MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thế kỷ 21 được coi là “thế kỷ của đại dương” và thập kỷ (2021-2030), là thập kỷ được Liên hợp quốc chọn là “Thập kỷ của Liên hợp quốc về khoa học biển vì sự phát triển bền vững”. Việc vươn ra biển đã và đang là xu thế lớn, định hướng quan trọng của các quốc gia. Khu vực biển Đông có vị trí địa lý - kinh tế - chính trị rất quan trọng.
Và kinh tế biển sẽ là một ngành then chốt của nền kinh tế quốc dân. Tại Hà Tĩnh, Cảng nước sâu Vũng áng – Sơn Dương nằm trên hành lang của các tuyến hàng hải quốc tế, là cửa ngõ ra biển của các nước Lào và Thái Lan thông qua quốc lộ 12A. Cảng Vũng áng đã được Thủ tướng Chính phủ quy hoạch phát triển cảng biển là một trong ba đầu mối giao thương biển quốc tế của Việt Nam. Khu vực biển Vũng Áng – Sơn Dương của Hà Tĩnh có độ sâu rất lý tưởng bởi địa chất không bồi lắng, kín gió, ít sóng, cự li từ đất liền ra đến địa phận neo đậu tàu quốc tế (đường cơ sở) bằng 0,8 hải lý (tương đương 1,4km) rất thuận tiện cho việc neo đậu, bốc xếp, vận tải đường biển.
Đó là lợi thế rất lớn để xây dựng và phát triển cảng biển Hà Tĩnh. Cảng biển Hà Tĩnh là cảng biển loại I, chức năng phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Hà Tĩnh và liên vùng, tiếp chuyển một phần hàng hóa quá cảng cho Lào và Đông bắc Thái Lan. Với số lượng tàu, thuyền hoạt động tuyến nội địa và tuyến quốc tế vào, rời cảng biển Hà Tĩnh ngày một lớn, đòi hỏi công tác quản lý nhà nước chuyên ngành tại cảng biển phải chuyên nghiệp và hiệu quả. Thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về hàng hải tại các cảng biển khu vực Hà Tĩnh, Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh đã thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ như: giải quyết thủ tục tàu thuyền, kiểm tra nhà nước cảng biển, giải quyết cấp phép cho tàu, thuyền đến, rời, hoạt động tại cảng biển thì công tác thu phí, lệ phí hàng hải cũng là một nhiệm vụ quan trọng của đơn vị.
Các văn bản pháp luật có liên quan về thu phí, lệ phí hàng hải đã được ban hành giúp lành mạnh và minh bạch hóa công tác thu phí, lệ phí hàng hải. Tạo điều kiện thuận lợi trong công tác điều hành thu phí, lệ phí hàng hải tại các cảng vụ. Tuy nhiên vẫn đang còn những hạn chế trong công tác thu phí, lệ phí đó là trường hợp nào cần được áp, dụng miễn giảm phí, lệ 2 phí hàng hải, trường hợp nào phải áp dụng biểu mức thu phí, lệ phí hàng hải đối với hoạt động hàng hải quốc tế hay hoạt động hàng hải nội địa, trường hợp nào áp dụng thu phí, lệ phí tại cảng, bến thủy nội địa, các biện pháp thu nợ công nợ phí, lệ phí hàng hải , công tác kiểm soát thu phí, lệ phí hàng hải thu đúng, thu đủ, thu kịp thời cho ngân sách nhà nước. Từ thực tế công tác thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh, tác giả đã chọn đề tài “Quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý thu phí, lệ phí hàng hải, trong quá trình thực hiện luận văn này, học viên đã tham khảo một số công trình nghiên cứu sau: - Luận án tiến sĩ kinh tế của Phan Huy Lệ (2010) về “ Quản lý nhà nước về thu và sử dụng phí đường bộ ở Việt Nam”, Đại học Kinh tế Quốc dân. Luận án đã hệ thống hóa lý luận cơ bản của quản lý nhà nước về thu và sử dụng phí đường bộ tại Việt Nam chỉ ra những nhân tố ảnh hưởng đối với thu và sử dụng phí đường bộ như : năng lực thể chế của Nhà nước, trình độ phát triển dân trí, sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, sự phát triển khoa học công nghệ, môi trường quốc tế. Luận án đưa ra một số dự báo, định hướng về quản lý nhà nước về thu và sử dụng sử dụng phí đường bộ trong những năm tiếp theo. Đưa ra các giải pháp mang tính đồng bộ nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về thu và sử dụng phí đường bộ.
- Luận án tiến sĩ kinh tế của Trần Quang Huy (2017) về “ Quản lý nhà nước về thu phí và lệ phí hàng hải tại các cảng biển Việt Nam”, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của quản lý nhà nước về thu phí và lệ phí hàng hải tại các cảng biển Việt Nam dưới góc nhìn quản lý kinh tế. Qua một số nội dung, tiêu chí nhằm tìm ra thành công , hạn chế, nguyên nhân của các hạn chế đã cho thấy được thực trạng quản lý nhà nước về các loại phí và lệ phí hàng hải của Việt Nam. Trên cơ sở phân tích lý thuyết và thực tiễn, tác giả đã đề xuất một số phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về thu phí và lệ phí hàng hải tại các cảng biển Việt Nam.
3 - Luận văn thạc sĩ kinh tế của Nguyễn Thị Thu (2020) về “ Quản lý nhà nước về thu chi phí, lệ phí tại Bộ Tài nguyên và Môi trường” Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nước về thu chi phí, lệ phí dưới góc nhìn quản lý kinh tế. Từ cơ sở lý luận và thực tiễn đi đến phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về thu chi phí, lệ phí tại các cơ quan thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường; thông qua một số nội dung và tiêu chí nhằm tìm ra các mặt đạt được, mặt hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế đó. Cuối cùng là đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với thu chi phí và lệ phí tại cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường.
- Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh của Lê Văn Đạt (2018) về “ Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh” Đại học Bách khoa Hà Nội. Luận văn đã đánh giá được thực trạng công tác quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thị xã Kỳ Anh vẫn còn nhiều hạn chế, do người nộp thuế không tự giác chấp hành pháp luật thuế, có nhiều hành vi gian lận để trốn thuế, lạc hậu về cơ chế quản lý, quy trình thu thuế chưa hoàn thiện, đội ngũ nhân viên quản lý thuế chưa được đào tạo bài bản hoặc các hạn chế về thủ tục và các biện pháp cưỡng chế nợ thuế…Từ thực tế công tác thu quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp, tác giả đã mạnh dạn các đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Thị xã Kỳ Anh – tỉnh Hà Tĩnh. - Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế Đinh Thị Phương Loan (2018) về “ Hoàn thiện công tác quản lý thu phí và lệ phí tại Thành phố Thái Nguyên, Tỉnh Thái Nguyên” Đại học Thái Nguyên. Luận văn đã tập trung làm rõ vấn đề quản lý thu phí và lệ phí, những tồn tại, vướng mắc trong quá trình thu phí và lệ phí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.
Đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu phí, lệ phí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Ủy ban chứng khoán Nhà nước “ Các giải pháp nâng cao công tác thu phí, lệ phí tại Ủy ban chứng khoán Nhà nước ”, do Thạc sĩ Hoàng Đình Thuần làm chủ nhiệm (2015). Nội dung đề tài nghiên cứu toàn diện 4 vấn đề thu phí, lệ phí tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước từ đó tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác thu phí, lệ phí. Theo phạm vi hiểu biết của học viên cho đến thời điểm này chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh.
Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được khung nghiên cứu về quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ; - Phân tích được thực trạng quản lý quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh giai đoạn 2018-2020; - Đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh đến năm 2025. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Quản lý thu phí, lệ phí hàng hải tại Cảng vụ Hàng hải. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Quản lý thu phí, lệ phí hàng hải được nghiên cứu theo quy trình quản lý bao gồm lập kế hoạch thu, tổ chức thực hiện kế hoạch thu và kiểm soát thu phí, lệ phí hàng hải. + Về không gian: Nghiên cứu tại Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh.
+ Về thời gian: Dữ liệu sử dụng trong luận văn được thu thập cho giai đoạn 2018 – 2020; dữ liệu sơ cấp thu thập vào tháng 2/2021; đề xuất các giải pháp cho các giai đoạn đến năm 2025. Phương pháp nghiên cứu 5. Khung nghiên cứu Nội dung quản lý Mục tiêu quản lý Yếu tố ảnh hưởng thu phí, lệ phí hàng thu phí, lệ phí hàng tới quản lý thu phí, hải tại Cảng vụ hải tại Cảng vụ lệ phí hàng hải tại Hàng hải Hàng hải Cảng vụ Hàng hải - Lập kế hoạch thu - Bảo đảm thu đúng, - Nhóm yếu tố phí, lệ phí hàng hải thu đủ, thu kịp thời thuộc về Cảng vụ Hàng hải - Tổ chức thực hiện - Nhóm yếu tố kế hoạch thu phí, lệ thuộc môi trường phí hàng hải bên ngoài Cảng vụ - Kiểm soát thu phí, Hàng hải lệ phí hàng hải Hình 1.1: Khung nghiên cứu quản lý thu phí, lệ phí hàng hải 5. Phương pháp thu thập dữ liệu - Thu thập dữ liệu thứ cấp: + Các báo cáo tổng kết từ năm 2018 đến 2020 của Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh + Các báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động từ năm 2018 đến 2020 của Cảng vụ Hàng hải Hà Tĩnh.