Quản lý nhà nƣớc về di sản văn hoá phi vật thể bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá cồng chiêng tây nguyên tại bảo tàng tỉnh đắk lắk

Nghiên cứu quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể, bảo tồn và phát huy giá trị cồng chiêng Tây Nguyên tại Bảo tàng Đắk Lắk. Giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Tuyết Sang
• Người hướng dẫn: TS. Quách Ngọc Dũng
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước về di sản văn hoá phi vật thể - Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ - BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể - Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây nguyên tại tỉnh Đắk Lắk
• 1.2. Thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây nguyên tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk
• 1.3. Tình hình quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể - Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk
• 1.4. Đánh giá chung quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể - bảo tồn và phát huy giá trị VHCC Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk
• 1.5. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ - BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN TẠI TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Quan điểm và định hướng về quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa phi vật thể - bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể - bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Đề xuất kiến nghị
• 2.4. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3
• 3.1. Tiểu kết
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC VĂN BẢN ÁP DỤNG CỦA TỈNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý và Bảo Tồn Cồng Chiêng Đắk Lắk 55 Ký Tự

Cồng chiêng Tây Nguyên, di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk. Không chỉ là nhạc cụ, cồng chiêng còn là biểu tượng của văn hóa, sự gắn kết cộng đồng và mối liên hệ giữa con người với thiên nhiên. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội đang đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo tồn di sản này. Do đó, việc quản lý và bảo tồn cồng chiêng tại Đắk Lắk trở nên vô cùng cấp thiết để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Các lễ hội truyền thống, như lễ cúng bến nước của người Ê Đê, luôn có sự hiện diện của cồng chiêng, khẳng định vai trò không thể thiếu của nó trong đời sống văn hóa.

1.1. Vai trò của Cồng Chiêng trong Văn hóa Tây Nguyên

Trong đời sống tinh thần của người Tây Nguyên, cồng chiêng không chỉ là những nhạc cụ, mà còn là một biểu tượng của văn hóa, của tinh thần cộng đồng, của sự gắn kết giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên. VHCC Tây Nguyên, là một di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại đã được UNESCO công nhận vào ngày 25/11/2005; đến nay, ngày càng được nhân dân cả trong nước và quốc tế biết đến và trân trọng.

1.2. Sự cần thiết của quản lý nhà nước về bảo tồn di sản

Quản lý nhà nước về di sản văn hoá phi vật thể, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá Cồng chiêng đóng vai trò rất quan trọng, góp phần định hướng, điều chỉnh, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc; duy trì và xây dựng không gian văn hoá trong buôn làng, chú trọng bảo tồn và phát huy di sản văn hoá của đồng bào dân tộc thiểu số nói chung và di sản văn hoá cồng chiêng nói riêng.

II. Thách Thức Bảo Tồn Cồng Chiêng Tây Nguyên tại Đắk Lắk 59 Ký Tự

Mặc dù có nhiều nỗ lực, công tác bảo tồn cồng chiêng tại Đắk Lắk vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Phong trào "cải biên, cải tiến" cồng chiêng có nguy cơ làm mất bản sắc văn hóa. Kế hoạch bảo tồn chưa được cụ thể hóa, thiếu tính khả thi. Công tác tuyên truyền, giới thiệu chưa thường xuyên, thiếu sự phối hợp giữa các đơn vị. Cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí còn hạn chế. Năng lực đội ngũ chuyên môn còn yếu. Việc xã hội hóa công tác bảo tồn chưa phát triển, chưa huy động được nguồn lực lớn. Tình hình này đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn.

2.1. Nguy cơ mai một do cải biên cải tiến cồng chiêng

Phong trào “cải biên, cải tiến” cồng chiêng đang có nguy cơ làm mất dần bản sắc Tây Nguyên. Bên cạnh đó, công tác QLNN về di sản văn hóa phi vật thể -bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk vẫn còn một số tồn tại hạn chế.

2.2. Hạn chế trong công tác tuyên truyền và phối hợp bảo tồn

Công tác xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị VHCC Tây nguyên chưa được cụ thể hóa, có nội dung thiếu tính khả thi; việc tuyên truyền, giới thiệu quảng bá các giá trị VHCC Tây Nguyên chưa thường xuyên, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị liên quan; các hoạt động lưu giữ, bảo tồn giá trị vật thể và phi vật thể của cồng chiêng Tây nguyên tại trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk còn nhiều bất cập.

2.3. Thiếu kinh phí bảo tồn VHCC Tây Nguyên

Chưa có sự đồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí cho hoạt động bảo tồn và phát huy các giá trị VHCC Tây Nguyên. Bên cạnh đó, năng lực của đội ngũ chuyên môn trong việc thực hiện các hoạt động bảo tồn và phát huy còn hạn chế, ít được tham gia trao đổi kinh nghiệm trong và ngoài tỉnh để nắm bắt, học hỏi công nghệ mới nhằm áp dụng vào việc quản lý hồ sơ và bảo quản hiện vật. Việc xã hội hóa trong công tác bảo tồn văn hóa ở các cấp, các ngành còn chưa phát triển, chưa huy động được các nguồn lực lớn để đầu tư các cho công tác bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị VHCC Tây Nguyên.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đánh Giá Thực Trạng 52 Ký Tự

Việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể cồng chiêng Tây Nguyên tại Đắk Lắk là rất quan trọng. Cần phân tích, đánh giá thực trạng quản lý di sản văn hóa phi vật thể cồng chiêng Tây Nguyên, chỉ ra những hạn chế, bất cập. Đề xuất các giải pháp phù hợp và kiến nghị nhằm hoàn thiện QLNN về di sản văn hóa phi vật thể - bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Từ đó, đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện công tác quản lý.

3.1. Phân tích thực trạng công tác quản lý và bảo tồn VHCC

Việc nghiên cứu sẽ giúp phân tích và đánh giá thực trạng QLNN về di sản văn hóa phi vật thể Cồng chiêng Tây nguyên, chỉ ra những hạn chế, bất cập.

3.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn văn hóa cồng chiêng

Từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp và kiến nghị nhằm hoàn thiện QLNN về di sản văn hóa phi vật thể - Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý và Bảo Tồn Cồng Chiêng 56 Ký Tự

Để hoàn thiện quản lý và bảo tồn cồng chiêng tại Đắk Lắk, cần có các giải pháp đồng bộ. Cụ thể hóa kế hoạch bảo tồn, đảm bảo tính khả thi. Tăng cường tuyên truyền, quảng bá, phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị. Nâng cao chất lượng lưu giữ, bảo tồn giá trị vật thể và phi vật thể. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí. Nâng cao năng lực đội ngũ chuyên môn. Thúc đẩy xã hội hóa, huy động nguồn lực. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách bài bản và có hệ thống để đạt hiệu quả cao nhất.

4.1. Nâng cao chất lượng bảo tồn giá trị vật thể và phi vật thể

Nâng cao chất lượng lưu giữ, bảo tồn giá trị vật thể và phi vật thể của cồng chiêng, đây là công tác trọng tâm cần thực hiện.

4.2. Đảm bảo kinh phí và nguồn lực cho bảo tồn Cồng Chiêng

Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí; Thúc đẩy xã hội hóa, huy động nguồn lực để đảm bảo nguồn lực cho bảo tồn.

4.3. Nâng cao năng lực đội ngũ bảo tồn văn hóa

Nâng cao năng lực đội ngũ chuyên môn, để đảm bảo đội ngũ cán bộ có năng lực thực hiện công tác bảo tồn hiệu quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu tại Bảo Tàng 59 Ký Tự

Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị cồng chiêng. Với chức năng nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, bảo tàng cần tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ với cộng đồng địa phương, các cơ quan quản lý văn hóa. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chương trình, dự án bảo tồn cồng chiêng tại bảo tàng, góp phần vào sự phát triển văn hóa của tỉnh.

5.1. Tăng cường hoạt động tuyên truyền và giáo dục về VHCC

Bảo tàng cần tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để thế hệ trẻ và cộng đồng hiểu hơn về VHCC.

5.2. Phối hợp chặt chẽ với cộng đồng bảo tồn văn hóa

Cần có sự phối hợp chặt chẽ với cộng đồng địa phương, các cơ quan quản lý văn hóa để công tác bảo tồn đạt hiệu quả tốt hơn.

VI. Tương Lai Quản Lý và Bảo Tồn Cồng Chiêng Đắk Lắk 58 Ký Tự

Tương lai của quản lý và bảo tồn cồng chiêng tại Đắk Lắk phụ thuộc vào sự chung tay của toàn xã hội. Cần có sự quan tâm hơn nữa từ các cấp lãnh đạo, sự tham gia tích cực của cộng đồng, sự đầu tư đúng mức về nguồn lực. Cồng chiêng không chỉ là di sản văn hóa, mà còn là nguồn lực cho sự phát triển bền vững của địa phương. Việc bảo tồn cồng chiêng không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để xây dựng một Đắk Lắk giàu bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

6.1. Vai trò của cộng đồng trong việc bảo tồn di sản

Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng, sự đầu tư đúng mức về nguồn lực, nguồn lực cho bảo tồn phải đến từ cộng đồng và xã hội.

6.2. Bảo tồn cồng chiêng vì sự phát triển bền vững của tỉnh

Việc bảo tồn cồng chiêng không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để xây dựng một Đắk Lắk giàu bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) là một phần quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là tại các vùng có cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống. Tại Tây Nguyên, văn hóa Cồng chiêng được UNESCO công nhận là Kiệt tác Di sản Vô hình của Nhân loại từ năm 2005, thể hiện giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số như Êđê, Gia Rai, M'Nông. Tỉnh Đắk Lắk, với vai trò trung tâm của khu vực Tây Nguyên, là nơi lưu giữ và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng thông qua Bảo tàng tỉnh và các hoạt động văn hóa truyền thống.

Tuy nhiên, trong giai đoạn 2019-2023, công tác quản lý nhà nước (QLNN) về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng tại Đắk Lắk còn tồn tại nhiều hạn chế như kế hoạch bảo tồn chưa cụ thể, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, nguồn lực vật chất và kinh phí chưa đồng bộ, năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ còn hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá thực trạng QLNN về di sản văn hóa phi vật thể, tập trung vào bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý trong giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu có phạm vi không gian tại tỉnh Đắk Lắk, thời gian từ 2019 đến 2023, tập trung vào các hoạt động xây dựng kế hoạch, ban hành chính sách, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của Tây Nguyên, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và giao lưu văn hóa trong và ngoài nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý nhà nước, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý nhà nước: Theo Học viện Hành chính Quốc gia, quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội nhằm duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật. Trong bối cảnh di sản văn hóa phi vật thể, quản lý nhà nước bao gồm việc xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm liên quan đến bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

2. Lý thuyết bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa: Bảo tồn được hiểu là giữ gìn, duy trì sự tồn tại và nguyên trạng của di sản văn hóa, trong khi phát huy là việc làm cho các giá trị văn hóa được lan tỏa, sử dụng và phát triển trong đời sống xã hội. Hai phạm trù này có mối quan hệ biện chứng, hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo sự bền vững của di sản văn hóa.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: di sản văn hóa phi vật thể, văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, không gian văn hóa, quản lý nhà nước về di sản văn hóa, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, chính sách bảo tồn di sản, và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng nhằm phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể tại tỉnh Đắk Lắk.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo, thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, Bảo tàng tỉnh, các văn bản pháp luật, chính sách liên quan giai đoạn 2019-2023, cùng các cuộc phỏng vấn với cán bộ quản lý, nghệ nhân và cộng đồng dân tộc thiểu số.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát khoảng 50 cán bộ quản lý, 30 nghệ nhân và đại diện cộng đồng dân tộc thiểu số tại các huyện trọng điểm của tỉnh Đắk Lắk, sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để tổng hợp số liệu định lượng về hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng; phân tích nội dung các văn bản pháp luật, chính sách; phân tích định tính qua phỏng vấn sâu nhằm làm rõ các hạn chế, nguyên nhân và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2023, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng xây dựng và triển khai kế hoạch bảo tồn: Trong giai đoạn 2019-2023, tỉnh Đắk Lắk đã xây dựng các kế hoạch bảo tồn văn hóa Cồng chiêng nhưng còn thiếu tính cụ thể và khả thi. Khoảng 60% kế hoạch chưa được cụ thể hóa về nguồn lực và thời gian thực hiện, dẫn đến hiệu quả triển khai thấp.

2. Chính sách và pháp luật về bảo tồn: Các văn bản pháp luật như Luật Di sản văn hóa (2009), Nghị định 98/2010/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn đã được ban hành đầy đủ. Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện chính sách còn hạn chế, với chỉ khoảng 55% cán bộ quản lý đánh giá chính sách chưa được phổ biến rộng rãi và đồng bộ.

3. Hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng: Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức hơn 20 sự kiện biểu diễn, triển lãm và lễ hội cồng chiêng trong giai đoạn nghiên cứu, thu hút khoảng 15.000 lượt khách tham quan. Tuy nhiên, công tác bảo quản hiện vật còn thiếu đồng bộ, trang thiết bị bảo quản chưa đáp ứng yêu cầu, và số lượng nghệ nhân truyền dạy giảm khoảng 25% so với giai đoạn trước.

4. Nguồn lực và năng lực chuyên môn: Kinh phí dành cho bảo tồn chiếm khoảng 0,5% tổng ngân sách văn hóa tỉnh, chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu kỹ năng và kinh nghiệm, chỉ khoảng 40% cán bộ được đào tạo bài bản về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cộng đồng dân tộc thiểu số và các tổ chức xã hội. Việc kế hoạch bảo tồn chưa cụ thể hóa dẫn đến khó khăn trong phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện. So sánh với một số địa phương khác trong khu vực Tây Nguyên, Đắk Lắk có mức độ đầu tư và tổ chức hoạt động bảo tồn thấp hơn khoảng 15-20%.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện số lượng sự kiện bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa hàng năm, biểu đồ tròn phân bổ nguồn lực tài chính, và bảng tổng hợp đánh giá năng lực cán bộ quản lý. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của quản lý nhà nước trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời chỉ ra những điểm cần cải thiện để nâng cao hiệu quả công tác này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng: Xây dựng kế hoạch chi tiết, cụ thể hóa các mục tiêu, nguồn lực, thời gian và trách nhiệm thực hiện. Mục tiêu nâng tỷ lệ kế hoạch có tính khả thi lên 90% trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UBND các huyện.

2. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến chính sách bảo tồn: Đổi mới hình thức tuyên truyền qua mạng xã hội, truyền hình địa phương và tổ chức các hội thảo cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ quản lý. Mục tiêu đạt 80% người dân và cán bộ hiểu rõ chính sách trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Văn hóa các huyện, Bảo tàng tỉnh.

3. Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ và nghệ nhân: Tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng bảo tồn, quản lý di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy cồng chiêng. Mục tiêu đào tạo ít nhất 50 cán bộ và 30 nghệ nhân trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Học viện Hành chính Quốc gia, các tổ chức phi chính phủ.

4. Huy động và quản lý hiệu quả nguồn lực tài chính: Đa dạng hóa nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, xã hội hóa, doanh nghiệp và cộng đồng. Xây dựng cơ chế quản lý minh bạch, hiệu quả. Mục tiêu tăng ngân sách bảo tồn lên 1% tổng ngân sách văn hóa trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Tài chính, Sở Văn hóa.

5. Tăng cường hợp tác quốc tế và giao lưu văn hóa: Tham gia các dự án quốc tế về bảo tồn di sản văn hóa, tổ chức các sự kiện giao lưu văn hóa nhằm quảng bá giá trị Cồng chiêng Tây Nguyên. Mục tiêu tổ chức ít nhất 3 sự kiện quốc tế trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa tỉnh Đắk Lắk.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về văn hóa: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, xây dựng chính sách bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt tại các địa phương có cộng đồng dân tộc thiểu số.

2. Nghệ nhân và cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Nguyên: Tài liệu giúp hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa Cồng chiêng, các phương pháp bảo tồn và phát huy, từ đó nâng cao ý thức và kỹ năng truyền dạy, giữ gìn di sản.

3. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực văn hóa, di sản: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn, phân tích chuyên sâu về quản lý nhà nước và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, du lịch: Thông tin trong luận văn giúp xây dựng các dự án bảo tồn, phát triển du lịch văn hóa bền vững, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quản lý nhà nước về di sản văn hóa phi vật thể lại quan trọng?
   Quản lý nhà nước giúp bảo vệ, duy trì và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đảm bảo sự bền vững và phát triển của di sản trong bối cảnh xã hội thay đổi. Ví dụ, việc xây dựng chính sách và kế hoạch cụ thể giúp bảo tồn văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên hiệu quả hơn.

2. Những khó khăn chính trong bảo tồn văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên là gì?
   Khó khăn gồm thiếu nguồn lực tài chính, năng lực cán bộ hạn chế, sự mai một của nghệ nhân, và ảnh hưởng của đô thị hóa, giao lưu văn hóa làm thay đổi tập quán truyền thống. Ví dụ, số lượng nghệ nhân truyền dạy giảm khoảng 25% trong giai đoạn 2019-2023.

3. Làm thế nào để phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng trong đời sống hiện đại?
   Có thể tổ chức các lễ hội, biểu diễn nghệ thuật, tích hợp giáo dục văn hóa vào trường học, phát triển du lịch văn hóa và ứng dụng giá trị văn hóa vào các lĩnh vực khác như y tế, giáo dục. Ví dụ, Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức hơn 20 sự kiện biểu diễn và triển lãm trong 5 năm qua.

4. Vai trò của cộng đồng dân tộc thiểu số trong bảo tồn di sản văn hóa?
   Cộng đồng là chủ thể trực tiếp giữ gìn, truyền dạy và thực hành di sản văn hóa. Sự tham gia tích cực của cộng đồng giúp bảo tồn nguyên trạng và phát huy giá trị di sản một cách bền vững. Ví dụ, các nghệ nhân và gia đình giữ bộ cồng chiêng đóng vai trò quan trọng trong truyền dạy thế hệ trẻ.

5. Chính sách nào hỗ trợ công tác bảo tồn di sản văn hóa tại Đắk Lắk?
   Các chính sách bao gồm Luật Di sản văn hóa (2009), Nghị định 98/2010/NĐ-CP, Thông tư hướng dẫn kiểm kê và bảo quản di sản, cùng các chương trình mục tiêu quốc gia về bảo tồn di sản giai đoạn 2021-2030. Những chính sách này tạo hành lang pháp lý và nguồn lực hỗ trợ công tác bảo tồn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa phi vật thể, tập trung vào bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên tại tỉnh Đắk Lắk.
• Thực trạng công tác quản lý nhà nước còn nhiều hạn chế về kế hoạch, chính sách, nguồn lực và năng lực chuyên môn, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện kế hoạch, tăng cường tuyên truyền, nâng cao năng lực cán bộ, huy động nguồn lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
• Nghiên cứu góp phần lấp đầy khoảng trống tri thức về quản lý nhà nước đối với di sản văn hóa phi vật thể tại Tây Nguyên, làm cơ sở cho các chính sách và hoạt động bảo tồn trong tương lai.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, cộng đồng và các bên liên quan phối hợp chặt chẽ để bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng, góp phần phát triển bền vững văn hóa và kinh tế xã hội địa phương.

Để tiếp tục phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, các nhà quản lý và cộng đồng cần hành động ngay từ hôm nay, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp quản lý hiệu quả. Hãy cùng chung tay bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên cho các thế hệ mai sau!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ - BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN 1. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm văn hóa - Tylor, Edward (1871): Văn hóa (Culture/ˈkʌltʃər/ KUL-chər) là một khái niệm bao gồm hành vi xã hội, các cơ sở, và quy tắc đƣợc tìm thấy trong các xã hội con ngƣời, cũng nhƣ kiến thức, tín ngƣỡng, nghệ thuật, luật pháp, phong tục, khả năng, và thói quen của cá nhân trong những nhóm này.

Văn hóa thƣờng xuất phát từ hoặc đƣợc gán cho một khu vực hoặc địa điểm cụ thể. Con ngƣời học đƣợc văn hóa thông qua quá trình học hỏi của việc nhận thức hóa và xã hội hóa, điều này đƣợc thể hiện qua sự đa dạng của văn hóa ở các xã hội khác nhau. [40] - Thay đổi văn hóa, hoặc việc đặt lại vị trí, là sự xây dựng lại khái niệm văn hóa của một xã hội. Văn hóa bị ảnh hƣởng từ bên trong thông qua các lực lƣợng thúc đẩy sự thay đổi và các lực lƣợng đề kháng sự thay đổi.

Văn hóa bị ảnh hƣởng từ bên ngoài thông qua sự tiếp xúc giữa các xã hội. Các tổ chức nhƣ UNESCO cố gắng bảo tồn văn hóa và di sản văn hóa. - Văn hóa đƣợc coi là một khái niệm trung tâm trong nhân học, bao gồm sự đa dạng của hiện tƣợng đƣợc truyền tải thông qua học hỏi xã hội trong các xã hội con ngƣời. Các đặc điểm văn hóa phổ quát đƣợc tìm thấy trong tất cả các xã hội con ngƣời.

Chúng bao gồm các biểu thức nhƣ nghệ thuật, âm nhạc, vũ điệu, nghi lễ, tôn giáo và công nghệ nhƣ việc sử dụng công cụ, nấu ăn, xây dựng, và trang phục. Khái niệm văn hóa vật chất bao gồm các biểu thức vật lý của văn hóa, chẳng hạn nhƣ công nghệ, kiến trúc và nghệ thuật, trong khi các khía cạnh vô hình của văn hóa nhƣ nguyên tắc tổ chức xã hội (bao gồm cả các thực hành tổ chức chính trị và các tổ 16 chức xã hội), thần thoại, triết học, văn học (cả văn bản và truyền miệng) và khoa học bao gồm di sản văn hóa vô hình của một xã hội. [31] Nhìn chung: Văn hóa là một khái niệm đa chiều và đa dạng, khó định nghĩa cụ thể và cố định nào về văn hóa. Tuy nhiên, văn hóa thƣờng đƣợc hiểu nhƣ một tập hợp các giá trị, thực tiễn, niềm tin, kiến thức, nghệ thuật, thực hành và mô hình xã hội mà con ngƣời xây dựng và truyền đạt từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Văn hóa là cách mà một nhóm ngƣời hoặc một cộng đồng thể hiện bản sắc và danh tính của họ thông qua ngôn ngữ, tôn giáo, thực hành, lối sống, nghệ thuật, và nhiều khía cạnh khác. Văn hóa có thể bao gồm các yếu tố nhƣ giá trị, thứ tự xã hội, lịch sử, truyền thống, và cách con ngƣời tƣơng tác với nhau và với môi trƣờng xung quanh. Nó thƣờng thể hiện ở mọi khía cạnh của cuộc sống, bao gồm cả lối ứng xử, thảo nguyên, và tƣ duy. Văn hóa có vai trò quan trọng trong việc xác định danh tính cá nhân và cộng đồng, cũng nhƣ trong việc tạo ra mối liên kết và tƣơng tác giữa các nhóm và cá nhân trong xã hội.

Khái niệm di sản văn hóa phi vật thể - Di sản văn hóa là di sản của các tài sản văn hóa có hình thể và vô hình của một nhóm hoặc xã hội đƣợc kế thừa từ các thế hệ trƣớc. Không phải tất cả di sản của các thế hệ trƣớc đều là "di sản"; thay vào đó, di sản là một sản phẩm đƣợc xã hội lựa chọn. [36] Thuật ngữ này thƣờng đƣợc sử dụng trong liên quan đến các vấn đề liên quan đến bảo vệ tài sản trí tuệ bản địa. - Di sản đƣợc bảo tồn đã trở thành một trụ cột của ngành du lịch toàn cầu, đóng góp quan trọng vào giá trị kinh tế của cộng đồng địa phƣơng.

[36] - Di sản văn hóa là một thuật ngữ để chỉ các giá trị văn hóa, thực hành, và tài liệu có giá trị lịch sử, truyền thống, và nghệ thuật mà đƣợc xem xét là quan trọng và đáng quý đối với một cộng đồng, một quốc gia, hoặc loài ngƣời nói chung. Di sản văn hóa bao gồm các yếu tố nhƣ: + Di sản phi vật thể: Điều này bao gồm truyền thống lời bài hát, câu chuyện kể, phong tục và lễ hội, nghệ thuật biểu diễn, kiến thức và thực hành truyền thống mà con ngƣời thế hệ trƣớc đã truyền đạt cho thế hệ sau. 17 + Di sản vật thể: Điều này liên quan đến các đối tƣợng vật lý có giá trị văn hóa, chẳng hạn nhƣ tƣợng điêu khắc, tranh, tòa nhà cổ, công cụ truyền thống, và các tài liệu lịch sử nhƣ sách cổ, bƣu thiếp và bản ghi chép. + Kết nối với lịch sử và bản sắc văn hóa: Nó giúp duy trì và thể hiện nhận thức về những giá trị và truyền thống quan trọng của một nhóm ngƣời.

+ Sự quản lý và bảo tồn: Di sản văn hóa cần đƣợc bảo tồn và quản lý để đảm bảo rằng nó sẽ đƣợc giữ lại và truyền cho thế hệ tƣơng lai. Các tổ chức nhƣ UNESCO và các cơ quan quản lý văn hóa thƣờng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và duy trì di sản văn hóa. - Di sản văn hóa phi vật thể (ICH/Intangible cultural heritage) là một thực hành, biểu đạt, sự hiện diện, kiến thức hoặc kỹ năng đƣợc UNESCO xem xét là một phần của di sản văn hóa của một địa điểm. Các công trình kiến trúc, địa điểm lịch sử, tƣợng đài và hiện vật là tài sản văn hóa.

Di sản phi vật thể bao gồm tài sản trí tuệ nhƣ truyền thống, phong tục, niềm tin, truyền thống, kiến thức và ngôn ngữ. Di sản văn hóa phi vật thể đƣợc các quốc gia thành viên của UNESCO xem xét liên quan đến Di sản Thế giới vật chất tập trung vào các khía cạnh phi vật chất của văn hóa. Năm 2001, UNESCO đã tiến hành một cuộc khảo sát trong các quốc gia và Tổ chức phi chính phủ để thử đạt đƣợc sự đồng thuận về định nghĩa, và Hiệp định bảo tồn Di sản Văn hóa Phi vật thể đã đƣợc soạn thảo vào năm 2003 để bảo vệ và thúc đẩy nó. [29] - Luật di sản văn hóa (2009) quy định rõ: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng đƣợc tái tạo và đƣợc lƣu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác”.

[17] Tóm lại có thể hiểu: Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm các khía cạnh văn hóa như truyền thống, trình diễn, kiến thức, ngôn ngữ, âm nhạc, vũ đạo, thần thoại, và nhiều khía cạnh khác của cuộc sống văn hóa mà con người truyền đạt và duy trì qua thế hệ. Di sản văn hóa phi vật thể không thể thấy hoặc chạm vào bằng cách 18 thông thường mà thường thể hiện thông qua hành vi, truyền đạt miệng và các thực hành văn hóa. Ví dụ về di sản văn hóa phi vật thể bao gồm truyền thống lễ hội, ca hát truyền thống, câu chuyện kể, các thực hành tôn giáo và tín ngưỡng, và các kiến thức truyền đạt trong cộng đồng. Khái niệm giá trị văn hóa Qua các khái niệm về văn hóa có thể thấy rằng yếu tố cốt lõi của văn hóa là hệ giá trị.

Vậy giá trị văn hóa là gì? - Ngô Đức Thịnh (2010, tr.24) cho rằng “giá trị văn hoá (Cultural Value) do con ngƣời trong mỗi xã hội sáng tạo ra trong quá trình lịch sử, nhƣng một khi hệ giá trị văn hoá đã hình thành thì nó lại có vai trò định hƣớng cho các mục tiêu, phƣơng thức và hành động của con ngƣời trong các xã hội ấy. Nó chính là một thứ vốn xã hội (Social Capital). Vì thế, khi nói bản chất của giá trị hay nói tới vai trò định hƣớng, chi phối, điều tiết của hệ giá trị thì về thực chất chúng ta đang nói tới mối quan hệ đa chiều của con ngƣời. Cũng nhƣ văn hoá, giá trị đƣợc sản sinh từ các mối quan hệ con ngƣời với tự nhiên, với xã hội”.

[21] - Nghị quyết Trung ƣơng chín (Khóa XI) cũng nhấn mạnh “Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con ngƣời có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nƣớc, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo”. [2] Từ các góc nhìn trên, có thể khẳng định: Giá trị văn hóa là những ý nghĩa, niềm tin, quan niệm, chuẩn mực được một cộng đồng hoặc xã hội nhất định coi trọng và truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác. Giá trị văn hóa thể hiện những gì con người cho là tốt đẹp, đúng đắn, đáng trân trọng và hướng đến trong đời sống tinh thần và vật chất. Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên - Khái niệm Cồng chiêng: Cồng chiêng (Gong: Từ tiếng Indonesia và Malay: gong; tiếng Javanese: ꦒꦒꦒꦒ gong; tiếng Trung: 鑼; phiên âm: luó; tiếng Nhật: 銅鑼どら, phiên âm: dora; tiếng Khmer:គ ង kong; tiếng Thái: khong; tiếng Việt: cồng chiêng; 19 tiếng Assamese: kãh) là một công cụ gõ xuất phát từ Đông Á và Đông Nam Á.

Cồng chiêng là các đĩa kim loại phẳng hình tròn thƣờng đƣợc đánh bằng một cây gậy đánh. Chúng có thể có kích thƣớc nhỏ hoặc lớn và có thể điều chỉnh âm thanh hoặc cần phải đƣợc điều chỉnh. Các biểu tƣợng sớm nhất có thể về Cồng chiêng xuất hiện trên bề mặt của chiếc trống đồng Ngọc Lũ I (khoảng thế kỷ 3-2 trƣớc CN) thuộc văn hóa Đông Sơn ở phía bắc Việt Nam. Nó miêu tả những bộ Cồng chiêng gồm bảy chiếc cùng với các nhạc cụ khác (bao gồm cymbal/chuông và chính các chiếc trống đồng).

[34] Lần đề cập lịch sử lớn nhất về các chiếc Cồng chiêng có thể tìm thấy trong các tƣ liệu Trung Quốc thế kỷ 6 sau CN, mô tả nó nhƣ một nhạc cụ nƣớc ngoài đến từ một quốc gia nằm giữa Tây Tạng và Miến Điện. Thuật ngữ "gong" xuất phát từ đảo Java, Indonesia. Nghiên cứu khoa học và khảo cổ đã xác định rằng Miến Điện, Trung Quốc, Java và Annam là bốn trung tâm sản xuất Cồng chiêng chính của thế giới cổ đại.