Chương 1- Tổng quan tình hình nghiên cứu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong chƣơng đầu tiên của luận án tác giả phân tích tình hình nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đó rút ra những nhận xét về tình hình nghiên cứu và xác định những vấn đề luận án cần đi sâu nghiên cứu. Chương 2- Phông lưu trữ cá nhân và Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong chƣơng 2 luận án trình bày khái quát về phông cá nhân với các nội dung nhƣ khái niệm, tiêu chí thành lập, giới hạn, nội dung, thành phần và thực tế việc thành lập các phông cá nhân ở trong và ngoài nƣớc. Trên cơ sở đó, tác giả tìm hiểu khái quát về tiểu sử Hồ Chí Minh; khái niệm, nội dung, thành phần, ranh giới phông, đặc điểm và giá trị tài liệu Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chương 3- Tình hình quản lý và phát huy giá trị tài liệu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh Những vấn đề thuộc chƣơng 3 là một trong những nội dung chính của luận án.
Ở chƣơng này, tác giả trình bày và làm rõ khái niệm quản lý để thống nhất những vấn đề lý luận và thực tiễn trƣớc khi đi vào phân tích chủ trƣơng của Trung ƣơng Đảng, thực trạng công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệu; những kết quả đạt đƣợc và xung quanh công tác này thời gian qua. Chương 4- Phương thức, giải pháp quản lý và phát huy giá trị tài liệu Phông lưu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh Trên cơ sở các vấn đề đã tiếp cận, phân tích, luận giải ở các chƣơng trƣớc, chƣơng 4 của luận án đề xuất, kiến nghị phƣơng thức và các nhóm giải pháp để nâng cao hơn nữa chất lƣợng, hiệu quả công tác quản lý và phát huy giá trị tài liệu Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hiện tại và thời gian tới. 10 z Để hoàn thành luận án này, tác giả xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các nhà quản lý, nhà khoa học thuộc Khoa Lƣu trữ học và Quản trị văn phòng, Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), lãnh đạo Văn phòng Trung ƣơng Đảng, lãnh đạo và nguyên lãnh đạo Cục Lƣu trữ Văn phòng Trung ƣơng Đảng, các đơn vị chức năng thuộc Cục Lƣu trữ Văn phòng Trung ƣơng, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Trung tâm Lƣu trữ quốc gia III, nhiều cán bộ, chuyên gia lƣu trữ, Hồ Chí Minh học, lịch sử, bảo tàng đã giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện luận án. Đặc biệt, tác giả xin trân trọng cảm ơn PGS Vƣơng Đình Quyền - ngƣời thầy đã trực tiếp hƣớng dẫn khoa học và đóng góp nhiều ý kiến bổ ích để tác giả thực hiện và hoàn thành luận án.
Một lần nữa xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ của các cơ quan, tổ chức, các nhà khoa học, đồng chí, đồng nghiệp và các bạn. Hà Nội, ngày 14 tháng 11 năm 2016 NGHIÊN CỨU SINH Nguyễn Quốc Dũng 11 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÔNG LƢU TRỮ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH 1. Tình hình nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh Việc nghiên cứu về Hồ Chí Minh đƣợc đặt ra từ khá sớm và phong phú về nội dung, thể loại nghiên cứu. Tuy nhiên việc nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh còn rất mức độ.
Đây là công tác có tính chất khoa học, có ý nghĩa quan trọng về lý luận, thực tiễn và ở góc độ nào đó là ý nghĩa chính trị đối với ngành lƣu trữ học và công tác lƣu trữ của nƣớc ta. Vấn đề này trong những năm qua đã thu hút sự quan tâm của các cơ quan, tổ chức, nhà nghiên cứu và đƣợc luận giải, phân tích dƣới những góc độ khác nhau. Tổng quan tình hình nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh giúp luận án tránh đƣợc sự trùng lặp về nội dung và kế thừa những nghiên cứu trƣớc đó; đồng thời khai thác những vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết trong luận án này. Trong những năm qua, công tác nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chung và nghiên cứu về quản lý, phát huy giá trị tài liệu của Phông nói riêng đã đƣợc đặt ra, nhất là sau khi Hồ Chí Minh, ngƣời cộng sản đầu tiên trên thế giới đƣợc tổ chức UNESCO của Liên hợp quốc công nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc và là một nhà văn hóa kiệt xuất năm 1987.
Cụ thể: Về số lƣợng, đến thời điểm này tác giả đã khảo sát 32 nghiên cứu thể hiện dƣới dạng các bài viết trên tạp chí, trong các hội thảo, sách chuyên đề; các đề tài, đề án nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học nhƣ GS Song Thành, GS.TS Mạch Quang Thắng, PGS Vƣơng Đình Quyền, PGS Nguyễn Văn Hàm, GS Charles Fourniau; của các cơ quan lƣu trữ, bảo tàng, viện nghiên cứu và một số luận văn thạc sỹ lƣu trữ học của Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội)… Về nội dung, các nghiên cứu đã tập trung phân tích, đánh giá về công tác sƣu tầm, thu thập, xác minh tài liệu, tổ chức khoa học, quản lý, khai thác, sử dụng và phát huy giá trị tài liệu Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời gian qua. Trên cơ sở đó, nhiều nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp, kiến nghị để nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác này, nhất là trong Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gƣơng đạo đức Hồ Chí Minh (Chỉ thị 06-CT/TW ngày 07-11-2006 của Bộ Chính trị khóa X); Chỉ thị 03-CT/TW ngày 14-5-2011 của Bộ Chính trị khóa XI về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gƣơng đạo đức Hồ Chí Minh và đến nay là Chỉ thị 05-CT/TW ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tƣ tƣởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. 12 z Về tác giả, đa số những nghiên cứu đó chủ yếu đƣợc thực hiện bởi các nhà nghiên cứu, học viên, cán bộ đang công tác, làm việc trong các cơ quan lƣu trữ; một số khác đƣợc thực hiện bởi các nhà nghiên cứu của bảo tàng, viện nghiên cứu. Dƣới đây chúng tôi xin đƣợc phân tích số liệu nhƣ sau: Về tác giả nghiên cứu: Có 21/32 nghiên cứu của cán bộ, chuyên gia lƣu trữ, chiếm 65,6%; 11/32 nghiên cứu của cán bộ ngành khác (7 của ngành bảo tàng, 3 của ngành Hồ Chí Minh học, ngoại giao), chiếm 34,3%.
Về thể loại, loại hình nghiên cứu, công bố: - Có 18/32 nghiên cứu là bài viết trên các tạp chí, chiếm 56,2%; - Có 6/32 nghiên cứu là đề tài nghiên cứu khoa học, chiếm 18,7%; - Có 2/32 luận văn cao học, chiếm 6,2%. - Có 8/32 bài viết trên sách chuyên khảo, chiếm 25%. - Có 7/32 bài viết trình bày tại các hội thảo trong và ngoài nƣớc, chiếm 21,8% (trong đó có 5 hội thảo trong nƣớc, 2 hội thảo quốc tế). Về phạm vi công bố: Có 31/32 nghiên cứu công bố ở trong nƣớc, chiếm 96,8%; trong khi đó chỉ có 1/32 nghiên cứu công bố ở nƣớc ngoài, chiếm 3,1%.
Bên cạnh việc tổng quan tình hình nghiên cứu về Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh nhƣ trên, luận án cũng khái quát các nghiên cứu ở nƣớc ngoài về Hồ Chí Minh trong đó có sử dụng tài liệu của Hồ Chí Minh hoặc về Ngƣời. Cụ thể nhƣ sau : 1. Về sƣu tầm, thu thập và quản lý tài liệu Đã có 9 bài viết đã đề cập về công tác sƣu tầm, thu thập và quản lý tài liệu Phông lƣu trữ Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đầu tiên phải kể đến đó là bài viết “Những tư liệu mới về Nguyễn Ái Quốc” của Giáo sƣ sử học Charles Fourniau, Hội trƣởng Hội Hữu nghị Pháp – Việt tại Hội thảo quốc tế Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn tổ chức ngày 29 và 30-3-1990 tại Hà Nội nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Hồ Chí Minh. Trong bài viết tại Hội thảo có ý nghĩa này, Charles Fourniau cho biết tại Trung tâm Lƣu trữ hải ngoại (ANOM) đang lƣu giữ nhiều tài liệu liên quan đến Hồ Chí Minh, đó là thời kỳ mà vị giáo sƣ này gọi là “thời kỳ Nguyễn Ái Quốc, có nghĩa là từ 1919 đến chiến tranh thế giới thứ II”.
Tài liệu trên đa số là bản sao chụp, do các cơ quan soạn thảo ra gửi cho Quân đội viễn chinh, gồm : công văn trao đổi giữa các nhà chức trách dân sự nhƣ viên Toàn quyền và Bộ trƣởng Bộ Thuộc địa; các nhà báo và một phần lớn tài liệu của cảnh sát. Những tài liệu đó làm sáng tỏ hoạt động của Nguyễn Ái Quốc các giai đoạn: Giai đoạn 13 z ở Pháp, từ 1919-1923; giai đoạn ở Quảng Châu, từ 1925-1927 và giai đoạn ở Hồng Công, từ 1931-1933. Thông qua những tài liệu này, Charles Fourniau đã khái quát khá rõ những hoạt động, sự kiện về Nguyễn Ái Quốc mà trƣớc đó còn chƣa rõ ràng, ví dụ thông qua tài liệu của cảnh sát Pháp theo dõi hoạt động hàng ngày của Ngƣời mà ta biết ngày 13-6- 1923 Nguyễn Ái Quốc đã từ Pháp đi Liên Xô. GS Charles Fourniau cũng lƣu ý “cần luôn luôn cảnh giác đối với những tài liệu này, phải sử dụng chúng một cách thận trọng và với một đầu óc phê phán nhạy bén”.
Kết thúc bài viết, Charles Fourniau khẳng định “Nhƣ vậy, một trong các lợi ích chính của tất cả những tài liệu này, phần lớn là của cảnh sát đƣợc tập hợp lại bởi Quân đội viễn chinh Pháp đã từng tiến hành chiến tranh ở Việt Nam, là đƣa ra đƣợc từ phía những kẻ thù xấu xa nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh và những kẻ muốn giết hại Ngƣời, một loạt các bằng chứng khẳng định từng thời điểm một sự khâm phục của nhân dân Việt Nam và những ngƣời cách mạng trên toàn thế giới đối với Ngƣời” [14, tr. Trong quá trình tổng quan những nghiên cứu có liên quan đến luận án này, tác giả đã nhận thức sâu sắc hơn về ý nghĩa của công tác lƣu trữ qua bài viết “Bác Hồ với công tác lưu trữ hồ sơ, tài liệu” của tác giả Vũ Dƣơng Hoan trên Tạp chí Văn thƣ Lƣu trữ Việt Nam, số 4-2010. Vũ Dƣơng Hoan là trƣởng phòng đầu tiên của Phòng Lƣu trữ Văn phòng Trung ƣơng Đảng (thành lập năm 1959), ngƣời có nhiều gắn bó với công tác lƣu trữ của Đảng cũng nhƣ tài liệu của Hồ Chí Minh.