mở đầu, doanh nghiệp đã có các khoản công nợ phải trả có liên quan đến nguồn hình thành vốn của doanh nghiệp. Trong quá trình hoạt động sau này, các phương thức thanh toán của doanh nghiệp áp dụng cũng đã trực tiếp hình thành nên các khoản phải thu của doanh nghiệp với các bạn hàng, các cá nhân hay các khoản phải trả đối với chủ nợ. Nếu các khoản phải trả của doanh nghiệp qúa lớn thì có nghĩa là doanh nghiệp đang chiếm dụng vốn của các doanh nghiệp khác. Trong thời gian này, nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp sẽ được bổ sung và nếu doanh nghiệp chiếm dụng vốn một cách hợp pháp thì có thể tận dụng nguồn vốn này cho mục đích kinh doanh khác.
Nhưng ngược lại, nếu doanh nghiệp bị chiếm dụng vốn thì lúc này doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn nhất định về mặt tài chính, hạn chế về khả năng thanh toán. Tuy rằng nguồn vốn của doanh nghiệp đi chiếm dụng hoặc bị chiếm dụng chỉ là tạm thời, mang tính chất thời điểm nhưng nó ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, chính từ các khoản nợ đến hạn chuyển sang công nợ khó đòi đã buộc doanh nghiệp phải đi đến tình trạng phá sản một cách nhanh chóng nếu doanh nghiệp là chủ nợ nhưng không thu hồi được vốn hay con nợ không có khả năng thanh toán. Tóm lại, chính các chính sách tín dụng mà doanh nghiệp áp dụng, các giải pháp huy động vốn,… đã làm nảy sinh công nợ trong doanh nghiệp, buộc các doanh nghiệp phải có trách nhiệm trong việc quản lý và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý, theo dõi sát sao tình hình thanh toán công nợ và chi tiết theo từng đối tượng.Nội dung công nợ của doanh nghiệp: Trong quá trình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thì vốn là một công cụ không thể thiếu đối với bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn tồn tại và đứng vững trên thương trường.
Do đó trong qúa trình hoạt động kinh doanh của mình, các doanh nghiệp không ngừng huy động các nguồn vốn có thể, phù hợp với pháp luật để phục vụ cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Chính sự cần thiết của việc huy động vốn này đã dẫn đến việc các doanh nghiệp cố tình chiếm dụng vốn của nhau nhằm giảm thiểu chi phí cho việc huy động vốn. Hoạt động kinh doanh và huy động vốn của doanh nghiệp trên thương trư- ờng đã hình thành nên các khoản công nợ phải thu và phải trả trong các doanh nghiệp. Công nợ phải thu.
Công nợ phải thu là toàn bộ phần tài sản của doanh nghiệp đang bị các đơn vị khác hoặc các cá nhân chiếm dụng mà doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi. Các đơn vị ở đây có thể là các doanh nghiệp mà trong quá trình mua hàng đã nợ tiền của doanh nghiệp hoặc các đơn vị mà doanh nghiệp đã ứng trước tiền mua hàng của đơn vị đó. Các cá nhân có thể là cá nhân bên trong hoặc bên ngoài doanh nghiệp, họ chiếm giữ tiền hoặc tài sản của doanh nghiệp. Toàn bộ phần tài sản của doanh nghiệp đang bị các đơn vị hoặc các cá nhân khác chiếm dụng mà doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi ở đây có thể là tiền, tài sản, các loại hình vật chất có thể quy đổi ra tiền, các khoản thiệt hại mà các cá nhân hoặc tổ chức gây ra và có trách nhiệm phải bồi thường.
Công nợ phải thu bao gồm: - Các khoản phải thu khách hàng. - Các khoản phải thu nội bộ khác. - Các khoản tiền tạm ứng. 5 - Các khoản thế chấp, ký cược, ký quỹ, và các khoản phải thu khác.
- Các khoản phải thu từ người bán * Các khoản phải thu khách hàng: Các khoản phải thu khách hàng là các khoản cần phải thu do doanh nghiệp bán chịu hàng hoá, thành phẩm hoặc do cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt và khốc liệt giữa các doanh nghiệp mọi thành phần kinh tế thì việc bán sản phẩm của doanh nghiệp mình sản xuất ra không còn dễ dàng như thời bao cấp nữa. Doanh nghiệp không thể cứ sản xuất ra sản phẩm của mình không cần chú trọng đến chất lượng, thị hiếu của người tiêu dùng… sản xuất ra bao nhiêu ắt sẽ có người mua hết bấy nhiêu. Nếu doanh nghiệp muốn tồn tại và đứng vững trên thương trường thì không chỉ phải cạnh tranh với các doanh nghiệp khác về chất lượng sản phẩm, mẫu mã, chế độ hậu mãi… mà còn phải cạnh tranh về các chính sách ưu đãi trong việc thanh toán tiền hàng đó là trả tiền sau khi mua hàng, chính vì chính sách này đã hình thành nên các khoản phải thu khách hàng của doanh nghiệp.
*Các khoản phải thu nội bộ: Là các khoản phải thu phát sinh giữa doanh nghiệp với các đơn vị trực thuộc có tổ chức kinh tế riêng hoặc giữa các đơn vị trực thuộc với nhau. Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, việc các đơn vị trực thuộc hoặc giữa các đơn vị trực thuộc với nhau sử dụng tài sản hoặc huy động vốn lẫn nhau là chuyện bình thường. Nếu một thành viên trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình đứng trước cơ hội kinh doanh tốt nhưng thiếu vốn để thực hiện thì có thể huy động vốn từ các đơn vị thành viên khác có vốn nhàn rỗi. Do đó phát sinh các khoản phải thu nội bộ.
*Tạm ứng: 6 Tạm ứng là các khoản vốn bằng tiền ứng trước cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp có trách nhiệm chi tiêu cho những mục đích nhất định thuộc hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc hoạt động khác của doanh nghiệp, sau đó phải có trách nhiệm thanh toán tạm ứng với doanh nghiệp. Tạm ứng có thể là các khoản: chi cho các công việc thuộc về hành chính quản trị (tiếp khách, mua văn phòng phẩm, tổ chức hội nghị…), tạm ứng tiền tàu xe , phụ cấp lưu trú, tiền công tác phí của công nhân khi đi công tác, tạm ứng cho người đi mua nguyên vật liệu, hàng hoá, trả tiền vận chuyển, bốc vác nguyên vật liệu. *Các khoản trả trước người bán Là những khoản chi thực tế đã phát sinh nhưng vì số chi trả tương đối lớn và có liên quan đến nhiều chu kỳ kinh doanh nên không thể tính hết vào chi phí sản xuất kinh doanh của chu kỳ phát sinh mà phải phân bổ cho nhiều kỳ tiếp theo với mục đích điều hoà chi phí để giá thành sản phẩm và chi phí kinh doanh trong kỳ không có sự đột biến. *Khoản tiền thế chấp, ký cược, ký quỹ: Trong quan hệ vay vốn thường phát sinh điều kiện thế chấp.
Khi vay vốn, người vay vốn thường phải mang tài sản của mình như : vàng, bạc, kim khí, đá quý, tín phiếu, trái phiếu … hoặc những tài sản khác giao cho người vay cầm giữ trong thời gian vay vốn. Ký cược là số tiền doanh nghiệp dùng vào đặt cược khi thuê, mượn tài sản theo yêu cầu của người cho thuê nhằm mục đích ràng buộc trách nhiệm cho người đi thuê phải quản lý sử dụng tốt tài sản đi thuê và hoàn trả đúng hạn. Số tiền ký cược do bên cho thuê quy định có thể bằng hoặc lớn hơn giá trị tài sản cho thuê. Ký quỹ là số tiền hoặc tài sản gửi trước để làm tin trong quan hệ mua bán, nhận làm đại lý bán hàng hoặc tham gia đấu thầu… nhằm đảm bảo sự tin cậy 7 giữa đôi bên và ràng buộc trách nhiệm của các bên có liên quan trong việc thực hiện đúng hợp đồng đã đăng ký.
Trong trường hợp bên ký quỹ không thực hiện đúng hợp đồng sẽ bị phạt trừ vào tiền ký quỹ. Công nợ phải trả: Công nợ phải trả là số tiền vốn mà doanh nghiệp đi vay, đi chiếm dụng của các đơn vị, tổ chức cá nhân và do vậy doanh nghiệp phải có trách nhiệm phải trả. Sự phát triển kinh doanh với quy mô ngày càng lớn của doanh nghiệp đòi hỏi phải có một lượng vốn ngày càng nhiều. Do vậy, nhu cầu vốn cho hoạt động kinh doanh và nhất là nhu cầu vốn dài hạn của các doanh nghiệp cho sự đầu tư phát triển ngày càng lớn.
Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải huy động cao độ nguồn vốn bên trong đồng thời phải tìm cách huy động nguồn vốn bên ngoài để đáp ứng nhu cầu phát triển. Tuy nhiên, không phải lúc nào nhu cầu về vốn, tiền tệ cũng được đáp ứng đầy đủ. Mặt khác, do đặc điểm tuần hoàn vốn, tiền tệ của các đơn vị sản xuất kinh doanh đựơc vận động liên tục qua các giai đoạn của quá trình tái sản xuất và lưu thông hàng hoá. Do đó, nếu hành vi mua và bán không khớp nhau về thời gian và về số lượng thì sẽ nảy sinh nhu cầu thiếu hụt tạm thời về vốn, cần được bổ sung ngay để tiến hành sản xuất kinh doanh liên tục.
Công nợ phải trả bao gồm các khoản sau: - Phải trả các tổ chức tín dụng - Nợ phải trả người bán - Các khoản phải nộp ngân sách Nhà nước - Các khoản phải trả công nhân viên - Chi phí trích trước - Các khoản phải trả trong nội bộ doanh nghiệp 8 - Các khoản phải trả phải nộp khác *Phải trả các tổ chức tín dụng Trong quá trình hoạt động kinh doanh, do thiếu vốn kinh doanh nên hàng năm doanh nghiệp phải vay vốn của các tổ chức tín dụng và của ngân hàng. Vay và nợ có thể đựơc thực hiện dưới hình thức vay tiền hoặc dưới hình thức phát hành trái phiếu có kỳ hạn, ngắn hạn hay dài hạn hoặc vay tài sản để kinh doanh. * Nợ phải trả người bán: Là toàn bộ giá trị hàng hoá, nguyên liệu, dịch vụ…mà doanh nghiệp mua chịu, đã nhận hàng nhưng chưa thanh toán tiền hàng. * Các khoản phải nộp ngân sách nhà nước.
+ Thuế giá trị gia tăng: là một loại thuế gián thu được tính trên khoản giá trị gia tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. + Thuế tiêu thụ đặc biệt: Là loại thuế gián thu đánh vào một số hàng hoá dịch vụ nhất định (hàng hoá, dịch vụ đặc biệt ). Thông thường đây là những hàng hoá, dịch vụ cao cấp mà không phải bất cứ ai cũng có điều kiện sử dụng hay hưởng thụ do khả năng tài chính có hạn. + Thuế thu nhập doanh nghiệp: là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hoá, dich vụ.
+ Thuế nhà đất + Thuế xuất khẩu, nhập khẩu + Thuế tài nguyên. + Các loại thuế khác.