Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý xã hội và chương trình xây dựng nông thôn mới Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Chương 3: Nhận diện quản lý xã hội trong xây dựng nông thôn mới Chương 4: Các nhân tố ảnh hưởng và giải pháp quản lý xã hội trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Thanh Hóa. 12 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI VÀ CHƢƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. NGHIÊN CỨU VỀ NÔNG THÔN MỚI Ở MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1. Nghiên cứu nông thôn, xây dựng nông thôn mới ở một số nƣớc trên thế giới Xây dựng nông thôn mới nói riêng và phát triển khu vực: nông nghiệp, nông dân và nông thôn là một vấn đề quan trọng đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm.
Đặc biệt là các quốc gia có cùng hoàn cảnh tương đồng với Việt Nam, như: Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Lào… Đáng chú ý là các nghiên cứu về XDNTM ở Trung Quốc và ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào. Đây là những quốc gia có sự tương đồng về bối cảnh chính trị, kinh tế - xã hội với Việt Nam. Luận án tiến sĩ của tác giả Bun-ThoongChít-ma-ni (2011), Đảng Nhân dân Cách mạng Lào lãnh đạo XDNTM trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, tác giải Luận án nêu đặc điểm của nông thôn Lào, qua phương thức Đảng Nhân dân Cách mạng Lào lãnh đạo xây dựng NTM; rút ra những kinh nghiệm, đề xuất một số giải pháp có tính đặc thù, khả thi nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào trong việc xây dựng NTM hiện nay [169, tr.
Tại Trung Quốc, theo xu hướng này có thể kể đến các nghiên cứu của Trác Vệ Hoa (2008), "Lý luận và thực tiễn cải cách và phát triển nông thôn Trung Quốc 30 năm". Bài viết của tác giả khẳng định: Cần phải ra sức thúc đẩy cải cách sáng tạo, tăng cường xây dựng chế độ ở nông thôn, tạo động lực lớn mạnh và sự bảo đảm về chế độ cho phát triển nhịp nhàng kinh tế, xã hội thành thị và nông thôn. Xây dựng chế độ có tính căn bản, tính toàn cục, tính lâu dài, có ý nghĩa to lớn và sâu xa đối với việc thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển nông thôn, thúc đẩy hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc. Ra sức phát triển nền nông nghiệp hiện đại, nâng cao hiệu quả đầu ra đất đai, hiệu quả sử dụng tài nguyên và năng suất lao động của nông nghiệp, tăng cường năng lực chống chọi rủi ro, năng lực cạnh tranh quốc tế, năng lực phát triển bền vững của nông nghiệp [187].
Khi nghiên cứu về vấn đề XDNTM ở các nước Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… bên cạnh các tác giả là người nước ngoài còn có thể kể đến các tác giả là người Việt Nam. Những nghiên cứu này có đặc điểm chung là đặt trong mối liên hệ, bài học kinh nghiệm mà Việt Nam có thể áp dụng: 13 Nguyễn Xuân Cường (2009), "Nông thôn Trung Quốc - chặng đường 30 năm cải cách". Tác giả khẳng định: cải cách nông thôn đã mở màn cho tiến trình cải cách mở cửa của Trung Quốc. Qua 30 năm, đất nước Trung Quốc không ngừng tìm tòi, thử nghiệm, phát triển nông thôn và đã đạt được những thành tựu to lớn, toàn diện.
Tuy nhiên, "tam nông" vẫn là khâu yếu trong tiến trình cải cách của Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc coi xây dựng nông thôn xã hội chủ nghĩa (XHCN) là nhiệm vụ chiến lược, là khởi điểm cho tiến trình cải cách giai đoạn mới ở Trung Quốc [188]. Khánh Phương (2017), "Xây dựng NTM - kinh nghiệm của một số nước châu Á". Tác giả khẳng định: Xây dựng NTM luôn là vấn đề được quan tâm ở tất cả các nước và tùy theo điều kiện của mỗi nước để có cách giải quyết hiệu quả.
Kinh nghiệm phát triển NTM của một số quốc gia trên thế giới mà Việt Nam có thể tham khảo đó là: Nhật Bản - coi trọng phát triển khoa học - kỹ thuật nông nghiệp; Thái Lan - phát huy tính tự chủ, năng động, trách nhiệm của người dân; Hàn Quốc - phong trào có phong trào "Cộng đồng Mới" [189, tr. Hoàng Bá Thịnh (2016), "Xây dựng NTM ở Hàn Quốc và Việt Nam". Tác giả viết: Ở Hàn Quốc, từ những năm 1970 đã tiến hành phong trào Saemaul Undong (Làng mới). Từ đó, Hàn Quốc đã đạt được những thành tựu vô cùng ấn tượng, có sức lan tỏa và ảnh hưởng quốc tế.
Chương trình XDNTM ở Việt Nam diễn ra trong 5 năm trở lại đây và có những thành công bước đầu. Bài viết phân tích, so sánh những điểm tương đồng và khác biệt giữa phong trào Làng mới của Hàn Quốc và chương trình xây dựng NTM của Việt Nam, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm có thể vận dụng vào thực hiện Chương trình NTM trong những năm tiếp theo ở Việt Nam [143, tr. Nguyễn Thành Lợi (2013), "Xây dựng NTM của Nhật Bản và một số gợi ý cho Việt Nam". Tác giả liệt kê các giai đoạn XDNTM ở Nhật Bản thành 3 giai đoạn.
Trong phong trào xây dựng làng xã ở Nhật Bản, nổi tiếng nhất và có ảnh hưởng lớn nhất đến các nước châu Á là phong trào "mỗi làng một sản phẩm"do Giáo sư Hiramatsu Morihiko, Chủ tịch tỉnh Oita khởi xướng năm 1979 [206]. Hồ Quế Hậu (2014), "So sánh XDNTM giữa ba nước Trung Quốc - Hàn Quốc - Việt Nam". Tác giả bài viết khẳng định: nếu Hàn Quốc thực thi XDNTM theo mô hình chính sách mềm và từ dưới lên, nhà nước chỉ có định hướng chung và trong tổ chức thực hiện quan tâm nhiều đến vai trò đóng góp nguồn lực, công sức, sáng kiến, quản lý của người dân và cơ sở thì Trung Quốc, Việt Nam thực hiện mô hình chính sách cứng và từ trên xuống; chủ yếu phát huy thế mạnh của sự định hướng chiến 14 lược, quản lý, nguồn lực tập trung thống nhất từ phía Nhà nước từ cấp trung ương xuống bằng các tiêu chí, chỉ tiêu, chuẩn mực, chế độ, thủ tục cụ thể [45, tr. Phạm Đi (2015), "Chương trình "Chấn hưng nông thôn" của Nhật Bản và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam",.
Tác giả viết: Chính phủ Nhật Bản chủ trương vận động chương trình "Chấn hưng nông thôn", kèm theo đó là nhiều giải pháp, cách làm khác nhau trong từng giai đoạn nhằm giải quyết vấn đề nảy sinh trong tiến trình công nghiệp hóa (CNH), đô thị hóa mà cụ thể là chênh lệch nông thôn - đô thị ngày càng gay gắt, từng bước phát triển hài hòa nông thôn - đô thị [191, tr. Tuấn Anh (2012), "Kinh nghiệm XDNTM ở một số nước trên thế giới". Tác giả cho rằng: Phát triển ngành nông nghiệp để xây dựng một NTM trong giai đoạn hiện nay, từ các góc cạnh khác nhau, đang là mối quan tâm chung của cả cộng đồng thế giới. Kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới về vấn đề này là bài học bổ ích cho Việt Nam chúng ta.
Cường quốc kinh tế số một thế giới - nước Mỹ: phát triển ngành "kinh doanh nông nghiệp". Nhật Bản: "Mỗi làng một sản phẩm". Hàn Quốc: Phong trào Làng mới. Thái Lan: sự trợ giúp mạnh mẽ của nhà nước [192].
Ngoài ra có thể kể đến tác giả trong và ngoài nước như: Nguyễn Thị Bích Phương, Đặng Thị Thanh Thủy (2015), "Huy động sự tham gia và giám sát của cộng đồng trong XDNTM của Hàn Quốc - Bài học chính sách cho Việt Nam" [193]; Yuen, Samson (2014), "China's new rural land reform? Assessment and prospects" [171]; Neil Argent, Thomas Measham (2014), "New rural economies: Introduction to the special themed issue" [172]; Open fields: Parvin, Alastair (2013) "The new rural design revolution" [173]; Jia'en, Pan; Jie, Du (2011), "The social economy of new rural reconstruction" [175]; Zhao Yanan Sun Qingzhu (2011), "Research on the construction about evaluation index system on new rural service system of fitness for all" [176]; Yi Wu (2011), "Research on the transference of the surplus rural labor in new rural construction" [177]; Li Junfeng, Niu Jiangao (2011), "Study on the demand of agricultural science and technology in new rural construction" [178]; Lei Fang, XiaoMei Zhang (2011), "Comparison and research on new rural community management patterns of shan dong province" [179]; Zhao, Li (2011), "Understanding the new rural co-operative movement: towards rebuilding civil society in China" [180]'; M.Ortiz-Miranda, Dionisio; Moreno-Perez, Olga (2010), "Innovative strategies of agricultural cooperatives in the framework of the new rural development paradigms: the case of the Region of Valencia (Spain)" [181]; Huang Hui (2009), "The strategy, model and culture sense of informatization during the process of new rural construction" [182]. Một số xu hƣớng nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam Chủ đề nghiên cứu khoa học về XDNTM ở Việt Nam mới được bắt đầu khi Đảng ta có chủ trương xây dựng Đề án "Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM". Chủ đề này đã thu hút được sự quan tâm của nhiều ngành khoa học: xã hội học, chính trị học, kinh tế học, triết học, xây dựng Đảng… theo các hướng nghiên cứu như sau: Thứ nhất, nhóm các nghiên cứu tập trung làm rõ những vấn đề cơ bản của chương trình XDNTM ở Việt Nam phải kể đến các tác giả: Trần Minh Yến (2013), Xây dựng NTM-Khảo sát và đánh giá. Tác giả đã khẳng định: XDNTM là một chương trình quốc gia rộng lớn được triển khai trên phạm vi cả nước.
Sau thời gian thực hiện thí điểm, chương trình đã đạt được một số kết quả nhất định. Song, vẫn cần phải có sự khảo sát, đánh giá nghiêm túc để góp phần giải đáp một số hạn chế được đặt ra [164]. Luận án Tiến sĩ Kinh tế của Nguyễn Thị Huệ (2014), Việc làm cho lao động nông nghiệp trong quá trình XDNTM ở thủ đô Hà Nội, Luận án Tiến sĩ Kinh tế; Bùi Tất Thắng (2011), "Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong XDNTM", Tạp chí Xã hội học, số 3; Nguyễn Ngọc Hà (2012), "Đặc điểm kinh tế vùng và những vấn đề đặt ra trong XDNTM", Tạp chí Lý luận chính trị, số 2; Trần Tiến Khai (2015), Phát triển nông thôn bền vững cho Việt Nam: Nhìn từ lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế, Nxb Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh; Nguyễn Hoàng Mỹ Hạnh (2015), Đẩy mạnh chương trình XDNTM ở Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Quản lý kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội…[76; 136].