CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG NHÀ TRƯỜNG 1. Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu nước ngoài Thuật ngữ "Công nghệ Thông tin" xuất hiện lần đầu vào năm 1958. Hai tác giả Leavitt và Whisler đã bình luận tại tạp chí Harvard Business Review như sau: "Công nghệ mới chưa thiết lập một tên riêng.
Chúng ta sẽ gọi là công nghệ thông tin (Information Technology - IT).” [16] CNTT là chủ đề lớn được tổ chức văn hóa giáo dục thế giới UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình hành động trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI và dự đoán “sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản vào đầu thế kỷ XXI do cảnh hưởng của CNTT. Những năm 70 nhiều nước đã ứng dụng công nghệ thông tin làm động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội. Ngày nay việc ứng dụng công nghệ thông tin ngày càng rộng rãi, nhiều quốc gia đã lấy công nghệ thông tin làm chiến lược phát triển đất nước, chiến lược này là làm sao xác định được cách thức đưa kiến thức tin học vào giảng dạy trong nhà trường. Theo các tư liệu tổng hợp, đặc biệt là của UNESCO, hầu hết các nước đều đưa các kiến thức Tin học, kỹ năng cơ bản của CNTT vào giảng dạy ở trường phổ thông, thể hiện rõ hơn từ cấp tiểu học đến trung học theo nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau.
Cụ thể như: Coi Tin học là một môn giống như những môn học khác và là môn học bắt buộc, đối với mọi HS. Ngày nay, vấn đề ứng dụng CNTT trong ngành GD&ĐT, đã được các nước trên thế giới chú ý quan tâm. Công ngệ thông tin mang đến nhiều sự đổi 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mới trong cách dạy của thầy và cách học của trò. Từ đó, các quốc gia đã nghiên cứu vai trò, lợi ích của CNTT, ứng dụng CNTT vào công tác dạy học, đổi mới phương pháp dạy học và công tác quản lý giáo dục, xem CNTT như là công cụ, phương tiện dạy học mới để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục.
Đặc biệt, với sự ra đời của các phần mềm dạy học đã hỗ trợ đắc lực cho việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào dạy học bộ môn như phần mềm Crocodile Physics, Crocodile Chemics, Geometer’s Sketchpad, Encarta. Các nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, việc ứng dụng CNTT trong GD&ĐT bước đầu cũng có thể xem là việc đưa kiến thức tin học vào dạy trong nhà trường. Vào đầu những năm 80, ngành giáo dục nhận thức được sự cần thiết phải trang bị cho thế hệ trẻ các kiến thức phổ thông về tin học. Đến năm 1985, những kiến thức nhập môn tin học đã được triển khai dạy thí điểm ở một số địa phương.
Từ năm học 1990 - 1991, một số kiến thức tin học đã chính thức được đưa vào dạy trong chương trình của lớp 10 THPT. Từ năm học 1993 - 1994, tin học đã trở thành một môn học có giáo trình riêng. Bên cạnh đó, CNTT được đưa vào nhà trường với tư cách là công cụ hỗ trợ công các quản lý như quản lý HS, quản lý nhân sự, quản lý thư viện, quản lý kết quả học tập, xếp thời khoá biểu, trao đổi dữ liệu tuyển sinh giữa các trường cao đẳng, đại học. Hướng thứ ba của việc ứng dụng CNTT vào nhà trường là máy vi tính cùng với các phần mềm và Internet được sử dụng với tư cách là phương tiện dạy học mới.
Là ngành khoa học ra đời muộn, nhưng rõ ràng CNTT đã và đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Theo thống kê đến năm 2015, Việt Nam có khoảng 30% số lượng SV công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông khi tốt nghiệp ở các trường đại học có đủ trình độc chuyên môn tin học và đủ trình độ ngoại ngữ để tham gia thị trường lao động quốc tế; Cũng theo thống kê 100% học sinh học trung cấp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên nghiệp và học nghề được đào tạo các kiến thức và kỹ năng ứng dụng về CNTT; 100% HS THCS và 80% HS tiểu học được học tin học. Cũng vào giai đoạn 2017, 65% số GV có đủ khả năng ứng dụng CNTT để hỗ trợ cho công tác giảng dạy, bồi dưỡng. Đến cuối năm 2017, 100% giảng viên đại học, cao đẳng, GV dạy nghề, SV … có máy tính dùng riêng [11].
Bên cạnh đó kế hoạch cũng chú trọng nội dung bồi dưỡng về chuyên môn CNTT cho các cán bộ lãnh đạo quản lý ở các Bộ, ngành, địa phương. Định hướng phát triển CNTT giai đoạn 2020, 70% lao động trong các doanh nghiệp được đào tạo về CNTT; trên 90% giảng viên đại học và trên 70% GV cao đẳng về CNTT có trình độ từ thạc sĩ trở lên, trên 30% giảng viên đại học có trình độ tiến sĩ. Công nghệ thông tin có vai trò rất quan trọng trong dạy học, nó là một công cụ lao động trí tuệ, giúp cán bộ quản lý nhà trường nâng cao chất lượng quản lý, giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, học sinh có thể sử dụng công nghệ thông tin như một công cụ học tập hình thành kiến thức mới. Việc sử dụng CNTT đã mở ra hướng liên kết thông tin liên tục giữa phụ huynh và GV, giúp các bậc cha mẹ quản lý được thời khóa biểu và tình hình kiến thức của con em mình.
Như vậy, ứng dụng CNTT trong giáo dục là tất yếu và không thể thiếu trong mỗi nhà trường. Tuy nhiên quản lý hoạt động ứng dụng CNTT như thế nào trong các nhà trường cho có hiệu quả đang còn là một vấn đề phải bàn luận. Nhận thức được vai trò to lớn của CNTT nên đã có nhiều tài liệu, công trình, báo cáo viết về ứng dụng CNTT trong GD&ĐT, đặc biệt là đối với giáo dục phổ thông như: - Quách Tuấn Ngọc (1999), “Đổi mới phương pháp dạy học bằng CNTT - xu thế của thời đại”, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp số 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8; - Lưu Lâm (2002), “Công nghệ thông tin với việc dạy và học trong nhà trường Việt Nam”, Tạp chí Giáo dục số 20; - Lê Hồng Sơn (2002), “Công nghệ thông tin và truyền thông với giáo dục và đào tạo ở Việt Nam”, Tạp chí Giáo dục số 32; - Đỗ Trung Tá (2004), “Ứng dụng công nghệ thông tin truyền thông để đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam”, Tạp chí Giáo dục số 84; - Đào Thái Lai (2006), “Những yêu cầu đối với người GV về ứng dụng CNTT trong hoạt động nghề nghiệp”, Nghiên cứu Khoa học Giáo dục số 5; - Lê Công Triêm - Nguyễn Đức Vũ (2006), Ứng dụng CNTT trong dạy học, NXB Giáo dục; 11 - Trần Khánh (2007), “Tổng quan về ứng dụng CNTT và truyền thông trong giáo dục”, Tạp chí Giáo dục số 161; - Ngô Quang Sơn (2007), “Ứng dụng CNTT và truyền thông trong quản lý trường THCS- Thực trạng và giải pháp”, Tạp chí Giáo dục số 174; - Nguyễn Văn Hiền (2007), “Một số kỹ năng CNTT cơ bản cần trang bị cho GV Sinh học ở trường THPT hiện nay”, Tạp chí Giáo dục số 179; - Nguyễn Mạnh Hưởng (2008), “CNTT và truyền thông với vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông”, Tạp chí Giáo dục số 185; Đề tài “Ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” do Đào Thái Lai làm chủ nhiệm, dưới sự chủ trì của Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục, được thực hiện trong 2 năm (2003-2005), với sự tham gia thực hiện của nhiều cá nhân, đơn vị trong và ngoài Viện. Sau thời gian thực hiện đề tài đã thu được những kết quả nhất định và là tài liệu tham khảo 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đề tài đã đưa ra được những nguyên tắc chung và phương pháp ứng dụng CNTT trong dạy học một số môn. Ngoài ra, còn có các Hội thảo khoa học với chủ đề “Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục và đào tạo” nhằm mục đích nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục. Gần đây, đã có một số đề tài khoa học nghiên cứu sử dụng phương pháp dạy học tích cực có kết hợp ứng dụng CNTT trong giáo dục Tiểu học như các đề tài của các tác giả Phó Đức Hòa, Ngô Quang Sơn cùng cộng sự…; Tác giả Lê Thế Anh với đề tài: “Biện pháp tăng cường ứng dụng CNTT trong quản lý trường tiểu học ở huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa”. Quản lý ứng dụng CNTT vào dạy học ở địa bàn các trường THPT trên địa bàn huyện Phù Ninh chưa được ai nghiên cứu.
Vì thế tác giả đã đi sâu nghiên cứu vấn đề này trong phạm vi trường THPT Trung Giáp huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ nhằm hy vọng đề xuất được một số biện pháp quản lý góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học trong các trường THPT trên địa bàn hiện nay hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Khái niệm "quản lý" : Trước hết cần biết mọi hoạt động của xã hội đều cần tới quản lý. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống xã hội cả ở tầm vĩ mô và vi mô.
Với sự phát triển của xã hội, cùng đó là sự phát triển nhận thức của con người thì sự khác biệt về nhận thức và lý giải về khái niệm quản lý càng trở nên rõ rệt. Với những góc độ nhận thức khác nhau, rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã lý giải về khái niệm quản lý không giống nhau, các trường phái quản lý học đã đưa ra một số định nghĩa về quản lý như sau: Theo Harold Koontz: Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là đạt được các mục đích nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tư cách là người thực hành thì quản lý là một nghệ thuật còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học.W Taylor (1856-1915): Một trong người đầu tiên khai sinh trường phái “quản lý theo khoa học” dưới góc độ kinh tế- kỹ thuật ông đã đã cho rằng: Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất [8, tr.