Luận án tiến sĩ quân và dân khu v chống phá bình định lấn chiếm trong kháng chiến chống mỹ giai đoạn 1973 1975

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò quân và dân khu V trong kháng chiến chống Mỹ giai đoạn 1973-1975, tập trung vào bình định và lấn chiếm.

• Tác giả: Vũ Bình
• Người hướng dẫn: PGS, TS Nguyễn Xuân Tú
• Trường học: Viện Lịch Sử Quân Sự Việt Nam
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quân và Dân Khu V Chống Phá Bình Định Lấn Chiếm Giai Đoạn 1973 - 1975
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các công trình của tác giả nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình của tác giả trong nước
• 1.1.2.1. Nhóm công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ nói chung, trong đó có chống phá bình định, bình định lấn chiếm trên toàn chiến trường miền Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quân và Dân Khu V trong kháng chiến chống Mỹ

Giai đoạn 1973-1975, Quân và Dân Khu V đã thể hiện tinh thần kiên cường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Khu V, với truyền thống yêu nước, đã trở thành một trong những điểm nóng của cuộc chiến. Mặc dù Hiệp định Paris được ký kết, nhưng các hoạt động bình định lấn chiếm vẫn diễn ra mạnh mẽ. Quân đội Sài Gòn đã thực hiện nhiều cuộc hành quân nhằm kiểm soát và lấn chiếm lãnh thổ, gây ra nhiều khó khăn cho quân và dân nơi đây.

1.1. Lịch sử và bối cảnh Khu V trong giai đoạn 1973 1975

Khu V là nơi có nhiều tỉnh thành quan trọng như Bình Định, Quảng Nam, và Quảng Ngãi. Trong giai đoạn này, các hoạt động quân sự diễn ra liên tục, với sự tham gia của nhiều lực lượng cách mạng. Sự hiện diện của quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã tạo ra nhiều thách thức cho quân và dân Khu V.

1.2. Vai trò của Quân đội nhân dân Việt Nam trong Khu V

Quân đội nhân dân Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và lãnh đạo phong trào kháng chiến. Họ không chỉ chiến đấu mà còn vận động quần chúng tham gia vào các hoạt động chống lấn chiếm, giữ vững tinh thần yêu nước.

II. Thách thức từ chính quyền Sài Gòn và Mỹ trong giai đoạn 1973 1975

Chính quyền Sài Gòn và Mỹ đã thực hiện nhiều chiến lược nhằm bình định miền Nam, trong đó có Khu V. Các cuộc hành quân càn quét, lấn chiếm diễn ra liên tục, gây ra nhiều tổn thất cho quân và dân. Những âm mưu này không chỉ nhằm kiểm soát lãnh thổ mà còn nhằm phá vỡ tinh thần kháng chiến của nhân dân.

2.1. Chiến lược bình định lấn chiếm của Mỹ

Mỹ đã áp dụng nhiều chiến lược bình định nhằm kiểm soát dân cư và lãnh thổ. Các cuộc hành quân được thực hiện với quy mô lớn, nhằm xóa bỏ các căn cứ cách mạng và kiểm soát các vùng giải phóng.

2.2. Tác động của các cuộc hành quân đến quân và dân Khu V

Các cuộc hành quân càn quét đã gây ra nhiều tổn thất cho quân và dân Khu V. Nhiều gia đình bị mất mát, và tinh thần kháng chiến của nhân dân bị thử thách. Tuy nhiên, điều này cũng đã tạo ra động lực để quân và dân Khu V đoàn kết hơn trong cuộc chiến.

III. Phương pháp chống phá bình định lấn chiếm của quân và dân Khu V

Để đối phó với các hoạt động bình định lấn chiếm, quân và dân Khu V đã áp dụng nhiều phương pháp sáng tạo. Họ không chỉ chiến đấu mà còn tổ chức các hoạt động tuyên truyền, vận động quần chúng tham gia vào cuộc kháng chiến. Sự đoàn kết và quyết tâm của quân và dân đã tạo ra sức mạnh lớn trong cuộc chiến.

3.1. Tổ chức lực lượng và chiến thuật chiến đấu

Quân và dân Khu V đã tổ chức lực lượng một cách linh hoạt, sử dụng các chiến thuật chiến đấu phù hợp với tình hình thực tế. Họ đã kết hợp giữa chiến tranh du kích và các hoạt động chính trị để chống lại kẻ thù.

3.2. Vận động quần chúng tham gia kháng chiến

Việc vận động quần chúng tham gia vào các hoạt động kháng chiến là rất quan trọng. Quân và dân Khu V đã tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức và tinh thần yêu nước của nhân dân.

IV. Kết quả và thành tựu của quân và dân Khu V trong giai đoạn 1973 1975

Cuối năm 1974 và đầu năm 1975, quân và dân Khu V đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Kế hoạch bình định lấn chiếm của chính quyền Sài Gòn đã bị thất bại, tạo điều kiện cho quân và dân Khu V nổi dậy, giải phóng toàn bộ khu vực.

4.1. Những thắng lợi lớn trong kháng chiến

Quân và dân Khu V đã giành được nhiều thắng lợi lớn, đánh bại các cuộc hành quân lấn chiếm của kẻ thù. Những chiến thắng này không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị sâu sắc.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ quá trình chống phá bình định

Quá trình chống phá bình định lấn chiếm đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Sự đoàn kết, quyết tâm và sáng tạo trong chiến đấu là những yếu tố quyết định đến thành công của quân và dân Khu V.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về quá trình quân và dân Khu V chống phá bình định lấn chiếm trong giai đoạn 1973-1975 là rất cần thiết. Những bài học từ quá trình này có thể được vận dụng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Việc nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này sẽ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử kháng chiến và những giá trị mà nó mang lại.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu lịch sử

Nghiên cứu lịch sử không chỉ giúp hiểu rõ về quá khứ mà còn cung cấp những bài học quý giá cho hiện tại và tương lai. Việc tìm hiểu về quá trình chống phá bình định lấn chiếm sẽ giúp nâng cao nhận thức về giá trị của độc lập, tự do.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu sâu hơn về các hoạt động của quân và dân Khu V. Những nghiên cứu này sẽ góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về lịch sử kháng chiến chống Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết ngày 27/01/1973, đế quốc Mỹ và chính quyền, Quân đội Sài Gòn (QĐSG) không thi hành nghiêm chỉnh các điều khoản đã cam kết mà tiếp tục thực hiện kế hoạch bình định lấn chiếm (BĐLC) được chuẩn bị từ trước. Đối phương đã mở các cuộc hành quân mang danh nghĩa "tràn ngập lãnh thổ" nhằm xóa bỏ thế trận "da báo", cô lập lực lượng cách mạng và tiến tới kiểm soát toàn bộ miền Nam. Tại địa bàn chiến lược Khu V, từ ngày 28/01/1973, QĐSG ồ ạt mở nhiều cuộc càn quét quy mô cấp tiểu đoàn, trung đoàn kết hợp giữa lấn chiếm phía trước với củng cố phía sau, sử dụng mật độ phi pháo ác liệt cùng các biện pháp chính trị, kinh tế, văn hóa để kìm kẹp nhân dân.

Thực tiễn đấu tranh trong giai đoạn đầu năm 1973 gặp nhiều khó khăn, xuất hiện tư tưởng "hữu" khuynh, hòa bình chủ nghĩa ở một bộ phận cán bộ, đảng viên và quần chúng, khiến thế tiến công của ta có lúc bị chững lại. Sau khi tiếp thu Nghị quyết Hội nghị lần thứ 21 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 7/1973), Khu ủy Khu V đã kịp thời chuyển hướng chỉ đạo: kiên quyết đánh bại BĐLC, giữ đất, giành dân và phát triển thực lực cách mạng. Đến cuối năm 1974 - đầu năm 1975, kế hoạch BĐLC của địch cơ bản bị đập tan, tạo thời cơ trực tiếp giải phóng toàn Khu trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975. Dù tiến trình lịch sử này diễn ra hết sức quyết liệt, có cả chiến công lẫn tổn thất, nhưng trước đây chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp, có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về quá trình quân và dân Khu V chống phá BĐLC trong giai đoạn 1973 - 1975. Luận án của nghiên cứu sinh Vũ Bình Tuyển được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống lịch sử này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ quá trình quân và dân Khu V chống phá BĐLC của Mỹ và chính quyền, QĐSG giai đoạn 1973 - 1975; trên cơ sở đó nhận xét ưu điểm, khuyết điểm và đúc rút những kinh nghiệm lịch sử có giá trị tham khảo, vận dụng cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (được xác định thành 4 nhiệm vụ cụ thể):
  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế có liên quan đến đề tài luận án.
  2. Phân tích các yếu tố tự nhiên, xã hội, truyền thống và hình thái chiến trường tác động đến quá trình chống phá BĐLC tại Khu V.
  3. Trình bày và phục dựng có hệ thống quá trình quân và dân Khu V chống phá BĐLC giai đoạn 1973 - 1975 qua hai bước phát triển cụ thể.
  4. Nhận xét ưu điểm, hạn chế và đúc kết các bài học kinh nghiệm lịch sử của quân và dân Khu V, xác định phương hướng vận dụng trong bối cảnh hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động của quân và dân Khu V chống phá BĐLC của Mỹ và chính quyền, QĐSG giai đoạn 1973 - 1975.
• Phạm vi nội dung: Phản ánh toàn diện các hoạt động chống BĐLC trên các mặt trận quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội; trong đó hoạt động đấu tranh quân sự giữ vai trò nòng cốt, chủ đạo.
• Phạm vi thời gian: Tập trung khảo sát từ ngày 28/01/1973 (ngày Hiệp định Paris có hiệu lực) đến ngày 03/4/1975 (thời điểm hoàn thành giải phóng các tỉnh địa bàn Khu V). Luận án có mở rộng đề cập một số sự kiện trước tháng 1/1973 và sau ngày 03/4/1975 nhằm bảo đảm tính liên tục của lịch sử.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ chiến trường Khu V gồm 9 tỉnh: Quảng Đà, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Kon Tum, Gia Lai và Đắk Lắk.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành khảo cứu, phân loại và đánh giá một khối lượng lớn công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước và quốc tế liên quan đến chủ đề BĐLC:

Các nhóm công trình nghiên cứu trước đây

• Các công trình của tác giả nước ngoài:
  • Robert Thompson (1966) với Defeating communist insurgency (Đánh bại sự nổi dậy của cộng sản) phân tích kinh nghiệm chống nổi dậy ở Malaysia và miền Nam Việt Nam (1961 - 1965), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát làng xã và triệt phá cơ sở chính trị cách mạng.
  • Niel Sheehan (1988) trong A Bright Shinning Lie (Lời nói dối hào nhoáng) phân tích quá trình hoạch định và nguyên nhân thất bại của chính sách bình định thông qua nhân vật John Paul Vann và sự bất đồng trong nội bộ giới lãnh đạo Mỹ.
  • Michael Maclear (1990) với Việt Nam - Cuộc chiến tranh mười nghìn ngày khai thác quan điểm của Robert Komer (chương trình bình định nhằm chiếm lấy "trái tim khối óc") và William Colby (kế hoạch "Phượng Hoàng" kiểm soát nông thôn).
  • Zalin Grant (1993) trong Giáp mặt với Phượng Hoàng, CIA và sự thất bại chính trị của Hoa Kỳ ở Việt Nam làm rõ cơ chế tổ chức của mạng lưới tình báo CIA trong việc khủng bố, bắt bớ cán bộ cơ sở.
  • Abern, Jr (2001) với CIA and rural pacification in south Vietnam phân tích sự phân công chiến lược: quân đội Mỹ đảm nhiệm "tìm diệt", QĐSG đảm nhiệm "bình định".
  • Jeffrey Kimball (2007) trong Hồ sơ chiến tranh Việt Nam - Tiết lộ lịch sử bí mật của chiến lược thời Nixon chỉ ra việc Mỹ tăng cường viện trợ vũ khí cho QĐSG trước khi rút quân để tiếp tục duy trì lấn chiếm.
• Các công trình nghiên cứu trong nước về toàn miền Nam:
  • Đặng Phong (1991) với cuốn 21 năm viện trợ Mỹ ở Việt Nam làm rõ thủ đoạn phong tỏa kinh tế, cướp bóc lương thực của chính quyền Sài Gòn sau Hiệp định Paris.
  • Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1991, 2013, 2018) với các công trình: Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ ở Việt Nam, Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), tập VIII, Toàn thắng, Lịch sử phong tràu đấu tranh chống phá bình định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), tập IV (1969 - 1975).
  • Ban Chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995, 2000) với các bộ tổng kết: Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - thắng lợi và bài học, Chiến tranh cách mạng Việt Nam (1945 - 1975), thắng lợi và bài học.
  • Bộ Quốc phòng (1996) với Chiến tranh nhân dân địa phương trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975).
• Các công trình nghiên cứu về địa phương và trực tiếp về Khu V:
  • Nghiên cứu so sánh ở Nam Bộ: Miền Đông Nam Bộ kháng chiến (1945 - 1975), tập II (Quân khu 7, 1993); Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến, tập 3 (2010); luận án của Hà Minh Hồng (1997); các bài nghiên cứu về mặt trận Chương Thiện năm 1973 của Nguyễn Huy Thục (1991) và Nguyễn Đệ (1994).
  • Nghiên cứu tại Khu V: Khu 5 - 30 năm chiến tranh giải phóng, tập III (1969 - 1975) (Bộ Tư lệnh Quân khu 5, 1989); lịch sử các đơn vị chủ lực như Sư đoàn 304 (1990), Sư đoàn 3 Sao Vàng (2010), Sư đoàn 10 (2012), Sư đoàn Bộ binh 2 (2015), Trung đoàn 24 và Trung đoàn 28 (Quân đoàn 3); công trình tổng kết của Mặt trận Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (2005); các bộ lịch sử Đảng bộ và lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân các tỉnh Gia Lai, Phú Yên, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa, Kon Tum; luận án của Đinh Văn Trọng (2017) và bài viết của Nguyễn Văn Lượng (2018).

Nhóm công trình	Đại diện tiêu biểu	Giá trị kế thừa	Hạn chế / Khoảng trống
Tác giả quốc tế	R. Thompson, N. Sheehan, M. Maclear, Z. Grant, Abern Jr, J. Kimball	Cung cấp góc nhìn từ đối phương, tư liệu về cơ chế viện trợ, kế hoạch Phượng Hoàng, âm mưu của Mỹ	Có khuynh hướng bao biện cho cuộc chiến tranh xâm lược, nhìn nhận phiến diện về phong trào cách mạng
Tổng kết toàn miền	Ban Chỉ đạo TKTW, Viện LSQS Việt Nam, Bộ Quốc phòng	Cung cấp khung phương pháp, số liệu chính thống và định hướng phân kỳ chiến lược	Dung lượng dành cho Khu V ít, nội dung mang tính khái quát, chưa đi sâu vào từng địa bàn
Lịch sử đơn vị, địa phương	BTL Quân khu 5, Mặt trận Tây Nguyên, Sư đoàn 2, 3, 10, 304, các Tỉnh ủy	Cung cấp diễn biến thực tế, tư liệu chi tiết về các trận đánh và phong trào ba mũi giáp công	Có xu hướng chỉ nêu thắng lợi, ít đề cập khuyết điểm, thiếu tính hệ thống toàn Khu

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình xuất bản trước đây hoặc chỉ tiếp cận ở quy mô toàn miền Nam nên dung lượng viết về Khu V rất khái lược, hoặc chỉ bó hẹp trong phạm vi một tỉnh, một sư đoàn đơn lẻ. Một số công trình có xu hướng né tránh những khó khăn, tổn thất hoặc phê phán hạn chế của Khu V trong nửa đầu năm 1973 mà chưa phân tích đầy đủ bối cảnh lịch sử và nội lực lãnh đạo. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách phục dựng một bức tranh lịch sử hoàn chỉnh, hệ thống và khách quan về cuộc đấu tranh chống BĐLC của quân và dân Khu V trên cả 9 tỉnh trong suốt giai đoạn 1973 - 1975.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung phân tích

Luận án được xây dựng dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh cách mạng và bạo lực cách mạng, kết hợp với quan điểm, đường lối và nghệ thuật quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam. Khung phân tích tập trung vào các phạm trù:

• Mối quan hệ biện chứng giữa bạo lực vũ trang và bạo lực chính trị quần chúng.
• Quy luật phát triển của chiến tranh nhân dân địa phương kết hợp với tác chiến hiệp đồng của các binh đoàn chủ lực.
• Phương châm kết hợp chặt chẽ "hai chân" (quân sự, chính trị), "ba mũi giáp công" (quân sự, chính trị, binh vận) trên "ba vùng chiến lược" (rừng núi, nông thôn đồng bằng, đô thị).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chủ yếu: Sử dụng kết hợp chặt chẽ phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện các sự kiện theo đúng tiến trình thời gian thực tế, đồng thời rút ra bản chất, quy luật vận động và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp bổ trợ: Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, đối chiếu sử liệu giữa các nguồn tài liệu của ta và tài liệu thu được từ phía đối phương.

Nguồn tư liệu

1. Văn kiện gốc: Các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, các văn bản chỉ đạo của Khu ủy Khu V và Đảng ủy Mặt trận Tây Nguyên giai đoạn 1973 - 1975.
2. Tài liệu từ phía đối phương: Các báo cáo, tài liệu nghiên cứu, hồ sơ lưu trữ về kế hoạch bình định, bố trí binh lực của Bộ Tổng Tham mưu QĐSG và Quân đoàn 2 - Quân khu 2 QĐSG.
3. Tài liệu tổng kết thực tiễn: Các công trình lịch sử đảng bộ, lịch sử lực lượng vũ trang địa phương 9 tỉnh thuộc Khu V; lịch sử các quân đoàn, sư đoàn, trung đoàn chủ lực; hồi ký và lời chứng của các tướng lĩnh, nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia chiến trường.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này phân tích toàn diện lịch sử nghiên cứu vấn đề BĐLC và chống BĐLC ở cả trong và ngoài nước. Tác giả chỉ rõ những thành tựu tư liệu đã đạt được, phân loại các xu hướng tiếp cận của các nhà nghiên cứu quân sự, sử học, đồng thời xác lập cơ sở khoa học để khẳng định đề tài là công trình nghiên cứu độc lập, không trùng lặp. Chương 1 cũng xác định rõ 3 nội dung trọng tâm mà luận án đi sâu giải quyết: phân định yếu tố tác động và địa bàn; tái hiện tiến trình lịch sử qua 2 giai đoạn; đúc kết bài học kinh nghiệm lịch sử.

Chương 2: Quá trình quân và dân Khu V chống phá bình định lấn chiếm (28/01 - 6/1973)

Chương 2 làm rõ các yếu tố tác động và diễn biến thực tế trong 6 tháng đầu sau Hiệp định Paris:

• Đặc điểm chiến trường Khu V: Địa bàn gồm 9 tỉnh với tổng diện tích tự nhiên khoảng 82.900 km², được phân định thành 2 phân vùng chiến lược có quan hệ mật thiết:
  • Chiến trường Mặt trận Tây Nguyên (B3): Gồm 3 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk (diện tích 44.900 km²), địa hình rừng núi hiểm trở nối liền Nam Lào và Đông Bắc Campuchia, là bàn đạp chiến lược uy hiếp đối phương từ phía Tây.
  • Chiến trường Đồng bằng ven biển (B1): Gồm 6 tỉnh Quảng Đà, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa (diện tích 38.000 km², bờ biển dài 922 km), nơi tập trung đông dân cư, các căn cứ quân sự đầu não và tuyến giao thông huyết mạch của chính quyền Sài Gòn.
• Kinh nghiệm lịch sử chống bình định trước năm 1973: Luận án điểm lại quá trình kiên cường bám trụ qua các thời kỳ: chống phong trào "tố Cộng, diệt Cộng" (1954 - 1960), phá ấp chiến lược trong "Chiến tranh đặc biệt" (1961 - 1965) với kết quả phá 1.248 ấp ở đồng bằng và 292 ấp ở rừng núi đến cuối năm 1964; thực hiện "ba bám" đánh bại hai gọng kìm "tìm diệt" và "bình định" trong "Chiến tranh cục bộ" (1965 - 1968); liên tục bẻ gãy các chương trình "Bình định cấp tốc", "Bình định phát triển" trong "Việt Nam hóa chiến tranh" (1969 - 1972).
• Hình thái bố trí lực lượng khi ký kết Hiệp định Paris:

Địa bàn	Lực lượng và bố trí của Quân đội Sài Gòn	Lực lượng và bố trí của Lực lượng cách mạng
Kon Tum	Sư đoàn 23 (Trung đoàn 44, 53), Sư đoàn 22 (Trung đoàn 42, 47), Lữ dù 2, 09 tiểu đoàn biệt động quân, 02 trung đoàn thiết giáp, 03 tiểu đoàn pháo binh lập tuyến phòng thủ phía Bắc thị xã.	Sư đoàn 10 (các Trung đoàn 24, 28, 66, 95), Tiểu đoàn 20 đặc công, 02 tiểu đoàn địa phương (406, 304) phòng ngự vòng cung 20 km từ Đắk Tô, Tân Cảnh, Plei Kần đến Suối Đắc Le, cắt Đường 14.
Gia Lai	Sở Chỉ huy Quân đoàn 2, Sư đoàn 22 (Trung đoàn 40), 05 liên đoàn biệt động quân (21, 22, 23, 24, 25), 03 tiểu đoàn thiết giáp, Sư đoàn 6 không quân chiếm giữ Đường 14, Đường 19, Chư Nghé.	Sư đoàn 320A (các Trung đoàn 25, 48, 64), Trung đoàn pháo binh 675, Tiểu đoàn 2 Đoàn 470, các tiểu đoàn địa phương (2, 67, 408) phòng ngự từ Làng Dịt đến Đức Cơ, cắt đèo Măng Yang.
Đắk Lắk	Sở Chỉ huy Sư đoàn 23, Trung đoàn 45, 01 liên đoàn biệt động quân, 01 trung đoàn thiết giáp đóng tại Buôn Ma Thuột, Phú Nhơn.	Bộ đội chủ lực chốt giữ Đắk Mil, Buôn Hồ, M’Drak; bộ đội địa phương tỉnh có 693 người, dân quân du kích trên 1.000 người.
Bình Định	Sư đoàn 22 (Trung đoàn 41, 42), Thiết đoàn 14, 01 liên đoàn biệt động, 04 tiểu đoàn pháo binh rải quân giữ Đường 1, Đường 19, Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát.	Sư đoàn 3 Sao Vàng làm nòng cốt phối hợp LLVT địa phương giữ bàn đạp Hoài Ân, chặn đánh các đợt lấn chiếm.

• Thực tiễn đấu tranh giai đoạn 28/01 - 6/1973: Lợi dụng việc ta có biểu hiện lúng túng, xuất hiện tư tưởng hòa bình chủ nghĩa, QĐSG đã huy động lực lượng lấn chiếm nhiều vùng giải phóng. Quân và dân Khu V đã từng bước chấn chỉnh nhận thức, kết hợp đấu tranh pháp lý, chính trị với quân sự cục bộ để chặn đứng các mũi tiến công của đối phương.

Chương 3: Quân và dân Khu V đẩy mạnh chống phá bình định lấn chiếm (7/1973 - 4/1975)

Chương này phản ánh bước chuyển chiến lược sau khi quán triệt Nghị quyết 21 của Trung ương Đảng:

• Khu ủy Khu V và Đảng ủy Mặt trận Tây Nguyên kiên quyết chuyển hướng từ phòng ngự sang chủ động tiến công và phản công.
• Tại Tây Nguyên (B3), chủ lực ta liên tiếp đánh bại các cuộc hành quân giải tỏa của địch tại Đắk Pét, Măng Đen, Măng Buk, giải phóng hoàn toàn vùng nông thôn phía Bắc Kon Tum, dồn địch về co cụm trong các thị xã.
• Tại đồng bằng ven biển (B1), Sư đoàn 2, Sư đoàn 3 Sao Vàng phối hợp cùng bộ đội địa phương và dân quân du kích mở các đợt hoạt động tại Nông Sơn - Thượng Đức, Ba Tơ, Minh Long, Hoài Ân, tiêu diệt hàng loạt đồn bốt, phá vỡ thế kìm kẹp, hỗ trợ hàng vạn quần chúng phá khu dồn bung về làng cũ làm ăn.
• Cuối năm 1974 - đầu năm 1975, thế trận BĐLC của địch bị phá vỡ từng mảng lớn, tạo điều kiện thuận lợi trực tiếp để quân và dân toàn Khu bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn 9 tỉnh Khu V.

Chương 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm lịch sử

Luận án tiến hành tổng kết, đánh giá các mặt thành công và hạn chế, đồng thời rút ra 4 nhóm kinh nghiệm cơ bản:

1. Kinh nghiệm nắm vững và kiên định tư tưởng cách mạng bạo lực: Nhanh chóng khắc phục tư tưởng hữu khuynh, nhận định chính xác bản chất ngoan cố của đối phương để xác lập quyết tâm tiến công.
2. Kinh nghiệm phối hợp hiệp đồng tác chiến giữa hai chiến trường B1 và B3: Kết hợp đòn tiêu diệt lớn của chủ lực cơ động trên chiến trường rừng núi Tây Nguyên với phong trào phá ấp, trừ gian, giành quyền làm chủ của quần chúng ở đồng bằng ven biển.
3. Kinh nghiệm thực hiện phương châm "ba bám" và "hai chân, ba mũi": Giữ vững thế trận lòng dân, tổ chức du kích mật, kiên quyết bám đất, bám dân để đánh địch tại chỗ.
4. Kinh nghiệm xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang ba thứ quân: Kiện toàn các sư đoàn chủ lực mạnh đồng thời củng cố bộ đội địa phương và dân quân tự vệ đáp ứng yêu cầu bóc gỡ đồn bốt, bảo vệ chính quyền cơ sở.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

• Luận án là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và toàn diện về toàn bộ quá trình quân và dân Khu V chống phá BĐLC trong giai đoạn lịch sử 1973 - 1975.
• Khái quát và làm sâu sắc thêm lý luận về chiến tranh nhân dân địa phương, nghệ thuật kết hợp giữa tác chiến của bộ đội chủ lực với phong trào nổi dậy của quần chúng trong điều kiện thi hành một hiệp định ngừng bắn có sự vi phạm nghiêm trọng từ phía đối phương.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phục dựng chân thực, khách quan diễn biến cuộc đấu tranh tại Khu V, chỉ rõ những ưu điểm cũng như những khuyết điểm, lúng túng trong lãnh đạo, chỉ đạo ở giai đoạn đầu năm 1973.
• Hệ thống hóa các sự kiện lịch sử, số liệu thực tế về lực lượng, vũ khí, địa bàn phân chia giữa ta và đối phương trên chiến trường Khu V giai đoạn 1973 - 1975.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn đối với công tác xây dựng khu vực phòng thủ, thế trận quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do nguồn tài liệu lưu trữ từ phía đối phương còn phân tán và chịu ảnh hưởng của quan điểm tuyên truyền một chiều, việc đối chiếu một số số liệu chi tiết về tổn thất nhân lực và trang bị của các đơn vị bảo an, dân vệ cấp cơ sở chưa thật sự đồng đều giữa các huyện, xã. Luận án chủ yếu tập trung vào mặt trận quân sự, dung lượng dành cho đấu tranh kinh tế và văn hóa ở một số vùng giáp ranh chưa thật sâu sắc.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh chi tiết nghệ thuật chống BĐLC giữa chiến trường Khu V với chiến trường Trị - Thiên (Quân khu 4) và miền Đông Nam Bộ (Quân khu 7); đào sâu khai thác tài liệu lưu trữ địa phương về công tác xây dựng vùng giải phóng và đấu tranh kinh tế tự túc trong những năm 1973 - 1975.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên: Cung cấp nguồn sử liệu phong phú, chính xác và phương pháp luận chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Quân sự, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Đối với giảng viên và cơ quan nghiên cứu: Là giáo trình tham khảo chuyên sâu cho các chuyên đề về Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và Nghệ thuật quân sự Việt Nam.
• Đối với cán bộ lãnh đạo, chỉ huy quân sự: Cung cấp luận cứ thực tiễn để nghiên cứu thế trận chiến tranh nhân dân, kết hợp kinh tế với quốc phòng, xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố vững chắc tại địa bàn chiến lược miền Trung và Tây Nguyên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi chiến trường Khu V giai đoạn 1973 - 1975 gồm những tỉnh nào và có cơ cấu tổ chức ra sao?

Chiến trường Khu V giai đoạn này gồm 9 tỉnh: Quảng Đà, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk với tổng diện tích 82.900 km². Địa bàn được chia thành 2 phân vùng: Mặt trận Tây Nguyên (B3 - gồm 3 tỉnh Tây Nguyên) và Đồng bằng ven biển (B1 - gồm 6 tỉnh duyên hải). Về mặt chỉ đạo, từ ngày 28/8/1973, Thường trực Quân ủy Trung ương quy định Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên trực thuộc trực tiếp và toàn diện Quân khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 5.

2. Nguyên nhân nào khiến thế tiến công của quân và dân Khu V bị chững lại trong nửa đầu năm 1973?

Sau khi Hiệp định Paris có hiệu lực, ở một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân đã nảy sinh tư tưởng "hữu" khuynh, hòa bình chủ nghĩa, phân vân về việc đánh địch thế nào để không vi phạm Hiệp định. Việc lãnh đạo, chỉ huy chống lấn chiếm tại một số địa phương còn lúng túng, cộng với thủ đoạn "hòa hoãn nơi này để tập trung lấn chiếm nơi khác" của QĐSG đã làm cho cách mạng bị mất đất, mất dân ở một số khu vực trọng điểm.

3. Nghị quyết nào của Trung ương Đảng đã tạo ra bước ngoặt quyết định cho phong trào chống phá BĐLC tại Khu V?

Đó là Nghị quyết Hội nghị lần thứ 21 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 7/1973). Nghị quyết khẳng định con đường phát triển của cách mạng miền Nam là bạo lực cách mạng, chỉ đạo toàn quân, toàn dân kiên quyết đánh trả các hành động phá hoại Hiệp định của đối phương, giúp Khu ủy Khu V kịp thời chuyển hướng từ thế phòng giữ sang chủ động phản công và tiến công.

4. Mối quan hệ hiệp đồng giữa chiến trường Tây Nguyên (B3) và Đồng bằng ven biển (B1) thể hiện như thế nào?

Đây là hai chiến trường có tính độc lập tương đối nhưng gắn kết chặt chẽ trong thế trận chung. Chiến trường B3 sử

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu của cuốn sách nói về nhân vật John Paul Van - cố vấn cấp cao về bình định ở Nam Việt Nam. Thông qua mô tả “đám tang” John Paul Van để nói rõ hơn về quá trình thai nghén và triển khai chính sách bình định của Mỹ ở Nam Việt Nam, đồng thời cũng lý giải nguyên nhân thất bại của chính sách này. Sự thất bại nằm ngay ở giới “chóp bu” của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vì những bất đồng, mâu thuẫn ngày càng sâu sắc trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Năm 1990, Mai-cơn Mac-lia cho ra mắt cuốn sách Việt Nam - Cuộc chiến tranh mười nghìn ngày [154].

Đây là cuốn sách được Mai-cơn Mac-lia viết dựa trên cuộc phỏng vấn những người Mỹ, Pháp và những người Việt Nam từng tham gia cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ đối với Việt Nam. Tác giả đã dành 13 trang (tr.171) để viết về cuộc chiến tranh ở làng xã, trong đó đã mổ xẻ những quan điểm, tư tưởng của các quan chức chính phủ Mỹ về “công cuộc” bình định miền Nam Việt Nam, tiêu biểu là quan điểm của Rô-bớt Cô- mơ (Robert Komer) - người điều hành viện trợ Mỹ từ giữa năm 1967. Cô-mơ cho rằng chỉ có tiến hành chương trình bình định mới thắng được về mặt chính trị ở làng xã bởi: “Các cuộc hành quân của Mỹ làm cho nhân dân căm thù và xa lánh bao nhiêu thì công tác bình định phải cố gắng giúp đỡ họ bấy nhiêu” [154, tr. Theo Cô-mơ, phải tìm một giải pháp khác thay cho giải pháp quân sự và lúa mì thay cho bom đạn để giải quyết công việc (tức là phải tiến hành bình định để chiếm được trái tim khối óc của dân chúng thay vì bom đạn).

Tiếp theo Cô-mơ là Uy-liêm Côn-bai, cựu ngoại trưởng cơ quan tình báo ở Sài Gòn cho rằng để bình định nông thôn phải tập trung vào tình báo và gọi tên nó là “Phượng Hoàng” để trực tiếp kiểm soát nông thôn. Ông ta cho rằng, vấn đề Việt Nam không thể giải quyết bằng quân sự. “Cuối cùng tính chất cuộc chiến 7 chủ yếu phải giải quyết ở cấp xã” [154, tr. Như vậy, theo Mai-cơn Mac- lia thì chương trình bình định được đặt ra từ đầu đến cuối cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam.

Bình định vừa là mục tiêu chiến lược, vừa là biện pháp để nắm giữ trái tim khối óc của dân chúng. Mặc dù Mỹ đã đưa ra nhiều chiến lược chiến tranh với những “chuyên gia” hàng đầu nghiên cứu về bình định nhưng khi áp dụng vào cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam đều thất bại. Thông qua cuốn sách này cho thấy vai trò quan trọng của nông thôn trong chương trình bình định của Mỹ và chính quyền, QĐSG. Tuy nhiên, chúng không thể nào bình định được nông thôn vì LLCM luôn giữ được đất, bám được dân.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho các chương trình bình định của Mỹ và chính quyền, QĐSG ở miền Nam Việt Nam đều bị thất bại. Nghiên cứu về các tổ chức thực hiện chương trình bình định ở nông thôn miền Nam, năm 1993, Zalin Grant cho ra mắt cuốn sách Giáp mặt với Phượng Hoàng, CIA và sự thất bại chính trị của Hoa Kỳ ở Việt Nam [159]. Tác giả đã đề cập đến tổ chức “Phượng Hoàng” - một tổ chức mà Mỹ thiết lập trong thực hiện chương trình bình định ở Việt Nam mà “Colby thường được coi là cha đẻ của chương trình Phượng Hoàng” [159, tr. Đây là một tổ chức chống phá phong trào cách mạng ở cơ sở do Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA) điều khiển và nuôi dưỡng.

Mục đích của chương trình “Phượng Hoàng” là thâu tóm mọi nguồn tình báo lại một mối, ở cấp tỉnh hoặc cấp huyện, để phát hiện và tiêu diệt tổ chức chính trị và hành chính của “Việt Cộng”. Với việc thanh lọc, bắt bớ, tra tấn bừa bãi không chỉ khủng bố tinh thần dân chúng mà còn tạo ra sự căm phẫn của dân chúng đối với chính quyền tay sai Nguyễn Văn Thiệu. Mặc dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nhưng tổ chức “Phượng Hoàng” do Mỹ và CQSG tổ chức, hoạt động đã đạt được những mục tiêu nhất định trong thực hiện chương trình bình định nông thôn 8 miền Nam, gây ra nhiều thiệt hại cho các cơ sở cách mạng từ sau năm 1967 đến kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ. Từ nội dung của cuốn sách giúp cho nghiên cứu sinh hiểu rõ hơn về những tổ chức do Mỹ và chính quyền, QĐSG tạo ra nhằm kiểm soát dân chúng ở nông thôn.

Trong chương trình bình định của Mỹ ở miền Nam Việt Nam đã phân định rất rõ nhiệm vụ và phạm vi đảm trách của từng lực lượng. Abern, Jr (2001), CIA and rural pacification in south Vietnam (CIA và chương trình bình định nông thôn ở Nam Việt Nam) [149] đã viết: Bộ Quốc phòng Mỹ và cơ quan tình báo CIA rất chú trọng đến chương trình bình định miền Nam Việt Nam. Theo quan điểm của Mỹ, bình định là một chiến lược tiến công trong “phòng ngự diện địa”, “một cuộc chiến tranh lãnh thổ” với nhiều lực lượng tham gia gồm cả quân Mỹ và QĐSG. Nguyễn Cao Kỳ cũng cho rằng bình định nông thôn là “cần thiết, không chỉ giúp chúng ta giành thắng lợi quân sự mà còn chiến thắng cả về chính trị” [149, tr.

Cuốn sách cũng đề cập tới việc phân chia lực lượng trong thực hiện nhiệm vụ bình định. Khi chiến trường có hai lực lượng thì quân Mỹ làm nhiệm vụ “tìm diệt”, QĐSG làm nhiệm vụ “bình định”, cũng có lúc quân Mỹ phân tán một bộ phận để làm nhiệm vụ bình định dưới hình thức “các đội hòa bình quân sự”. Bình định là mục tiêu xuyên suốt của Mỹ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Trong từng giai đoạn thì biện pháp bình định kết hợp với đòn tiến công quân sự có những cấp độ khác nhau, hỗ trợ cho nhau nhằm ổn định tình hình miền Nam Việt Nam.

Thông qua cuốn sách này để thấy được các lực lượng tham gia trên từng địa bàn, thực hiện từng nhiệm vụ, sự phối hợp giữa các lực lượng khi tiến hành BĐLC. Năm 2007, Nxb Công an Nhân dân xuất bản cuốn sách: Hồ sơ chiến tranh Việt Nam - Tiết lộ lịch sử bí mật của chiến lược thời Nixon của tác giả Jeffrey Kimball [153]. Nội dung của cuốn sách cho thấy, dưới thời Nixon, 9 cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam được đẩy lên mức độ tàn khốc nhất. Mỹ đã củng cố và tăng cường quân đội Mỹ ở mức độ cần thiết, đồng thời củng cố chính quyền và QĐSG để tiếp tục “càn quét và giữ đất”, củng cố các khu vực phòng thủ, xúc tiến chương trình bình định để kiểm soát nhân dân và lãnh thổ; tìm cách làm suy yếu lực lượng quân sự và chính trị của đối phương, tạo điều kiện để Mỹ có thể rút dần quân đội Mỹ.

Với mục đích đó nên trước khi rút quân ra khỏi miền Nam Việt Nam, Mỹ đã kịp chi viện cho QĐSG một số lượng lớn vũ khí để tiếp tục lấn đất giành dân khi quân Mỹ không còn trên chiến trường miền Nam Việt Nam. Các công trình của tác giả trong nước 1. Nhóm công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ nói chung, trong đó có chống phá bình định, bình định lấn chiếm trên toàn chiến trường miền Nam Mục đích bình định của Mỹ và chính quyền, QĐSG nhằm ổn định tình hình miền Nam trên tất cả các lĩnh vực: quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Viết về bình định trên lĩnh vực kinh tế có cuốn: 21 năm viện trợ Mỹ ở Việt Nam [107] của Đặng Phong (1991).

Nội dung cuốn sách thể hiện một phần kế hoạch BĐLC của Mỹ và CQSG ở góc độ kinh tế bằng việc bao vây, phong tỏa, thu mua, cướp bóc lương thực. Tác giả cho rằng sau Hiệp định Paris, chính quyền và QĐSG rất khó khăn về kinh tế nên để tồn tại phải có sự viện trợ của Mỹ. Mặc dù Mỹ đã viện trợ kinh tế, quân sự nhưng cũng chỉ đáp ứng được phần nào nhu cầu tiêu dùng của chính quyền và QĐSG. Để bù đắp lại những thiếu hụt về kinh tế, CQSG đẩy mạnh chương trình thu mua, cướp bóc lương thực ở những vùng đông dân, nhiều của; ra sức bao vây phong tỏa kinh tế vùng giải phóng nhằm thực hiện cuộc chiến tranh “bóp nghẹt”.

Vì vậy, những hoạt động kinh tế của CQSG là nội dung trong chương trình bình định nhằm cướp bóc lương thực phục vụ cho cuộc chiến tranh lâu dài. 10 Lột tả bản chất chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ khi tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam, năm 1991, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam - Bộ Quốc phòng đã ra mắt cuốn Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ ở Việt Nam [36]. Nội dung cuốn sách đã phân tích những âm mưu, thủ đoạn và hoạt động xâm lược của Mỹ trên chiến trường miền Nam Việt Nam. Trong giai đoạn thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, mặc dù Mỹ rút quân nhưng vẫn tiếp tục hỗ trợ cho CQSG về kinh tế và quân sự nhằm kéo dài cuộc chiến tranh.

Được sự giúp đỡ của Mỹ, chính quyền, QĐSG đã mở những cuộc hành quân “tràn ngập lãnh thổ” nhằm lấn đất, giành dân và tiêu diệt QGP. Đề cập đến hoạt động BĐLC, cuốn sách đã khái quát âm mưu, thủ đoạn, mục tiêu, biện pháp, lực lượng BĐLC của Mỹ và chính quyền, QĐSG… Không cho chúng “tự tung, tự tác” BĐLC, quân và dân miền Nam từng bước đẩy lùi các cuộc lấn chiếm, phá vỡ nhiều địa bàn bình định của chính quyền, QĐSG. Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ và rút ra bài học là một công trình lớn, có tính khái quát cao ở tầm chiến lược, công trình Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - thắng lợi và bài học [7] của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995) đã khái quát những bước phát triển của cuộc kháng chiến chống Mỹ qua 5 giai đoạn và rút ra những bài học kinh nghiệm. Trong giai đoạn thứ năm (1973 - 4/1975), từ trang 87 đến trang 97, cuốn sách đã khái quát những nét cơ bản về âm mưu, thủ đoạn của Mỹ và chính quyền, QĐSG tiến hành BĐLC; những chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng chống lại kế hoạch BĐLC.

Đây là công trình tham khảo rất có giá trị, làm cơ sở để nghiên cứu sinh vận dụng phương pháp phân kỳ lịch sử trong quá trình triển khai luận án. Tổng kết chiến tranh và rút ra bài học kinh nghiệm là vấn đề quan trọng của một công trình tổng kết lịch sử.