CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan về trường trung học cơ sở 1.Khái niệm và nhiệm vụ, quyền hạn của trường trung học cơ sở 1. Khái niệm Giáo dục trung học là giai đoạn giáo dục diễn ra trong các trường trung học, theo sau giáo dục tiểu học. Ở hầu hết các Quốc gia, giáo dục trung học thuộc giai đoạn giáo dục bắt buộc, trong khi ở một số Quốc gia khác thì chỉ có giáo dục tiểu học hay giáo dục cơ bản mới mang tính chất bắt buộc.
Ở Việt Nam, giáo dục trung học và giáo dục tiểu học nằm trong giai đoạn gọi là giáo dục phổ thông. Giáo dục trung học còn được chia ra làm hai bậc: trung học cơ sở và trung học phổ thông. Giáo dục trung học cơ sở kéo dài bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9. Điều kiện để vào lớp 6 là học sinh phải hoàn thành chương trình tiểu học.
Giáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động. Trường trung học cơ sở (THCS) là cơ sở giáo dục phổ thông dạy từ lớp 6 đến lớp 9, bảo đảm đủ các điều kiện như: cán bộ quản lý, giáo viên dạy các môn học, nhân viên hành chính, bảo vệ, y tế,.; có cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập; có đủ những điều kiện về tài chính theo quy định của Bộ Tài chính, nằm trong hệ thống giáo dục Quốc gia được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước; thực hiện chương trình giáo dục, kế hoạch dạy học do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học cơ sở Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS do Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo ban hành. Công khai mục tiêu, nội dung các hoạt động giáo dục, nguồn lực và tài chính, kết quả đánh giá chất lượng giáo dục.
Quản lý giáo viên, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật. Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh; vận động học sinh đến trường; quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục Đào tạo. Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục.
Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong hoạt động giáo dục. Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của Nhà nước. Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia hoạt động xã hội. Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục.
Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật. Sự cần thiết, vai trò của các trường trung học cơ sở Trường trung học cơ sở là cơ sở đào tạo thuộc sở hữu Nhà nước, do ngân sách Nhà nước đầu tư để xây dựng phòng học, nhà làm việc, thư viện và các công trình phụ trợ khác,. Mọi khoản chi phí cho quá trình hoạt động (từ tiền lương, phụ cấp, vật tư văn phòng phẩm, chi phí chuyên môn, mua sắm tài sản cố định,….) cũng chủ yếu lấy từ nguồn ngân sách Nhà nước (NSNN) cấp. Chính vì vậy, cơ cấu tổ chức, bộ máy quản lý phục vụ, mức tiền lương, tiền thưởng của trường trung học cơ sở đều phải tuân thủ nguyên tắc của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
Trường trung học cơ sở đóng góp vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quyền được tham gia học tập của học sinh. Đồng thời, thông qua hệ thống giáo dục trung học cơ sở, Nhà nước sẽ giám sát 8 được chất lượng đào tạo, điều chỉnh hướng nghiệp nghề phù hợp với định hướng phát triển nền kinh tế quốc dân. Các nhà kinh tế và Chính phủ của mỗi Quốc gia đều nhất trí cho rằng muốn phát triển kinh tế- xã hội thì giáo dục nói chung và giáo dục THCS nói riêng phải là hạt nhân của chiến lược phát triển đó, là một trong những động lực quan trọng nhất quyết định sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi Quốc gia. Sự ra đời và hoạt động của các trường THCS thể hiện vai trò của Nhà nước đối với giáo dục.
Nhà nước thông qua các hoạt động của trường trung học cơ sở để điều tiết các nguồn lực xã hội sao cho có hiệu quả nhất, từ đó điều tiết cơ cấu đào tạo nhân lực hợp lý, duy trì và phát triển giáo dục, đào tạo. Thông qua các trường THCS, Nhà nước muốn đầu tư nhằm đảm bảo lợi ích công về giáo dục, đảm bảo tất cả mọi người đều có cơ hội bình đẳng tiếp cận giáo dục trung học cơ sở. Theo Luật Giáo dục 43/2019/QH14 ngày 14/6/2019 thì: “Giáo dục trung học cơ sở nhằm củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học; bảo đảm cho học sinh có học vấn phổ thông nền tảng, hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông hoặc chương trình giáo dục nghề nghiệp”. Tài chính của các trường trung học cơ sở Tài chính trong các trường THCS được hiểu là các hoạt động thu và chi bằng tiền của các trường để đảm bảo hoạt động thường xuyên của đơn vị, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ mà Nhà nước giao.
Nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động của các trường THCS do ngân sách Nhà nước cấp là chủ yếu. Để duy trì các hoạt động cho sự tồn tại và phát triển của nhà trường đòi hỏi phải có các nguồn tài chính đảm bảo. Trong khi đó hoạt động của các trường THCS là thực hiện mục đích phục vụ lợi ích công cho xã hội, nên ngân sách Nhà nước cấp phát kinh phí là chính để duy trì hoạt động của các tổ chức công. Hiện nay, các trường THCS được 9 phép thu một số khoản như học phí, trông giữ xe đạp, dạy thêm học thêm,…các khoản thu theo quy định và thỏa thuận nhằm bổ sung nguồn kinh phí hoạt động.
Các trường THCS là những đơn vị được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thành lập nhằm quản lý đơn vị về lĩnh vực giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục. Với chức năng và nhiệm vụ như vậy nên những hoạt động của các trường THCS hoàn toàn mang tính chất phục vụ nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước và hoạt động của đơn vị này đặc biệt là hoạt động tài chính không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Các trường THCS được cấp kinh phí từ ngân sách Nhà nước. Đây là nguồn ngân sách chủ yếu, các hạng mục chi được thể hiện trong các cột, mục của bảng dự toán thu, chi ngân sách Nhà nước do Bộ Tài chính phát hành quy định.
Các khoản chi thường xuyên của các trường THCS là chi lương và các khoản phụ cấp theo lương chiếm khoảng 80% kinh phí hoạt động thường xuyên. Các khoản chi khác như: chi phục vụ giảng dạy, chi cho giảng dạy, sửa chữa nhỏ,… chiếm khoảng 20%. Các trường trung học cơ sở còn có các khoản thu thỏa thuận và tự nguyện. Đây là khoản được phép tự thu, tự chi theo các văn bản hướng dẫn của pháp luật phù hợp với Luật giáo dục, Luật ngân sách hiện hành.
Đối với các cơ sở giáo dục có học sinh bán trú hoặc có dịch vụ, bắt buộc phải có giấy tờ trình bày và phương án thu chi được cấp có thẩm quyền phê duyệt và phê chuẩn. Tất cả các cơ sở vật chất, thiết bị giảng dạy,…từ nhiều nguồn khác nhau ở trường trung học cơ sở đều là tài sản Nhà nước. Các tài sản trong các trường trung học cơ sở bao gồm: các tài sản được mua bằng ngân sách Nhà nước cấp; được mua từ ngân sách Nhà nước không tập trung; được mua từ nguồn bổ sung do các hoạt động dịch vụ; được mua hoặc từ sự đóng góp của các tổ chức cá nhân, … 10 1. Tổng quan về quản lý tài chính đối với các trường trung học cơ sở 1.
Khái niệm, tầm quan trọng 1. Khái niệm Khái niệm về quản lý Trình độ phát triển khoa học kỹ thuật công nghệ càng cao quy mô sản xuất công nghệ càng lớn thì phân công chuyên môn hóa lao động càng sâu, trong điều kiện đó muốn đạt được hiệu quả cao thì càng đòi hỏi phải có một loại hoạt động đặc biệt có nhiệm vụ tạo lập và kết nối một cách khôn khéo các hoạt động đa dạng, phức tạp của tổ chức, xã hội thành một hoạt động chung có hợp tác thống nhất ăn khớp đồng bộ, nhịp nhàng. Hoạt động nói trên được gọi là quản lý. Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, đã có rất nhiều học giả trong và ngoài nước đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý.
Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về quản lý. Thuật ngữ “quản lý” thường được hiểu đó là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phương pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tượng quản lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định. Quản lý là việc quản trị của một tổ chức, cho dù đó là một doanh nghiệp, một tổ chức phi lợi nhuận hoặc cơ quan Chính phủ. Quản lý bao gồm các hoạt động thiết lập chiến lược của một tổ chức và điều phối các nỗ lực của nhân viên để hoàn thành các mục tiêu của mình thông qua việc áp dụng các nguồn lực sẵn có như: tài chính, tự nhiên, công nghệ và nhân lực.
Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý. Đây là quan hệ giữa lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc. Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối quan hệ với nhau. Đối với hoạt động Bảo hiểm y tế thì quản lý được bao gồm cả quản lý đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng.