Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển tại Công ty TNHH Giao nhận quốc tế Trường Thành Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển tại Công ty TNHH Giao nhận quốc tế Trường Thành 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH NHẬN HÀNG NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 2.1 Một số khái niệm cơ bản 2.1 Khái niệm về nguy cơ, rủi ro, tổn thất 2.1 Khái niệm về nguy cơ Nguy cơ là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, là hiện tượng bất lợi đối với con người, luôn tiềm ẩn và song hành cùng các hoạt động của con người (Doãn Kế Bôn, 2009). Như vậy có thể hiểu, nguy cơ là sự kết hợp giữa khả năng có thể xảy ra một sự kiện và những hậu quả xấu do sự kiện đó gây ra.2 Khái niệm về rủi ro Rủi ro là những sự kiện bất ngờ ngoài mong đợi của con người và gây những thiệt hại cho con người trong các hoạt động của mình (Doãn Kế Bôn, 2009). Rủi ro là sự kiện bất ngờ đã xảy ra; bất ngờ là con người không thể lường trước được một cách chắc chắn, nó có thể xuất hiện vào một thời điểm bất kỳ trong tương lai và bất cứ nơi đâu. Rủi ro là những sự cố gây ra tổn thất; khi rủi ro xảy ra luôn để lại những hậu quả, một số trường hợp có thể là tổn thất không đáng kể hoặc tổn thất gián tiếp.
Rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi; rủi ro có tính khó lường trước, tính khách quan và loại bỏ các ý đồ chủ quan của chủ thể tham gia các hoạt động.3 Khái niệm về tổn thất Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tài sản; cơ hội mất hưởng; về con người, tinh thần, sức khoẻ và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra (Doãn Kế Bôn, 2009). 6 Như vậy, tổn thất mang hàm ý của sự mất mát, ở một khía cạnh khác nó cũng có ý nghĩa tương đương với thiệt hại. Tổn thất có thể là hữu hình (tổn thất tài sản, con người, sức khoẻ) và cũng có thể là vô hình (cơ hội mất hưởng, tinh thần, đe doạ sự nghiệp).2 Khái niệm về quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro (Trần Hùng, 2017). Có thể hiểu, quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống với mục tiêu nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát và những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro.
Quản trị rủi ro không chỉ đơn thuần là hoạt động thụ động, né tránh hay phòng tránh, mà còn là những hoạt động chủ động, tích cực của nhà quản trị trong công việc dự kiến những thiệt hại, tổn thất có thể xảy ra và tìm cách làm giảm nhẹ hậu quả của chúng.3 Khái niệm về nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Khái niệm “Nhập khẩu” Theo Điều 28 Luật Thương mại 2005, nhập khẩu hàng hoá là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Khái niệm “Vận tải đường biển” Vận tải đường biển là việc chuyên chở hàng hoá hay hành khách trong nước hoặc giữa các quốc gia bằng đường biển. Khái niệm “Dịch vụ giao nhận” Dịch vụ giao nhận (Freight Fowarding Service) là bất kì loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, 7 tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập, chứng từ liên quan đến hàng hóa (theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận). Giao nhận hàng hoá là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hoá nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác (Điều 163, Luật Thương mại 2005).
Như vậy có thể hiểu, nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển là các hoạt động tiếp nhận và vận chuyển hàng hoá được nhập khẩu vào một quốc gia. Cụ thể hơn, đó là các dịch vụ liên quan đến vận chuyển, xếp dỡ, lưu kho, làm thủ tục hải quan, … 2.2 Một số lý thuyết về quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển 2.1 Quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Dưới đây là quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển trong vai trò của một công ty giao nhận hàng hoá: Bước 1: Xin giấy phép nhập khẩu (Nếu có) Tùy thuộc vào quy định của từng mặt hàng mà doanh nghiệp forwarder sẽ cần phải đăng ký xin giấy phép nhập khẩu trước khi tiến hành các thủ tục nhập khẩu hàng. Bước 2: Nhận thông tin vận chuyển từ khách hàng Công ty giao nhận tiếp nhận các thông tin lô hàng do khách hàng cung cấp: điều kiện giao hàng (Incoterm), loại hàng, kích thước, trọng lượng,. Bước 3: Thực hiện kiểm tra giá và lịch tàu dự kiến Sau đó khi có đủ thông tin về hàng hoá, các công ty FWD sẽ làm việc với các coloader hoặc hãng tàu dựa trên bảng khai chi tiết hàng hoá để xin giá cước, lịch tàu dự kiến cũng như thống nhất phương án phù hợp với yêu cầu của khách hàng.
8 Bước 4: Nhận và kiểm tra chứng từ Trước khi xác nhận đặt lịch tàu vận chuyển, khách hàng cần gửi trước bộ chứng từ nhập khẩu như Invoice, Packing List,. để kiểm tra thông tin, tránh trường hợp thông tin không khớp. Bước 5: Đặt tàu và xác nhận thông tin vận đơn Sau khi xác nhận tính hợp lệ của các chứng từ từ phía khách hàng, công ty FWD sẽ tiến hành đặt lịch tàu theo thông tin đã báo với khách hàng và cần kiểm tra thông tin trên MBL, xác nhận thông tin trên HBL với khách hàng trước khi phát hành vận đơn chính thức. Bước 6: Theo dõi tình hình vận chuyển hàng hóa bằng đường biển Sau khi xác nhận thông tin lô hàng với đại lý vận chuyển, công ty FWD sẽ tiến hành giám sát, theo dõi toàn bộ tiến trình nhận hàng, thông quan đầu xuất (nếu có), tình hình tàu chạy từ phía đại lý đầu nước ngoài,.
thông qua luồng mail trao đổi trực tiếp để liên tục cập nhật thông tin cho khách hàng. Bước 7: Hoàn thiện bộ chứng từ nhận hàng nhập khẩu Trước ngày tàu cập ít nhất 1 ngày, công ty FWD sẽ nhận được A/N – giấy thông báo hàng đến chi tiết của hãng tàu. Sau đó, công ty FWD cần tổng hợp lại bộ chứng từ liên quan để làm thủ tục hải quan. Bước 8: Khai báo hải quan Nhân viên chứng từ lên tờ khai hải quan bằng phần mềm khai báo hải quan điện tử, căn cứ vào thông tin trên các chứng từ khách hàng gửi.
Sau khi đã hoàn tất khai hải quan điện tử sẽ nhận được tờ khai hải quan hàng nhập thể hiện rõ phân luồng hàng hoá gồm 3 luồng xanh, vàng, đỏ và thông tin số thuế cần phải nộp. Bước 9: Làm thủ tục thông quan và lấy hàng tại địa điểm quy định 9 Làm thủ tục thông quan: Sau khi đã hoàn thành khai báo hải quan, nếu hàng thuộc luồng vàng hoặc đỏ, công ty FWD chuẩn bị bộ hồ sơ gốc để đưa cho hải quan kiểm tra. Sau đó, nếu cần kiểm hóa, FWD sẽ xem bảng phân công để liên lạc hải quan kiểm hóa. Lấy hàng: Sau khi hoàn tất việc kiểm hoá, nếu được hải quan duyệt thông quan tờ khai nhập khẩu, khi đó công ty FWD xuống kho lấy hàng.
Hàng sẽ cần ký xác nhận với nhân viên kho trước khi lấy, đồng thời, bộ phận hiện trường phải kiểm tra và chụp lại ảnh hàng hóa. Bước 10: Hoàn tất các thủ tục nhập hàng Một số thủ tục kiểm tra chất lượng với những mặt hàng quy định sẽ được hoàn tất sau khi thông quan. Tại bước này, hàng hoá đã được đem về kho của khách hàng, chỉ chờ giấy kiểm tra là có thể mua bán bình thường. Với hàng container, sau khi hoàn tất thủ tục giao hàng, công ty FWD cần mang container rỗng trả cho hãng tàu.
Bước 11: Thanh toán và trả chứng từ gốc cho khách Sau khi hàng về kho an toàn, bộ phận kế toán tính tổng chi phí toàn bộ lô hàng và lên hóa đơn gửi cho khách thông báo thanh toán. Sau khi khách đã thanh toán, công ty FWD gửi chứng từ gốc cho khách và hoàn thiện quy trình giao nhận hàng nhập khẩu.2 Nội dung quản trị rủi ro trong quy trình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển 2.1 Nhận dạng rủi ro Khái niệm “Nhận dạng rủi ro?” Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doạn của doanh nghiệp (Trần Hùng, 2017) Một số rủi ro mà công ty FWD có thể gặp phải trong quy tình nhận hàng nhập khẩu bằng đường biển Bước 1: Rủi ro khi chưa có đủ giấy tờ nhập khẩu Bước 2: Rủi ro từ nắm bắt không đầy đủ thông tin về hàng hóa và khách hàng 10 Bước 3: Rủi ro trong việc báo giá và thông báo lịch tàu Bước 4: Rủi ro trong việc chuẩn bị chứng từ không phù hợp Bước 5: Rủi ro khi đặt tàu và chọn hãng tàu; rủi ro về vận đơn (B/L). Bước 6: Rủi ro về vấn đề như hỏng hàng, móp méo hàng khi vận chuyển do việc đóng hàng không chắc chắn; rủi ro về thời hạn giao hàng: giao hàng chậm trễ, kéo dài thời gian giao hàng, máy móc thiết bị trục trặc.