Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thiết bị dạy học ở trường Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực học sinh. Chương 2: Thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh. Chương 3: Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong dạy học, TBDH là công cụ lao động sư phạm của GV và HS, những yếu tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học. Với tư cách là công cụ lao động sư phạm của GV và HS, trong những trường hợp sử dụng đúng quy trình, phù hợp với đặc trưng của từng bộ môn, TBDH đóng vai trò cung cấp nguồn thông tin cho HS trong học tập, tạo ra nhiều khả năng để GV trình bày nội dung bài học một cách sâu sắc, thuận lợi, hình thành được ở HS những phương pháp học tập tích cực, chủ động. Thiết bị dạy học được xem là phương tiện vật chất hữu hiệu để phục vụ cho quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Chính vì vậy, quản lý cơ sở vật chất trường học nói chung và quản lý TBDH nói riêng đã được nhiều tổ chức và cá nhân nghiên cứu.
Các nghiên cứu ở nước ngoài Theo nhà giáo dục Cộng hòa Séc - Jan Amot Komensky thì hoạt động giảng dạy phải tiến hành bằng sự quan sát, bằng sự tiếp xúc trực tiếp với sự vật trong đời sống hàng ngày. Theo ông: “…Việc dạy học phải bằng sự vật, hiện tượng. Vì sự vật là thân thể, lời nói là cái ảo…lời nói mà không có sự vật là vỏ không có nhân, bao không có kiếm, bóng không có hình, thân không có hồn” [dẫn theo 20, tr.17] Về sau trường phái giáo dục Xô – Viết cũng có các nhà giáo dục như K. Pestalogi người Thụy Sĩ đã phát triển theo quan điểm dạy học trực quan để mang lại hiệu quả cao.
Nội dung của quan điểm dạy học trực quan này là thay lối dạy học cũ, kinh viện, nhồi nhét 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tri thức bằng lối dạy học mới có căn cứ khoa học, thông qua các sự vật hoặc hình ảnh của chúng và được học viên chứng thực trên cơ sở cảm nhận của các giác quan. Theo nhà giáo dục học, viện sĩ Xukhômlinxki: “Nghệ thuật giáo dục là chỗ không chỉ giáo dục bằng các quan hệ giữa người với người, bằng gương sáng và lời nói của nhà giáo dục, bằng những truyền thống đượ trân trọng giữ gìn trong tổ chức mà còn giáo dục bằng các đồ vật, những của cải vật chất và tinh thần, giáo dục bằng môi trường và cảnh trí do chính học sinh xây dựng nên, đó là cách làm phong phú cuộc sống tâm hồn của học sinh” [27, tr. 31] Các nước trên thế giới đều có khuynh hướng hoàn thiện cơ sở vật chất trường học nhằm phù hợp với sự hiện đại hóa nội dung, phương pháp và hình thức dạy học. Tùy theo hoàn cảnh kinh tế, kỹ thuật và xã hội, mỗi nước có một hướng nghiên cứu và phát triển CSVC trường học riêng.
Các nước có nền kinh tế phát triển đều quan tâm đến việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các thiết bị dạy học hiện đại, đạt chất lượng cao, cần thiết cho nhu cầu giáo dục mỗi nước. Ở Nga, Hà Lan; người ta chú ý đến việc trang bị những phương tiện truyền thống cho các phòng học bộ môn. Ở Đức, Ba Lan, Pháp vấn đề nổi lên là các phương tiện kỹ thuật hiện đại, những phòng thí nghiệm đa năng. Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc, Đài Loan là những nước ở châu Á đầu tư nhiều cho việc trang bị đầy đủ và hiện đại, nhất là các phương tiện nghe nhìn và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.
Trường học thông minh cũng là một xu thế nổi lên hiện nay đi theo hướng khai thác hệ thống công nghệ thông tin hiện đại vào nhà trường. Như vậy, TBDH và quản lý TBDH đã trở thành một vấn đề hết sức quan trọng trong việc đổi mới phương pháp, thực hiện mục tiêu dạy học trong các nhà trường và đã được nhiều nhà giáo dục nước ngoài nghiên cứu. Hiện nay, các nước trên thế giới đều có khuynh hướng phát triển và hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất, TBDH phù hợp quá trình đổi mới nội dung, phương 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp và hình thức tổ chức dạy học, hướng đến việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các TBDH mang tính hiện đại, đạt chất lượng cao phục vụ cho nhu cầu giáo dục. Các nghiên cứu ở Việt Nam Nhóm tác giả của Viện Khoa học Giáo dục (Trần Quốc Đắc chủ biên) với tài liệu “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam” đã hệ thống hóa một bước cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC ở trường phổ thông; trong đó đi sâu vào cung cấp những nội dung cơ bản, cụ thể về những yêu cầu chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng một số loại thiết bị dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học các môn học ở trường phổ thông [12, tr.
Tô Xuân Giáp với công trình: “Phương tiện dạy học – hướng dẫn chế tạo và sử dụng”, đã đưa ra cơ sở phân loại và phân loại phương tiện dạy học, cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng phương tiện dạy học và các điều kiện để đảm bảo sử dụng có hiệu quả phương tiện dạy học. Theo tác giả: “Phương tiện dạy học được sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sư phạm của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều” [14, tr. Trong giáo trình “Lý luận dạy học ở trường THCS” do Nguyễn Ngọc Bảo và Trần Kiểm viết, đã dành một chương (chương 5) để viết về phương tiện dạy học. Theo hai tác giả, phương tiện dạy học có ý nghĩa quan trọng trong việc vận dụng phương pháp dạy học.
Bên cạnh việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, hiện nay các trường THCS đã được trang bị nhiều phương tiện dạy học. Vì vậy, giáo viên cần phải nắm được khái niệm phương tiện dạy học, các loại phương tiện dạy học, cách sử dụng, bảo quản từng loại phương tiện dạy học, đặc biệt là phương tiện dạy học kỹ thuật [2, tr. Trần Quốc Bảo với đề tài: “Các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu suất sử dụng CSVC-KT phục vụ cho việc dạy và học ở 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường THPT công lập TP.HCM” đã khảo sát và phân tích thực trạng quản lý CSVC-KT ở một số trường THPT tại TP.HCM, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC-KT phục vụ cho việc dạy - học ở trường THPT công lập TP. Trần Duy Hân với đề tài: “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Huế đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay” [17, tr.5], tác giả đã nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng việc quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng, xác lập các biện pháp quản lý phương tiện dạy học có hiệu quả của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Huế, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.
Lê Thanh Giang với đề tài: “Thực trạng và giải pháp quản lý việc sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên trường THPT tỉnh Cà Mau”, qua đề tài tác giả đã khảo sát và phân tích thực trạng quản lý và sử dụng TBDH của giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH ở các trường THPT tỉnh Cà Mau. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến những vấn đề lý luận, thực tiễn và những giải pháp để quản lý trường học, trong đó có đề cập đến quản lý CSVC trường học và đi sâu vào biện pháp quản lý CSVC và TBDH của người hiệu trưởng nhằm tìm ra biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý thiết bị dạy học. Trong khi đó, chưa có công trình nào nghiên cứu thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh. Vì vậy, hướng nghiên cứu này cần tiếp tục khai thác nghiên cứu trong khuôn khổ của luận văn này.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm Thiết bị dạy học Thiết bị dạy học là những công cụ mà giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học. Nhà giáo dục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Klinbơ (Đức) định nghĩa: Thiết bị dạy học là tất cả những phương tiện vật chất cần thiết cho GV và HS tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học [27, tr. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Bảo thì TBDH là là tập hợp những đối tượng vật chất được người giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của người học, và đối với người học sinh đó là phương tiện để tiến hành hoạt động nhận thức của mình, thông qua đó mà thực hiện những nhiệm vụ học tập.
Từ những khái niệm trên, có thể hiểu: TBDH là một bộ phận vật chất của trường học, bao gồm hệ thống những đối tượng vật chất được thiết kế sư phạm mà giáo viên sử dụng để tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh; đồng thời vừa là nguồn tri thức, vừa là phương tiện giúp học sinh lĩnh hội tri thức, hình thành năng lực, đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu dạy học. Khái niệm Năng lực và Phát triển năng lực cho học sinh Thuật ngữ “năng lực” do R. White đưa ra năm 1959, từ đó đến nay có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực. Năng lực cá nhân là khả năng thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ cụ thể trong thời điểm nào đó, có liên quan đến một lĩnh vực nhất định dựa trên những kiến thức, kỹ năng, thái độ mà cá nhân đã có.