Mở đầu, 3 chƣơng nội dung, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục. 14 Footer Page 18 of 107. Header Page 19 of 107. CHƢƠNG 1: NHU CẦU TIẾP NHẬN THÔNG TIN BÁO CHÍ CỦA CÔNG CHÚNG – LÝ THUYẾT TIẾP CẬN 1.1 Khái niệm, thuật ngữ liên quan 1.
Truyền thông, truyền thông đại chúng và báo chí Truyền thông (Communication) là quá trình chia sẻ thông tin. Truyền thông là một kiểu tƣơng tác xã hội trong đó ít nhất có hai tác nhân tƣơng tác lẫn nhau, chia sẻ các qui tắc và tín hiệu chung. Ở dạng đơn giản, thông tin đƣợc truyền từ ngƣời gửi tới ngƣời nhận. Ở dạng phức tạp hơn, các thông tin trao đổi liên kết ngƣời gửi và ngƣời nhận.
Phát triển truyền thông là phát triển các quá trình tạo khả năng để một ngƣời hiểu những gì ngƣời khác nói (ra hiệu, hay viết), nắm bắt ý nghĩa của các thanh âm và biểu tƣợng, và học đƣợc cú pháp của ngôn ngữ. Cũng có thể hiểu “Truyền thông là hoạt động truyền phát và trao đổi thông tin giữa người với người nhằm đạt được sự hiểu biết và tạo ra sự giao tiếp, liên kết xã hội”.[12] Truyền thông thƣờng gồm ba phần chính: nội dung, hình thức và mục tiêu. Nội dung truyền thông bao gồm các hành động trình bày kinh nghiệm, hiểu biết, đƣa ra lời khuyên hay mệnh lệnh, hoặc câu hỏi. Các hành động này đƣợc thể hiện qua nhiều hình thức nhƣ động tác, bài phát biểu, bài viết, hay bản tin truyền hình.
Mục tiêu có thể là cá nhân khác hay tổ chức khác, thậm chí là chính ngƣời/tổ chức gửi đi thông tin. Có nhiều cách định nghĩa về truyền thông, trong đó truyền thông không bằng lời, truyền thông bằng lời và truyền thông biểu tƣợng. Truyền thông không lời thực hiện thông qua biểu hiện trên nét mặt và điệu bộ. Khoảng 93% “ý nghĩa biểu cảm” mà chúng ta cảm nhận đƣợc từ ngƣời khác là qua nét mặt và tông giọng.
7% còn lại là từ những lời nói mà chúng ta nghe đƣợc. Truyền thông bằng lời đƣợc thực hiện khi chúng ta truyền đạt thông điệp bằng ngôn từ 15 Footer Page 19 of 107. Header Page 20 of 107. tới ngƣời khác.
Truyền thông biểu tƣợng là những thứ chúng ta đã định sẵn một ý nghĩa và thể hiện một ý tƣởng nhất định, ví dụ nhƣ quốc huy của một quốc gia. Có 3 loại truyền thông: - Truyền thông liên cá nhân: là sự chia sẻ giữa ngƣời này với ngƣời khác về tất cả các lĩnh vực trong đời sống hằng ngày. Tâm tƣ tình cảm, các vấn đề xã hội đƣợc trò chuyện cùng nhau bằng lời nói trực tiếp hoặc các phƣơng tiện thông tin nhƣ điện thoại, máy tính, in ấn …. nhằm giúp đỡ nhau giữa ngƣời này và ngƣời khác - Truyền thông tập thể: là truyền thông trong nội bộ một tổ chức về các vấn đề mà tổ chức đó cần thực hiện nhằm mục đích phát triển tổ chức đó - Truyền thông đại chúng: Nếu truyền thông là một hành vi xuất hiện từ trƣớc khi hình thành xã hội loài ngƣời và có thể diễn ra không có chủ đích, thì truyền thông đại chúng (mass communication) với tƣ cách là một quá trình xã hội có chủ đích – quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đến mọi nguời trong xã hội thông qua các phƣơng tiện truyền thông đại chúng, Thuật ngữ truyền thông đại chúng chỉ xuất hiện trên thế giới từ khoảng cuối thế kỷ XVI, trên cơ sở của nhiều loại tiến bộ kỹ thuật khác nhau, đặc biệt là kỹ thuật in ấn.
Bƣớc sang thế kỷ XX, với sự ra đời của phát thanh, truyền hình, điện thoại và tiếp đó là sự xuất hiện của máy tính điện tử cá nhân, đến mạng máy tính toàn cầu và mạng internet, truyền thông đại chúng đã có sự phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn mức độ ảnh hƣởng tới từng cá nhân riêng lẻ đến toàn xã hội. Truyền thông đại chúng không chỉ là một định chế đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến thông tin và kiến thức cho dân chúng, mà còn tác động trở lại một cách sâu xa và mạnh mẽ vào tất cả các định chế xã hội khác, từ chính trị, kinh tế cho đến văn hóa, gia đình. 16 Footer Page 20 of 107. Header Page 21 of 107.
Các phƣơng tiện truyền thông đại chúng (hay cũng còn gọi là “các phƣơng tiện thông tin đại chúng” - mass media) là những công cụ kỹ thuật hay những kênh mà phải nhờ vào đó ngƣời ta mới có thể thực hiện quá trình truyền thông đại chúng. Mặt khác, cũng có thể hiểu truyền thông đại chúng là một quá trình truyền đạt thông tin đến các nhóm cộng đồng đông đảo trong xã hội thông qua các phƣơng tiện truyền thông đại chúng. Các phƣơng tiện truyền thông đại chúng nhƣ báo in, phát thanh, truyền hình, internet, quảng cáo, các loại băng, đĩa âm thanh, hình ảnh… đã trở thành nhu cầu “không thể thiếu” trong đời sống của đại đa số ngƣời dân trên toàn cầu. Theo thống kê mới nhất của Hiệp hội Xuất bản – Báo chí thế giới (WAN- IFRA), hơn 3 tỷ ngƣời, hoặc 72% số ngƣời lớn biết chữ trên toàn thế giới đọc, theo dõi thƣờng xuyên các phƣơng tiện thông tin đại chúng.
[62] Truyền thông đại chúng có một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện nay. Nó đã tăng cƣờng và phát triển dân chủ hóa các mặt của đời sống xã hội; tổ chức và động viên nhân dân tham gia vào các hoạt động quản lý xã hội, thông tin cho nhân dân về tình trạng của dƣ luận xã hội trên các vấn đề đang tạo nên mối quan tâm chung của toàn thể xã hội, nhất là các vấn đề có tính cấp bách; tác động lên các thiết chế xã hội và đề xuất các phƣơng án hoạt động; hình thành dƣ luận xã hội về một vấn đề nào đó nhằm thúc đẩy hoặc hạn chế sự phát triển của thực tế đó; xây dựng lòng tin, thế giới quan và ý thức quần chúng; điều chỉnh hành vi của các cá nhân trong xã hội, làm tăng cƣờng tính tích cực chính trị - xã hội của quần chúng. Nhƣ vậy, bằng việc chọn lọc, nhấn mạnh, giải thích các sự kiện đặc biệt, cung cấp thông tin tới đối tƣợng tiếp nhận qua các kênh, khuyến khích dƣ luận đóng góp ý kiến, tiếng nói của cá nhân mình về các vấn đề đƣa ra, truyền thông đại chúng đã tác động vào dƣ luận xã hội bằng hai con đƣờng: tình cảm và lý trí. 17 Footer Page 21 of 107.
Header Page 22 of 107. Việc truyền tải thông tin trên các phƣơng tiện truyền thông đại chúng đòi hỏi lƣơng tâm của những ngƣời phát ngôn. Họ có quyền tự do báo chí, song không vì thế mà cố ý gieo rắc những thông tin sai lệch làm tổn hại đến danh dự và nhân phẩm của cá nhân, kích động, gây thù hằn giữa các nƣớc, dân tộc, tôn giáo, xâm phạm đời tƣ cá nhân…Việc một tờ báo Đan Mạch Jyllands-Posten đăng tải bức tranh biếm họa của nhà tiên tri Mohamed vào ngày 30-10-2005 là hành động đăng tin thiếu trách nhiệm, vì nó đã làm bùng phát làn sóng phản đối trong thế giới Hồi giáo, khiến quan hệ giữa phƣơng Tây với thế giới Hồi giáo bị ảnh hƣởng nghiêm trọng, biểu tình và bạo lực chết ngƣời cũng xảy ra khắp nơi. Những ngƣời chống đối bức tranh này cho rằng, nó đã sỉ nhục và lăng mạ đạo Hồi.
Tòa đại sứ của Đan Mạch tại một số nƣớc đã bị phóng hỏa và hàng chục ngƣời đã bị thiệt mạng trong các cuộc biểu tình. Đặc biệt, rất nhiều ngƣời khi đó đã đòi tìm giết ngƣời họa sỹ vẽ bức tranh này. Báo chí (xuất phát từ hai từ "báo" - thông báo - và "chí" - giấy), có thể hiểu một cách khái quát là những xuất bản phẩm định kỳ, nhƣ nhật báo hay tạp chí nhƣng cũng để chỉ cả các loại hình truyền thông khác nhƣ báo phát thanh, báo truyền hình. Định nghĩa này cũng áp dụng đƣợc cho một tạp chí, một tờ báo liên tục xuất bản trên web (báo mạng điện tử).
Báo chí, dựa trên những điều tra, tìm hiểu để làm sáng tỏ đời sống xã hội, văn hóa. Đây chính là một bộ máy của chính quyền (điều này đặc biệt đúng ở Việt Nam) để tìm hiểu thông tin, phổ biến và phân tích tin tức. Đây là những cơ quan ngôn luận, cung cấp thông tin và ý kiến về mọi vấn đề. Báo chí nếu đƣợc nhân dân sử dụng đúng, thì sẽ góp phần nói lên sự thật, góp phần nói lên nguyện vọng của ngƣời dân, qua đó, cải tiến bộ máy xã hội.
Báo chí hiện giờ đã phát triển rất đa dạng: bản in, bản điện tử, kênh truyền hình, phát thanh… Báo chí là một hình thái ý thức xã hội, lấy hiện thực khách quan làm đối tƣợng phản ánh, nghĩa là đối tƣợng phản ánh đó phải xác thực cụ thể. Báo chí 18 Footer Page 22 of 107. Header Page 23 of 107. là một hoạt động thông tin đại chúng nhất, năng động nhất trong các loại hình hoạt động truyền thông đại chúng hiện nay.
Thông tin và thông tin báo chí Thông tin (inform) có nghĩa là thông báo tin tức. Nên dùng nhƣ động từ, không nên dùng nhƣ danh từ. Tin tức có thể dùng nhƣ danh từ chẳng hạn: tin tức về máy móc, điện toán, … Ngày nay, thuật ngữ thu thập tin tức đƣợc sử dụng khá phổ biến. Tin tức chính là tất cả những gì mang lại hiểu biết cho con ngƣời.
Con ngƣời luôn có nhu cầu thu thập tin tức bằng nhiều cách khác nhau: đọc báo, nghe đài, xem truyền hình, giao tiếp với ngƣời khác.Thông tin giúp làm tăng hiểu biết của con ngƣời, là nguồn gốc của nhận thức và là cơ sở của quyết định. Cũng có thể hiểu Thông tin là sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tƣợng của thế giới khách quan và các hoạt động của con ngƣời trong đời sống xã hội. Điều cơ bản là con ngƣời thông qua việc thu nhận thông tin làm tăng hiểu biết cho mình và tiến hành những hoạt động có ích cho cộng đồng. Thông tin báo chí là thông tin đƣợc truyền tải trên các phƣơng tiện báo chí, là những gì mang lại sự hiểu biết cho chúng ta thông qua báo chí.
Xă hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin ngày càng cao, phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, thông tin báo chí đòi hỏi phải chính xác, đầy đủ và cập nhật kịp thời.