Khóa luận: Phóng sự ảnh về nạn nhân chất độc da cam - Phạm Thị Thu Hảo

Bộ ảnh phóng sự chân thực ghi lại cuộc sống đầy nghị lực và nỗi đau dai dẳng của các nạn nhân chất độc màu da cam qua từng khoảnh khắc xúc động.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hảo
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Quốc Bình
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí
• Đề tài: Phóng sự ảnh về nạn nhân chất độc màu da cam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về phóng sự ảnh nạn nhân chất độc màu da cam

Chất độc màu da cam (CĐDC) là loại vũ khí hóa học được quân đội Mỹ rải xuống miền Nam Việt Nam trong giai đoạn 1961-1971. Hơn 50 năm sau cuộc chiến, hậu quả vẫn còn dai dẳng khi hàng trăm nghìn nạn nhân phải sống chung với những di chứng sức khỏe nghiêm trọng. Phóng sự ảnh về nạn nhân chất độc màu da cam là thể loại báo chí trực quan, sử dụng hình ảnh kết hợp văn bản để kể những câu chuyện chân thực về cuộc sống của họ. Loại hình phóng sự này không chỉ ghi lại hình ảnh mà còn thể hiện góc nhìn nhân văn, khơi dậy sự đồng cảm của xã hội. Các tác phẩm thường tập trung vào những khía cạnh đời sống thường nhật, những khó khăn trong sinh hoạt và những nỗ lực vượt qua nghịch cảnh của nạn nhân.

1.1. Đối tượng và phạm vi tác phẩm phóng sự ảnh

Phóng sự ảnh về nạn nhân chất độc màu da cam chủ yếu tập trung vào ba nhóm đối tượng chính: trẻ em khuyết tật bẩm sinh do di truyền từ bố mẹ nhiễm độc, người lớn tuổi bị các bệnh liên quan đến CĐDC như ung thư, tiểu đường, và những gia đình phải chăm sóc người thân mắc bệnh. Phạm vi tác phẩm thường bao gồm các trung tâm bảo trợ xã hội, làng trẻ em SOS, bệnh viện chuyên khoa và cộng đồng dân cư tại những vùng bị ảnh hưởng nặng nề như Đà Nẵng, Quảng Trị, Bình Phước. Ảnh hưởng của CĐDC không chỉ giới hạn ở sức khỏe thể chất mà còn tác động đến tâm lý, kinh tế và xã hội của nạn nhân.

1.2. Vai trò của phóng sự ảnh trong truyền thông xã hội

Phóng sự ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về hậu quả lâu dài của chiến tranh hóa học. Khác với báo chí viết hay truyền hình, thể loại này sử dụng hình ảnh để tạo nên sự rung động trực tiếp, vượt qua rào cản ngôn ngữ. Nó giúp công chúng nhìn thấy những gương mặt cụ thể, những câu chuyện cá nhân thay vì những con số thống kê khô khan. Ngoài ra, phóng sự ảnh còn là công cụ vận động chính sách, thu hút sự quan tâm của các tổ chức quốc tế và chính phủ trong việc hỗ trợ nạn nhân.

II. Những vấn đề nổi cộm trong phóng sự ảnh nạn nhân CĐDC

Một trong những thách thức lớn nhất khi thực hiện phóng sự ảnh về nạn nhân CĐDC là sự kỳ thị xã hội. Nhiều gia đình nạn nhân phải đối mặt với sự xa lánh, phân biệt đối xử do quan niệm sai lầm về bệnh tật. Bên cạnh đó, điều kiện sống khó khăn tại các vùng sâu vùng xa càng làm trầm trọng thêm gánh nặng kinh tế cho những gia đình này. Phóng sự ảnh cần ghi lại những khoảnh khắc chân thực nhất, tránh sự sắp đặt hay kịch tính hóa nhằm tôn trọng sự thật. Các vấn đề khác bao gồm thiếu nguồn lực y tế chuyên sâu, hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện trong việc đền bù thiệt hại, và sự thiếu hiểu biết của cộng đồng về nguyên nhân gây bệnh.

2.1. Hình ảnh phản ánh thực trạng sức khỏe nạn nhân

Hình ảnh trong phóng sự cần ghi lại những dấu hiệu rõ ràng của bệnh tật như dị tật bẩm sinh, biến dạng cơ thể, hay những vết thương không lành. Các tác phẩm nổi bật thường sử dụng kỹ thuật chụp cận cảnh để làm nổi bật những chi tiết nhỏ nhưng đầy ám ảnh. Chẳng hạn, ảnh chụp bàn tay co quắp của trẻ em nhiễm độc hay đôi mắt vô hồn của người già mắc bệnh ung thư. Những bức ảnh này không chỉ là bằng chứng sinh động về hậu quả chiến tranh mà còn là lời kêu gọi hành động.

2.2. Thách thức trong xây dựng câu chuyện nhân văn

Việc xây dựng câu chuyện nhân văn đòi hỏi phóng viên phải có sự thấu cảm sâu sắc với nạn nhân. Họ cần dành thời gian lắng nghe, quan sát và ghi lại những khoảnh khắc đời thường chứ không phải những cảnh tượng bi thương. Sự nhạy cảm trong lựa chọn góc chụp, ánh sáng và bố cục ảnh quyết định sức mạnh lan tỏa của tác phẩm. Các phóng sự thành công thường kết hợp giữa hình ảnh, lời kể của nạn nhân và thông tin y khoa để tạo nên sự thuyết phục.

III. Phương pháp thực hiện phóng sự ảnh hiệu quả

Để tạo nên những phóng sự ảnh có giá trị, phóng viên cần áp dụng phương pháp nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi tiến hành tác nghiệp. Bước đầu tiên là khảo sát thực địa, xác định các điểm nóng về nạn nhân CĐDC thông qua các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương. Sau đó, lựa chọn nhân vật có câu chuyện điển hình, phù hợp với thông điệp muốn truyền tải. Kỹ thuật chụp ảnh cần ưu tiên sự chân thực, tránh mọi sự sắp đặt hay can thiệp vào khung cảnh tự nhiên. Sử dụng ánh sáng tự nhiên và góc chụp đa dạng để làm nổi bật cảm xúc. Cuối cùng, biên tập viên phải sắp xếp các bức ảnh theo trình tự logic, từ mở đầu đến cao trào và kết thúc, đảm bảo mạch truyện rõ ràng.

3.1. Kỹ thuật chụp ảnh chân thực và tinh tế

Phóng sự ảnh yêu cầu sự tinh tế trong việc ghi lại khoảnh khắc đời thường mà không gây tổn thương cho nạn nhân. Các nhiếp ảnh gia nên tránh chụp cận cảnh những vết thương hở hay những khoảnh khắc riêng tư nhạy cảm. Thay vào đó, họ có thể sử dụng kỹ thuật chụp từ xa, kết hợp tele lens để ghi lại hình ảnh mà không làm phiền nạn nhân. Sự tôn trọng và đạo đức nghề nghiệp là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của tác phẩm.

3.2. Xây dựng kịch bản và biên tập ảnh chuyên nghiệp

Kịch bản phóng sự ảnh phải được xây dựng dựa trên nghiên cứu sâu rộng, bao gồm thông tin về hoàn cảnh gia đình, tình trạng sức khỏe và những nỗ lực vượt khó của nạn nhân. Biên tập viên cần sắp xếp các bức ảnh theo trình tự thời gian hoặc theo chủ đề, đảm bảo mỗi bức ảnh đều góp phần vào mạch truyện chung. Sử dụng chú thích ảnh ngắn gọn, súc tích để cung cấp ngữ cảnh cho người xem. Ngoài ra, tích hợp lời kể của nạn nhân dưới dạng phụ đề hoặc ghi âm cũng là cách hiệu quả để tăng tính thuyết phục.

IV. Kết luận và ứng dụng phóng sự ảnh trong xã hội hiện nay

Phóng sự ảnh về nạn nhân chất độc màu da cam không chỉ là sản phẩm báo chí đơn thuần mà còn là công cụ giáo dục và vận động xã hội. Những tác phẩm thành công có thể thay đổi nhận thức của cộng đồng, thúc đẩy chính phủ và tổ chức quốc tế tăng cường hỗ trợ nạn nhân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc lan tỏa những câu chuyện này còn góp phần vào nỗ lực quốc tế nhằm ngăn chặn sử dụng vũ khí hóa học trong tương lai. Các phóng viên cần nâng cao kỹ năng chuyên môn, kết hợp công nghệ số để tạo nên những sản phẩm đa phương tiện hấp dẫn. Đồng thời, xã hội cần có cái nhìn toàn diện hơn về nạn nhân CĐDC, không chỉ xem họ là đối tượng từ thiện mà còn là những con người có quyền được sống bình đẳng.

4.1. Tác động của phóng sự ảnh đến chính sách xã hội

Những phóng sự ảnh xuất sắc đã góp phần quan trọng trong việc thay đổi chính sách hỗ trợ nạn nhân CĐDC. Chẳng hạn, loạt ảnh về trẻ em khuyết tật đã thúc đẩy chính phủ tăng ngân sách cho các trung tâm bảo trợ xã hội. Các tổ chức phi chính phủ cũng sử dụng những tác phẩm này để vận động sự ủng hộ từ cộng đồng quốc tế. Những hình ảnh chân thực đã phá vỡ bức tường im lặng xung quanh vấn đề này, buộc các nhà hoạch định chính sách phải hành động.

4.2. Tương lai của phóng sự ảnh trong kỷ nguyên số

Với sự phát triển của công nghệ, phóng sự ảnh đang chuyển mình sang định dạng đa phương tiện, kết hợp video, infographic và tương tác 360 độ. Các nền tảng mạng xã hội như Instagram, TikTok cũng trở thành kênh quan trọng để lan tỏa những câu chuyện về nạn nhân CĐDC. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là làm sao giữ được sự chân thực giữa bối cảnh cạnh tranh khốc liệt về nội dung. Các phóng viên cần không ngừng đổi mới, sáng tạo để thu hút sự quan tâm của công chúng trong thời đại thông tin bão hòa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Danh mục viết tắt, Sản phẩm tốt nghiệp kết cấu gồm 3 chƣơng: Chƣơng I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng II: Loạt phóng sự ảnh về đề tài Bệnh nhân chất độc màu da cam Chƣơng III: Quá trình thực hiện và bài học kinh nghiệm rút ra 10 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Các khái niệm công cụ 1. Ảnh báo chí Bàn về khái niệm ảnh báo chí, nhà lý luận Bozban Todorov Giáo sƣ Trƣờng Đại học Báo chí Sofia Bungari đã viết: “chỉ đến khi phƣơng pháp in Autotype làm cho việc phát hành rộng rãi, trở thành việc có thể thực hiện đƣợc với quần chúng tiêu thụ. Hơn nữa công việc ấn loát v phát h nh đó l m ảnh hƣởng đến chính bản thân của ảnh báo chí; trở th nh ngƣời liên lạc trung gian giữa nó với công chúng.

Vì vậy, hai yếu tố, một bên là ảnh với đặc điểm và các đặc tính của nó; với một bên là khả n ng in ảnh đó th nh nhiều bản và phát hành rộng rãi qui định lẫn nhau. Riêng một yếu tố, bất luận là yếu tố n o đều không thể đáp ứng đủ nội dung của khái niệm ảnh báo chí”. Ở một góc độ khác Kalinski – nhà lý luận phê bình tiến sỹ nghệ thuật học ngƣời Nga cũng đã nhấn mạnh “Cái mà các nhà nhiếp ảnh đầu tiên không có đƣợc là khả n ng thể hiện của báo chí vì phƣơng pháp in polygraphy lúc bấy giờ chƣa phải là cách sử dụng thích hợp các tác phẩm của họ trên báo chí. Vì vậy theo giáo sƣ Bozban Todorov chúng ta phải đi tìm bản chất xã hội của ảnh báo chí không phải trong những tác phẩm đơn nhất – dù chúng vĩ đại đến đâu đi nữa, cũng không phải ở những phóng sự ảnh chụp ra để trƣng b y trong các phòng triển lãm mà là ở những tác phẩm phát hành rộng rãi trong quần chúng, phục vụ sự tiêu thụ của quần chúng.” Nhiều tác giả khác cũng đã nói đến những bức ảnh đƣợc in nhiều trên báo trƣớc những n m 1890 nó cũng mang một số đặc điểm hình thức của phóng sự; song nghiêm túc mà nói, những bức ảnh ấy không thể đƣợc coi là những mẫu vật của ảnh báo chí đúng với tên gọi của nó, vì thiếu những đặc điểm cơ bản nhƣ tính chân thật, giá trị tài liệu và tính xác thực.

Những đặc điểm chủ yếu đó của ảnh báo chí lúc bấy giờ thật khó m có đƣợc.Vì thế nên mãi đến cuối thế kỷ XIX mới xuất hiện trên báo những bức ảnh báo chí thực sự. 11 Từ những ý kiến nêu trên, chúng ta có thể nhận diện: Ảnh báo chí – xét về mặt phạm trù – phải đảm bảo hai yếu tố. Thứ nhất, ảnh đó phải đảm bảo tất cả các tính chất tự nhiên của ảnh bao gồm; Tính chính trị, tính chân thật và xác thực, tính thời sự thời điểm tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh; Thứ hai là bức ảnh đó phải đƣợc xã hội hóa – tức đƣợc sử dụng trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng. Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực v sinh động nhằm mang lại cho ngƣời xem một lƣợng thông tin một giá trị tƣ tƣởng và phẩm mỹ nhất định.

Phóng sự ảnh Phóng sự ảnh hay còn gọi l “Câu chuyện bằng hình ảnh” l một bộ hay một loạt các bức ảnh báo chí dùng để kể một câu chuyện hoặc gợi lên nhiều cảm xúc ở ngƣời xem từ những sự kiện có thật. Một phóng sự ảnh thƣờng thể hiện những hình ảnh ở những lát cắt điển hình và sâu sắc.Vũ Huyền Nga quan niệm, phóng sự ảnh báo chí là một thể loại của ảnh báo chí, phản ánh hiện thực khách quan bằng một tập hợp các bức ảnh đƣợc kết nối chặt chẽ với nhau, nhằm làm nổi bật lên một vấn đề đã đƣợc tác giả lựa chọn. Tất cả các bức ảnh đƣợc chụp theo phƣơng pháp tiếp cận đối tƣợng nhanh nhất, không dàn dựng không l m thay đổi bản chất của sự việc. Về phần trình bày, phóng sự ảnh trên báo in thƣờng đƣợc bố trí vào một trang báo hoặc nhiều trang liên tiếp (phần lớn là hai trang giao nhau trên mặt báo).

Ảnh trong phóng sự hoàn toàn là những tác phẩm nhiếp ảnh đƣợc dùng bằng phƣơng pháp phóng sự (không có sự can thiệp, sắp đặt của ngƣời chụp ảnh) và luôn luôn phải có phần chú thích cụ thể đi kèm bức ảnh để chứng minh tính chân thực của sự việc. Một vài bức ảnh có thể có chú thích chung nếu diễn tả cùng một sự việc nhƣng tại góc nhìn khác nhau. Chất độc màu da cam Chất da cam là một loại chất diệt cỏ độc hại đƣợc sử dụng trong Chiến tranh Việt Nam nhằm mục đích l m rụng lá cây và phát quang rừng rậm che phủ 12 các khu c n cứ quân sự của đối phƣơng. Nó cũng đƣợc sử dụng để làm giảm n ng suất sản xuất nông nghiệp.

Chất da cam đƣợc hình thành từ ít hơn 2 độc tố, khi đƣợc kết hợp lại với nhau nó trở thành một chất cực kỳ độc đó là 2,3,7,8- TCDD, kết quả của công nghệ sản xuất lạc hậu. Hợp chất dioxin đƣợc biết đến là hóa chất độc nhất do con ngƣời tạo ra và TCDD là chất gây chết ngƣời nhiều nhất. Từ n m 1962 đến n m 1971 thời gian đầu quân đội Mỹ đã thực hiện chiến dịch Ranch Hand, phun rải một cách có hệ thống bằng các phƣơng tiện nhƣ phi cơ trực th ng phƣơng tiện vận chuyển đƣờng thủy, bộ và phun tay ở miền Nam và Trung Việt Nam. Sau đó quân đội Việt Nam Cộng hòa đã tiếp tục sử dụng chất da cam và chất diệt cỏ khác mà Mỹ cung cấp cho họ đến n m 1975.

Theo ƣớc tính của quân đội Mỹ, 20 triệu ga-lông chất da cam đƣợc rải trong suốt thời gian đó với ƣớc tính 2-4 triệu binh lính v dân thƣờng bị phơi nhiễm trực tiếp. Số liệu hiện thời cho thấy rằng 10% trong số tổng diện tích đất ở miền Nam Việt Nam bị ảnh hƣởng bởi các chất phun rải. Ở một số tỉnh miền Nam. 50% diện tích đất bị rải hoàn toàn chất da cam.

Một số vấn đề lý luận về ảnh báo chí và phóng sự ảnh báo chí 1. Lịch sử hình thành và phát triển của ảnh báo chí Khi chƣa có nhiếp ảnh, báo chí dùng ngôn ngữ nói và viết để thông tin đến bạn đọc. Đến khoảng giữa thế kỷ XV ở Châu Âu máy in đƣợc chế tạo, nhờ vậy trên báo chí đã xuất hiện phƣơng pháp in b i kết hợp tranh khắc gỗ rất hiệu quả. Nó làm nhiệm vụ minh họa cho bài viết hoặc trang trí trên mặt báo.

Đến thế kỷ XIX khi Niepce v Dagrueree phát minh ra phƣơng pháp thu hình của vật thể qua tác động của ánh sáng lên bề mặt của một tấm kính hoặc tấm kim loại; có láng chất cảm quang, thì lịch sử lại bƣớc sang một trang mới. Với sự ra đời của nhiếp ảnh con ngƣời đã có thể ghi lại trung thực và chính xác hình ảnh của thực tại nhằm mục đích thông tin bằng thị giác. Ngay sau khi nhiếp ảnh ra đời, ngành nghệ thuật non trẻ n y đã đƣợc vận dụng vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Nó mở ra cho các lĩnh vực hoạt động của con ngƣời những khả n ng mới.

Trong lĩnh vực nghệ thuật, tạo hình nhiếp ảnh coi l th nh viên ngƣời bạn đồng hành của nghệ thuật hội họa đồ 13 họa điêu khắc. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, nhiếp ảnh trở thành một phƣơng tiện nghiên cứu chính xác, không thể thiếu bởi tính ghi trực tiếp, tính nguyên bản của nó. Đối với một số ngành, nhiếp ảnh l phƣơng tiện nghiên cứu duy nhất. Các ng nh địa lý thiên v n học, vật lý hạt nhân và nguyên tử v.v… dùng nhiếp ảnh cực nhanh để ghi lại những hiện tƣợng, những phản ứng lý – hóa phức tạp.

Riêng trong lĩnh vực thông tin phải hàng chục n m sau mới chính thức xuất hiện các bức ảnh phản ánh những sự kiện thời sự trên báo. Đó l khi các nhà khoa học đã chế tạo ra các loại máy ảnh cỡ nhỏ, gọn nhẹ; phim chụp có độ nhạy cao, có khả n ng ghi lại hình ảnh với tốc độ nhanh; nhiếp ảnh có điều kiện thoát ly khỏi phòng chụp v đi v o cuộc sống phong phú của con ngƣời để phản ánh. Nhất là từ những n m 80 của thế lỷ XIX v đầu thế kỷ XX, nền khoa học kỹ thuật nhiếp ảnh phát triển đã tạo điều kiện thuận lợi cho ảnh báo chí xuất hiện theo cùng với những phóng viên nhiếp ảnh có tên tuổi nhƣ: Fen – Ton, tác giả của tập ảnh phóng sự về Crime (1854 – 1856); M.Gac – đơ tác giả loạt ảnh phóng sự về cuộc chiến tranh Nam Bắc Mỹ (1861 – 1865) và còn rất nhiều các nhà báo – những ngƣời cầm máy khác đã góp phần vào việc khai phá nền nhiếp ảnh báo chí thế giới… Tuy nhiên, theo một số tài liệu, bức ảnh đầu tiên đƣợc ấn hành trên báo chí thế giới đƣợc ghi lại v o n m 1842 sau khi công bố phát minh nhiếp ảnh đƣợc ba n m. Đó l bức ảnh chụp một đám cháy lớn ở H m – buốc (Đức) do Sơ – ten – nơ thực hiện.

Bức ảnh để lại nhiều bàn luận trong giới nghệ thuật lúc bấy giờ. Vào khoảng những n m 1850, cùng nhiều lĩnh vực nhiếp ảnh khác cũng là thời kỳ bắt đầu chụp ảnh chân dung. Trong số này nổi tiếng nhất là Nadar. Ông vừa là bạn thân v l ngƣời chụp ảnh cho tất cả các nhân vật có tên tuổi trong giới chính trị và nghệ thuật.

Các tác phẩm của Nadar đạt chất lƣợng cao hiếm có… Nhƣ vậy là ở vào thời kỳ này từ Châu Âu đến Châu Mỹ nhiều hình thức sử dụng ảnh xuất hiện: Ảnh sinh hoạt, ảnh tĩnh vật, ảnh phong cảnh… Tuy vậy, trong lĩnh vực báo chí còn rất hạn chế. V mãi đến n m 1891 ngƣời ta mới thấy xuất hiện trên báo những tấm ảnh thời sự mang ý nghĩa chính trị rõ rệt. Đó l những ảnh ghi lại cuộc sống đói khổ của những ngƣời dân trên lƣu vực sông Voonga do tác giả ngƣời Nga Mác – Xim Pê – tơ – rô – vích Đi – mi – tori chụp.