phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 3 chương: Chương 1: Lý luận chung về quản trị rủi ro tài chính trong doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội Chương 3: Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro tài chính của các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội luan an 14 CHƯ NG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm rủi ro tài chính 1. Khái niệm rủi ro a.
Khái niệm Trong cuộc sống hàng ngày, mặc dù con người luôn có ý thức ngăn ngừa và đề phòng nhưng rủi ro vẫn luôn xuất hiện, tồn tại và chi phối đến cuộc sống của mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp và toàn xã hội. Rủi ro tồn tại có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, có những rủi ro có nguồn gốc khách quan, bên cạnh đó xuất phát từ hoạt động của con người cũng làm nảy sinh nhiều rủi ro. Tuy nhiên, khái niệm về rủi ro cho đến nay vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Trên thế giới, từ điển Webster nêu “rủi ro là một mối nguy hại, nguy cơ gây ra thiệt hại hoặc tổn thương”.
Theo quan điểm của Nassim Nicholas cho rằng: “rủi ro là những biến cố xuất hiện một cách ngẫu nhiên gây ra thiệt hại cho các chủ thể liên quan”. Trong khi đó, quan điểm của Frank Knight (1921) về rủi ro: “rủi ro là sự không chắc chắn có thể đo lường được”. Các tác giả Arthur William, Jr Micheal, L. Smith (1998) cũng đưa ra quan điểm: “rủi ro là sự biến động tiềm ẩn các kết quả.
Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người. Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro là bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất mà không thể đoán định trước”.
Ở trong nước, có khá nhiều tác giả theo quan điểm cho rằng rủi ro gắn liền với tiêu cực, các tác giả cho rằng khi gặp phải rủi ro thì kết quả chủ thể nhận được là những điều không may mắn, không lành mạnh. Từ điển tiếng việt định nghĩa: “rủi ro là điều không lành mạnh, không tốt bất ngờ xảy ra”. Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu đưa ra quan điểm: “rủi ro là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến”. Theo tác giả Nguyễn Minh Kiều (2009): “Rủi ro là một sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn.
Tuy nhiên, không phải bất cứ sự không chắc chắn nào cũng là rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn có thể ước đoán được xác suất xảy ra mới là rủi ro”. luan an 15 Phân tích các khái niệm trên cho thấy, tuy có sự khác biệt nhưng các khái niệm đều chỉ ra đặc trưng của rủi ro là mang tính ngẫu nhiên, không chắc chắn. Theo quan điểm truyền thống: rủi ro là những điều không tốt, không lành mạnh bất ngờ xảy ra, mang tính chất tiêu cực.
Theo quan điểm hiện đại: rủi ro là sự không chắc chắn hay một tình trạng bất ổn có thể đo lường được, vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất mất mát cho con người nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, cơ hội. Như vậy, rủi ro không có nghĩa là “rất tồi tệ” mà nó góp phần giúp các nhà quản trị tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp. Đối với các doanh nghiệp, thay vì phòng ngừa rủi ro một cách bị động thì nên dự báo trước rủi ro cũng như khả năng chịu đựng rủi ro của mình để từ đó đưa ra giải pháp phù hợp.
Như vậy, rủi ro được hiểu là một tình huống không chắc chắn hay tình trạng bất ổn (có thể đo lường được) xuất hiện làm kết quả thực tế sai khác so với kỳ vọng. Vậy, rủi ro được xem xét như là khả năng xuất hiện các kết quả thực tế không giống như dự đoán. Thuật ngữ rủi ro được sử dụng với ý nghĩa như là sự không chắc chắn ở thời điểm hiện tại về kết quả sẽ đạt được trong tương lai. Dưới góc độ hoạt động kinh doanh và đầu tư tài chính, rủi ro có thể được xem xét như là mức sinh lời thực tế nhận được trong tương lai có thể khác với mức sinh lời dự tính ban đầu.
Do rủi ro là một biến cố ngẫu nhiên, cho nên để có thể đo lường được người ta xem rủi ro được định nghĩa như là sự khác biệt giữa giá trị thực tế so với giá trị kỳ vọng. Giá trị kỳ vọng là giá trị trung bình tính theo phương pháp bình quân gia quyền của một biến nào đó với quyền số chính là xác xuất xảy ra giá trị của biến đó. Sự khác biệt giữa giá trị thực tế so với giá trị kỳ vọng được đo lường bởi phương sai và độ lệch chuẩn. Như vậy, phương sai và độ lệch chuẩn chính là thước đo của rủi ro.
Nói đến rủi ro tức là nói đến sự khác biệt giữa giá trị của một biến nào đó so với giá trị kỳ vọng của nó. Sự khác biệt càng lớn thì rủi ro càng cao. Đặc điểm rủi ro Tính không chắc chắn: tính không chắc chắn của rủi ro thể hiện ở khả năng có thể xảy ra hoặc không xảy ra của rủi ro. Mọi hoạt động đều luôn tiềm ẩn rủi ro nhưng rủi ro lại có thể xảy ra hoặc không xảy ra tùy thuộc vào bối cảnh, yếu tố tác động cụ thể.
Tính ngẫu nhiên: tính ngẫu nhiên của rủi ro thể hiện ở sự khó đoán định trước luan an 16 và không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người. Bản chất của rủi ro là một biến cố ngẫu nhiên, tồn tại trong mọi hoạt động của đời sống xã hội. Con người chỉ có thể nhận biết được rủi ro, tìm biện pháp phòng ngừa, né tránh hoặc giảm thiểu rủi ro nhưng không thể loại trừ hoàn toàn rủi ro Tính bất ổn định của rủi ro: tính bất ổn định của rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất với mức độ và tần suất khác nhau của các sự vật, hiện tượng có rủi ro. Mặc dù rủi ro là hiện tượng ngẫu nhiên, khách quan song mức độ rủi ro lại có thể rất khác nhau trong từng tình huống rủi ro gặp phải.
Phân loại rủi ro (1) Theo tính chất rủi ro của doanh nghiệp * Rủi ro kinh doanh là loại rủi ro bắt nguồn từ việc lựa chọn chiến lược kinh doanh, ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy khi lựa chọn thì chiến lược kinh doanh đó rất có triển vọng tốt, nhưng trong tương lai có thể xuất hiện biến cố làm cho chiến lược kinh doanh bị thất bại. Khi đó gọi là rủi ro kinh doanh, và để đo lường, đánh giá được loại rủi ro này người ta sẽ thông qua sự biến động của chỉ tiêu doanh thu của doanh nghiệp. Cơ sở hình thành rủi ro kinh doanh là xuất phát từ sự lựa chọn chiến lược kinh doanh.
Các biến cố đưa lại rủi ro kinh doanh như là: Sự thay đổi về nhu cầu sản phẩm, chu kỳ sống của sản phẩm, ngành kinh doanh thay đổi, sự xuất hiện của đối thủ cạnh tranh mới, sự thay đổi của giá bán sản phẩm… * Rủi ro hoạt động là loại rủi ro bắt nguồn từ tỷ trọng chi phí cố định kinh doanh trong cơ cấu chi phí hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, mà kết cấu chi phí hoạt động kinh doanh lại bị chi phối bởi kết cấu tài sản trong đầu tư. Điều này có nghĩa là khi đầu tư quá lớn vào tài sản cố định, dẫn đến tỷ trọng chi phí cố định sẽ cao. Khi đó chỉ cần một sự thay đổi nhỏ về doanh thu đã đưa đến một sự thay đổi lớn về lợi nhuận trước lãi vay và thuế. Để đo lường và đánh giá được rủi ro hoạt động người ta sẽ thông qua sự biến động chỉ tiêu lợi nhuận trước lãi vay và thuế của doanh nghiệp hoặc thông qua mối quan hệ giữa sự thay đổi lợi nhuận trước lãi vay và thuế và sự thay đổi của doanh thu.
Cơ sở hình thành rủi ro hoạt động là xuất phát từ chiến lược đầu tư vào cơ cấu tài sản trong doanh nghiệp (tài sản cố định, tài sản lưu động). Khi đó, các biến cố đưa đến rủi ro là sự thay đổi của thị trường và của doanh thu, sẽ tác động đến lợi nhuận của doanh nghiệp. * Rủi ro tài chính là loại rủi ro bắt nguồn từ tỷ trọng nợ vay trong cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp và những biến cố thay đổi về giá cả, lãi suất và tỷ giá hối đoái. Để đo lường và đánh giá được rủi ro tài chính người ta sử dụng nhiều chỉ luan an 17 tiêu khác nhau.
Cơ sở hình thành rủi ro tài chính là xuất phát từ cơ cấu nguồn vốn và sự thay đổi giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái làm biến động tỷ suất sinh lời trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. (2) Theo phạm vi ảnh hưởng của rủi ro * Rủi ro hệ thống là rủi ro khi xảy đến ảnh hưởng tới tất cả các doanh nghiệp trong nền kinh tế, tất cả các ngành nghề kinh doanh. Rủi ro hệ thống là rủi ro không thể kiểm soát được. Nguyên nhân chính gây ra rủi ro hệ thống có thể kể đến như khủng hoảng kinh tế toàn cầu, sự thay đổi trong hệ thống pháp luật, sự biến động của lãi suất thị trường, tỷ giá,… * Rủi ro phi hệ thống là rủi ro khi xảy đến chỉ ảnh hưởng tới một doanh nghiệp, một ngành kinh doanh nhất định.
Rủi ro phi hệ thống là rủi ro có thể kiểm soát được. Nguyên nhân gây ra rủi ro phi hệ thống được kể đến: sự yếu kém trong công tác quản lý, mức độ sử dụng đòn bẩy kinh doanh và đòn bẩy tài chính trong doanh nghiệp, doanh nghiệp hoạt động trong ngành có mức độ cạnh tranh cao. Khái niệm rủi ro tài chính a. Khái niệm rủi ro tài chính Rủi ro tài chính là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về rủi ro tài chính.