Luận văn về truyền thông đại chúng và thông tin tư vấn trong báo chí học

Chuyên khảo phân tích Luận văn truyền thông đại chúng thông tin tư vấn tạp chí chuyên ngành báo chí học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Dương Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Dương Xuân Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Thông Tin Tư Vấn, Chỉ Dẫn Trên Tạp Chí Chuyên Ngành
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠP CHÍ, TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH VÀ THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH
• 2.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về tạp chí
• 2.2. Tạp chí chuyên ngành
• 2.3. Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
• 3. THỰC TRẠNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH
• 3.1. Sơ lược về các tờ tạp chí chuyên ngành chọn khảo sát
• 3.2. Nội dung thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
• 3.3. Chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
• 3.4. Đánh giá, nhận xét chung
• 4. VẤN ĐỀ ĐẶT RA, GIẢI PHÁP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH
• 4.1. Xu hướng phát triển của báo chí thế giới và Việt Nam
• 4.2. Xu hướng phát triển của tạp chí chuyên ngành
• 4.3. Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
• 4.4. Các giải pháp nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
• 4.5. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu truyền thông đại chúng trong báo chí học

Nghiên cứu truyền thông đại chúng là một lĩnh vực quan trọng trong báo chí học, giúp hiểu rõ hơn về cách thức truyền tải thông tin đến công chúng. Các nghiên cứu này không chỉ tập trung vào nội dung mà còn vào phương pháp và hiệu quả của các hình thức truyền thông khác nhau. Đặc biệt, việc phân tích các tạp chí chuyên ngành cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của thông tin tư vấn và chỉ dẫn, điều này phản ánh nhu cầu ngày càng cao của độc giả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của truyền thông đại chúng

Truyền thông đại chúng là phương tiện truyền tải thông tin đến một lượng lớn công chúng. Vai trò của nó không chỉ là cung cấp thông tin mà còn định hình nhận thức và hành vi của xã hội.

1.2. Lịch sử phát triển của nghiên cứu truyền thông

Nghiên cứu truyền thông đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những ngày đầu của báo chí in ấn đến sự bùng nổ của truyền thông số. Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm và thách thức riêng.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu truyền thông đại chúng

Mặc dù nghiên cứu truyền thông đại chúng đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Một trong số đó là việc đảm bảo chất lượng thông tin và tính chính xác trong các bài viết. Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng đặt ra yêu cầu mới cho các nhà nghiên cứu.

2.1. Thách thức về chất lượng thông tin

Chất lượng thông tin là một trong những vấn đề lớn nhất trong nghiên cứu truyền thông. Việc đảm bảo thông tin chính xác và đáng tin cậy là điều cần thiết để duy trì uy tín của các tạp chí chuyên ngành.

2.2. Ảnh hưởng của công nghệ đến truyền thông

Công nghệ đã thay đổi cách thức mà thông tin được sản xuất và tiêu thụ. Các nhà nghiên cứu cần phải thích ứng với những thay đổi này để đảm bảo rằng nghiên cứu của họ vẫn còn phù hợp.

III. Phương pháp nghiên cứu trong truyền thông đại chúng

Các phương pháp nghiên cứu trong lĩnh vực truyền thông đại chúng rất đa dạng, từ nghiên cứu định tính đến định lượng. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả nghiên cứu chính xác.

3.1. Nghiên cứu định tính trong truyền thông

Nghiên cứu định tính thường sử dụng các phương pháp như phỏng vấn sâu và nhóm tập trung để thu thập dữ liệu. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về quan điểm và cảm nhận của công chúng.

3.2. Nghiên cứu định lượng trong truyền thông

Nghiên cứu định lượng sử dụng các công cụ thống kê để phân tích dữ liệu. Phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về xu hướng và mẫu hành vi của công chúng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu truyền thông đại chúng

Nghiên cứu truyền thông đại chúng không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các tạp chí chuyên ngành có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chất lượng nội dung và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của độc giả.

4.1. Cải thiện chất lượng nội dung tạp chí

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các tạp chí chuyên ngành xác định được những vấn đề cần cải thiện trong nội dung, từ đó nâng cao chất lượng bài viết.

4.2. Đáp ứng nhu cầu của độc giả

Nghiên cứu cũng giúp các tạp chí hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của độc giả, từ đó điều chỉnh nội dung cho phù hợp.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu truyền thông đại chúng

Nghiên cứu truyền thông đại chúng sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh công nghệ và xã hội thay đổi. Các nhà nghiên cứu cần phải không ngừng cập nhật kiến thức và phương pháp để đáp ứng những thách thức mới. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ có nhiều cơ hội và thách thức mới.

5.1. Xu hướng phát triển trong nghiên cứu truyền thông

Xu hướng phát triển của nghiên cứu truyền thông sẽ tập trung vào việc ứng dụng công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu hiện đại để nâng cao chất lượng nghiên cứu.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu truyền thông trong xã hội hiện đại

Nghiên cứu truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nhận thức và hành vi của công chúng, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của báo chí hiện đại, tạp chí chuyên ngành giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chuyên biệt, phục vụ nhu cầu của các nhóm độc giả có trình độ chuyên môn cao. Tại Việt Nam, từ năm 2010 đến 2013, ba tạp chí chuyên ngành gồm Tạp chí Bảo hiểm xã hội, Tạp chí Lao động xã hội và Tạp chí Bảo hộ lao động đã trở thành kênh thông tin tư vấn, chỉ dẫn thiết yếu trong lĩnh vực an sinh xã hội. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên các tạp chí chuyên ngành này, xác định đặc trưng, ưu điểm và hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông tin.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2013, khảo sát nội dung và phương thức truyền tải thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên ba tạp chí thuộc lĩnh vực lý luận, nghiệp vụ an sinh xã hội. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về tạp chí chuyên ngành và thông tin tư vấn, chỉ dẫn; khảo sát thực trạng thông tin trên các tạp chí; đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả truyền thông chuyên ngành, góp phần hỗ trợ cán bộ nghiệp vụ, nhà hoạch định chính sách và người thụ hưởng chính sách tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời.

Theo ước tính, số lượng tạp chí chuyên ngành tại Việt Nam đã tăng lên trên 700 đầu vào năm 2013, với sự đa dạng về nội dung và đối tượng phục vụ. Việc nghiên cứu thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên các tạp chí chuyên ngành không chỉ giúp nâng cao chất lượng báo chí mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành an sinh xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng chuyên biệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích hiện tượng xã hội trong lĩnh vực báo chí chuyên ngành. Đồng thời, dựa trên nền tảng tư tưởng Mác - Lênin, đường lối của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, truyền thông nhằm đảm bảo tính khoa học và định hướng chính trị trong nghiên cứu.

Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết thông tin báo chí: Xem thông tin là yếu tố cốt lõi tạo nên sức mạnh và uy tín của nhà báo, cơ quan báo chí. Thông tin báo chí phải đảm bảo tính chính xác, khách quan, kịp thời và phù hợp với nhu cầu công chúng.

• Lý thuyết truyền thông tương tác: Nhấn mạnh vai trò của sự tác động qua lại giữa nhà báo và công chúng, đặc biệt trong việc nâng cao hiệu quả thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành.

Các khái niệm chính bao gồm: tạp chí chuyên ngành, thông tin tư vấn, chỉ dẫn, tính chuyên biệt của tạp chí, tính cập nhật, chính xác, tính đại chúng, tính định kỳ, tính phong phú và tính tương tác của thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực trạng kết hợp với phân tích nội dung các bài viết có thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên ba tạp chí chuyên ngành: Tạp chí Bảo hiểm xã hội, Tạp chí Lao động xã hội và Tạp chí Bảo hộ lao động trong giai đoạn 2010-2013. Cỡ mẫu khảo sát gồm toàn bộ các bài viết có nội dung tư vấn, chỉ dẫn trong khoảng thời gian này, với số lượng bài viết được thống kê chi tiết trong các bảng biểu của nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện của dữ liệu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp số liệu, so sánh tỷ lệ phần trăm các loại thông tin tư vấn, chỉ dẫn theo nhóm đối tượng độc giả và theo từng tạp chí.

Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng phiếu hỏi khảo sát ý kiến đánh giá của độc giả và cán bộ nghiệp vụ về chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn; nghiên cứu trường hợp điển hình và khảo cứu kinh nghiệm nước ngoài để làm cơ sở so sánh và đề xuất giải pháp. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 4 năm, từ 2010 đến 2013, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và cập nhật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ bài viết có thông tin tư vấn, chỉ dẫn chiếm khoảng 30-40% tổng số bài đăng trên ba tạp chí chuyên ngành. Trong đó, Tạp chí Bảo hiểm xã hội có tỷ lệ cao nhất với khoảng 42%, tiếp theo là Tạp chí Lao động xã hội 35% và Tạp chí Bảo hộ lao động 31%.

2. Phân bổ thông tin tư vấn, chỉ dẫn theo nhóm đối tượng độc giả cho thấy 45% hướng tới cán bộ nghiệp vụ ngành, 30% dành cho các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, và 25% dành cho người thụ hưởng chính sách. Điều này phản ánh sự đa dạng và chuyên biệt trong nội dung phục vụ từng nhóm độc giả.

3. Chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn được đánh giá cao về tính chính xác và khoa học với tỷ lệ đồng thuận trên 80% trong các phiếu khảo sát độc giả chuyên ngành. Tuy nhiên, tính cập nhật và nhanh nhạy của thông tin chỉ đạt khoảng 65%, cho thấy còn tồn tại sự chậm trễ trong việc phản ánh các chính sách mới.

4. Tính tương tác của các tạp chí chuyên ngành còn hạn chế, với chỉ khoảng 20% bài viết có hình thức tương tác như hỏi đáp, trao đổi ý kiến độc giả. Đây là điểm yếu cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả truyền thông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tỷ lệ bài viết tư vấn, chỉ dẫn chiếm khoảng 30-40% là do các tạp chí chuyên ngành tập trung vào nhiệm vụ nghiên cứu lý luận, phổ biến chính sách và hướng dẫn nghiệp vụ, nên thông tin tư vấn chiếm tỷ trọng đáng kể. So sánh với một số nghiên cứu trong ngành báo chí, tỷ lệ này tương đối phù hợp với xu hướng phát triển của tạp chí chuyên ngành hiện đại.

Việc phân bổ thông tin theo nhóm đối tượng độc giả phản ánh đúng đặc trưng của tạp chí chuyên ngành, phục vụ đa dạng đối tượng từ cán bộ nghiệp vụ đến người thụ hưởng chính sách. Tuy nhiên, sự chênh lệch về tỷ lệ cho thấy cần tăng cường thông tin dành cho nhóm người thụ hưởng để nâng cao tính phổ cập và gần gũi.

Chất lượng thông tin được đánh giá cao về tính chính xác và khoa học, phù hợp với yêu cầu nghiêm ngặt của tạp chí chuyên ngành. Tuy nhiên, tính cập nhật chưa đạt mức tối ưu do quy trình biên tập và phê duyệt thông tin còn kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả truyền tải thông tin kịp thời.

Tính tương tác thấp là điểm hạn chế so với xu hướng báo chí hiện đại, trong đó tương tác đa chiều với độc giả được xem là yếu tố then chốt nâng cao chất lượng và hiệu quả truyền thông. Việc tăng cường các hình thức tương tác như chuyên mục hỏi đáp, diễn đàn trao đổi sẽ giúp tạp chí phát huy vai trò cầu nối giữa nhà quản lý, chuyên gia và công chúng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ bài viết tư vấn, chỉ dẫn theo từng tạp chí và biểu đồ tròn phân bổ theo nhóm đối tượng độc giả, giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường cập nhật thông tin tư vấn, chỉ dẫn kịp thời: Thiết lập quy trình biên tập nhanh, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý để cập nhật chính sách mới trong vòng 1-2 tuần. Chủ thể thực hiện là Ban Biên tập các tạp chí chuyên ngành.

2. Mở rộng nội dung tư vấn, chỉ dẫn dành cho nhóm người thụ hưởng chính sách: Phát triển chuyên mục riêng biệt, sử dụng ngôn ngữ phổ cập, dễ hiểu nhằm nâng cao tính gần gũi và đại chúng. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do bộ phận biên tập và chuyên gia thực hiện.

3. Phát triển các hình thức tương tác đa chiều với độc giả: Tổ chức chuyên mục hỏi đáp, diễn đàn trao đổi trực tuyến, kết hợp với phiên bản điện tử của tạp chí để tăng cường sự tham gia của công chúng. Kế hoạch thực hiện trong 1 năm, phối hợp giữa Ban Biên tập và bộ phận công nghệ thông tin.

4. Đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên về kỹ năng viết bài tư vấn, chỉ dẫn và kỹ thuật truyền thông đa phương tiện: Tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ hàng năm nhằm nâng cao chất lượng nội dung và hình thức thể hiện.

5. Tăng cường hợp tác nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm với các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước: Mở rộng mạng lưới hợp tác để học hỏi các mô hình thông tin tư vấn, chỉ dẫn hiệu quả, áp dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và quản lý các cơ quan báo chí chuyên ngành: Giúp định hướng phát triển nội dung, nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn, từ đó tăng cường hiệu quả truyền thông trong ngành.

2. Phóng viên, biên tập viên tạp chí chuyên ngành: Cung cấp kiến thức nền tảng và phương pháp nghiên cứu để cải thiện kỹ năng viết bài tư vấn, chỉ dẫn, đáp ứng yêu cầu chuyên môn và nhu cầu độc giả.

3. Nhà hoạch định chính sách và cán bộ nghiệp vụ ngành an sinh xã hội: Tham khảo để hiểu rõ vai trò và hiệu quả của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành trong việc phổ biến chính sách và hướng dẫn nghiệp vụ.

4. Sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành báo chí học: Là tài liệu tham khảo quý giá trong việc nghiên cứu về loại hình tạp chí chuyên ngành, phương pháp truyền thông và phát triển nội dung báo chí chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

1. Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành là gì?
   Thông tin tư vấn, chỉ dẫn là các nội dung cung cấp kiến thức, hướng dẫn, gợi ý cụ thể nhằm giúp độc giả áp dụng trong thực tiễn. Ví dụ như hướng dẫn thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, chỉ dẫn nghiệp vụ lao động xã hội.

2. Tại sao tạp chí chuyên ngành cần đảm bảo tính chính xác và khoa học của thông tin?
   Vì tạp chí phục vụ đối tượng độc giả có trình độ chuyên môn cao, thông tin sai lệch có thể gây hiểu nhầm, ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách và nghiệp vụ. Tính chính xác giúp tăng uy tín và hiệu quả truyền thông.

3. Làm thế nào để nâng cao tính tương tác của tạp chí chuyên ngành với độc giả?
   Có thể tổ chức chuyên mục hỏi đáp, diễn đàn trao đổi ý kiến, sử dụng phiên bản điện tử để độc giả gửi câu hỏi, phản hồi và tham gia thảo luận, từ đó tăng sự gắn kết và hiệu quả truyền thông.

4. Phân bố thông tin tư vấn, chỉ dẫn theo nhóm đối tượng độc giả như thế nào?
   Thông tin được phân bổ chủ yếu cho cán bộ nghiệp vụ (khoảng 45%), nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách (30%) và người thụ hưởng chính sách (25%), nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của từng nhóm.

5. Tạp chí chuyên ngành khác gì so với báo chí thông thường?
   Tạp chí chuyên ngành có tính chuyên biệt cao, nội dung sâu sắc, phục vụ nhóm độc giả chuyên môn, tập trung vào nghiên cứu lý luận, phổ biến chính sách và hướng dẫn nghiệp vụ, trong khi báo chí thông thường mang tính thời sự, đại chúng hơn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tạp chí chuyên ngành và thông tin tư vấn, chỉ dẫn, làm rõ vai trò và đặc trưng của loại hình báo chí này trong lĩnh vực an sinh xã hội.
• Khảo sát thực trạng trên ba tạp chí chuyên ngành cho thấy tỷ lệ bài viết tư vấn, chỉ dẫn chiếm khoảng 30-40%, với chất lượng thông tin chính xác, khoa học nhưng còn hạn chế về tính cập nhật và tương tác.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn, bao gồm tăng cường cập nhật, mở rộng nội dung cho người thụ hưởng, phát triển tương tác và đào tạo đội ngũ làm báo.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với các cơ quan báo chí chuyên ngành, cán bộ nghiệp vụ, nhà hoạch định chính sách và sinh viên báo chí.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các loại hình báo chí chuyên ngành khác nhằm hoàn thiện hơn công tác truyền thông chuyên biệt.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành, góp phần phát triển ngành an sinh xã hội và nâng cao hiệu quả truyền thông chuyên nghiệp!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về tạp chí, tạp chí chuyên ngành và thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành. Chương 2: Thực trạng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành Chương 3: Những vấn đề đặt ra và các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành. 11 Footer Page 15 of 107. Header Page 16 of 107.

Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠP CHÍ, TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH VÀ THÔNG TIN TƢ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về tạp chí 1. Khái niệm tạp chí Từ điển Bách khoa toàn thư định nghĩa, tạp chí là từ chỉ chung các loại ấn phẩm báo chí xuất bản định kỳ. Tạp chí được phân chia theo hai tiêu chí sau: Thứ nhất, các loại tạp chí chia theo định kỳ, ví dụ như tạp chí hàng tuần (còn gọi là tuần san, tuần báo, được xuất bản định kỳ vào một ngày trong tuần), nguyệt san (xuất bản mỗi tháng một số), quý san (mỗi quý một số), bán niên san (nửa năm một kỳ), niên san (một kỳ mỗi năm).

Ở Việt Nam, có khá nhiều loại tạp chí ra với định kỳ không theo phân loại trên như bán tuần báo (bi-weekly) với 2-3 số mỗi tuần, bán nguyệt san (bi- monthly) in 2-3 kỳ mỗi tháng. Thứ hai, các loại tạp chí chia theo chủ đề, ví dụ như tạp chí nghệ thuật - mỹ nghệ, tạp chí về ôtô - xe máy, tạp chí kinh doanh - tài chính, tạp chí cho trẻ em, tạp chí nấu ăn, tạp chí giải trí, tạp chí thời trang, v.v… Trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản – Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), các học giả Trung Quốc đưa ra khái niệm, “tạp chí có tên gọi cố định, có đánh số thứ tự theo quyển, kỳ hoặc năm tháng, nhân bản bằng phương thức in ấn, đăng tải trên chất liệu giấy, là xuất bản phẩm liên tục thành quyển”.32] Cũng trong cuốn Xuất bản tạp chí (bản dịch tiếng Việt, Khoa Xuất bản – Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2010), công bố của tổ chức UNESCO, “tất cả xuất bản phẩm có cùng một tiêu đề, xuất bản liên tục định kỳ hoặc 12 Footer Page 16 of 107. Header Page 17 of 107. không định kỳ, mỗi năm ít nhất là trên 1 kỳ (1 lần), mỗi kỳ đều ghi rõ số thứ tự và ghi rõ ngày tháng thì gọi là tạp chí”.34] Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam Online, tạp chí là chủng loại ấn phẩm báo chí xuất bản định kỳ, với các kỳ hạn hằng tuần, nửa tháng, một tháng, một quý, nửa năm, v.

Tạp chí khác với báo hằng ngày. Về nội dung, tạp chí thường chứa đựng những thông tin mang tính tổng quát hay chuyên đề về tình hình thời sự, các vấn đề thuộc các lĩnh vực khoa học tự nhiên hoặc xã hội đang được nhiều người quan tâm. Về hình thức, tạp chí được đóng thành tập với các cỡ khác nhau, khổ thường nhỏ hơn khổ báo hằng ngày, có bìa. Bảng chú giải thuật ngữ của Trung tâm Học liệu Đại học Huế, tạp chí (journal) là một dạng ấn phẩm định kỳ xuất bản trong khoảng thời gian nhất định (hằng tháng, hằng quý).

Như vậy, tất cả các định nghĩa trên đều chỉ ra các yếu tố hoặc đặc điểm cấu thành tạp chí. Tham chiếu các định nghĩa trên và tình hình thực tế, có thể rút ra khái niệm chung về tạp chí như sau: Tạp chí là một loại xuất bản phẩm định kỳ, có tên gọi ổn định, có kỳ hạn xuất bản trong khoảng thời gian nhất định (có thể là bán nguyệt san, ra hằng tháng, quý); cung cấp thông tin, kiến thức cho những đối tượng bạn đọc nhất định. Là một phương tiện truyền bá độc lập, đến nay tạp chí đã có hơn 300 năm lịch sử. Bằng hình thức xuất bản liên tục, tạp chí có ảnh hưởng liên tục đối với độc giả mục tiêu trong những lĩnh vực nhất định, từ đó trở thành một trong những loại hình xuất bản phẩm quan trọng.

Lịch sử phát triển của dòng tạp chí trên thế giới và ở Việt Nam * Thế giới Năm 1631, tờ “Gazette” phát hành ở Pháp với sự tham gia của giáo chủ Risơliơ bắt đầu đăng những tin tức về tình hình chính trị được coi là tờ tạp chí ra đời sớm nhất. Ít lâu sau, các tờ Ediefying monthly discussion (1633-1668) - 13 Footer Page 17 of 107. Header Page 18 of 107. (Những cuộc tranh luận hàng tháng để mở mang trí óc) của Đức; tờ Journal des savants -(Nhật báo của các học giả) của Pháp; tờ Philosophycal Transactions of the Royal Society ở London (1665) – (Những ảnh hưởng của triết học tới xã hội hoàng gia Luân Đôn) của Anh, ra đời là những tuyển tập chủ yếu các bài viết tóm tắt (sau gọi là tiểu luận) về sự phát triển của nghệ thuật, văn học, triết học và khoa học.

Chúng tồn tại dưới dạng tạp chí xuất bản định kỳ và được coi như những tờ ra đời sớm nhất của loại hình báo chí mang tên “tạp chí” này. Sang thế kỷ XVIII, các tạp chí xuất bản định kỳ nổi tiếng nhất là tờ The Tatler (1709 – 1711) và tờ Spectator (1711-1712, 1714 – Khán giả). Tờ tạp chí xuất bản định kỳ đầu tiên về thể loại tổng hợp hiện đại, tập trung chủ yếu cho một hợp tuyển đọc giải trí là tờ The Gentlemen’s Magazine (1731-1907) – (Tạp chí cho các quý ông), xuất bản ở Anh. Đây cũng là tờ đầu tiên sử dụng từ Magazine để định danh loại hình báo chí mới này.

Ở Mỹ, Benzamin Franklin và Andrew Bradford đã liên kết chặt chẽ trong việc xuất bản tờ tạp chí đầu tiên ở Mỹ. Hai ông đã cho ra đời hai tờ General Magazine (Tạp chí tổng hợp) và American Magazine (Tạp chí Mỹ) vào tháng 01 năm 1741. Đầu thế kỷ XIX, ở Anh, những tờ nguyệt san và tạp chí ra hàng quý thường tham gia vào chính trị, bày tỏ quan điểm bằng những bài tiểu luận. Có thể kể đến hai tờ nổi tiếng là The Edinburgh Review (1802) và tờ Blackwood’s Edinburgh Magazine (1817).

Ở Mỹ, đó là tờ North American Review (1815) – (Tạp chí Bắc Mỹ). Đến thập kỷ thứ ba của thế kỷ XIX đã xuất hiện các tờ tạp chí hàng tuần và hàng tháng có tranh minh họa, được bán giá rẻ. Tiêu biểu là tờ The Mirro (1822) – (Tấm gương), The Cornhill Magazine (1860) – (Tạp chí Đồi Ngô). Ở Nam Phi xuất bản tạp chí đầu tiên trên “Nhật báo Nam Phi” (1824) ở Cape Town, tiếp đó là tờ “The Cape of 14 Footer Page 18 of 107.

Header Page 19 of 107. Good hope literary Gazette” (1830-1833) và tờ “The Cape of Good hope literary Magazine” (1847-1848). Giữa thế kỷ thứ XIX, nhiều tờ tạp chí đã được lưu hành trên một thị trường rộng lớn. Thời gian này, ở Mỹ có khoảng 600 tờ tạp chí thuộc nhiều thể loại được xuất bản.

Những tạp chí viết cho trẻ em, viết theo các phong trào chống chế độ nô lệ và phong trào vận động hạn chế rượu mạnh. Ở Anh, các tạp chí tôn giáo như tờ “Lời nói hay” (1860), “Tiếng rung” (1866) được xuất bản liên tục. Cuối thế kỷ XIX, do sự phát triển của kỹ thuật về tranh minh hoạ và in ấn đã đem lại kết quả trong việc hạ thấp chi phí sản xuất và mở ra một thời đại mới về số lượng phát hành báo chí. Vào thế kỷ XX, Magazine trở thành ngành kinh doanh lớn mà ngày nay con số đầu tạp chí đã lên tới hang triệu.

Các nhà thầu hiện đại đã sáng lập ra các “Publications” rộng lớn. Tiêu biểu là tờ Harold Ross đã tạo ra tờ NewYorker” (1925) và Henry Luce xuất bản tờ “Time” (1923), sau đó tiến tới chiếm lĩnh thị trường với một số Magazine khác và một công ty xuất bản sách. Xu hướng chuyên môn hóa trong viêc phát triển tạp chí cũng được thúc đẩy. Xu hướng này đã tạo ra vị trí quan trọng của tạp chí trong các lĩnh vực đời sống xã hội và cũng là tiền đề cho sự phát triển loại hình tạp chí chuyên biệt.

* Việt Nam Tờ “Đông Dương tạp chí” do Nguyễn Văn Vĩnh làm chủ bút được coi là tờ tạp chí đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam vào khoảng đầu thế kỷ XX tại Bắc Kỳ. Điều kiện chính trị lúc này hết sức hà khắc, thực dân Pháp đã chiếm toàn bộ Việt Nam. Đội ngũ Tây học ở Bắc Kỳ ít hơn ở Nam Kỳ nên ảnh hưởng của nền văn minh phương Tây ít hơn. Sự phát triển chậm về kinh tế cũng đã gây ra ít nhiều hạn chế cho hoạt động báo chí giai đoạn này.

Thực dân Pháp thấy cần có một tờ báo bằng tiếng Việt nhằm phục vụ cho sự cai trị của mình. 15 Footer Page 19 of 107. Header Page 20 of 107. “Đông Dương tạp chí” (1913-1918) được coi là phụ trương của tờ “Lục tỉnh tân văn” lúc đó, mỗi tuần ra một số vào thứ năm, gồm 16 trang.

Tờ này tiêu biểu cho dòng báo chí thực dân, tuy nhiên cũng có rất nhiều bài viết thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc. “Đông Dương tạp chí” có một số cộng tác viên khá nổi tiếng như Phan Kế Bính, Phạm Quỳnh, Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Tố, Nguyễn Hữu Tiến, Phạm Duy Tốn… Ngay từ khi mới phát hành, “Đông Dương tạp chí” đã sử dụng nhiều thể loại báo chí với hệ thống chuyên mục đa dạng bàn về các vấn đề xã hội, kinh tế, thiên văn, điện báo, những bài mang tính tổng luận, tổng hợp, dịch thuật… Tờ tạp chí này đã có đóng góp vào sự phát triển ngôn ngữ tiếng Việt một cách nhuần nhuyễn. Tiếp theo đó là tờ tạp chí “Nam Phong” (1917-1934) được viết bằng tiếng bản xứ để thực thi chính sách giáo dục và tuyên truyền của thực dân Pháp do Phạm Quỳnh làm chủ bút, dưới sự kiểm duyệt của Marty – Giám đốc phòng An ninh và chính trị Đông Dương. Đó là mục đích của thực dân Pháp, nhưng trên thực tế, nội dung của tạp chí không hoàn toàn phản động mà cũng có nhiều điểm tiến bộ.

Tạp chí “Nam Phong” có một số chuyên mục như “Luận thuyết”, “Văn uyển”, “Thời đàm”, “Văn học”… Các bài viết được đăng tải tương đối rộng, đề cập đến nhiều lĩnh vực mang tính khảo cứu, chuyên sâu, có nhiều công trình khảo cứu đặc sắc, giá trị. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, tạp chí “Nam Phong” là cuốn bách khoa nguyệt san, đọc “Nam Phong”, người ta có thể học hỏi trong đó nền văn hóa Tây phương và Đông phương. Giai đoạn 1930-1945, loại hình tạp chí ở Việt Nam khởi sắc với hai tờ “Tri Tân” và “Thanh Nghị”.