phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn có kết cấu 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nƣớc đối với VTHK bằng xe buýt. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với VTHK bằng xe buýt trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với VTHK bằng xe buýt trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI VẬN TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG XE BUÝT 1.
Tổng quan về VTHK bằng xe buýt 1. Khái niệm Vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con ngƣời nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển vị trí của đối tƣợng vận chuyển gồm con ngƣời (hành khách) và vật phẩm (hàng hoá) [2]. Sự di chuyển vị trí của hành khách và hàng hoá trong không gian rất đa dạng, phong phú và không phải mọi di chuyển đều là vận tải. Vận tải chỉ bao gồm những di chuyển do con ngƣời tạo ra nhằm mục đích kinh tế (lợi nhuận) để đáp ứng yêu cầu về sự di chuyển đó mà thôi.
Có thể khái niệm về vận tải nhƣ sau: Vận tải là quá trình thay đổi (di chuyển) vị trí của hàng hoá, hành khách trong không gian và thời gian để nhằm thoả mãn nhu cầu nào đó của con ngƣời [2 ]. Là ngành sản xuất vật chất nên vận tải cũng có sản phẩm của riêng mình, sản phẩm của vận tải chính là sự di chuyển của con ngƣời và vật phẩm trong không gian. Sản phẩm vận tải cũng là hàng hoá và cũng có giá trị và giá trị sử dụng, giá trị của hàng hoá là lƣợng lao động xã hội cần thiết kết tinh trong hàng hoá đó, giá trị sử dụng của sản phẩm vận tải là khả năng đáp ứng nhƣ cầu di chuyển. Tuy nhiên, so với các ngành sản xuất khác, vận tải có những đặc điểm khác biệt về quá trình sản xuất, về sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm, thể hiện ở các điểm sau đây: - Môi trƣờng sản xuất của vận tải là không gian, luôn di động chứ không cố định nhƣ trong các ngành khác; 8 - Sản xuất trong vận tải là quá trình tác động về mặt không gian vào đối tƣợng lao động chứ không phải tác động về mặt kỹ thuật, do đó không làm thay đổi hình dáng, kích thƣớc của đối tƣợng lao động; - Sản phẩm vận tải không tồn tại dƣới hình thức vật chất và khi sản xuất ra là đƣợc tiêu dùng ngay.
Hay nói cách khác sản phẩm vận tải mang tính vô hình. Trong ngành vận tải, sản xuất và tiêu thụ diễn ra đồng thời, do đó không có khả năng dự trữ sản phẩm vận tải để tiêu dùng về sau mà chỉ có khả năng dự trữ năng lực vận tải mà thôi; - Quá trình sản xuất của ngành vận tải không tạo ra sản phẩm vật chất mới mà chỉ làm thay đổi vị trí của hàng hoá và qua đó cũng làm tăng giá trị của hàng hoá. VTHK bằng xe buýt là hoạt động VTHK bằng ô tô theo tuyến cố định có các điểm đừng đón, trả khách và xe chạy theo biểu đồ vận hành. Xe buýt là xe ô tô chở hành khách có thiết kế từ 17 ghế trở lên và có diện tích sàn xe dành cho hành khách đứng (diện tích dành cho 1 hành khách đứng là 0,125m2) theo tiêu chuẩn quy định.
Tùy thuộc đặc điểm, điều kiện mà ở một số TP cho phép xe 12 chỗ ngồi đƣợc hoạt động vận chuyển hành khách công. Riêng các xe hoạt động đƣa rƣớc học sinh, sinh viên, công nhân theo hình thức hợp đồng có trợ giá phải đảm bảo đủ ghế ngồi. VTHK giữ một vị trí quan trọng trong xã hội hiện đại, nó đáp ứng nhu cầu đi lại hàng ngày của ngƣời dân. Do vậy, phát triển VTHK đƣợc xem là một giải pháp khả thi nhằm giải quyết vấn đề đi lại của ngƣời dân trong đô thị.
Kinh nghiệm của nhiều nƣớc phát triển trên thế giới khi giải quyết nhu cầu vận tải đô thị (mà chủ yếu là nhu cầu đi lại) đã chỉ ra rằng: để đáp ứng đƣợc nhu cầu đi lại ở đô thị thì không chỉ có một hệ thống mạng lƣới đƣờng phát triển, quy mô mà còn phải có một hệ thống VTHK hoàn hảo gồm nhiều hình thức vận tải khác nhau bao trùm lên 9 toàn bộ mạng lƣới đƣờng đô thị và các vùng phụ cận. Một hệ thống VTHK phát triển phải bao gồm nhiều hình thức vận tải tham gia nhƣ: tầu điện ngầm, tầu điện bánh hơi, tầu điện bánh sắt, xe buýt. Mỗi một loại hình VTHK này có những đặc tính khai thác kỹ thuật khác nhau. Bởi vậy, tùy vào điều kiện cụ thể của mỗi đô thị, mỗi quốc gia mà ngƣời ta xem xét để lựa chọn toàn bộ hay một phần trong các loại hình VTHK sao cho phù hợp.
Một hệ thống VTHK phát triển là cơ sở cho việc phát triển văn minh đô thị mà VTHK bằng xe buýt là một trong số đó. Đặc điểm của VTHK bằng xe buýt Vận tải bằng xe buýt là phƣơng thức vận tải phổ biến nhất trong tất cả các loại hình VTHK. Cũng giống nhƣ các loại hình vận tải khác, xe buýt cũng mang đầy đủ các đặc điểm của vận tải và cũng có những đặc thù nhất định. Đó là: - Thời gian hoạt động chủ yếu vào ban ngày do phục vụ nhu cầu thƣờng xuyên và ổn định của xã hội.
- Chi phí vận hành phƣơng tiện xe buýt thƣờng cao hơn (từ 40% đến 50%) so với vận chuyển liên tỉnh do hành khách lên xuống thƣờng xuyên nên phải bố trí nhiều công trình, trang thiết bị phục vụ. - Công suất vận tải thấp do phải dừng đỗ tại nhiều điểm. - Xe phải có tính năng động lực và gia tốc cao nhằm đảm bảo yêu cầu khi tăng giảm tốc độ và xe chạy phải ít tiếng ồn, êm dịu. - Độ chính xác về thời gian và không gian cao nhằm đảm bảo phục vụ hành khách và giữ gìn trật tự đô thị.
- Vì tính chất và điều kiện phục vụ đặc biệt nên các phƣơng tiện VTHK bằng xe buýt phải có nhiều cửa, các cửa phải rộng, số ghế ngồi ít (chiếm từ 1/5 đến 1/3 sức chứa), bậc cửa lên xuống phải thấp, sàn xe phải thấp thuận tiện, ngoài ra trên xe còn phải bố trí nhiều thiết bị phục vụ hành khách lên xuống cũng nhƣ khi xe đang chuyển động. 10 - Trong xe thƣờng bố trí các thiết bị kiểm tra vé tự động, bán tự động, có hệ thống thông tin hai chiều (hành khách và lái xe). Nhƣ vậy, những đòi hỏi xuất phát từ đặc điểm của VTHK bằng xe buýt đặt các nhà quản lý vào vị trí phải đƣa ra đƣợc các chính sách, các giải pháp nhằm hỗ trợ cho VTHK phát triển. VTHK bằng xe buýt có: Tuyến nội tỉnh: Tuyến xe buýt nội tỉnh là tuyến xe buýt có phạm vi hoạt động trên địa bàn của một tỉnh, TP trực thuộc trung ƣơng; Tuyến liên tỉnh; Tuyến xe buýt liên tỉnh là tuyến xe buýt có phạm vi hoạt động từ hai tỉnh, TP trở lên; Tuyến cố định; Tuyến cố định là tuyến VTHK đƣợc cơ quan có thẩm quyền công bố, đƣợc xác định bởi hành trình, lịch trình, bến xe khách nơi đi, bến xe khách nơi đến (điểm đầu, điểm cuối đối với tuyến xe buýt).
Kinh doanh VTHK theo tuyến cố định có xác định bến xe khách nơi đi, bến xe khách nơi đến với lịch trình, hành trình nhất định. Kinh doanh VTHK bằng xe buýt theo tuyến cố định có các điểm dừng đón, trả khách và xe chạy theo biểu đồ vận hành với cự ly, phạm vi hoạt động nhất định, bao gồm: tuyến xe buýt nội tỉnh, tuyến xe buýt liên tỉnh, tuyến xe buýt chuyên trách. Tuyến xe buýt chuyên trách là tuyến xe buýt phục vụ cán bộ, công nhân viên, học sinh, sinh viên hoặc vận chuyển ngƣời qua hầm đƣờng bộ.Vai trò của VTHK bằng xe buýt VTHK có ý nghĩa vô cùng lớn. Nó là dịch vụ thỏa mãn nhu cầu bức thiết của ngƣời dân, đặc biệt là dân cƣ đô thị, bảo đảm trật tự xã hội nói chung và tạo điều kiện cho các hoạt động kinh tế - xã hội.
Quá trình đô thị hóa của các TP trên thế giới cho thấy giao thông bằng hệ thống VTHKCC từng bƣớc thay thế cho giao 11 thông bằng phƣơng tiện cá nhân. Đô thị càng phát triển thì đòi hỏi khả năng phục vụ của hệ thống GTCC càng cao. Khi tham gia giao thông, hành khách không chỉ quan tâm đến giá cả, khối lƣợng dịch vụ mà còn là sự nhanh chóng, thuận tiện, chất lƣợng phục vụ nhƣ hành trình, chi phí thời gian, tính tiện nghi của phƣơng tiện, thông tin, phục vụ… Thuận tiện, an toàn Do những đặc điểm về tính cơ động và vốn đầu tƣ ban đầu nhỏ nên xe buýt luôn là loại hình VTHK đầu tiên trong hệ thống VTHK. VTHK bằng xe buýt giữ một vị trí quan trọng ở những khu đang phát triển, những khu trung tâm và đặc biệt là đối với những đô thị cổ.
VTHKCC bằng xe buýt đã thực sự trở thành loại phƣơng tiện thu hút ngƣời dân đô thị, đặc biệt là ở các đô thị của những nƣớc đang phát triển. Vận tải xe buýt ngoài chức năng vận chuyển một khối lƣợng hành khách độc lập, nó còn có khả năng thực hiện một cách có hiệu quả nhiệm vụ trung chuyển giữa các loại hình vận tải trong hệ thống VTHKCC tạo mối liên hệ đảm bảo liên thông của cả hệ thống VTHKCC trong đô thị. Với hệ thống tiện nghi trên xe buýt, ngƣời dân tránh đƣợc những tác động thời tiết từ bên ngoài nhƣ mƣa, bụi, vũng nƣớc… Ngoài ra, hành khách còn đƣợc bảo vệ, tránh những rủi ro, tai nạn khác. Hệ thống VTHK bằng xe buýt góp phần tạo mạng lƣới thống nhất, trực tiếp thông thƣơng với các tuyến nội tỉnh, liên tỉnh, xuyên quốc gia và khu vực.
Lợi ích lớn nhất mà hệ thống VTHKCC bằng xe buýt mang lại đó là duy trì đảm bảo sự sống còn của TP, tránh sự tê liệt giao thông, góp phần đảm bảo an ninh trật tự. Tiết kiệm VTHKCC bằng xe buýt có thể tự trang trải chi phí chung cho nó (không bao gồm chi phí đầu tƣ cho hạ tầng). Điều này là hiện thực nếu tăng đƣợc chất lƣợng phục vụ thu hút đông đảo ngƣời dân sử dụng phƣơng tiện VTHKCC, giá vé phải đủ trang trải chi phí vận hành (ngoại trừ vé ƣu đãi cho học sinh - sinh viên và một 12 số loại ƣu đãi khác), công tác tổ chức, điều hành giám sát, bảo trì phƣơng tiện có hiệu quả để đảm bảo khai thác tối đa năng suất phƣơng tiện.