Quản trị công ty và hiệu quả tài chính bằng chứng thực nghiệm từ ngành sản xuất thực phẩm ở việt nam

Khám phá mối liên hệ giữa quản trị công ty và hiệu quả tài chính trong ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam qua các bằng chứng thực nghiệm.

• Tác giả: Hà Phương Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Mai
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Quản trị công ty
• Đề tài: Quản Trị Công Ty Và Hiệu Quả Tài Chính: Nghiên Cứu Từ Ngành Sản Xuất Thực Phẩm Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Điểm mới của đề tài nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 1.1. Quản trị công ty
• 1.2. Tổng quan lịch sử quản trị công ty
• 1.3. Định nghĩa quản trị công ty
• 1.4. Tầm quan trọng của quản trị công ty
• 1.5. Cơ chế quản trị công ty
• 1.6. Hiệu quả tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Bối cảnh quản trị công ty ở các nước phát triển
• 2.2. Bối cảnh quản trị công ty ở các quốc gia khu vực Châu Á và một số nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3. Thực tiễn quản trị công ty ở Việt Nam
• 2.4. Quản trị công ty và hiệu quả tài chính ở các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Biến phụ thuộc (Biến hiệu quả tài chính)
• 3.3. Biến kiểm soát
• 3.4. Biến độc lập
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6. Mô hình kinh tế lượng
• 3.7. Phương pháp ước lượng
• 3.8. Mô hình Pooled OLS (Phương pháp bình phương tối thiểu)
• 3.9. Mô hình Random Effects Regression
• 3.10. Mô hình Fixed Effects Regression
• 3.11. Biến số, mẫu nghiên cứu và nguồn dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Các kiểm định liên quan
• 4.3. Kiểm tra mối tương quan giữa các biến
• 4.4. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến (VIF)
• 4.5. Kết quả ước lượng
• 4.6. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc ROAA
• 4.7. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc ROEA
• 4.8. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc TOBINSQ
• 4.9. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.10. Kiểm định khuyết tật của mô hình được lựa chọn
• 4.11. Khắc phục các khuyết tật của mô hình FEM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Một số đề xuất và khuyến nghị
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Quản Trị Công Ty Hiệu Quả Tài Chính Tổng Quan Chung 55 ký tự

Quản trị công ty và hiệu quả tài chính là hai khái niệm then chốt, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam. Quản trị công ty hiệu quả không chỉ tạo ra một cấu trúc doanh nghiệp hợp lý, phù hợp với mục tiêu và đặc điểm riêng, mà còn giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực. Điều này dẫn đến tăng cường hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, sử dụng nguồn nhân lực hiệu quả hơn, nâng cao hiệu quả tài chính, và tiết kiệm chi phí đầu vào để tăng lợi nhuận. Quản trị công ty cũng phân chia quyền lực và trách nhiệm cho các bên liên quan, bao gồm Hội đồng quản trị (HĐQT), ban điều hành, và nhà đầu tư, từ đó giám sát và điều hành doanh nghiệp một cách tuần tự và mạch lạc. Theo Bhagat và Bolton (2008), Core và cộng sự (1999), Kang và Shivdasani (1995), Klapper và Love (2004), Singh và Davidson III (2003), quản trị tốt là công cụ hiệu quả cho các doanh nghiệp. Trong bối cảnh các doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam đang dần đổi mới thông qua cổ phần hóa, việc nâng cao quản trị công ty trở nên cấp thiết để khai thác tối đa tiềm năng và nguồn lực. Để đạt được hiệu quả tài chính tốt, các doanh nghiệp cần phải tìm ra những phương pháp quản trị tối ưu.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Quản Trị Công Ty

Khái niệm quản trị bắt nguồn từ tiếng Latinh "gubernare" và tiếng Hy Lạp "kubepunois", thể hiện ý tưởng về người lãnh đạo. Quản trị công ty đã được đề cập từ năm 1600 khi Nữ hoàng Elizabeth I trao hiến chương cho Công ty Đông Ấn. Adam Smith (1776) nhấn mạnh rằng, vì các nhà quản lý không sở hữu doanh nghiệp, họ có thể không điều hành công ty theo cách chủ sở hữu mong muốn. Thuật ngữ "quản trị công ty" trở nên nổi bật trong những năm 1970 do các vụ bê bối doanh nghiệp như Watergate (Veasey, 1993).

1.2. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Quản Trị Công Ty

Roche (2005) nhận định, quản trị công ty là một chủ đề quan trọng, nhưng định nghĩa cụ thể phụ thuộc vào ngữ cảnh. Armstrong và Sweeney (2002) cho rằng không có một định nghĩa duy nhất được chấp nhận. Các định nghĩa được phân loại theo nghĩa hẹp và rộng. Vấn đề quản trị cũng nhận được rất nhiều sự chú ý từ các báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2005, 2007, 2010) và báo cáo Quốc gia của IMF năm 2011 và 2013. Các báo cáo này đã nêu ra một số điểm yếu trong cơ chế quản trị như: hệ thống kiểm soát lỏng lẻo, thực tiễn hội đồng quản trị chưa phát huy tốt, quản lý rủi ro chưa rõ ràng.

II. Thách Thức Quản Trị Tác Động Đến Hiệu Quả Tài Chính 57 ký tự

Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong ngành sản xuất thực phẩm, đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị công ty. Các vấn đề như thiếu minh bạch, hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém, và sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh doanh có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tài chính. Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh ngày càng tăng, biến động kinh tế vĩ mô, và những thay đổi trong quy định pháp luật cũng tạo ra những khó khăn không nhỏ cho các doanh nghiệp. Do đó, việc cải thiện cơ cấu quản trị, nâng cao tính minh bạch, và tăng cường kiểm soát nội bộ là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Cần phải nhìn nhận rằng, để có một nền kinh tế “khỏe mạnh” thì trước hết các mắt xích của nó – các doanh nghiệp ở Việt Nam phải phát triển một cách bền vững. Muốn vậy thì bản thân doanh nghiệp đó phải thực hiện tốt từ khâu quản trị, tuy nhiên phải làm như thế nào để đạt được hiệu quả tài chính tốt là câu hỏi mà chúng ta vẫn luôn quan tâm và đi tìm lời giải cho nó.

2.1. Thiếu Minh Bạch và Kiểm Soát Nội Bộ Yếu Kém

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính và hoạt động kinh doanh. Báo cáo tài chính thiếu minh bạch gây khó khăn cho nhà đầu tư trong việc đánh giá chính xác tình hình doanh nghiệp. Hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém tạo điều kiện cho gian lận và sai sót, ảnh hưởng đến lợi nhuận và doanh thu.

2.2. Can Thiệp Của Nhà Nước và Quy Định Pháp Luật Thay Đổi

Sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh doanh có thể làm giảm tính tự chủ và linh hoạt của doanh nghiệp. Những thay đổi trong quy định pháp luật và chính sách cũng tạo ra sự bất ổn và khó khăn trong việc lập kế hoạch kinh doanh dài hạn. Các báo cáo này đã nêu ra một số điểm yếu trong cơ chế quản trị như: hệ thống kiểm soát lỏng lẻo, thực tiễn hội đồng quản trị chưa phát huy tốt, quản lý rủi ro chưa rõ ràng.

III. Cải Thiện Quản Trị Công Ty Giải Pháp Nâng Cao ROA ROE 58 ký tự

Để cải thiện hiệu quả tài chính, các doanh nghiệp trong ngành sản xuất thực phẩm cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống quản trị công ty mạnh mẽ và minh bạch. Điều này bao gồm việc nâng cao năng lực của HĐQT, tăng cường tính độc lập của các thành viên, và xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả. Đồng thời, doanh nghiệp cần chú trọng đến việc quản lý rủi ro, tuân thủ các quy định pháp luật, và thực hiện các hoạt động trách nhiệm xã hội. Áp dụng những thông lệ quản trị tốt, doanh nghiệp có thể tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, thu hút vốn đầu tư, và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Ngoài ra, quản trị công ty còn giúp phân chia quyền lực cũng như trách nhiệm cho các bên, bao gồm HĐQT, các nhà quản lý, nhà đầu tư; từ đó có thể giám sát, điều hành doanh nghiệp một cách tuần tự, mạch lạc.

3.1. Nâng Cao Năng Lực và Tính Độc Lập của HĐQT

HĐQT cần có đủ năng lực và kinh nghiệm để đưa ra các quyết định chiến lược đúng đắn. Tăng cường tính độc lập của các thành viên HĐQT giúp đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra dựa trên lợi ích của toàn bộ cổ đông, không chỉ một nhóm nhỏ. Các ủy ban HĐQT có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đối với hiệu quả tài chính.

3.2. Xây Dựng Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Hiệu Quả và Quản Lý Rủi Ro

Hệ thống kiểm soát nội bộ cần được thiết kế để phát hiện và ngăn chặn gian lận, sai sót. Quản lý rủi ro hiệu quả giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại do các rủi ro tiềm ẩn gây ra. Hệ thống kiểm soát lỏng lẻo, thực tiễn hội đồng quản trị chưa phát huy tốt, quản lý rủi ro chưa rõ ràng.

3.3 Tuân Thủ Pháp Luật Đạo Đức Kinh Doanh Trách Nhiệm Xã Hội

Tuân thủ các quy định pháp luật giúp doanh nghiệp tránh khỏi các rủi ro pháp lý và hình ảnh. Thực hiện các hoạt động đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội giúp xây dựng uy tín và niềm tin của khách hàng, nhà đầu tư.

IV. Nghiên Cứu Ngành Thực Phẩm VN Tác Động Quản Trị 59 ký tự

Nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa quản trị công ty và hiệu quả tài chính trong ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam giai đoạn 2008-2022 cho thấy rằng cơ cấu quản trị có ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ số tài chính như ROA, ROE, và ROS. Các yếu tố như quy mô HĐQT, số lượng thành viên độc lập, và sự tồn tại của các ủy ban chuyên trách đều có thể tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tầm quan trọng của quản trị công ty trong việc nâng cao giá trị doanh nghiệp. Song phần lớn các nghiên cứu liên quan mới chỉ được thực hiện ở các quốc gia và thị trường phát triển, đặc biệt là Hoa Kỳ và Châu Âu; nhưng tương đối ít bằng chứng được cung cấp ở các quốc gia Châu Á, cụ thể là Việt Nam.

4.1. Quy Mô HĐQT và Số Lượng Thành Viên Độc Lập Tác Động ROA ROE

Quy mô HĐQT quá lớn có thể làm giảm hiệu quả quản lý, trong khi HĐQT quá nhỏ có thể thiếu kinh nghiệm và chuyên môn. Số lượng thành viên độc lập trong HĐQT giúp tăng cường tính khách quan và minh bạch trong các quyết định quản lý.

4.2. Vai Trò Của Các Ủy Ban Chuyên Trách Đến Hiệu Quả Tài Chính

Các ủy ban chuyên trách như ủy ban kiểm toán, ủy ban nhân sự, và ủy ban chiến lược giúp HĐQT tập trung vào các vấn đề quan trọng và đưa ra các quyết định chuyên sâu. Để kiểm định lại giả thuyết trên, bài khóa luận này nhằm điều tra tác động của quản trị công ty đối với hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ở Việt Nam giai đoạn 2008 - 2022.

4.3 Ảnh Hưởng của Sở Hữu Nước Ngoài đến Hiệu Quả Tài Chính

Sở hữu nước ngoài có thể mang lại nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Kết quả này có sự khác biệt so với các nghiên cứu trước chỉ ra rằng: quy mô hội đồng quản trị, thành phần hội đồng quản trị, quy mô ngân hàng và quyền sở hữu nước ngoài không có mối quan hệ đến hiệu quả tài chính.

V. Quản Trị Công Ty Ngành Thực Phẩm VN Kết Luận Xu Hướng 60 ký tự

Nghiên cứu về quản trị công ty và hiệu quả tài chính trong ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam cho thấy rằng việc áp dụng các thông lệ quản trị tốt có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trong hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Trong tương lai, các doanh nghiệp cần tiếp tục nỗ lực để nâng cao tính minh bạch, tăng cường kiểm soát nội bộ, và xây dựng một văn hóa doanh nghiệp dựa trên đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ phía nhà nước thông qua việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp áp dụng các thông lệ quản trị tiên tiến. Nghiên cứu này sẽ tiếp tục làm sáng tỏ một cách tiếp cận đa lý thuyết kết hợp một tập hợp các cơ chế quản trị có ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất thực phẩm ở Việt Nam.

5.1. Tầm Quan Trọng của Minh Bạch và Kiểm Soát Nội Bộ Trong Tương Lai

Minh bạch và kiểm soát nội bộ sẽ tiếp tục là những yếu tố then chốt để thu hút vốn đầu tư và đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

5.2. Vai Trò Của Đạo Đức Kinh Doanh và Trách Nhiệm Xã Hội

Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội ngày càng trở nên quan trọng trong việc xây dựng uy tín và niềm tin của khách hàng, nhà đầu tư. Thêm vào đó, Việt Nam được đánh giá là một quốc gia đang phát triển, vậy nên những phát hiện từ bài luận sẽ phần nào mang đến những lợi thế nhất định cho các quốc gia có điều kiện chính trị, văn hóa, môi trường kinh tế tương tự, cụ thể là các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á.

5.3. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật và Tạo Điều Kiện Cho Doanh Nghiệp

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp áp dụng các thông lệ quản trị tiên tiến. Chính phủ cũng đã rất nỗ lực trong việc thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng những thông lệ quản trị theo nguyên tắc của OECD với mong muốn tạo ra một môi trường kinh tế lành mạnh, công khai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài khóa luận tốt nghiệp xuất phát từ bối cảnh quản trị công ty (QTCT) tiếp tục là tâm điểm của giới học thuật và thực tiễn sau các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, đặc biệt là sự sụp đổ của các ngân hàng thương mại tại Mỹ như Silicon Valley Bank (SVB) và Signature Bank (SB), cùng các vụ bê bối gian lận báo cáo tài chính quốc tế như Enron, Worldcom, Adelphia và Parmalat. Các báo cáo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (2005, 2007, 2010) và Báo cáo Quốc gia của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2011, 2013) đều chỉ ra các khiếm khuyết trong hệ thống kiểm soát nội bộ, năng lực giám sát của hội đồng quản trị và cơ chế quản lý rủi ro tại các thị trường mới nổi.

Tại Việt Nam, tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã thay đổi cấu trúc sở hữu nhưng hiệu quả tài chính của nhiều đơn vị vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư do bất cập trong quản trị. Ngành sản xuất thực phẩm đóng vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế nhưng chịu tác động tiêu cực từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch Covid-19 và xung đột Nga - Ukraine, bộc lộ sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu và rủi ro biến động chi phí. Mặc dù cơ quan quản lý đã nỗ lực thúc đẩy áp dụng nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực OECD, phần lớn doanh nghiệp sản xuất thực phẩm trong nước vẫn duy trì phương thức quản trị truyền thống, chưa nhận thức đầy đủ tác động của cơ chế quản trị đến hiệu quả tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Thực hiện cuộc điều tra thực nghiệm về mối quan hệ giữa quản trị công ty và hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất thực phẩm tại Việt Nam giai đoạn 2008 - 2022.
• 5 mục tiêu cụ thể:
  1. Kiểm tra mối quan hệ giữa quy mô hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính.
  2. Xem xét mối quan hệ giữa số lượng thành viên không điều hành trong hội đồng quản trị và hiệu quả tài chính.
  3. Đánh giá ảnh hưởng của số lượng ủy ban trực thuộc HĐQT đến hiệu quả tài chính.
  4. Tìm hiểu mối quan hệ giữa quy mô doanh nghiệp và hiệu quả tài chính.
  5. Đánh giá mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và hiệu quả tài chính.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của các cơ chế quản trị công ty tới hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất thực phẩm.
• Phạm vi không gian: 31 doanh nghiệp sản xuất thực phẩm niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
• Phạm vi thời gian: Chuỗi dữ liệu bảng 15 năm, thu thập từ năm 2008 đến năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên cách tiếp cận đa lý thuyết kết hợp giữa lý thuyết đại diện (Agency Theory) của Jensen và Meckling (1976), Fama và Jensen (1983); lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependency Theory) của Pfeffer và Salancik (1978); và lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) của Freeman (1984), Donaldson và Preston (1995). Các mô hình phân tích cơ chế quản trị được tham chiếu từ mô hình cân đối tài sản của Ross và cộng sự (2005), mô hình bảng cân đối mở rộng của Gillan (2006), và mô hình quan hệ đại diện giữa cổ đông với nhà quản lý theo Vũ Mạnh Tiến và Phan Thanh Tú (2014). Bên cạnh đó, nghiên cứu sử dụng khung nguyên tắc quản trị công ty của OECD (2004, 2010), các quy định pháp lý về doanh nghiệp tại Việt Nam và Luật Đầu tư năm 1987.

Phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp định lượng thực nghiệm ứng dụng mô hình kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (panel data). Quy trình ước lượng thực hiện tuần tự qua các mô hình:

• Mô hình hồi quy gộp OLS (Pooled Ordinary Least Squares).
• Mô hình tác động ngẫu nhiên REM (Random Effects Model).
• Mô hình tác động cố định FEM (Fixed Effects Model).
• Mô hình bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi GLS (Generalized Least Squares) dùng để khắc phục các khuyết tật của mô hình.

Hệ thống kiểm định thống kê bao gồm: kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (LM) để lựa chọn giữa Pooled OLS và REM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM; kiểm định hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm phát hiện đa cộng tuyến; kiểm định hiện tượng tự tương quan (Autocorrelation) và kiểm định phương sai sai số thay đổi (PSSSTĐ).

Nhóm biến	Tên biến	Ký hiệu	Định nghĩa và cách đo lường	Kỳ vọng tương quan
Biến phụ thuộc	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân	ROAA	Thu nhập ròng sau thuế chia cho giá trị sổ sách tổng tài sản bình quân	-
	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân	ROEA	Thu nhập ròng sau thuế chia cho giá trị sổ sách vốn chủ sở hữu bình quân	-
	Hệ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách	TOBINSQ	(Nợ ngắn hạn + Nợ dài hạn + Giá trị vốn hóa thị trường) chia cho giá trị sổ sách tổng tài sản	-
Biến độc lập	Quy mô Hội đồng quản trị	Board Size	Tổng số lượng thành viên trong Hội đồng quản trị (H3)	(+)
	Thành phần HĐQT không điều hành	Board Composition	Số lượng thành viên không điều hành trong HĐQT (H4)	(+)
	Số lượng ủy ban của HĐQT	Board Committees	Số lượng các ủy ban chuyên trách trực thuộc HĐQT (H5)	(-)
	Tỷ lệ sở hữu nước ngoài	FOREIGN	Tỷ lệ phần trăm cổ phần do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ (H6)	(+)
	Quy mô doanh nghiệp	COSIZE	Logarit tự nhiên của tổng tài sản doanh nghiệp (H7)	(+)
Biến kiểm soát	Tuổi đời doanh nghiệp	COAGE	Số năm hoạt động kể từ khi thành lập doanh nghiệp (H1)	(+)
	Đòn bẩy tài chính	LEVERAGE	Tổng nợ phải trả chia cho tổng tài sản (H2)	(-)

Nguồn dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm, báo cáo thường niên và báo cáo quản trị công ty của 31 doanh nghiệp niêm yết trong giai đoạn 2008 - 2022.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Các vấn đề liên quan tới quản trị công ty và hiệu quả tài chính

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử phát triển của thuật ngữ quản trị công ty, truy nguyên từ gốc từ Latinh "gubernare" (cai trị) và tiếng Hy Lạp "kubepunois" (chỉ đạo). Khái niệm này xuất hiện từ năm 1600 khi Nữ hoàng Elizabeth I cấp hiến chương cho Công ty Đông Ấn, tiếp tục được Adam Smith luận giải trong tác phẩm "Wealth of Nations" (1776) về sự phân tách giữa người sở hữu và người điều hành. Khái niệm quản trị công ty hiện đại được định hình rõ nét trên các tạp chí luật học của Mỹ từ thập niên 1970 sau bê bối Watergate, báo cáo Cadbury (1992) tại Anh, và Đạo luật Sarbanes - Oxley (2002) tại Mỹ.

Tác giả phân tích các định nghĩa QTCT từ góc độ tiếp cận hẹp tập trung vào việc tối đa hóa lợi ích của nhà cung cấp tài chính (Shleifer và Vishny, 1997; Cadbury, 1992; Hội đồng Quản trị Doanh nghiệp ASX, 2014) đến góc độ tiếp cận rộng bao hàm toàn bộ các bên liên quan và trách nhiệm xã hội (OECD, 2004; FDIC, 2005; Solomon, 2014; Dương Đức Lâm, 2021). Chương này phân định các cơ chế QTCT thành cơ chế nội bộ (cơ cấu HĐQT, cơ cấu sở hữu, thù lao điều hành, kiểm toán nội bộ, công bố thông tin) và cơ chế bên ngoài (khuôn khổ pháp lý, cơ quan quản lý, thị trường vốn, công đoàn). Về phương diện đo lường hiệu quả tài chính, chương phân tích ưu, nhược điểm của hai nhóm thước đo: nhóm dựa trên số liệu kế toán lịch sử (ROAA, ROEA) và nhóm dựa trên định giá thị trường tài chính tương lai (Tobin’s Q).

Chương 2: Thực tiễn quản trị công ty và hiệu quả tài chính ở Việt Nam

Chương 2 phân tích bối cảnh quản trị thực tế thông qua các bài học đổ vỡ quốc tế từ Enron (Mỹ) đến Parmalat (Ý - biểu tượng ngành thực phẩm châu Âu), khẳng định tầm quan trọng của tính độc lập và đạo đức của ban lãnh đạo. Tại khu vực Châu Á, khủng hoảng tài chính năm 1997 đã bộc lộ những yếu kém cố hữu của cấu trúc quản trị truyền thống (Zhuang và cộng sự, 2000; Claessens và Fan, 2002). Tác giả nhận diện 4 rào cản lớn trong việc nâng cao thực tiễn QTCT tại châu Á:

1. Chi phí cải cách hệ thống quản trị cao trong khi cổ đông và nhà đầu tư có xu hướng chú trọng lợi nhuận ngắn hạn hơn là chất lượng quản trị.
2. Khó khăn khi áp dụng trực tiếp các mô hình thực nghiệm từ Mỹ và châu Âu do sự khác biệt sâu sắc về hệ thống chính trị, văn hóa và khung khổ pháp luật.
3. Cấu trúc sở hữu tập trung cao, chi phối bởi các tập đoàn gia đình và doanh nghiệp có vốn nhà nước, dẫn đến tình trạng CEO kiêm nhiệm Chủ tịch HĐQT và nguy cơ xung đột giữa cổ đông kiểm soát với cổ đông thiểu số.
4. Sự hạn chế của các biến đại diện dùng để lượng hóa mức độ hiệu quả của hệ thống QTCT.

Tại Việt Nam, các quy định pháp lý về QTCT bắt đầu hình thành từ thập niên 1990 và được luật hóa qua Luật Doanh nghiệp năm 2005. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua các hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EVFTA) cùng chính sách thu hút FDI theo tinh thần các Nghị quyết Đại hội Đảng đã gia tăng sự tham gia của các tổ chức tài chính nước ngoài. Đối với ngành sản xuất thực phẩm, thực trạng quản trị bộc lộ nhiều hạn chế: năng lực quản trị không đồng đều; tùy tiện thay đổi nghị quyết HĐQT; chưa tuân thủ đầy đủ 6 nhóm nguyên tắc OECD; quyền sở hữu và quản lý chưa tách bạch; thiếu hụt đội ngũ nhân sự quản hành chuyên nghiệp và mức độ minh bạch trên báo cáo tài chính còn thấp.

Chương 3: Dữ liệu và mô hình nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng hệ thống 7 giả thuyết nghiên cứu (từ H1 đến H7) dựa trên việc tổng hợp các tranh luận học thuật đối nghịch trong y văn quốc tế. Nghiên cứu xác lập danh sách mẫu gồm 31 công ty sản xuất thực phẩm niêm yết trên HOSE và HNX:

STT	Mã cổ phiếu	Tên doanh nghiệp	STT	Mã cổ phiếu	Tên doanh nghiệp
1	AAM	CTCP Thủy sản MeKong	17	LAF	CTCP Chế biến hàng Xuất khẩu Long An
2	ABT	CTCP Xuất nhập khẩu Thủy sản Bến Tre	18	LSS	CTCP Mía Đường Lam Sơn
3	ACL	CTCP Xuất nhập khẩu Thủy sản Cửu Long An Giang	19	MSN	CTCP Tập đoàn Masan
4	AGM	CTCP Xuất nhập khẩu An Giang	20	NAF	CTCP Nafoods Group
5	ANV	CTCP Nam Việt	21	PAN	CTCP Tập đoàn Pan
6	BBC	CTCP Bibica	22	SAF	CTCP Lương thực Thực phẩm Safoco
7	CAN	CTCP Đồ hộp Hạ Long	23	SBT	CTCP Thành Thành Công - Biên Hòa
8	CMX	CTCP Camimex Group	24	SGC	CTCP Xuất nhập khẩu Sa Giang
9	DAT	CTCP Đầu tư du lịch và Phát triển Thủy sản	25	SJ1	CTCP Nông nghiệp Hùng Hậu
10	DBC	CTCP Tập đoàn Dabaco Việt Nam	26	SLS	CTCP Mía Đường Sơn La
11	FMC	CTCP Thực phẩm Sao Ta	27	TAR	CTCP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An
12	HHC	CTCP Bánh kẹo Hải Hà	28	TFC	CTCP Trang
13	IDI	CTCP Đầu tư và phát triển Đa Quốc Gia	29	VHC	CTCP Vĩnh Hoàn
14	KDC	CTCP Tập đoàn KIDO	30	VHE	CTCP Dược liệu và Thực phẩm Việt Nam
15	KHS	CTCP Kiên Hùng	31	VNM	CTCP Sữa Việt Nam
16	KTS	CTCP Đường Kon Tum

Chương này trình bày chi tiết công thức kinh tế lượng cho 3 phương trình hồi quy tương ứng với các biến phụ thuộc ROAA, ROEA, TOBINSQ theo các biến giải thích (Board Size, Board Composition, Board Committees, FOREIGN, COSIZE) và hai biến kiểm soát (COAGE, LEVERAGE), cùng cơ chế kiểm định mô hình dữ liệu bảng qua Pooled OLS, FEM và REM.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích thống kê và ước lượng mô hình:

• Thống kê mô tả dữ liệu bảng giai đoạn 2008 - 2022 của 31 doanh nghiệp sản xuất thực phẩm (Bảng 4.1).
• Phân tích tương quan giữa các biến nhằm nhận diện mối quan hệ tuyến tính ban đầu (Bảng 4.2).
• Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến qua chỉ số VIF, xác nhận các hệ số phóng đại phương sai đều nằm trong giới hạn cho phép, không gây sai lệch ước lượng (Bảng 4.3).
• Kết quả hồi quy mô hình với lần lượt ba biến phụ thuộc ROAA (Bảng 4.4), ROEA (Bảng 4.5), và TOBINSQ (Bảng 4.6).
• Quy trình kiểm định lựa chọn mô hình tối ưu: Kết quả kiểm định F-test (Bảng 4.7) và kiểm định Breusch-Pagan LM (Bảng 4.8) cho thấy các mô hình tác động cố định hoặc ngẫu nhiên ưu việt hơn Pooled OLS. Kiểm định Hausman (Bảng 4.9) đưa ra kết luận mô hình tác động cố định (FEM) là mô hình phù hợp nhất để giải thích dữ liệu.
• Kiểm định khuyết tật của mô hình FEM: Kết quả kiểm định tự tương quan (Bảng 4.10) và kiểm định phương sai sai số thay đổi (PSSSTĐ - Bảng 4.11) xác nhận mô hình FEM xuất hiện các khuyết tật này.
• Khắc phục khuyết tật: Tác giả áp dụng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi GLS (Bảng 4.12) để loại bỏ tác động của tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, tạo ra các ước lượng vững và hiệu quả.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 lập bảng tổng hợp kết quả nghiên cứu (Bảng 5.1), đối chiếu các kết quả thu được với 7 giả thuyết ban đầu. Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả xây dựng hệ thống các hàm ý và đề xuất cụ thể nhằm giúp các doanh nghiệp ngành sản xuất thực phẩm kiện toàn bộ máy quản trị, tối ưu hóa quy mô và nâng cao hiệu quả tài chính. Chương kết thúc bằng việc chỉ ra các hạn chế của đề tài và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp nối.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu rút ra các kết quả định lượng cụ thể về tác động của cơ chế quản trị công ty đến hiệu quả tài chính trong ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam:

• Quy mô hội đồng quản trị (Board Size) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đối với hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, ủng hộ lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependency Theory). HĐQT có số lượng thành viên lớn hơn tạo điều kiện tập hợp nhiều chuyên môn, kỹ năng và nguồn lực liên kết bên ngoài để hỗ trợ hoạt động kinh doanh.
• Quy mô doanh nghiệp (COSIZE) có mối quan hệ đồng biến đối với hiệu quả tài chính, khẳng định các doanh nghiệp lớn có lợi thế về nguồn lực vốn, khả năng huy động tài chính và quy mô thị trường để đạt được hiệu quả sinh lời tốt hơn.
• Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOREIGN) có tương quan dương với hiệu quả hoạt động tài chính, phản ánh vai trò của cổ đông ngoại trong việc chuyển giao kỹ năng quản trị tiên tiến, giám sát chặt chẽ hành vi của ban điều hành và giảm thiểu chi phí đại diện.
• Mô hình FEM kết hợp phương pháp ước lượng GLS đã xử lý thành công hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, đảm bảo tính vững chắc của các hệ số hồi quy.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả:

• Đối với doanh nghiệp sản xuất thực phẩm: Cần duy trì quy mô hội đồng quản trị hợp lý với cơ cấu thành viên đa dạng; thúc đẩy việc tách bạch hoàn toàn giữa vai trò Chủ tịch HĐQT và Giám đốc điều hành (CEO); tăng cường thu hút các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài nhằm nâng cao chuẩn mực giám sát và năng lực công nghệ; chủ động thực thi đầy đủ 6 nhóm nguyên tắc quản trị của OECD; nâng cao chất lượng và tính minh bạch của báo cáo tài chính kiểm toán.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về quản trị công ty phù hợp với chuẩn mực quốc tế, tăng cường chế tài giám sát tính tuân thủ công bố thông tin, và ban hành các hướng dẫn quản trị chuyên biệt cho nhóm doanh nghiệp sản xuất thiết yếu.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt lý luận: Phát triển cách tiếp cận đa lý thuyết (tích hợp lý thuyết đại diện, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực và lý thuyết các bên liên quan) thay vì tiếp cận đơn lẻ để giải thích cơ chế tác động của quản trị công ty tại thị trường mới nổi.
• Về mặt thực tiễn: Đây là một trong những nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên mô hình hóa toàn diện tác động của các cơ chế quản trị công ty đối với các doanh nghiệp ngành sản xuất thực phẩm tại Việt Nam trong khung thời gian dài 15 năm (2008 - 2022).
• Về mặt học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giải quyết các kết luận hỗn hợp và mâu thuẫn trong các y văn trước đây về vai trò của quy mô HĐQT và tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu:

• Mẫu nghiên cứu mới dừng lại ở phạm vi 31 doanh nghiệp sản xuất thực phẩm niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX; chưa mở rộng khảo sát đối với các doanh nghiệp chưa niêm yết hoặc các phân ngành liên quan trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm.
• Khung thời gian nghiên cứu kéo dài 15 năm (2008 - 2022); các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng cập nhật chuỗi thời gian dài hơn để bao quát giai đoạn phục hồi hậu suy thoái kinh tế toàn cầu.
• Các biến số quản trị công ty chủ yếu tập trung vào các đặc trưng cấu trúc định lượng (quy mô HĐQT, thành viên không điều hành, ủy ban HĐQT, sở hữu nước ngoài); chưa đi sâu đo lường các khía cạnh định tính như tần suất và chất lượng các cuộc họp HĐQT, thù lao chi tiết của ban điều hành, hoặc năng lực cá nhân của từng thành viên HĐQT do rào cản về dữ liệu công bố.
• Hướng mở rộng nghiên cứu: Mở rộng cỡ mẫu cho toàn bộ các ngành sản xuất tại Việt Nam hoặc thực hiện các nghiên cứu so sánh đối sánh thực nghiệm giữa Việt Nam với các quốc gia lân cận trong khu vực Đông Nam Á có điều kiện thể chế tương đồng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh, Kế toán và Kiểm toán đang thực hiện các đề tài nghiên cứu về quản trị công ty, cấu trúc sở hữu và hiệu quả tài chính doanh nghiệp.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu quan tâm đến quy trình xây dựng mô hình kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (panel data), phương pháp xử lý khuyết tật mô hình (kiểm định F, LM, Hausman, VIF, tự tương quan, phương sai sai số thay đổi và ước lượng GLS).
• Thành viên Hội đồng quản trị, ban điều hành và các cổ đông lớn tại các doanh nghiệp chế biến, sản xuất thực phẩm trong việc xây dựng cơ cấu HĐQT, thành lập ủy ban chuyên trách và hoạch định chính sách thu hút vốn ngoại.
• Các nhà làm chính sách, cơ quan quản lý thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, HOSE, HNX) trong việc rà soát và hoàn thiện quy chuẩn quản trị công ty niêm yết tại Việt Nam.

Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản là Chương 3 và Chương 4, nơi trình bày bài bản việc xây dựng các biến đại diện cho hiệu quả tài chính (ROAA, ROEA, Tobin’s Q) cùng quy trình kiểm định kinh tế lượng khắt khe để khắc phục các khuyết tật của dữ liệu bảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu của khóa luận được thu thập từ bao nhiêu doanh nghiệp và trong khoảng thời gian nào? Mẫu nghiên cứu gồm 31 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất thực phẩm được niêm yết trên sàn chứng khoán HOSE và HNX (tiêu biểu như VNM, MSN, KDC, SBT, VHC, DBC, FMC, PAN, BBC...), với chuỗi dữ liệu bảng kéo dài 15 năm, từ năm 2008 đến năm 2022.

2. Hiệu quả tài chính của doanh nghiệp được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể nào? Khóa luận sử dụng hai nhóm chỉ tiêu đo lường:

• Nhóm dựa trên số liệu kế toán: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROAA = Thu nhập sau thuế / Tổng tài sản bình quân) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROEA = Thu nhập sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân).
• Nhóm dựa trên thị trường: Hệ số Tobin’s Q, được tính bằng tổng của nợ ngắn hạn, nợ dài hạn và giá trị vốn hóa thị trường chia cho giá trị sổ sách của tổng tài sản.

3. Khóa luận đã đặt ra những giả thuyết nghiên cứu chính nào về các cơ chế quản trị công ty? Nghiên cứu đặt ra 7 giả thuyết: tương quan dương giữa tuổi đời doanh nghiệp (COAGE) và HQTC (H1); tương quan âm giữa đòn bẩy tài chính (LEVERAGE) và HQTC (H2); tác động cùng chiều của quy mô HĐQT đến HQTC (H3); tương quan dương của số thành viên HĐQT không điều hành đến HQTC (H4); tương quan âm của số lượng ủy ban HĐQT đến HQTC (H5); tương quan dương của tỷ lệ sở hữu nước ngoài đến HQTC (H6); và tương quan dương của quy mô doanh nghiệp đến HQTC (H7).

4. Quy trình kinh tế lượng nào đã được sử dụng để lựa chọn và hoàn thiện mô hình ước lượng? Tác giả đã chạy 3 mô hình Pooled OLS, REM và FEM; sử dụng kiểm định F-test và LM-test để so sánh với Pooled OLS; dùng kiểm định Hausman để chọn mô hình FEM. Sau khi kiểm định khuyết tật phát hiện mô hình FEM mắc hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, tác giả sử dụng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (GLS) để khắc phục triệt để các khuyết tật này.

5. Kết quả thực nghiệm chính của khóa luận khẳng định những yếu tố nào thúc đẩy hiệu quả tài chính? Kết quả nghiên cứu xác định quy mô hội đồng quản trị (Board Size), quy mô doanh nghiệp (COSIZE) và tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOREIGN) có mối quan hệ tích cực, có ý nghĩa thống kê trong việc cải thiện hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm tại Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Phương Linh là một công trình nghiên cứu định lượng thực nghiệm có hệ thống về tác động của các cơ chế quản trị công ty đối với hiệu quả tài chính tại 31 doanh nghiệp sản xuất thực phẩm niêm yết ở Việt Nam trong giai đoạn 15 năm (2008 - 2022). Thông qua việc kết hợp cách tiếp cận đa lý thuyết và quy trình ước lượng dữ liệu bảng được hiệu chỉnh khuyết tật bằng mô hình GLS, nghiên cứu đã chứng minh thực nghiệm rằng quy mô hội đồng quản trị, quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ sở hữu nước ngoài là những nhân tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Các phát hiện và khuyến nghị trong khóa luận cung cấp luận cứ khoa học có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhà quản trị doanh nghiệp thực phẩm và các cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện thực tiễn quản trị công ty theo các chuẩn mực quốc tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH Chương này trình bày về lịch sử phát triển của quản trị công ty và các định nghĩa khác nhau về quản trị công ty, hiệu quả tài chính được kết luận bởi các nhà nghiên cứu khác nhau. Theo Roche (2005) quản trị công ty là một chủ đề đang được quan tâm nhưng cũng không dễ dàng để đưa ra một định nghĩa nhất định mà phải tùy vào từng ngữ cảnh của chúng. Theo Armstrong và Sweeney (2002) thì không có một định nghĩa duy nhất nào được chấp thuận về quản trị công ty. Liên quan đến các định nghĩa khác nhau, các nhà nghiên cứu và học giả cũng đã phân loại các định nghĩa theo nghĩa hẹp và rộng.

Quản trị công ty 1. Tổng quan lịch sử quản trị công ty Từ quản trị bắt nguồn từ tiếng Latinh, "gubernare", có nghĩa là cai trị và từ Hy Lạp - "kubepunois" có nghĩa là chỉ đạo. Vì vậy, ý tưởng về người chỉ đạo/ người lãnh đạo là cái nhìn sâu sắc và hữu ích về thực tế quản trị (Tricker, 1984). Quản trị công ty đã là một vấn đề được đề cập đến kể từ năm 1600 khi Nữ hoàng Elizabeth I trao hiến chương hoàng gia đầu tiên cho Công ty Đông Ấn để buôn bán vào Viễn Đông (Baskin & Miranti, 1997).

Để công việc diễn ra thuận lợi thì các nhà đầu tư đã bổ nhiệm một giám đốc điều hành - người mà có trách nhiệm giải trình cho họ. Cơ cấu quản trị của công ty này không khác với những gì chúng ta có trong thế giới tư bản ngày nay (Warren, 2000). Adam Smith (1776) đã lưu ý trong “Wealth of Nations” của mình rằng, vì các nhà quản lý không sở hữu doanh nghiệp, không nên mong đợi rằng họ sẽ điều hành công ty theo cách mà chủ sở hữu sẽ làm. Tuy nhiên, xung đột lợi ích này không phải là vấn đề lớn vào thời điểm Adam Smith đưa ra quan sát này vì quy mô cổ phần trong một doanh nghiệp vào thời điểm đó và số lượng nhà đầu tư thụ động thấp (Cadbury, 2002).

Veasey, (1993) quan sát thấy rằng thuật ngữ "quản trị công ty" xuất hiện trên các tạp chí luật Mỹ và được sử dụng nổi bật vào những năm 1970 do hậu quả của các cuộc bê bối và gian lận của doanh nghiệp như vụ bê bối Watergate khi phát hiện ra 8 rằng các doanh nghiệp lớn của Mỹ đã tham gia vào các khoản đóng góp chính trị bí mật và các khoản tham nhũng cho hội đồng quản trị của họ. Ở Anh, quản trị công ty cũng đã trở thành một vấn đề lớn trong những năm 1980 và 1990 vì các vấn đề liên quan đến Tập đoàn công ty Robert Maxwell và Ngân hàng Tín dụng và Thương mại (BCCI). Sau này, các khuyến nghị của Báo cáo Ủy ban Cadbury (1992) đã nhấn mạnh về quản trị công ty đã có tác động to lớn đến sự phát triển của quản trị công ty trên toàn thế giới. Kể từ đầu những năm 1990, và với những vụ bê bối tài chính và những vụ phá sản tàn phá các công ty ở Mỹ và châu Âu, như của Enron (2001), Vivendis Universal (2002), Ahold (2003) và Parmalat (Ý) (2003) quản trị công ty đã trở thành một chủ đề nóng đối với giới truyền thông.

Đã có một số báo cáo bàn luận về chủ đề này chẳng hạn như: nguyên tắc quản trị công ty ở Mỹ (1992), Đạo luật Sarbanes - Oxley (2002), Greensbury, Higgs và Hampel ở Anh (1995, 1998 và 2000), Vein (1995) và Bouton (2002) ở Pháp. Các báo cáo này đã được chuyển thành các luật và quy định mới cho thấy những hạn chế của các cơ chế quản trị công ty hiện có, nhưng lại gây ra những tranh cãi học thuật về định nghĩa quản trị cũng như về các mô hình nhằm đảm bảo lợi ích của cổ đông (Trabelsi, 2010). Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008 - 2009) đã khuyến khích các quốc gia cần có động thái hướng tới quản trị công ty tốt hơn, thúc đẩy các chính phủ thực hiện các thay đổi đối với cấu trúc quản trị trên thị trường tài chính (OECD, 2010; Kirkpatrick, 2009). Báo cáo của UNCTAD (2010) và OECD (2010) cũng đã nêu bật những thiếu sót trong quản trị công ty trong các lĩnh vực, ví dụ như thực tiễn quản trị rủi ro, thực tiễn hội đồng quản trị, … Các báo cáo này đã tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia trong việc đưa ra các hướng giải quyết trong quản trị công ty.

Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển như Việt Nam, thì thành phần quản trị công ty lại không phát huy được hết tiềm năng do vẫn còn tồn tại tham nhũng, can thiệp chính trị và thiếu kỷ luật thị trường vốn. Không riêng chỉ Việt Nam mà bất cứ quốc gia nào cũng phải nhận thức được rằng: quản trị công ty là điều bắt buộc và tất yếu để đảm bảo sức khỏe kinh tế của các tổ chức tài chính của mình. Định nghĩa quản trị công ty **Nghiên cứu nước ngoài: Có nhiều định nghĩa khác nhau về quản trị công ty cả trong thực tiễn lẫn trong nghiên cứu học thuật (Bebchuk & Hamdani, 2009; Shleifer & Vishny, 1997). Đặc biệt, các sự kiện về sự sụp đổ của nhiều công ty lớn trên thế giới, chẳng hạn như WorldCom, Enrol và Arthur Andersen, được khẳng định có liên quan đến vấn đề quản trị công ty (Erkens và cộng sự, 2012).

Vì vậy, nhiều học giả đã xem xét lại định nghĩa cũng như các khía cạnh khác nhau của quản trị công ty và cho rằng sự khác biệt về văn hóa, hệ thống pháp luật và diễn biến lịch sử từ nước này sang nước làm cho khó xác định một định nghĩa thống nhất chung về quản trị công ty (Ararat và cộng sự, 2016; Black, 2001; Claessens và Yurtoglu, 2013). Như vậy, có thể thấy các định nghĩa và hiểu biết về quản trị công ty là đa chiều dựa trên các định hướng, văn hóa và các điều kiện cụ thể (Ararat và cộng sự, 2016). Vì vậy, nhận thức toàn diện về các cơ chế quản trị công ty được minh họa bởi Ross và cộng sự (2005) và Gillan (2006): Hình 1. Quản trị công ty và mô hình cân đối tài sản của doanh nghiệp theo Ross và cộng sự (2005) 10 Hình 1.

Quản trị công ty và mô hình bảng cân đối mở rộng theo Gillan (2006) Từ quan điểm hẹp, Shleifer và Vishny (1997) định nghĩa quản trị công ty là cách thức mà các nhà cung cấp tài chính cho doanh nghiệp đảm bảo bản thân họ nhận được lợi nhuận tốt từ việc đầu tư. Định nghĩa này hẹp ở chỗ nó nhấn mạnh đến các nhà cung cấp tài chính và không nhận ra mối quan hệ giữa các bên liên quan và các nhà quản lý của doanh nghiệp. Tương tự, Hội đồng Cadbury định nghĩa một hệ thống quản trị là “hệ thống mà công ty được chỉ đạo và kiểm soát” (Cadbury, 1992a). Theo tiêu chuẩn của Úc (2003) định nghĩa quản trị công ty là quá trình mà các tổ chức được chỉ đạo, kiểm soát và nắm giữ.

Sheikh & Chatterjee (1995) định nghĩa quản trị công ty là “một hệ thống trong đó các thành viên HĐQT được giao phó trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan đến sự chỉ đạo các công việc của doanh nghiệp”. Hội đồng Quản trị doanh nghiệp ASX (Council 2014) định nghĩa quản trị công ty như sau: “Khuôn khổ các quy tắc, các mối quan hệ, các hệ thống và các quy trình bên trong và qua đó quyền lực được thực hiện và kiểm soát trong tập đoàn. Nó bao gồm các cơ chế mà các công ty, và những người đang kiểm soát, được tổ chức để thực hiện. Quản trị công ty có ảnh hưởng đến cách thức mà các mục tiêu của doanh 11 nghiệp được đặt ra và đạt được, làm thế nào rủi ro được theo dõi và đánh giá, và làm thế nào hiệu quả được tối ưu hóa”.

Một số nhà nghiên cứu tranh luận rằng nghĩa vụ chính của một doanh nghiệp là hướng tới việc tối đa hóa sự giàu có cho các cổ đông (Baker và cộng sự, 1988; Fama và Jensen, 1983; Jensen, 1986; Jensen và Meckling, 1976; Ross, 1973; Scharfstein, 1988). Góc nhìn hẹp của định nghĩa này phù hợp với mô hình tài chính thông thường có thể được giải thích thông qua các lý thuyết đại diện. Các cổ đông đóng vai trò của người chủ và người quản lý là người đại diện. Quan điểm này cũng tương tự như một định nghĩa của Walker (2009), trong đó khẳng định rằng vai trò của quản trị công ty là để bảo vệ và thúc đẩy các lợi ích của cổ đông bằng cách thiết lập các định hướng chiến lược của doanh nghiệp, bổ nhiệm và giám sát quản lý nhằm để đạt được mục tiêu trên.

OECD (2004) định nghĩa: “Quản trị công ty bao gồm một tập hợp các mối quan hệ giữa nhà quản lý của công ty, hội đồng quản trị, các cổ đông và các bên liên quan khác. Cơ cấu quản trị công ty quy định cụ thể việc phân phối các quyền và trách nhiệm giữa các thành viên khác nhau trong công ty, chẳng hạn như hội đồng quản trị, nhà quản lý, các cổ đông và các bên liên quan khác, và giải thích rõ ràng các quy tắc và thủ tục ra quyết định về các công việc của công ty. Bằng cách này, nó cũng cung cấp các cấu trúc thông qua đó các mục tiêu của công ty được thiết lập và các phương tiện đạt được những mục tiêu này và giám sát hiệu quả”. Theo Công ty Bảo hiểm liên bang Hoa Kỳ thì Quản trị công ty nói chung là quá trình quản lý công việc của một tổ chức hoặc đảm bảo trách nhiệm giải trình.

Nó bao gồm một loạt các hoạt động, chẳng hạn như thiết lập các chiến lược và mục tiêu kinh doanh, xác định khẩu vị rủi ro, phát triển các chính sách nội bộ và giám sát hiệu suất (FDIC, 2005). Theo đó, sự công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình được xem là mục tiêu của quản trị công ty. Quản trị là điều kiện tiên quyết để tồn tại và là thước đo hiệu quả hoạt động của hệ thống kinh doanh ở bất kỳ quốc gia nào. Ở các nước đang phát triển, tầm quan trọng của quản trị là để củng cố nền tảng của xã hội và tham gia vào nền kinh tế toàn cầu (Matama, 2008).

12 Những định nghĩa ủng hộ các trường phái khác cho rằng một doanh nghiệp có nghĩa vụ không chỉ cho các cổ đông của mình, mà còn cho tất cả các bên liên quan, người có đóng góp rất cần thiết cho sự thành công của doanh nghiệp (Chicago Press & Freeman,1984; Donaldson & Preston, 1995).