CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ THUẾ THEO CƠ CHẾ TỰ KHAI, TỰ NỘP 1. Giới thiệu các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Về phương diện khoa học, đã có một số đề tài nghiên cứu liên quan đến vấn đề này đã được thực hiện như: 1. Các bài đã đăng trên Tạp chí khoa học + “Cải cách thủ tục hành chính thuế, bước đột phá từ những yêu cầu bức thiết” - Tác giả Trung Kiên - Tạp chí tài chính 20/8/2014. + “Tạo bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính thuế”- Tác giả Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch hội tư vấn thuế Việt Nam - Tạp chí tài chính 22/8/2014.
+ “Lực đẩy cải cách hành chính thuế từ hành trang pháp lý” - Tác giả PGS, TS Lê Xuân Trường - Tạp chí tài chính số tháng 8/2014. + “Giới thiệu về quản lý thuế theo cơ chế tự khai tự nộp” - Tác giả Th.S Trần Bình Minh - Thư viện học liệu mở Việt Nam. Luận văn Thạc sỹ + Luận văn thạc sỹ: "Tăng cường công tác thanh tra đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh theo cơ chế tự khai, tự nộp trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc" của học viênNguyễn Thị Việt Hà - Học viện Tài chính - năm 2013. + Luận văn Thạc sỹ: “Nghiên cứu giải pháp nâng cao tính tuân thủ pháp luật của Người nộp thuế theo Luật quản lý thuế hiện nay tại Cục Thuế tỉnh Hòa Bình” của học viên Phạm Văn Phong - Đại học Nông nghiệp Hà Nội - năm 2011.
+ Luận văn thạc sỹ:“Tăng cường quản lý thuế tại chi cục thuế huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La”củahọc viênLê Mạnh Cường- Đại học KTQD - năm 2013. Phân tích đánh giá các công trình nghiên cứu 1. Các bài báo khoa học đã đăng tải + Bài viết “Cải cách thủ tục hành chính thuế, bước đột phá từ những yêu cầu bức thiết” - Tác giả Trần Trung Kiên - Tạp chí tài chính 20/8/2014. Tại bài viết, tác giả Trung Kiên đã khẳng định: Cải cách TTHC thuế là yêu cầu bức thiết đặt ra trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế.
Nhận thức rõ vai trò quan trọng của công tác cải cách TTHC đối với sự phát triển, tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, thông thoáng, trong nhiều năm qua, ngành Thuế đã đẩy mạnh thực hiện lĩnh vực này. Kết quả ban đầu cho thấy công tác cải cách TTHC thuế của ngành Thuế đã có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, thể hiện ở các mặt cụ thể như:Việc cải cách các chính sách thuế đã đáp ứng mục tiêu bao quát phát triển nguồn thu, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, công bằng, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế; Việc xây dựng hệ thống các quy trình quản lý thu, sổ tay nghiệp vụ để quản lý thuế đảm bảo mục tiêu cải cách công tác quản lý thuế theo mô hình chức năng (gồm chức năng tuyên truyền hỗ trợ, chức năng kê khai thuế, chức năng thanh tra, kiểm tra, chức năng quản lý nợ thuế) đã thu được nhiều kết quả khả quan; Việc rà roát, đơn giản hóa 100% các TTHC thuế, công khai danh mục các TTHC thuế tại bộ phận “một cửa” của cơ quan thuế các cấp.đã đảm bảo đúng yêu cầu cải cách TTHC theo Nghị quyết 25/NQ-CP và Nghị quyết số 68/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa TTHC. Tuy nhiên, trước yêu cầu của phát triển, cải cách TTHC thuế cần tiếp tục được thực hiện triệt để hơn nữa… Bên cạnh đó, bài viết còn đánh giá rõ một số mặt còn tồn tại, hạn chế trong công tác cải cách TTHC của ngành Thuế các năm qua khiến cho việc cải cách chưa đạt như kỳ vọng. Tiêu biểu:Một số chính sách thuế vẫn còn phức tạp, thiếu đồng bộ, chưa phù hợp với thực tế, gây khó khăn cho NNT; Chính sách về ưu đãi thuế TNDN còn phức tạp, chưa đồng bộ, một số Thông tư hướng dẫn, bổ sung, sửa đổi chính sách pháp luật thuế ban hành còn chậm gây khó khăn cho DN, người dân trong quá trình thực hiện;Chức năng tuyên truyền hỗ trợ, hướng dẫn chính sách thuế cho NNT ở một số cơ quan thuế chưa kịp thời, hiệu quả chưa cao, hình thức tuyên truyền còn đơn điệu; Việc tiếp nhận, giải quyết những vướng mắc, khó khăn, kiến nghị, khiếu nại của NNT còn chậm so với quy định … Tác giả cũng phân tích rõ nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế trong công tác cải cách TTHC của ngành Thuế các năm qua, đó là: Việt Nam đang hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc tế, chính sách quản lý thuế nói chung và chính sách thuế nói riêng thường xuyên thay đổi cho phù hợp với quá trình vận động của nền kinh tế dẫn đến phức tạp, thiếu đồng bộ.
Năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất chính trị và ý thức chấp hành kỷ cương, kỷ luật của một bộ phận cán bộ công chức còn hạn chế, thiếu trách nhiệm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Sự phối hợp giữa cơ quan thuế với các sở ban ngành liên quan đôi lúc còn chưa thống nhất, thiếu đồng bộ đã tác động không nhỏ đến việc DN, người dân thực hiện các nghĩa vụ với NSNN,thậm chí đôi lúc còn gây khó khăn, phiền hà cho DN, bức xức cho người dân.Một bộ phận NNT chưa nghiêm túc chấp hành chính sách pháp luật thuế, lợi dụng sự thông thoáng trong chính sách quản lý, sử dụng hóa đơn, thành lập DN để trốn thuế, trục lợi tiền thuế.Cơ quan Thuế vẫn chưa có chức năng thanh tra hành chính nên hoạt động kiểm tra, phát hiện, răn đe đối với các hành vi vi phạm của công chức trong thực thi công vụ chưa hiệu quả. Đồng thời, tác giả Trần Trung kiên cũng đưa ra kiến nghị các giải pháp thực hiện trong thời gian tới nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, trong đó có nội dung cải cách quản lý thuế theo cơ chế tự khai, tự nộp, nhằm tạo thuận lợi cho NNT, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện môi trường kinh doanh quốc gia… + Bài viết “Tạo bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính thuế”- Tác giả Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch hội tư vấn thuế Việt Nam - Tạp chí tài chính 22/8/2014. Tại bài viết này, tác giả đã khẳng định những kết quả đạt được trong việc nỗ lực, quyết tâm đổi mới cải cách hệ thống chính sách thuế, cũng như TTHC thuế của Lãnh đạo Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế trong thời gian qua.
Các gói giải pháp tháo gỡ khó khăn về thuế như: chính sách miễn giảm, gia hạn thuế; sửa đổi, bổ sung các Luật thuế, Luật Quản lý thuế, cùng với đó là những cải cách mạnh mẽ về TTHC.đã kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho người nộp thuế và doanh nghiệp. Đây là các giải pháp tạo bước đột phá mới trong cải cách hành chính thuế của ngành Thuế, và có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc ngành Thuế đã và đang quyết liệt cải cách công tác quản lý thuế thông qua việc cải cách quy trình, hồ sơ và thủ tục nộp thuế và rút ngắn thời gian cho người nộp thuế… hướng tới đạt mức 171 giờ vào năm 2015. Tác giả bài viết cũng đánh giá những nỗ lực trong cải cách TTHC của ngành Thuế đã giảm thiểu đáng kể TTHC thuế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả các chức năng quản lý thuế. Cụ thể, cải cách về chức năng kê khai thuế như:Rút ngắn thời gian hoàn thuế GTGT đối với trường hợp hoàn thuế trước, kiểm tra sau (giảm từ 15 ngày xuống 6 ngày); Không còn khống chế kê khai khấu trừ thuế GTGT đầu vào bỏ sót trong 6 tháng; Thực hiện “nới rộng” nhiều khoản chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế như: Nâng mức khống chế phần chi quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại… từ 10% - 15%, bổ sung khoản chi quỹ bảo hiểm không bắt buộc, bảo hiểm tự nguyện mang tính an sinh xã hội.được hạch toán vào chi phí tính thuế.
Thực hiện giảm thuế suất thuế TNDN phổ thông giảm từ 25% xuống còn 22%, đối với DN có doanh thu không quá 20 tỷ đồng/năm thuế suất thuế TNDN giảm xuống 20% và còn tiếp tục giảm theo lộ trình, quy định những trường hợp được kê khai nộp thuế GTGT theo quý thay vì theo tháng. Mở rộng diện ưu đãi thuế TNDN, miễn giảm thuế cả về địa bàn ưu đãi và lĩnh vực ưu đãi, trong đó có ưu đãi do đầu tư mở rộng; Chức năng tuyên truyền hỗ trợ được chú trọng, toàn ngànhtập trung đẩy mạnh thực hiện tốt công tác đối thoại, tháo gỡ khó khăn cho DN và đã thu được nhiều kết quả tích cực. Cùng với đó, việc sửa đổi hệ thống chính sách, quản lý thuế cũng như cơ sở hạ tầng truyền thông, công nghệ thông tin phục vụ cho khai thuế điện tử theo cơ chế rủi ro cũng được cơ quan thuế chú trọng, phát triển. Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa ra một số những mặt còn tồn tại, hạn chế như: Chính sách thuế và các văn bản hướng dẫn thực hiện đôi khi còn chưa đồng nhất với nhau.Văn bản hướng dẫn về thuế ban hành còn chậm, còn thiếu nguyên tắc, chuẩn mực chung, nặng vào các chi tiết, tiểu tiết; Các chức năng quản lý thuế theo cơ chế tự khai, tự nộp còn nhiều hạn chế như: Các biểu mẫu kê khai thuế lại tồn tại quá nhiều tiểu tiết không cần thiết; Công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý thuế hiện nay thực hiện vẫn còn nhiều chồng chéo, phức tạp.
nhiều đoàn kiểm tra vẫn nặng về chỉ tiêu và số tiền thuế truy thu. Để tạo bước đột phá trong cải cách TTHC thuế trong thời gian tới, tác giả Nguyễn Thị Cúc cho rằng, ngành Thuế cần tập trung xử lý đồng bộ các nội dung cơ bản: Về thể chế, phải rà soát các nội dung, chính sách bất cập, thiếu rõ ràng, minh bạch. để đề xuất kiến nghị phương án xử lý. Rà soát các TTHC được quy định có tính trùng lắp, không thực sự cần thiết hoặc cơ quan thuế có thể khai thác dữ liệu ở các nguồn thông tin thay thế khác; Về TTHC thuế: ngành Thuế cần phải không ngừng nâng cao hiệu quả, hiệu lực bộ máy tổ chức, đội ngũ cán bộ.
Hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị; Về quản lý thuế theo bốn chức năng: Ngành Thuế cần phải tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ cho NNT. Đẩy mạnh hiện đại hóa công tác kê khai thuế, áp dụng đồng bộ nộp tờ khai thuế qua mạng và nộp thuế điện tử.