Chương I). Ngân sách nhà nước có hai nội dung lớn là thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước, Nhà nước thông qua thu NSNN để tạo lập quỹ tài chính – tiền tệ của mình. Nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước là thuế. Chi ngân sách nhà nước được hiểu là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo những nguyên tắc nhất định nhằm thực hiện những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nước.
Nội dung chi ngân sách nhà nước rất phong phú và thể được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau tuỳ theo yêu cầu nghiên cứu và quản lý. Chi Ngân sách Nhà nước: Theo tính chất phát sinh của các khoản chi, chi ngân sách nhà nước bao gồm chi thường xuyên và chi không thường xuyên. Theo mục đích sử dụng cuối cùng, chi ngân sách nhà nước bao gồm chi tích luỹ và chi tiêu dùng. Theo phương thức chi tiêu, chi ngân sách nhà nước được bao gồm chi thanh toán và chi chuyển giao.
Ở Việt Nam, theo Điều 3, Nghị định 163/2016/NĐ-CP, ngày 21/12/2016của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước, chi ngân sách nhà nước bao gồm: - Chi đầu tư phát triển gồm: + Chi đầu tư xây dựng cơ bản cho các dự án theo các lĩnh vực; + Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt hàng; các tổ chức kinh tế; các tổ chức tài chính 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của trung ương và địa phương; đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; + Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật. - Chi dự trữ quốc gia. - Chi thường xuyên cho các lĩnh vực: + Quốc phòng; + An ninh và trật tự, an toàn xã hội; + Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề; + Sự nghiệp khoa học và công nghệ; + Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; + Sự nghiệp văn hóa thông tin; + Sự nghiệp phát thanh, truyền hình, thông tấn; + Sự nghiệp thể dục thể thao; + Sự nghiệp bảo vệ môi trường; + Các hoạt động kinh tế; + Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội bao gồm: Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Liên đoàn lao động Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; + Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi hỗ trợ thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp luật; + Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật. - Chi trả lãi, phí và chi phí phát sinh khác từ các khoản tiền do Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh vay.
- Chi viện trợ của NSTƯ cho các Chính phủ, tổ chức ngoài nước. - Chi cho vay theo quy định của pháp luật. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính. - Chi chuyển nguồn từ ngân sách năm trước sang ngân sách năm sau.
- Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới. Trong hoạt động của các cơ quan hành chính, sự nghiệp, chi NSNN của các đơn vị bao gồm: - Chi hoạt động thường xuyên như: Chi cho người lao động;chi quản lý hành chính; chi hoạt động nghiệp vụ; chi mua sắm sửa chữa tài sản cố định; chi hoạt động thường xuyên khác, … - Chi hoạt động không thường xuyên như: Chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn; chi thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học;chi thực hiện nhiệm vụ Nhà nước đặt hàng, Chi thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia, Chi thực hiện tinh giảm biên chế, … Các khoản chi trên được lấy từ hai nguồn chính là kinh phí Nhà nước cấp và nguồn thu để lại. Kinh phí Nhà nước cấp cho các đơn vị được ghi vào chi ngân sách nhà nước. Số thu đơn vị nộp Ngân sách được ghi vào thu ngân sách nhà nước.
Vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư “Vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư là các Khoản chi từ nguồn kinh phí thường xuyên, kinh phí sự nghiệp cho sửa chữa, cải tạo, mở rộng, xây dựng mới các hạng mục công trình, nâng cấp cơ sở vật chất hiện có của cơ quan, đơn vị hành chính sự nghiệp nhằm phục hồi hoặc tăng giá trị tài sản cố định” (Khoản 1.3, Điều 1, Thông tư số 39/2016/TT-BTC ngày 01/30/2016, Bộ Tài chính). - Đặc điểm vốn SNCTCĐT: Chi vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư là một loại chi “lưỡng tính” vừa mang tính chất thường xuyên vừa mang tính không thường xuyên. Mang tính không thường xuyên vì chi sửa chữa, cải tạo, mở rộng, nâng cấp cơ sở vật chất của các đơn vị HCSN không phải là khoản chi ổn định, đều đặn hàng năm như chi cho con người, chi quản lý hành chính. Tuy nhiên, vì nó là khoản chi phục vụ cho hoạt động quản lý Nhà nước và hoạt động sự nghiệp, không 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải là khoản chi xây dựng những cơ sở hạ tầng then chốt như đầu tư XDCB nên trong tổng hợp chi ngân sách nhà nước, nó được xếp vào chi thường xuyên.
Vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư là vốn đầu tư, do dùng để lại chi thường xuyên của các đơn vị hành chính, sự nghiệp nên được gọi là vốn sự nghiệp. Vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư không phải là một khái niệm cơ bản trong lý thuyết về tài chính công mà là một khái niệm được đặt ra xuất phát từ yêu cầu quản lý và phân cấp quản lý Ngân sách. Tại cơ quan tài chính luôn có bộ phận chuyên trách quản lý cấp phát các khoản chi HCSN. Bộ phận này nắm chắc tình hình chi Ngân sách thực tế của đơn vị.
Khoản chi sửa chữa, cải tạo, mở rộng, nâng cấp cơ sở vật chất của các cơ quan, đơn vị hành chính, sự nghiệp được bố trí nguồn vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư và quản lý cấp phát chung với các khoản chi thường xuyên khác, vì vậy, cơ quan quản lý dễ theo dõi tình hình chi Ngân sách của các đơn vị đồng thời bố trí kế hoạch chi phù hợp với thực tế và yêu cầu nhiệm vụ được giao của đơn vị. Vốn SNCTCĐT được dùng để chi cho việc sửa chữa, cải tạo, mở rộng, nâng cấp cơ sở vật chất sẵn có của các đơn vị HCSN nhằm duy trì hoặc tăng cường chức năng hoạt động của các cơ sở vật chất này. Không được dùng nguồn vốn SNCTCĐT để đầu tư xây dựng mới, trừ việc xây dựng mới các hạng mục công trình trong các cơ sở vật chất đã có của các cơ quan, đơn vị HCSN. Vốn SNCTCĐT có sự khác biệt với vốn đầu tư xây dựng và chi thường xuyên đó là: Nếu như vốn đầu tư xây dựng là một nguồn vốn độc lập, được thẩm định và được cấp phát riêng và thực hiện theo luật đầu tư công, nếu trong năm sử dụng không hết sẽ được chuyển sang năm sau sử dụng tiếp thì vốn SNCTCĐT không phải là một nguồn vốn độc lập và nó nằm trong nguồn kinh phí hoạt động quản lý hành chính nhà nước hàng năm của đơn vị HCSN (hay còn gọi là nguồn kinh phí chi thường xuyên), được cấp phát chung với nguồn kinh phí chi thường xuyên, trong năm có thể được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu thực tế và nếu trong năm không sử dụng hết sẽ bị thu hồi mà không được chuyển sang năm sau sử dụng.
Đối với chi thường xuyên (ở đây gồm các khoản chi thuộc nguồn kinh phí chi thường xuyên như chi tiền 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lương; chi đào tạo, bồi dưỡng; chi nhiệm vụ chuyên môn đặc thù; …trừ chi cải tại, sửa chữa, nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất hiện có (khoản chi này thuộc vốn SNCTCĐT)) thì việc thực hiện hoàn toàn tuân theo Luật NSNN còn đối với vốn SNCTCĐT thì bản chất của nó vẫn là đầu tư xây dựng công trình (không phải xây dựng mới hoàn toàn mà chỉ cải tạo, sửa chữa, nâng cấp mở rộng, …) nên khi quản lý ngoài việc phải thực hiện theo Luật NSNN còn phải thực hiện theo Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, … quy trình triển khai thực hiện cũng rất khác với các khoản chi thường xuyên. - Đối tượng sử dụng vốn SNCTCĐT: Đối tượng sử dụng vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư là các cơ quan, đơn vị hành chính, sự nghiệp; tổ chức Đảng; tổ chức chính trị - xã hội; tổ chức xã hội – nghề nghiệp. Cơ quan hành chính Nhà nước là các cơ quan thuộc bộ máy hành pháp có chức năng quản lý Nhà nước đối với việc chấp hành luật pháp và chỉ đạo thực hiện các chủ trương kế hoạch của Nhà nước. Các cơ quan này được ngân sách nhà nước đảm bảo 100% kinh phí hoạt động.
Các đơn vị sự nghiệp Nhà nước là các đơn vị do Nhà nước thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp (cung cấp các dịch vụ theo chuyên môn của mình) như sự nghiệp y tế, giáo dục - đào tạo, văn hoá, … Các đơn vị sự nghiệp Nhà nước hoạt động vì mục tiêu phi lợi nhuận và được Nhà nước đảm bảo toàn bộ hoặc một phần kinh phí. Ngân sách Nhà nước cũng đảm bảo cân đối chi phí hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, Kinh phí hoạt động của các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc tự bảo đảm và có thể được Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí.