§¹i häc quèc gia hµ néi Trêng ®¹i häc Khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n Khoa b¸o chÝ ---------o0o--------- NguyÔn ThÞ Thu Hêng B¸o chÝ víi vÊn ®Ò an sinh x· héi LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc B¸o chÝ Hµ néi- 2006 0 z §¹i häc quèc gia hµ néi Trêng ®¹i häc Khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n ---------o0o--------- NguyÔn ThÞ Thu Hêng B¸o chÝ víi vÊn ®Ò an sinh x· héi (kh¶o s¸t qua c¸c b¸o Lao ®éng vµ x· héi, lao ®éng, hµ néi míi tõ n¨m 2005- 2006) chuyªn ngµnh: b¸o chÝ häc m· sè: 60.01 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc B¸o chÝ Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. §inh v¨n hêng Hµ néi- 2006 1 z LêI C¶M ¥N Víi tÊt c¶ lßng biÕt ¬n, t«i xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh nhÊt tíi PGS. §inh V¨n Hêng, ngêi ®· t¹o ®iÒu kiÖn vµ tËn t×nh híng dÉn t«i trong qu¸ tr×nh lµm luËn v¨n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c ThÇy, C« gi¸o trong vµ ngoµi Khoa B¸o chÝ- Trêng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n - nh÷ng ngêi ®· trang bÞ cho chóng t«i nh÷ng kiÕn thøc bæ Ých trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp t¹i trêng.
T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n gia ®×nh, b¹n bÌ, ®ång nghiÖp ®· dµnh cho t«i mäi sù quan t©m, chia sÎ ®Ó t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Mét lÇn n÷a, t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c nhÊt! 2 z Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i díi sù híng dÉn cña PGS. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ trong luËn v¨n nµy lµ trung thùc vµ cha cã ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo kh¸c. T¸c gi¶ luËn v¨n NguyÔn ThÞ Thu Hêng 3 z Môc lôc më ®Çu.
TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi…………………………………………. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò………………………………………. ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn cña ®Ò tµi. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu……………………………….
§èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu……………………. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu………………………………………… 11 7. KÕt cÊu cña luËn v¨n……………………………………………. 12 Ch¬ng I: Mét sè vÊn ®Ò chung vÒ An sinh x· héi 13 1.
Kh¸i niÖm An sinh x· héi……………………………………… 13 1. §èi tîng, môc tiªu, néi dung, quy m« An sinh x· héi………. C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn An sinh x· héi……………………. Vµi nÐt vÒ An sinh x· héi trªn thÕ giíi……………………….
An sinh x· héi ë ViÖt Nam…………………………………. §Æc ®iÓm An sinh x· héi ë ViÖt Nam trong c¸c thêi kú……. HÖ thèng chÝnh s¸ch An sinh x· héi ë ViÖt Nam hiÖn nay…. C¸c bé phËn cÊu thµnh cña hÖ thèng An sinh x· héi ë ViÖt Nam………………………………………………………………….
34 TiÓu kÕt ch¬ng I…………………………………………………. 39 Ch¬ng II: Vai trß cña b¸o chÝ trong viÖc ph¶n ¸nh vÊn ®Ò An sinh x· héi 41 2. Vai trß cña b¸o chÝ trong viÖc phæ biÕn chÝnh s¸ch An sinh x· héi…………………………………………………………………. HÖ thèng b¸o chÝ ViÖt Nam hiÖn nay …………………….
B¸o chÝ tÝch cùc tuyªn truyÒn c¸c vÊn ®Ò An sinh x· héi……. An sinh x· héi qua ph¶n ¸nh cña b¸o chÝ nãi chung vµ c¸c b¸o Lao ®éng, Lao ®éng vµ X· héi, Hµ Néi Míi (2005- 2006)…………. ChÝnh s¸ch cña Nhµ níc vÒ An sinh x· héi thÓ hiÖn trªn b¸o Lao ®éng vµ X· héi, Lao ®éng, Hµ Néi Míi………………………. C¸c tê b¸o ®¨ng t¶i c¸c th«ng tin gãp ý, ph¶n håi, dù b¸o, c¶nh b¸o ¶nh hëng cña c¸c chÝnh s¸ch An sinh x· héi………….
Nhanh chãng ®a th«ng tin vÒ c¸c th¶m ho¹ vµ tham gia c¸c phong trµo x· héi kh¾c phôc hËu cña cña th¶m häa………………. Mét sè sè liÖu thèng kª kh¶o s¸t trªn 3 tê b¸o Lao ®éng vµ X· héi, Lao ®éng, Hµ Néi Míi………………………………………. D luËn x· héi ®èi víi c¸c th«ng tin vÒ An sinh x· héi trªn b¸o chÝ…………………………………………………………………. 85 TiÓu kÕt Ch¬ng II……………………………………………….
87 Ch¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ th«ng tin vÒ An sinh x· héi trªn b¸o chÝ 89 3.1 N©ng cao chÊt lîng th«ng tin vÒ An sinh x· héi trªn b¸o chÝ lµ vÊn ®Ò kh¸ch quan, bøc thiÕt…………………………………….2 NhiÖm vô cña c¸c c¬ quan b¸o chÝ trong viÖc tuyªn truyÒn An sinh x· héi…………………………………………………………. Khã kh¨n cña b¸o chÝ hiÖn nay trong viÖc thÓ hiÖn th«ng tin vÒ An sinh x· héi……………………………………………………. Nguyªn nh©n vµ bµi häc kinh nghiÖm………………………. Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng th«ng tin vÒ An sinh x· héi trªn b¸o chÝ…………………………………………………….
106 TiÓu kÕt Ch¬ng III……………………………………………. 113 Tµi liÖu tham kh¶o………………………………………… 115 6 z më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt vµ lý do chän ®Ò tµi Cuéc sèng hiÖn ®¹i ®em l¹i cho con ngêi ngµy cµng nhiÒu tiÖn nghi sèng nhng còng ®ang ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò x· héi bøc xóc: m«i trêng « nhiÔm, bÖnh tËt, thiªn tai, thÊt nghiÖp, nghÌo ®ãi. X· héi ngµy nay ®ang rÊt quan t©m tíi viÖc b¶o vÖ nh÷ng ngêi bÞ tæn th¬ng, thiÖt thßi, yÕu thÕ do hËu qu¶ cña c¸c nguy c¬ nµy g©y ra.
§¹i bé phËn c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®Òu tæ chøc c¸c ho¹t ®éng, ®a ra nh÷ng c¬ chÕ, chÝnh s¸ch nh»m hoÆc lµ ng¨n ngõa, qu¶n lý nh÷ng khã kh¨n, hoÆc gióp con ngêi vît qua khã kh¨n. Nh÷ng c¬ chÕ, chÝnh s¸ch, dÞch vô hay c¸c ho¹t ®éng cña nhµ níc vµ cña x· héi nh»m ®¸p øng nhu cÇu ®îc an toµn sinh sèng gäi lµ An sinh x· héi. NÕu nh×n l¹i qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi, cã thÓ nhËn thÊy, díi bÊt kú giai ®o¹n lÞch sö nµo, con ngêi còng cã mong muèn ®îc sinh sèng an toµn. Nhng nh÷ng tai ho¹ ®Õn tõ tù nhiªn, x· héi hay chÝnh con ngêi khiÕn mçi ngêi ®Òu ph¶i ®èi diÖn víi nh÷ng nguy c¬ mÊt an toµn cho cuéc sèng cña m×nh.
ChÝnh v× thÕ, ë mçi thêi ®¹i, mçi x· héi hay mçi con ngêi nãi riªng ®Òu cã nh÷ng c¸ch thøc kh¸c nhau ®Ó kh¾c phôc nh÷ng nguy c¬ vµ thiÖt h¹i ®ã. Trong x· héi hiÖn ®¹i, ngoµi nh÷ng c¬ chÕ, chÝnh s¸ch, dÞch vô, ho¹t ®éng cña nhµ níc vµ x· héi, ngêi ta cßn biÕt ®Õn nh÷ng rñi ro vµ c¸ch kh¾c phôc qua mét ph¬ng tiÖn rÊt h÷u hiÖu lµ truyÒn th«ng ®¹i chóng. C¸c ph¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng cã vai trß ®Æc biÖt quan träng trong viÖc ph¶n ¸nh An sinh x· héi. Vai trß ®ã ®îc biÓu hiÖn ë chç b¸o chÝ lµ ph¬ng tiÖn cña c¸c thiÕt chÕ x· héi nh»m b¶o ®¶m phæ biÕn th«ng tin trªn quy m« ®¹i chóng vÒ hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch, ®êng lèi cña Nhµ níc vÒ An sinh x· héi; ®ång thêi lµ diÔn ®µn cho toµn d©n thÓ hiÖn, tËp hîp c¸c ý kiÕn, kinh nghiÖm gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò An sinh x· héi còng nh lµ ph¬ng tiÖn kªu gäi sù gióp ®ì cña toµn x· héi ®èi víi mçi c¸ nh©n ®ang gÆp khã kh¨n.
7 z An sinh x· héi lµ côm tõ t¬ng ®èi míi ë ViÖt Nam. Tuy nhiªn, ®©y l¹i lµ nhiÖm vô lu«n ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ®Æt lªn hµng ®Çu trong khi x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch vÒ x· héi. LÞch sö cña d©n téc ViÖt Nam g¾n liÒn víi c¸c cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp vµ b¶o vÖ Tæ quèc, chèng thï trong, giÆc ngoµi. Trong c¸c cuéc ®Êu tranh, kh«ng nh÷ng c¸c c«ng tr×nh tù nhiªn vµ x· héi bÞ tµn ph¸, mµ ngêi d©n ViÖt Nam còng ph¶i g¸nh chÞu mÊt m¸t rÊt lín vÒ ngêi vµ cña.
ThËm chÝ, nh÷ng di chøng chiÕn tranh cßn ®Ó l¹i qua rÊt nhiÒu thÕ hÖ, nh ¶nh hëng cña chÊt ®éc ho¸ häc do qu©n ®éi Mü r¶i xuèng trong thêi kú chiÕn tranh ViÖt Nam. H¬n 30 n¨m sau chiÕn tranh, ViÖt Nam ®· vµ ®ang tù kh¾c phôc nh÷ng vÕt th¬ng vµ ®ang ph¸t triÓn mäi mÆt. HÖ thèng An sinh x· héi ®îc h×nh thµnh ngay tõ khi Nhµ níc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ®îc thµnh lËp ®ang ngµy cµng ®îc hoµn thiÖn. Nh÷ng n¨m qua, ®Æc biÖt kÓ tõ sau thêi kú ®æi míi, ViÖt Nam ®· x©y dùng ®îc mét hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch An sinh x· héi kh¸ réng kh¾p vµ cßn tiÕp tôc ph¸t triÓn hÖ thèng An sinh x· héi víi môc ®Ých: “d©n giµu, níc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh”, mang l¹i cuéc sèng Êm no, h¹nh phóc cho mçi ngêi d©n.
Ch¼ng h¹n nh c¸c chÝnh s¸ch ®èi víi th¬ng binh, bÖnh binh, gia ®×nh liÖt sÜ vµ ngêi cã c«ng víi c¸ch m¹ng; chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo; chÝnh s¸ch ®èi víi nh÷ng vïng ®Æc biÖt khã kh¨n, vïng gÆp thiªn tai Bªn c¹nh c¸c chÝnh s¸ch, Nhµ níc vµ toµn d©n cßn ph¸t triÓn nh÷ng phong trµo vµ hÖ thèng dÞch vô ®Ó phÇn nµo ®¶m b¶o an sinh, an toµn x· héi cho mäi ngêi d©n. B¸o chÝ ViÖt Nam lµ tiÕng nãi cña §¶ng vµ Nhµ níc, diÔn ®µn cña nh©n d©n, ®· vµo cuéc víi nh÷ng bµi viÕt, tin, ¶nh phong phó, hÊp dÉn vµ cËp nhËt vÒ néi dung An sinh x· héi. B¸o chÝ nh×n chung ®· cËp nhËt ®îc c¸c chÝnh s¸ch, chñ tr¬ng míi cña §¶ng, Nhµ níc vµ c¸c phong trµo, ho¹t ®éng cña x· héi vÒ c¸c lÜnh vùc liªn quan ®Õn An sinh x· héi. Tuy nhiªn, ®Ó ph¶n 8 z ¸nh c¸c vÊn ®Ò An sinh x· héi thËt sù cã hiÖu qu¶, b¸o chÝ cÇn cã nh÷ng híng ®i tÝch cùc h¬n n÷a.
Qua kh¶o s¸t 3 tê b¸o Lao ®éng, Lao ®éng& X· héi, Hµ Néi Míi trong thêi gian tõ th¸ng 1/2005 ®Õn th¸ng 11/2006, luËn v¨n hy väng lµm râ phÇn nµo vai trß cña b¸o chÝ nãi chung trong viÖc ph¶n ¸nh c¸c vÊn ®Ò vÒ An sinh x· héi, ®ång thêi rót ra nh÷ng nhËn xÐt ban ®Çu nh»m ®a ra nh÷ng gîi ý cho viÖc th«ng tin lÜnh vùc nµy tèt h¬n trªn b¸o chÝ. Víi tÇm quan träng vµ ý nghÜa cÊp thiÕt nh vËy nªn t«i chän ®Ò tµi B¸o chÝ víi vÊn ®Ò An sinh x· héi ®Ó thùc hiÖn luËn v¨n th¹c sü b¸o chÝ cña m×nh. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò: Qua kh¶o s¸t, chóng t«i nhËn thÊy viÖc nghiªn cøu vÒ An sinh x· héi t¬ng ®èi míi mÎ ë níc ta. HiÖn nay, míi chØ cã mét sè trêng ®¹i häc cã bé m«n vµ cã gi¸o tr×nh "An sinh x· héi" hoÆc gi¶ng d¹y chuyªn ®Ò nµy lµ trêng §¹i häc Më TP.
Hå ChÝ Minh, trêng §¹i häc Lao ®éng- X· héi, Hµ Néi vµ trêng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n Hµ Néi. VÒ b¸o chÝ häc, ®Ò tµi nghiªn cøu mèi quan hÖ gi÷a b¸o chÝ vµ c¸c vÊn ®Ò An sinh x· héi còng cha tõng cã tríc ®©y. ChÝnh v× thÕ, trong qu¸ tr×nh chon lùa vµ nghiªn cøu ®Ò tµi, chóng t«i cã rÊt Ýt nguån t liÖu trong níc ®Ó tham kh¶o, ngoµi gi¸o tr×nh cña c¸c trêng ®¹i häc trªn (cha hÒ ®Ò cËp ®Õn sù ph¶n ¸nh An sinh x· héi trªn b¸o chÝ). Chñ yÕu t liÖu chóng t«i thu nhËp ®îc qua c¸c tµi liÖu vÒ An sinh x· héi níc ngoµi, c¸c v¨n b¶n, chÝnh s¸ch cña Nhµ níc vµ kÕt qu¶ kh¶o s¸t trªn c¸c tê b¸o nãi chung vµ 3 tê b¸o trªn nãi riªng.