Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC SINH VIÊN NƯỚC NGOÀI Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC. Các khái niệm công cụ 1. Quản lý: Khái niệm “quản lý” được chúng ta biết và sử dụng đến nhiều, nếu hiểu theo nghĩa thông thường thì quản lý là sự trông nom, sắp đặt, theo dõi các công việc của một tập thể lao động nào đó như ở trong cơ quan, công sở hay một tập thể ví dụ như quản lý phân xưởng, quản lý đội xây dựng. hay là một sự giữ gìn, sắp đặt, trông nom, theo dõi một đối tượng vật thể, vật chất nào đó ví dụ như như quản lý hồ sơ, quản lý kho tàng.Khái niệm quản lý chúng ta đề cập ở đây là sự quản lý của con người.
Quản lý là một hiện tượng của xã hội loài người và xuất hiện từ rất sớm, là một hiện tượng tồn tại khách quan, được xuất hiện từ chính nhu cầu của con người hay nói cách khác đó là sản phẩm vượt lên trên hết của con người so với mọi động vật sống khác là biết tự quản lý chính mình và cùng nhau quản lý. Quản lý là một thuộc tính lịch sử, nó phát triển theo sự phát triển của xã hội loài người, khi xã hội phát triển thì trình độ quản lý cũng phát triển tương xứng. Trong đời sống xã hội cũng như đời sống gia đình hay từ một quốc gia đến cả thế giới, ở đâu có sự hiện diện của con người thì ở đó có sự quản lý. Khái niệm quản lý rất rộng, trong từng lĩnh vực lại có những cách nhìn nhận, cách tiếp cận và định nghĩa khác nhau.
Nói đến quản lý là nói 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đến chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau do đó cũng có rất nhiều khái niệm, định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên có những định nghĩa mà chúng ta có thể hiểu một cách khái quát nhất: K. Marx đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”.
Taylor ( 1856-1915), người được xem là cha đẻ của thuyết quản lý khoa học tcho rằng “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”. Ông đã đưa ra hệ thống tổ chức lao động để khai thác tối đa thời gian lao động, sử dụng hợp lý nhất các công cụ và phương tiện lao động nhằm tăng năng suất lao động.Koontz khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó bảo đảm phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà tronCác tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Qua các định nghĩa của các nhà kinh điển, các tác giả nêu trên với nhiều bình diện khác nhau chúng ta có thể khái quát khái niệm quản lý như sau: Quản lý là hoạt động có ý thức nhằm đạt được mục tiêu và đem lại hiệu quả cao nhất trong mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chủ thể quản lý là con người và có cơ cấu tổ chức phụ thuộc vào quy mô, độ phức tạp của khách thể quản lý. Khách thể quản lý là đối tượng chịu sự điều khiển, tác động của chủ thể quản lý bao gồm con người, các nguồn tài nguyên, tư liệu sản xuất. Bản chất của hoạt động quản lý là việc phát huy nhân tố con người thông qua các biện pháp dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo - điều khiển, công tác phối hợp và kiểm tra đánh giá.Quản lý giáo dục: Quản lý giáo dục là hoạt động quản lý về lĩnh vực giáo dục. “Cũng như mọi hoạt động khác của xã hội loài người, giáo dục cũng được quản lý trên bình diện thực tiễn ngay từ khi hoạt động giáo dục có tổ chức mới hình thành.
Sự ra đời của các cơ sở giáo dục trong các thành bang Hy lạp cổ mà ngày nay có thể gọi là “nhà trường” là một bước tiến lớn trong quản lý giáo dục”. Ngày nay, cũng như trong bất cứ loại hình quản lý nào cũng đều có sự quản lý của nhà nước và quản lý nhà nước về giáo dục là quản lý theo ngành do một cơ quan Trung ương đại diện cho nhà nước là Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện. Đó là việc xây dựng và thực hiện các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, cơ chế, chính sách. phát triển giáo dục-đào tạo của đất nước tương ứng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội và mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao của nước nhà nhằm thực hiện xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, hiện đại đồng thời không ngừng nâng cao trình độ dân trí cũng như tạo dựng cho thế hệ trẻ có được bản lĩnh, niềm tin, tình yêu đất nước, hoài bão trong cuộc sống và có được những phẩm chất, đạo đức trong sáng.
Quản lý giáo dục cũng là một khái niệm rộng, nếu xét về bộ máy thì quản lý giáo dục có cả một bộ máy từ Bộ (Trung ương) đến Sở (các tỉnh) đến Phòng Giáo dục (các quận - huyện). Nếu xét ở góc độ hẹp hơn thì ngay 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong mỗiTuỳ theo các cách tiếp cận khác nhau mà quản lý giáo dục cũng có nhiều cách định nghĩa khác nhau: Theo tác giả: M.I Kônđacốp thì: “Quản lý giáo dục là tập hợp các biện pháp tổ chức cán bộ, giáo dục, kế hoạch hoá, tài chính. nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp với qui luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng.
Thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam. Mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất”. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội”. Tác giả Phạm Minh Hạc cho rằng: “ Việc quản lý nhà trường phổ thông (có thể mở rộng ra là việc quản lý giáo dục nói chung) là quản lý hoạt động dạy - học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”.
Theo Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức bằng cách vận dụng các quy luật khách quan của các cấp quản lý giáo dục tác động đến toàn bộ hệ thống giáo dục nhằm làm cho hệ thống đạt được mục tiêu của nó”. Như vậy có thể khái quát quản lý giáo dục là thực hiện việc quản lý trong lĩnh vực giáo dục mà ở đó là cả một hệ thống giáo dục gồm các cấp quản lý, các nhà trường, hệ thống giáo dục quốc dân. Nói đến quản lý giáo dục chúng ta không thể không nói đến quản lý nhà nước về giáo dục mà đã được ghi tại Điều 14 Luật giáo dục năm 2005: 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Nhà nước thống nhất quản lý hệ thống giáo dục quốc dân về mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục, tiêu chuẩn nhà giáo, quy chế thi cử, hệ thống văn bằng, chứng chỉ; tập trung quản lý chất lượng giáo dục, thực hiện phân công, phân cấp quản lý giáo dục, tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục”. Quản lý nhà trường Quản lý nhà trường là một hoạt động quản lý trong một trường học mà ở đó thực hiện quá trình giáo dục và đào tạo bao gồm hoạt động dạy - học và các điều kiện liên quan nhằm đạt được mục tiêu, sứ mệnh đề ra của một nhà trường.
Trong mỗi một trường học ngoài việc xây dựng và thực hiện sứ mệnh, chiến lược, mục tiêu, kế hoạch.hoạt động quản lý còn bao gồm việc xây dựng và thực hiện mục tiêu, nội dung và phương pháp đối với mỗi một môn học cụ thể, xây dựng chương trình, giáo trình, ngành học, xây dựng đội ngũ giáo viên, quản lý học sinh, sinh viên. Theo GS Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi, trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì: “Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”. Trong nhà trường, lực lượng quyết định của nhà trường là người dạy, nhân tố trung tâm nhất là người học.
Do vậy, để làm tốt chức năng nhiệm vụ của mình, mọi hoạt động trong nhà trường đều phải xoay quanh đối tượng là người học. Hay có thể nói, quản lý nhà trường là tác động có ý thức, có kế hoạch hướng đích của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ, đến tất cả các mặt khác của nhà trường nhằm thực hiện tốt nhất sứ mạng của nhà trường. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quản lý nhà trường bao gồm: - Quản lý chương trình dạy học và giáo dục của nhà trường (nội dung, mục tiêu, phương pháp.