, việc tìm tòi những hình thức thể hiện mới nhằm đạt tới hiệu quả cao hơn vốn là thuộc tính của quá trình sáng tạo và nhà báo không nằm ngoài qui luật đó. Trong các công trình nghiên cứu về thể ký báo chí có rất nhiều quan niệm khác nhau về thể loại này nhưng về cơ bản đều có những đặc điểm chung nhất: Ký phản ánh sự thật, đó là những con người, tình huống, hoàn cảnh có thật trong cuộc sống. Trong ký thường sử dụng nhiều biện pháp điển hình hóa nghệ thuật, đưa ra những phương diện của nó như chân dung nhân vật, những lối nói điển hình của nhân vật, phong cách, sự việc, chi tiết.Nguyên liệu cho ký được coi là đạt nếu có cơ sở vạch ra mâu thuẫn cũng như phân tích tâm lý chính xác.
Bố cục và cốt truyện rất quan trọng, nó là móc câu không bao giờ để rơi sự tò mò của con người [11, tr. Trong ký báo chí được chia ra nhiều dạng khác nhau như: Ký sự, ký chính luận, ký chân dung, bút ký, hồi ký…sự phân chia này căn cứ vào đặc trưng riêng trong quá trình phản ánh. Tuy nhiên, sự phân chia này cũng chỉ mang tính chất tương đối.